Βιβλίο Χαμένα κομμάτια 
Συγγραφέας Μιχαήλ Γ. Δούκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Άννα μεγάλωσε σε μια όμορφη οικογένεια που στήριξε τις αποφάσεις της και της χάρισε πολλές καλές αναμνήσεις. Τώρα η μητέρα της, Μαργαρίτα, διαγνώστηκε με Αλτσχάιμερ και τίποτα δε θα είναι πια το ίδιο. Ο συγγραφέας, στηριγμένος σε προσωπικά βιώματα, καταγράφει τα σταδιακά βήματα εκφυλισμού της νόσου, τις κλιμακούμενες δυσκολίες ασθενούς και φροντιστή, το ντόμινο των εξελίξεων που θα έρθουν στις προσωπικές τους ζωές κι όλα αυτά ζωντανεύουν μέσα από ρεαλιστικές, λιτές και ανθρώπινες στιγμές. Το χρονικό αυτό εμπλουτίζεται με πρωθύστερα που μας ταξιδεύουν στο παρελθόν της μητέρας για να μάθουμε ποια ήταν, πού μεγάλωσε, πώς γνώρισε τον άντρα της, πώς παντρεύτηκαν και πώς μεγάλωσαν την οικογένειά τους. Με γλαφυρότητα περπατάμε στο χωριό όπου γεννήθηκε η Μαργαρίτα, έναν τόπο «που ακόμα και οι αναμνήσεις μοσχοβολούσαν ψωμί ψημένο σε ξυλόφουρνο και καλοκαίρια ποτισμένα με τον χυμό των ώριμων φρούτων», όπου παιδιά τρέχουν ξυπόλητα φωνάζοντας, τα τζιτζίκια τραγουδούν ασταμάτητα. Ο γάμος της «βασιζόταν στην αγάπη, στον σεβασμό, στις μικρές χαρές που κάνουν τη διαφορά. Σε όλα εκείνα που δεν χρειάζονται πολλά για να ανθίσουν». Και στη συνέχεια, πραγματοποιεί τα όνειρά της, παντρεύεται, έρχεται η Άννα στη ζωή τους. Τι αναμνήσεις έχει λοιπόν η Άννα από το σπιτικό της, ποια είναι η δική της ζωή, τι θέλει, τι κατάφερε; Έκανε οικογένεια αλλά «όσο κι αν η ζωή της άλλαζε, όσο κι αν η ίδια δημιουργούσε κάτι καινούργιο, δεν ήθελε να κόψει το νήμα που τη συνέδεε με μια γυναίκα που της έμαθε τα πάντα».

Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο παρακολουθούμε τις εναλλαγές της Μαργαρίτας, το άγχος της, την απώλεια της μνήμης της μα και τις μικρές χαρές που της δίνουν φως όταν αναβιώνει στιγμές από το πρόσφατο ή το μακρινό παρελθόν της, όταν αναγνωρίζει την κόρη της, όταν μαγειρεύει. Η Μαργαρίτα έχει «μια μυρωδιά που κουβαλούσε αγάπη, θυσία και μια αίσθηση ασφάλειας που κανείς άλλος δεν μπορούσε να προσφέρει» (σελ. 271). Η Άννα έχει να παλέψει με: «Ένα αόρατο ρήγμα, μια ρωγμή που μπορεί να ξεκίνησε πριν καιρό, μικρή, σχεδόν ανεπαίσθητη, αλλά τώρα άνοιγε ολοένα και περισσότερο, καταπίνοντας τις σταθερές, τις βεβαιότητες, όλα όσα πίστευε δεδομένα…από εδώ και πέρα, τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο». Και προσπαθεί να κρατηθεί όρθια και δυνατή όταν η μητέρα της δεν την αναγνωρίζει: «…εκείνη η ματιά που άλλοτε ήταν γεμάτη ζεστασιά και στοργή, θα ήταν τώρα κενή, ξένη, απρόσιτη» (σελ. 13). Και όλα αυτά: «Δεν ήταν μια στιγμιαία αφηρημάδα. Δεν ήταν ένα απλό μπέρδεμα… Ήταν κάτι πολύ πιο μεγάλο. Κάτι που ξετυλιγόταν σιγά σιγά, χωρίς έλεος, μπροστά της».

Η Άννα πάει τη μητέρα της στον γιατρό περιμένοντας τη διάγνωση για το αναπόφευκτο αλλά η μητέρα της «Ήταν λες και είχαν πάει μια όμορφη απογευματινή βόλτα, λες και δεν στεκόταν στο κατώφλι μιας πραγματικότητας που θα άλλαζε τη ζωή τους». Η Άννα νιώθει πως δεν είναι έτοιμη για το βάρος που θα σηκώσει και παρακολουθούμε σταδιακά τον αγώνα της να σταθεί στα δικά της πόδια για να βοηθήσει τη μητέρα της. Η καθημερινότητα αλλάζει, η φωνή της μαμάς που κάποτε ήταν σταθερή και δυνατή τώρα έγινε απαλή, εύθραυστη και σαρωτική, Η Άννα παλεύει με μικρές εκπλήξεις και προτάσεις για να νιώσει πως η ζωή της είχε ακόμα ρίζες, πως τίποτα δεν είχε χαθεί εντελώς. Στο πλάι της σστέκεται ο άντρας της, ο Ορέστης, που την κρατά στην αγκαλιά του χωρίς να μιλάει «Γιατί μερικές φορές η σιωπή είναι το μόνο που μπορεί να αντέξει η καρδιά». Την αγαπάει: «Τα χέρια του την τύλιξαν, τη ζέσταναν, της έδωσαν την αίσθηση ότι για λίγο δεν χρειαζόταν να είναι δυνατή» (σελ. 180). Ο Ορέστης ευγνωμονεί την πεθερά του που τον είχε αγκαλιάσει με μεγάλη αγάπη και στάθηκε δίπλα τους στους μικροκαβγάδες: «…-τα σπίτια δεν κρατιούνται μόνα τους. Θέλουν φροντίδα, δουλειά, αγάπη. Κι όσο η καρδιά σας χτυπάει μαζί, πάντα θα έχετε λόγο να τα ξαναφτιάχνετε» (σελ. 117).

Με το πέρασμα του χρόνου όμως οι ισορροπίες στο ζευγάρι αλλάζουν: «Η φθορά δεν ξεκινούσε από αδιαφορία αλλά από κόπωση…Ποιος φροντίζει εκείνον που φροντίζει τους άλλους;» (σελ. 247). Η Άννα αφοσιώνεται όλο και περισσότερο στη φροντίδα της μητέρας της, η στάση της και η συμπεριφορά της δημιουργούν εντάσεις στην οικογένειά της, είναι απότομη, στρεσάρεται, αφήνει τα πάντα στη μέση. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν ξεσπάει η πανδημία του Covid-19 που φέρνει τους ήρωες του μυθιστορήματος αντιμέτωπους με νέες ευθύνες. Επιπλέον, έχουμε μια μεγάλη αποκάλυψη που ανατρέπει οριστικά τις ισορροπίες και δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να υμνήσει τη μητρότητα μέσα και από άλλες πλευρές, δημιουργώντας έτσι μια πολυπρισματική ιστορία, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες και καλογραμμένη πλοκή. Γραφή κοφτή, ρεαλιστική, με διακριτικές παρομοιώσεις και μεταφορές που ελαφραίνουν το κείμενο («Δυο γυναίκες πλεγμένες σαν τα φύλλα της πίτας, λεπτές, τρυφερές, κι από μέσα γεμάτες ζωή», σελ. 88), φωτίζει με μια διεισδυτική ματιά την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου που πάσχει και του ανθρώπου που είναι πλάι του. Σκληρές και δύσκολες στιγμές που ο συγγραφέας δεν τις «μαλακώνει», δεν τις «στρογγυλεύει» για να δείξει το μέγεθος της δύσκολης αυτής περιπέτειας και ταυτόχρονα να εντείνει την ανάγκη της αγάπης και της υποστήριξης προς τον πάσχοντα.

Στο κείμενο παρεμβάλλονται και αποσπάσματα από το ημερολόγιο της Μαργαρίτας: «Γράφω όλα αυτά γιατί φοβάμαι. Φοβάμαι πως μια μέρα θα τα ξεχάσω. Ή μάλλον, φοβάμαι πως δεν θα θυμάμαι ότι ξέχασα. Και θέλω να μείνει κάτι που να λέει πως υπήρξα» (σελ. 38). Εικόνες και αναμνήσεις από τη ζωή της που θέλει να κρατήσει για πάντα, τα σχέδια που έκανε για να φύγει από τη σκληρή ζωή του χωριού και να επιβιώσει με αξιοπρέπεια στην Αθήνα, να σπουδάσει, να ξεφύγει από τη σκληρή δουλειά και την κλειστή κοινωνία. Δε μεγαλοπιάνεται, απλώς θέλει κάτι καλύτερο για το εαυτό της, να τιμήσει τους γονείς της. Η δουλειά της ως δασκάλα στον Πειραιά, ούσα ανύπαντρη γυναίκα στην Αθήνα της δεκαετίας του 1970, το βαρύ μυστικό της, η κόρη της που ήταν όλη της η ζωή, αυτά και πολλά άλλα συμπληρώνουν τις πρωθύστερες αφηγήσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω και δεν επαναλαμβάνουν ήδη γραμμένα πράγματα. Απλώς, το πιο προσωπικό ύφος ενός ημερολογίου δίνει αμεσότητα και άφατη τρυφερότητα, μιας και η Μαργαρίτα διαβλέπει το τέλος της ασθένειας και θέλει να προλάβει: «Και αν δεν μιλήσω… να ξέρεις. Ότι σ’ αγαπώ. Ακόμα κι αν δεν θυμάμαι πια γιατί» (σελ. 294).

Πώς είναι η νέα καθημερινότητα, ποια είναι τα σημάδια, πώς είναι η ζωή σε ένα κέντρο φροντίδας, τι συμβαίνει όταν ο ασθενής αρχίζει να μην αναγνωρίζει τον φροντιστή του και τον διώχνει ή του επιτίθεται, πώς και γιατί ξεσπάει σε παραλήρημα, τι συμβαίνει στο τελευταίο στάδιο με τη διαύγεια; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται στο μυθιστόρημα του Μιχάλη Δούκα, ο οποίος καταγράφει τα πάντα χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη ούτε να γεμίζει τις σελίδες με περιττολογίες ή να καθυστερεί τις εξελίξεις. Μπορεί σε κάποια σημεία να δάκρυσα, το κείμενο όμως εν όλω διακατέχεται από δύναμη και αισιοδοξία: «Δεν είναι μόνο το ότι δεν σε θυμήθηκαν. Είναι ότι, σε μια στιγμή, έφυγε από το πρόσωπό τους όλη η ιστορία τους…δεν χάνονται όλα μέσα στη λήθη. Η αγάπη, η τρυφερότητα, η δική σου παρουσία δίπλα τους περνούν πια από άλλες διαδρομές. Ίσως δεν σε θυμούνται με το όνομά σου, μα νιώθουν τη ζεστασιά σου, αναγνωρίζουν την ασφάλεια που τους προσφέρεις… Η καρδιά θυμάται, ακόμα κι όταν το μυαλό ξεχνά». Άλλωστε, όπως λένε και τα παιδιά της Άννας: «Η γιαγιά σ’ αγαπάει. Κι ας μπερδεύεται καμιά φορά» (σελ. 151). Το πιο δύσκολο σημείο είναι όταν εσύ θυμάσαι τα πάντα αλλά εκείνος δε θυμάται τίποτα. Και τότε: «Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να κρατάς σφιχτά το χέρι που ξεγλιστρά, να αγαπάς ακόμα κι όταν δεν σε θυμούνται, να ψιθυρίζεις «είμαι εδώ», ακόμα κι όταν δεν ξέρουν ποιος είσαι. Γιατί αυτή η αρρώστια παίρνει τα πάντα αλλά δεν μπορεί να πάρει την αγάπη» (σελ. 16).

Ενδιάμεσα στα κεφάλαια και σε ειδικό πλαίσιο δίνονται κάποιες παρατηρήσεις και κάποιες συμβουλές που ίσως βοηθήσουν τους ανθρώπους που φροντίζουν ασθενή με Αλτσχάιμερ. Τα πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος, οι ξένοι και οι γείτονες, ακόμη και οι επαγγελματίες φροντιστές αν καταφύγει κανείς σε αυτούς, όλα καταγράφονται και σημειώνονται με παραστατικότητα. Έτσι δημιουργείται ένα πολυπρισματικό βιβλίο που καλύπτει την περιπέτεια της ασθένειας από κάθε πλευρά, τονίζοντας ότι κανείς δεν είναι μόνος σε αυτό το δύσκολο ταξίδι καθημερινού αποχαιρετισμού: «Κάθε μέρα είναι μια νέα πρόκληση. Να θυμάσαι για δύο, να προσέχεις για δύο, να ζεις για δύο… Να γίνεσαι η άγκυρα που τους κρατά στον κόσμο που ξεθωριάζει μέσα τους» (σελ. 53). Ας μη γελιόμαστε: «Δεν υπάρχει επιστροφή. Μόνο η προσπάθεια. Η προσπάθεια να κρατήσεις όσα μπορείς, όσα μπορείς…Να αγαπήσεις, ακόμα κι όταν δεν σε θυμούνται…Και πάνω απ’ όλα, να μάθεις να λες αντίο, λίγο λίγο, κάθε μέρα» (σελ. 54). Δεν υπάρχει θεραπεία: «-Μπορούμε να επιβραδύνουμε την εξέλιξη, να διαχειριστούμε τα συμπτώματα, να προσφέρουμε μια ήσυχη καθημερινότητα, να προετοιμαστούμε..» (σελ. 25). «Αλλά η ζωή δεν είναι μόνο απώλειες… Είναι και στιγμές που γεμίζουν την ψυχή σου» (σελ. 71). Οπότε: «Αφήστε τους να ζήσουν τις μνήμες τους…Γιατί μπορεί αύριο να μη θυμούνται ούτε το όνομά σας αλλά σήμερα σας το είπαν με όλη τους την καρδιά» (σελ. 74). Επίσης: «…βιώνουν τις εποχές και τις γιορτές όχι με βάση το ημερολόγιο αλλά με βάση στιγμιαία συναισθήματα, θραύσματα μνήμης, εικόνες που αναδύονται ξαφνικά και χάνονται πριν προλάβουν να αφήσουν το αποτύπωμά τους. Για εκείνους, ο χρόνος είναι σαν ρεύμα νερού, ποτέ σταθερό, ποτέ ομοιόμορφο» (σελ. 176).

«Το Αλτσχάιμερ δεν είναι απλώς μια ασθένεια. Είναι μια σταδιακή αποξένωση, ένα μακρύ αντίο που κρατάει χρόνια. Είναι η απώλεια του εαυτού μέσα σε μια θάλασσα από σκιές. Όμως, ακόμα και μέσα στο σκοτάδι, υπάρχει φως». Τα «Χαμένα κομμάτια» είναι ένα μυθιστόρημα για όσους παλεύουν με την ασθένεια και για όσους βρίσκονται δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους, για την αγάπη που επιμένει, για τη δύναμη της ανθρώπινης καρδιάς, για τους δεσμούς που δε χάνονται ποτέ ακόμα κι όταν φαίνεται να ξεθωριάζουν. Είναι μια μάχη που δίνεται κάθε μέρα, «σιωπηλά, πίσω από κλειστές πόρτες, σε δωμάτια νοσοκομείων, σε σπίτια γεμάτα αναμνήσεις και σκιές». «Δεν χρειάζονται προτροπές, εξηγήσεις ή νοσταλγικές συζητήσεις. Αρκεί κάτι μικρό, κάτι φαινομενικά ασήμαντο, όπως η μυρωδιά από ένα κουλουράκι βανίλιας…Και τότε ξαφνικά ο χρόνος κάνει ένα βήμα πίσω…Και ύστερα, όπως ήρθε, έτσι και φεύγει., Αλλά για εκείνα τα λίγα δευτερόλεπτα, όλα μοιάζουν όπως ήταν κάποτε. Και αυτό, κάποιες φορές, είναι αρκετό» (σελ. 68). Ταυτόχρονα όμως το βιβλίο είναι κι ένας ύμνος στη μητρότητα, στις μητέρες που απέκτησαν παιδιά δικά τους ή όχι, στη μητρότητα ως δύναμη που κινεί τον κόσμο, στις μάνες που έκαναν λάθη από αγάπη και σε όσες στάθηκαν δίπλα στα παιδιά τους. Ένας οδηγός αγάπης που με συγκίνησε και με γέμισε δύναμη και αισιοδοξία.

The post «Χαμένα κομμάτια», του Μιχαήλ Γ. Δούκα, εκδ. Κύφαντα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Το ρώσικο κειμήλιο και η ψεύτικη πριγκίπισσα
Συγγραφέας Ευδοκία Ποιμενίδου
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ευδοκία Ποιμενίδου έγραψε μια συναρπαστική περιπέτεια που μας ταξιδεύει στην Κομοτηνή και τη Μαρώνεια και μας συστήνει τα σημαντικότερα σημεία ενδιαφέροντος αυτών των πόλεων. Ο βράχος του Κύκλωπα και η αρχαία Ισμαρίδα με τους ληνούς από τη μια κι απ’ την άλλη η Κομοτηνή με το Σπαθί της, την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, το πάρκο, τους μιναρέδες, τον καφέ του Νεντίμ, το Γενί Τζαμί, το Μουσείο Καραθεοδωρή και τη δημοτική βιβλιοθήκη και πολλά άλλα θα αποτελέσουν σημεία δράσης της ιστορίας, για τα οποία μαθαίνουμε μικρές, εύληπτες και συναρπαστικές ιστορικές πληροφορίες. Στο βιβλίο μάλιστα εμφανίζεται και η Σουλτάνα Πολιτσάκη-Παπαδημητρίου, μια σημαντική παρουσία στον χώρο της τοπικής ιστορίας που αφιερώθηκε στη δημιουργία και στη λειτουργία του Λαογραφικού Μουσείου Ξυλαγανής.

Η Χρύσα και ο Κωστής μένουν με τη μητέρα τους μετά το διαζύγιο των γονιών τους και φοβούνται πως φέτος οι διακοπές με τον μπαμπά για ένα μήνα θα είναι όπως πέρσυ, που τους άφησε μόνους και σκυλοβαρέθηκαν. Η Χρύσα όμως ανακαλύπτει πως η Κομοτηνή, που είναι πολύ κοντά στη Μαρώνεια όπου θα παραθερίσουν, έχει πολλά ενδιαφέροντα και αποκαλύπτει στον αδελφό της πως θα είναι μαζί τους και η Λίνα, η συμμαθήτρια που του αρέσει κι ας μην του δίνει σημασία! Η Λίνα με τη σειρά της θα έρθει με τον πατέρα της που θέλει να μελετήσει τον μαρωνίτη οίνο και τη μητέρα της που δε φέρνει αντιρρήσεις στον άντρα της. Το κοριτσάκι ήδη βαριέται, αν και τα δυο αδέλφια είναι μια καλή λύση για να περάσει την ώρα της. Στην παρέα προστίθενται η Λαμπρινή, μαθήτρια λυκείου, με τον αδελφό της, Χρήστο και ο Παναγιώτης, παιδιά υπαλλήλων του ξενοδοχείου όπου μένουν οι ήρωες της ιστορίας, καθώς και ο Ομάρ από την Κομοτηνή και ο Τιμάτς από την Κωνσταντινούπολη που γνωρίσαμε στα «Τρία κλειδιά και το μυστικό του Ευριπίδη». Το ξενοδοχείο όπου μένουν τα παιδιά φιλοξενεί την έκθεση των κειμηλίων από το Λαογραφικό Μουσείο, ανάμεσα στα οποία το πολύτιμο σαμοβάρι των Ρομανώφ κι έτσι, μόλις διαπράττεται η ληστεία, αναλαμβάνουν δράση.

Ψίθυροι και σιγανές φωνές, μυστηριώδεις και ύποπτες κινήσεις, άγνωστοι άνθρωποι που δε θα διστάσουν να βγάλουν απ’ τη μέση όποιον τους εμποδίσει δημιουργούν ένα συναρπαστικό σκηνικό δράσης και αγωνίας. Τα παιδιά σε γενικές γραμμές περνάνε όμορφα μαζί, κάνουν καλή και δημιουργική παρέα, αν και υπάρχουν κάποιες αντιπάθειες αλλά και κάποιοι έρωτες. Όλα τους έχουν τον δικό τους ρόλο στην υπόθεση, αλληλοσυμπληρώνονται και ριψοκινδυνεύουν όλοι μαζί, σα μια γροθιά, για το καλό της παρέας και της φιλίας τους. Ψάχνουν, ρωτάνε, παρατηρούν, παρακολουθούν και τελικά βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο όσο πλησιάζουν στη λύση του μυστηρίου. Η συγγραφέας, μέσα από σύντομα αλλά γεμάτα ρεαλιστικές σκηνές κεφάλαια, ξετυλίγει μια ιστορία που κρατάει το ενδιαφέρον αμείωτο ως το τέλος, μας οδηγεί στα στενά της Κομοτηνής και της Μαρώνειας, δείχνει με τον δικό της τρόπο το κακό που προκαλεί η αρχαιοκαπηλία και πολλά άλλα. Ένα συναρπαστικό, γεμάτο πραγματολογικά στοιχεία, ταξίδι στη Θράκη που με γέμισε ποικίλα συναισθήματα.

The post «Το ρώσικο κειμήλιο και η ψεύτικη πριγκίπισσα», της Ευδοκίας Ποιμενίδου, εκδ. Κύφαντα (Τόποι Μυστηρίου #3) appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Τα κόκκινα τετράδια
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αυτήν τη φορά ο συγγραφέας έχει μια πανέξυπνη ιδέα: αυτά τα σκαμπρόζικα συμβάντα μας τα αφηγούνται ένα γκαρσόνι κι ένας ταξιτζής σε δύο διακριτά και ξεχωριστά μέρη. Η οξυδερκής ματιά τους και το επαγγελματικό περιβάλλον που τους επιτρέπει να παρατηρούν τα πάντα είναι πολύτιμα όπλα για να καταγραφούν οι μεγάλες αλήθειες που δε θα συναντήσουμε ποτέ σε επίσημα βιβλία. Επιπλέον, δεν υπάρχει στείρα καταγραφή γεγονότων αλλά οι δύο πρωταγωνιστές αφηγούνται και τη δική τους προσωπική ζωή, με αποτέλεσμα να ζωντανεύουν άψογα και παραστατικά οι επαγγελματικοί χώροι που κινούνται (καφενεία, ζαχαροπλαστεία, πιάτσες ταξί, η κίνηση στους δρόμους κ. ά.). Μικρές παράλληλες ιστορίες καταγωγής, ανατροφής, αντιλήψεων και ιδεών των δύο προσωπικοτήτων κουμπώνουν στον κεντρικό κορμό της αφήγησης και συμπληρώνουν μια εκπληκτική τοιχογραφία της Αθήνας μεταξύ των δύο πολέμων.

Μια σύντομη εισαγωγή μας ταξιδεύει από την απαγορευτική για τη γυναίκα εποχή του Όθωνα στην Μπελ Επόκ με τις επιστρατεύσεις που παίρνουν τους άντρες κι αφήνουν στις γυναίκες πεδίο για την επερχόμενη απελευθέρωσή τους. Έτσι φτάνουμε στον Μεσοπόλεμο, που γεμίζει τον κόσμο νεόπλουτους από την αισχροκέρδεια επί των αγαθών που περιορίζονταν στη διακίνηση και τα στερούνταν ο κόσμος αλλά και κουνιστές Σμυρνιές με μυστικές ερωτικές συνταγές, όπως επίσης τα περίφημα μπαιν-μιξτ κ. ά. Σε αυτήν την εποχή θα μας ταξιδέψουν το γκαρσόνι Θοδωρής και ο ταξιτζής Μανώλης. Ας τους διαβάσουμε!

Ο Θόδωρος δουλεύει πάνω από τριάντα χρόνια ως γκαρσόνι σε κυλικεία, ξενοδοχεία, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, καμπαρέ και κοσμικά κέντρα. Δε σκοπεύει να παραβεί τα μυστικά του επαγγέλματος ούτε και να θίξει κανέναν, απλώς αφηγείται τα όσα σκαμπρόζικα του έτυχαν, αναβιώνοντας μια εποχή γεμάτη ατασθαλίες, απάτες, προκλήσεις, ευκαιρίες, διακορεύσεις. Πώς πρέπει να είναι ντυμένος, πώς να συμπεριφέρεται στους πελάτες, πώς να παίρνει παραγγελίες, πώς να προσέχει τα πάντα και να ικανοποιεί κάθε τους επιθυμία είναι τα πρώτα στοιχεία που μας χαρίζει και τονίζει πως αυτή είναι μια δουλειά που «χρειάζεται πόδι, αυτί, μάτι, μπράτσα και μνήμη». Ως τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο μπορεί να υπήρχαν ευκοσμία και σεμνότητα στα κέντρα διασκέδασης, καθώς και περισσευούμενη ηθική στον δρόμο αλλά μέσα στα σπίτι γινόταν χαμός: ο κύριος που αγορεύει υπέρ της ηθικής δε θα διστάσει να διαφθείρει το φτωχοκόριτσο του συνοικισμού, τη ράφτρα ή την κορδελιάστρα κι αυτές μάλιστα του τις προμηθεύει εκμαυλίστρια ιδιοκτήτρια σπιτιών του έρωτα! Πώς όμως αυτά τα κορίτσια μπαίνουν σε τέτοια σπίτια; Μα φυσικά χάρη στην προαγωγό, τη γυναίκα που ξετρυπώνει με διαβολεμένη ειδικότητα τα θύματά της από τη χαμηλή και τη μεσαία τάξη, μια γυναίκα που βρίσκεται παντού και θηρεύει με τρόπο σατανικό. Δεν είναι όμως μόνο τα αθώα κορίτσια αλλά και παντρεμένες κυρίες που εκδίδονται για λίγα χρήματα παραπάνω και μάλιστα κρυφά από τους άντρες τους, στους οποίους λένε διάφορα ψέματα για τη μέρα τους («Ο πατέρας στη λέσχη, η μητέρα στα αίσχη»). Οι ανάγκες της επιβίωσης αλλά και οι ανάγκες της πολυτέλειας τις ωθούν σε ακολασίες. «Η μεταπολεμική περίοδος, μια περίοδος εκφυλισμού, σπατάλης και αχαλίνωτης τάσης προς τον εύκολο πλουτισμό, ήταν η πρώτη ώθηση προς τον ηθικό κατήφορο…» (σελ. 39).

Άνθρωποι και ανθρωπάκια περνάνε από τις σελίδες του ημερολογίου του Θόδωρου: μπανιστηρτζήδες (απίστευτο το γεγονός ότι κυκλοφορούσαν με τρυπάνια, στόχευαν συγκεκριμένα σπίτια με έντονη και ιδιαίτερη ερωτική δραστηριότητα και μετά κυκλοφορούσε λίστα με τις διευθύνσεις για τους «μιλημένους»), εφαψίες και επιδειξίες, σαδιστές, σάτυροι, ερωτύλοι και φαύλοι. Ο κόσμος κατά μεγάλο ποσοστό συχνάζει στα ζαχαροπλαστεία και στα καφενεία για κόρτε και κρυφό ραντεβού κι έτσι αναλύονται τα κόλπα τους και οι πόθοι τους. Ζευγαράκια για τα σεπαρέ, γερόντια-σάτυροι που δεν το βάζουν κάτω με τίποτα, γεροντοπαλίκαρα και περασμένης ηλικίας έγγαμοι που καταλαμβάνουν θέσεις-καραούλια γεμάτα αποκαλύψεις φέρνουν στο προσκήνιο μια άλλη Αθήνα. Κι από την άλλη, γυναίκες που απατούν τους άντρες τους ως εκδίκηση, παξιμαδοκλέφτρες ελευθέρων ηθών, ξεσκολισμένες, όλες εδώ.

Τα σεπαρέ, όπου ο καθένας μπορούσε να διασκεδάσει χωρίς αδιάκριτα βλέμματα γύρω του, στον μεσοπόλεμο μετατρέπονται σε μικρές γκαρσονιέρες για σαρκικές ανάγκες και τα γκαρσόνια δίνουν ρεσιτάλ εχεμύθειας και… προαγωγού. Παντρεμένες, κοκότες και δεσποινίδες μπαίνουν στα σεπαρέ εκούσες-άκουσες και οι ιστορίες που προκύπτουν είναι ατελείωτες και άκρως διασκεδαστικές (για μας τους αναγνώστες τουλάχιστον). Κι όχι μόνο ζευγαράκια αλλά και μαστροποί-προαγωγοί με τις νεαρές τους δεσποινιδούλες και τα κορόιδα-θύματα που θα γδύσουν. Ρομαντικοί και προικοθήρες (χαρακτηριστική μορφή ανάμεσά τους ο Παναής της γνώστης φράσης «μην είδατε τον Παναή»), αγύρτες και αποφασισμένοι να διακορεύσουν είναι θαμώνες αυτών των χώρων. Κι από τα κοσμικά μαγαζιά του κέντρου περνάμε σε αυτά του Φαλήρου, όπου γίνεται το ίδιο σώσε! Άλλη βόλτα στα περίφημα καμπαρέ, εκεί όπου συχνάζει ο «καλός κόσμος της κακιάς ζωής», με κονσομασιόν και σαμπάνιες, έχουμε και τις σουμπρέτες στα καφέ-σαντάν του 19^ου αιώνα, τις παστρικές επειδή πλένονταν πιο συχνά από τον υπόλοιπο κόσμο της εποχής και πολλά πολλά άλλα.

Στη συνέχεια, ο ταξιτζής Μανώλης αποκαλύπτει τα δικά του μυστικά που είναι εξίσου κωμικοτραγικά και αποκαλυπτικά, γιατί: «Η αλήθεια είναι πως όλα, ανεξαιρέτως όλα, εμείς οι σοφέρ τα ξέρουμε καλύτερα γιατί τα ζούμε καθημερινά» (σελ. 211).  Προηγείται μια σύντομη αναδρομή στο επάγγελμα από τους αμαξάδες και τις άμαξες ως τους σοφέρ με μια παρέλαση οχημάτων: λαντό και βικτόριες, παετόνια, βιζαβί, τα μόνιπα ή «Μαρίκες» και μαθαίνουμε ποιον τύπο άμαξας προτιμούσαν οι οικογενειάρχες με τη φαμελιά τους, τα ζευγαράκια, οι ξενύχτηδες, ποια τα ψευδώνυμα των αμαξάδων, οι τιμές τους, ποιοι ήταν ο Σωκράτης Δέδες και ο Μανώλης ο τραμπαρίφας κ. ά. Τα ταξί θεωρούνταν «κινούμενες γκαρσονιέρες» αλλά και «ξενοδοχεία ύπνου» (πιο φθηνά θα σας έρθει να κοιμηθείτε στο αμάξι ώσπου ν’ αρχίσει η συγκοινωνία παρά να σας πάει στο σπίτι σας αν μένετε μακριά!) και οι επιβαίνοντες ήταν αποκάλυψη και γερά μαθήματα αγωγής και ζωής για τους οδηγούς. Οι ταξιτζήδες συζητάνε μεταξύ τους «τα πιο καταπληκτικά πράγματα, τις πιο σκανδαλώδεις αποκαλύψεις για ευυπόληπτα πρόσωπα της κοινωνίας, τα πιο σπουδαία μυστικά» και μαζί μ’ αυτούς γνωρίζουμε κι εμείς μια άλλη, διαφορετική, σεξουαλική Αθήνα. Δεν είναι εύκολο επάγγελμα όμως, μιας και, εκτός από τις διασκεδαστικές καταστάσεις, υπάρχουν και κίνδυνοι, μικροεπεισόδια, σπανιότερα κάποια εγκλήματα. Τους κλέβουν, τους εξαπατούν, αρνούνται να τους πληρώσουν, βιώνουν διάφορες περιπέτειες.

Πειραιάς, Φάληρο, Κηφισιά, Πάρνηθα, Ερμού («το Ελ Ντοράντο των γυναικών»), Αιόλου, Σύνταγμα, Αλυσίδα, Ποδονίφτης, Χαλάνδρι και άλλα σημεία της Αθήνας αποτελούν φωλίτσες, καθωσπρέπει σπίτια με τη μυστηριώδη ταμπέλα «εδώ κατοικεί οικογένεια», ψεύτικα «μοδιστράδικα» και κομμωτήρια-βιτρίνες κι ανάμεσα σε όλους αυτούς τους «πειρασμούς» υπάρχουν το στέκι των οργίων στη Μεσογείων κοντά στον Σταυρό, γκαρσονιέρες και φιγιέρες, νυφοπάζαρα, και φυσικά η Τρούμπα και τα Βούρλα. Οι αφηγήσεις του ταξιτζής είναι εξίσου γλαφυρές με του γκαρσονιού και καταγράφουν την πιο σκοτεινή πλευρά της Αθήνας, μιας και τα κέντρα διασκέδασης καποια στιγμή κλείνουν. Τι συμβαίνει μετά; Χμ…

«Τα κόκκινα τετράδια» είναι μια συναρπαστική σειρά αστείων και αναπάντεχων περιστατικών του αθηναϊκού μεσοπολέμου που καταγράφουν στα ημερολόγιά τους ένα γκαρσόνι κι ένας ταξιτζής. Γέλιο, συγκίνηση, αγωνία με συντρόφευσαν ως το τέλος ενώ χάρη στην παραστατική πένα του συγγραφέα και στην εμβρίθειά του να ανακαλύψει όλα αυτά τα ντοκουμέντα που συμπληρώνουν και τεκμηριώνουν τα κείμενά του πραγματοποιείται ένα εκπληκτικό ταξίδι σε μια Αθήνα που πλέον δεν υπάρχει πια. Αυθεντικές ιστορίες, πλούσιο φωτογραφικό και εικονογραφικό υλικό, σπάνια σκίτσα και γελοιογραφίες, μαρτυρίες συγκροτούν την ταυτότητα μιας πόλης που δεν κοιμάται ποτέ και φιλοξενεί στους κόλπους της κάθε καρυδιάς καρύδι, από νοικοκυραίους μέχρι μπερμπαντηδες.

The post «Τα κόκκινα τετράδια», του Θωμά Σιταρά, εκδ. Bell appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Νυχτερινοί ψίθυροι 
Συγγραφέας Απόστολος Ευγενικός
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ηδυέπεια
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Απόστολος Ευγενικός έγραψε μια καλή ανατρεπτική ιστορία γεμάτη δράση, κυνηγητό, ανακρίσεις και απανωτές εκπλήξεις. Ξεδιπλώνει μια ιστορία γεμάτη μυστικά, διπλές ταυτότητες, κρυφά χαρτιά και αναπάντεχες εξελίξεις σε μια ιστορία που μιλάει για τη δικαιοσύνη και την τιμωρία, καθώς και για την καταστροφή που αυτές επιφέρουν σε αθώες ανθρώπινες ψυχές. Ο επιχειρηματίας Παρασκευάς Σακελλαρίου, που ξεκίνησε με όνειρα και σχέδια και τώρα το μέλλον του έχει μετατραπεί «σε μια μάζα από σκιές και αβεβαιότητα», θα είναι ο πρώτος κρίκος μιας αλυσίδας γεμάτης λάθη, παραλείψεις και δίψα για εκδίκηση. Τι συνέβη στα πρώτα επιχειρηματικά του βήματα; Ποιος θέλει το κακό του και πόσο καλά έχει στήσει το σχέδιό του γύρω από τον Σακελλαρίου;

Την υπόθεση αναλαμβάνει η αστυνόμος Μελίνα Αποστολίδη, μια διορατική και ψύχραιμη γυναίκα που δε μασάει τα λόγια της. Εργάζεται στο Τμήμα Εγκλημάτων Κατά Ζωής έχοντας επιβιώσει σ’ έναν πολύ σκληρό κόσμο, δεν έχει συναισθηματισμούς και ακολουθεί μια ζωή γεμάτη πειθαρχία. Πολύτιμη βοήθεια στο πλάι της είναι ο σύζυγός της, ο Σάββας, ένας άνθρωπος που ισορροπεί την καθημερινότητά της, την ακούει, την καταλαβαίνει, μιλάει μόνο όταν είναι απαραίτητο καθώς και η δεκάχρονη κόρη τους, Αριστέα. Η ομάδα της Αποστολίδη αποτελείται από εκλεκτά μέλη: τον ιατροδικαστή Σωκράτη Τζαβάρα, τον Αστυνόμο Α΄ Γιάννη Πετρίδη -ο πιο έμπειρος της ομάδας, υπαρχηγός της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Εγκλημάτων Κατά Ζωής και Ιδιοκτησίας όπου ανήκει και το Τμήμα Εγκλημάτων Κατά Ζωής-, την Υπαστυνόμο Β΄ Ιοκάστη Αλεξάνδρου -ο Αϊνστάιν της ομάδας-, τους ανθυπαστυνόμους Σταμάτη Αργυρό και Ερμόλαο Ιακώβου -οι νεότεροι στη δουλειά, παθιασμένοι με αυτήν- που συγκροτούν μια δυνατή παρέα, με ακατάλυτους δεσμούς και εμπιστοσύνη. Παρ’ όλ’ αυτά, οι προκλήσεις που γεννάει η υπόθεση θα βάλουν σε κίνδυνο τη συνοχή και την αλληλοϋποστήριξή τους

Η αφήγηση είναι στρωτή, επίπεδη, με ωραίες περιγραφές τόπων και χώρων και ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις: «Η Πατησίων είναι πάντα όμορφη το βράδυ, σαν να σου δηλώνει ότι η Αθήνα θυμάται να είναι κομψή, ακόμα κι όταν τη σκοτώνεις» (σελ. 57).  Πατησίων, Κολωνάκι, Κυψέλη, Χαλάνδρι, Νέα Σμύρνη, Φιλοθέη είναι μερικά μόνο από τα σημεία που μας ταξιδεύει το κείμενο και η υπόθεση ξεδιπλώνεται στηριγμένη σε απανωτές εκπλήξεις. Βρήκα σχεδόν κινηματογραφικές τις σκηνές καταδίωξης και μάχης, στακάτες τις σκηνές της ανάκρισης και σωστό τον χειρισμό της πλοκής. Δυστυχώς, σημαντικά μειονεκτήματα του βιβλίου είναι τα τυπογραφικά λάθη και οι αβλεψίες (μεταξύ άλλων, το μαγαζί «Θάλεια» στην Κυψέλη σε ένα σημείο αναφέρεται ως «Κυβέλη»), οι αφηγηματικές ασυμβατότητες (π. χ. «Μπαίνοντας στο γραφείο της» αλλά αμέσως μετά «Η πόρτα άνοιξε απότομα» και τότε μπήκε), η αναπάντεχη χρήση ωμών υβριστικών σχολίων (σε δύσκολες στιγμές μεν αλλά οι εκάστοτε χαρακτήρες δεν έδειχναν να χρησιμοποιούν ως τότε τέτοιο λεξιλόγιο), η χρήση λέξεων της αργκό πάλι από πρόσωπα που δεν το περίμενα («σακαφιόρα», μια αρκετά ιδιωματική λέξη που δε χρησιμοποιεί κάποιος ως πρώτη βρισιά εν βρασμώ ψυχής) και οι επαναλήψεις. Η αποκάλυψη της αλήθειας φέρνει στο φως ένα σφιχτοδεμένο πλάνο και ταυτόχρονα ένα παιχνίδι γάτας και ποντικιού, από το οποίο αυτός που παύει να είναι χρήσιμος φεύγει από τη μέση. Οι «Νυχτερινοί ψίθυροι» είναι μια αστυνομική ιστορία όπου οι απαντήσεις υπάρχουν αλλά είναι μπλεγμένες μεταξύ τους, ανακατεμένες σε μια θολή δίνη στοιχείων και η οποία μοιάζει με μια κλήρωση ζωής και θανάτου. Ποιος λοιπόν κινεί την κληρωτίδα και ποια θα είναι τα τυχερά νούμερα που θα επιβιώσουν;

The post «Νυχτερινοί ψίθυροι», του Απόστολου Ευγενικού, εκδ. Ηδυέπεια appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Η πρόσκληση 
Τίτλος πρωτοτύπου Die einladung
Συγγραφέας Sebastian Fitzek
Μεταφραστής Ειρήνη Γεούργα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

H Μάρλα Λίντμπεργκ δουλεύει σε εταιρεία παραδόσεων και μια μέρα, λίγο πριν σχολάσει, ο προϊστάμενός της της αναθέτει μια τελευταία παράδοση: κλινική Σίλφχορν, ακριβώς στις 19.49. Ένα μέρος που δείχνει εγκαταλειμμένο αλλά κάποια κτήρια έχουν ανακαινιστεί από νεοφυείς εταιρείες. Εκεί η Μάρλα θα έρθει αντιμέτωπη με έναν εφιάλτη. Τρία χρόνια μετά, εργάζεται ως αναλύτρια κυβερνοχώρου για την Υπηρεσία Καταπολέμησης Εγκλήματος του Βερολίνου, οπότε και παρακολουθεί βίντεο κακοποίησης και κακομεταχείρισης ώστε να εξάγει συμπεράσματα και να βρίσκει στοιχεία που θα οδηγήσουν στους ενόχους, «τα πιο μεγάλα αποβράσματα στους πιο κρυφούς βόθρους του διαδικτύου».

Η Μάρλα είναι μια γυναίκα που αντιλαμβάνεται ασυνήθιστες λεπτομέρειες από ένα περιβάλλον και από τους ανθρώπους που ζουν σ’ αυτό και τις συγκρατεί, μια αντιληπτική ικανότητα που βελτιώθηκε σημαντικά μετά την περιπέτειά της. Μάλιστα, μπορεί να βγάλει και σωστά συμπεράσματα για τη φύση των ατόμων που συναναστρέφεται. Επομένως, η διευθύντρια του τμήματος Κριστίν Φόγκελσανγκ δε γινόταν να μην την προσλάβει σε αυτήν τη θέση, σύντομα όμως διαπιστώνει πως η γυναίκα δουλεύει σκληρά όχι από επαγγελματισμό αλλά για να βρει την αλήθεια σε ό,τι τις συνέβη πριν τρία χρόνια. Η Κριστίν ίσως και να έχει την απάντηση σε αυτό που ψάχνει η Μάρλα, πρέπει όμως να τους βοηθήσει να βρουν έναν επικίνδυνο serial killer. Γιατί λοιπόν η Μάρλα δέχτηκε να ταξιδέψει ως τις Άλπεις σ’ ένα απομονωμένο ξενοδοχείο για να παραστεί στο reunion των συμμαθητών της απ’ το λύκειο, τους οποίους ελάχιστα είχε συναναστραφεί και καθόλου δε θυμόταν; Τι μπορεί να συμβεί σ’ ένα μέρος χωρίς πολλούς δρόμους διαφυγής;

Παράλληλα με τις εξελίξεις, μέσα από πρωθύστερα μαθαίνουμε πώς και γιατί  αυτοκτόνησε ο πατέρας της Μάρλα, Έντγκαρ, την προηγούμενη ημέρα των γενεθλίων της, κάτι που την τραυμάτισε ανεπανόρθωτα, ειδικά όταν διάβασε την αποχαιρετιστήρια επιστολή του και αποκαλύφθηκε κάτι φρικτό και ταυτόχρονα μια απειλή: «Έχω φύγει πια. Όμως θα είμαι πάντα κοντά σου».. Ο αδελφός της, Λέβεν, μπαινόβγαινε σε κλινικές απεξάρτησης ενώ η μητέρα της, Τέα, που τη θεώρησε υπεύθυνη για τον θάνατο του πατέρα της, την έδιωξε να μείνει με τη γιαγιά Μάργκοτ. Έτσι παρακολουθούμε μια γυναίκα που προσπαθούσε πάντα να περάσει απαρατήρητη και να αποφεύγει τον κόσμο, που παρακολουθεί ψυχολόγο, να κάνει πράγματα αντίθετα με τη νοοτροπία της, με το κίνητρο να αποκαλύπτεται σταδιακά, μαζί με τις συνέπειες που βιώνει. Επιπλέον, η Μάρλα πάσχει από προσωπαγνωσία, δεν μπορεί να ξεχωρίσει δηλαδή τα χαρακτηριστικά των προσώπων, κάτι που εντείνει τον τρόμο, αφού δεν ξέρει αν αυτός που την κυνηγάει είναι αυτός που στέκεται μπροστά της.

Το απομονωμένο ξενοδοχείο στις Άλπεις είναι κλειστοφοβικό και γεμάτο εκπλήξεις. Με συναρπαστικές και κινηματογραφικές σκηνές ζωντανεύει ένα καταφύγιο που βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο, κοντά στα σύνορα Γερμανίας-Αυστρίας, χωρίς τρόπο πρόσβασης παρά μόνο με τα πόδια από τον κοντινότερο σταθμό ανεφοδιασμού. Άγρια φύση, μέρος χωρίς σήμα παρά μόνο σε ορισμένο σημείο, έλατα, χιόνι και κρύο, κίνδυνος χιονοστιβάδας αλλά μέσα θαλπωρή και άνετα δωμάτια. Σε αυτήν την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα και με τους συμμαθητές της να φέρονται εχθρικά και απρόσμενα, η Μάρλα διαπιστώνει πως συμβαίνει κάτι ανατριχιαστικό, ασύλληπτο, κάτι που θα βάλει σε κίνδυνο τη ζωή της. Με διαρκείς ανατροπές, κάποιες εξ αυτών ανατριχιαστικές, κάποιες υπερβολικές, κάποιες φυσιολογικά επεξηγήσιμες, ξεδιπλώνεται μια ιστορία που δείχνει να μην έχει λογική, με τη Μάρλα να περνάει τα πάνδεινα όσο το μυστήριο γύρω από τη ζωή της και την ψυχολογική της κατάσταση πυκνώνει.

Ο συγγραφέας αναπαριστά υποδειγματικά την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα του μέρους και ταυτόχρονα καταφέρνει να δώσει μεγάλες ποσότητες άγχους, φόβου, έντασης. Μια παρέα νέων ανθρώπων προσπαθούν να καταλάβουν τι πραγματικά συνέβη και να ακολουθήσουν μυστηριώδεις γρίφους και οδηγίες που τους αφήνει ένας άγνωστος. Η όλη περιπέτεια μοιάζει με escape room αλλά και παιχνίδι επιβίωσης. Ή μήπως θεραπεία απεγκλωβισμού; Από σελίδα σε σελίδα οι παγιδευμένοι συμμαθητές βγάζουν τον σκληρό εαυτό τους, αντιδρούν σπασμωδικά, θέλουν να κάνουν κακό και να πληγώσουν τους άλλους ώστε να επιβιώσουν: «Η βία μας κάνει να αποκαλυπτόμαστε. Ο άνθρωπος αποκαλύπτεται υπό συνθήκες πίεσης» (σελ. 298). Ποιος όμως κρύβεται πίσω από όλα αυτά και τι σχέση έχει η Μάρλα με αυτήν την ιστορία;

«Η πρόσκληση» είναι ένα ανατρεπτικό και γεμάτο ένταση, σασπένς και εκπλήξεις μυθιστόρημα που με κράτησε με κομμένη ανάσα ως το τέλος. Ομολογώ πάντως πως η διπλή ανατροπή του τέλους αποδυνάμωσε τα έντονα συναισθήματα που μου χάρισε, μιας και έφερε στο φως κάτι παρατραβηγμένο και σχεδόν βεβιασμένο. Μου φάνηκε πως έδινε τη μια έκπληξη μετά την άλλη προς χάριν του σασπένς και του να κρατήσει τον αναγνώστη χωρίς να προσφέρει κάτι που να σταθεί σε ρεαλιστικές βάσεις. Μια έξυπνη μεν αλλά τραβηγμένη λύση και ειδικά το τελευταίο κεφάλαιο με οδήγησαν σ’ ένα τέλος που χρειάστηκε λίγο χρόνο κατανόησης. Ένταση και σασπένς, εκπλήξεις, άριστη χρήση της ψυχολογίας, τα οικεία δηλαδή χαρακτηριστικά των βιβλίων του Sebastian Fitzek, είναι πάντα παρόντα.

The post «Η πρόσκληση», του Sebastian Fitzek, εκδ. Διόπτρα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Λαϊκά παραμύθια και μύθοι για την απώλεια και το πένθος
Συγγραφέας Δημήτρης Μάλλης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ηδύφωνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μάλλης συγκέντρωσε κείμενα από όλες τις ηπείρους της γης και τα ζωντάνεψε με λυρισμό και ατμοσφαιρικότητα. Συγκινητικές και τρυφερές ιστορίες ζωντανεύουν με παραστατικότητα και πλούσιο λεξιλόγιο, χαρίζοντάς μας διαχρονικά μηνύματα και μια διακριτική αισιοδοξία. Ιστορίες που μιλούν με τη σοφία και την απλότητά τους για τον θάνατο, την απώλεια, την απουσία καθώς και για τον αγώνα του ανθρώπου για υπέρβαση του πόνου. Πώς βρίσκουμε ανακούφιση στην ελπίδα, πώς συνεχίζουμε να ζούμε και να αγαπάμε, τι κάνουμε όταν μένουμε πίσω; Αυτά και άλλα θέματα απαντώνται με τον πιο τρυφερό τρόπο: μέσα από τα παραμύθια. Γιατί: «Ο θάνατος είναι παντού. Μα κι η αγάπη είναι παντού. Κι όταν η αγάπη δεν νικά τον θάνατο, τον μεταμορφώνει» (σελ. 15). Σύμφωνα με την ψυχολόγο Ελένη Παναγιωτακοπούλου, «τα παραμύθια μάς βοηθούν να εμπλουτίσουμε τη φαντασία μας, να αναστοχαστούμε πάνω σε σημαντικά φιλοσοφικά, ηθικά ή υπαρξιακά ερωτήματα, να περάσουμε καλά, να επικοινωνήσουμε, να μοιραστούμε αγωνίες, χαρές και όνειρα, άρα τελικά να γνωρίσουμε τον κόσμο» (σελ. 11). Χάρη σε αυτά μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για τον έρωτα, τον πόνο, την ευτυχία και την απώλεια αλλά, κι όταν μεγαλώσουμε, σε αυτά καταφεύγουμε ώστε να επιστρέψουμε στην παιδικότητά μας όταν η ενήλικη φάση μας έχει προβλήματα.

Στο «Ο καιρός γιατρεύει τις πληγές», η Γιάμι χάνει τον αδελφό της, Γιάμα, και ο θρήνος της συγκινεί τους θεούς που αποφασίζουν να σπρώξουν μακριά το «σήμερα» του θανάτου. Έτσι «κάθε μέρα που έφευγε έπαιρνε μαζί της και ένα αγκάθι από την καρδιά της… απάλυνε ο πόνος της, έγινε ο πόνος μνήμη» (σελ. 27). Στη «Γαζέλα του βεδουίνου», ένας βεδουίνος χάνει τον γιο του και μέσα από την κουβέντα με τη γυναίκα του διαπιστώνουμε πως «Όλοι οι άνθρωποι έχουν γευτεί το μερίδιο της θλίψης». Το ίδιο επιμύθιο έχουν και «Οι σπόροι της μουστάρδας», όπου μια μάνα που έχασε το παιδί της «κατάλαβε πως οι ζωντανοί είναι πολλοί μα οι νεκροί περισσότεροι». Στους «Τρεις δρόμους», ένας πατέρας πεθαίνοντας ζητά από τα τρία παιδιά του να ταξιδέψουν σε άλλους τόπους, σε ξένα μέρη και να γυρέψουν δουλειά για να διώξουν τη φτώχεια τους. Σ’ ένα τρίστρατο, ένας γέρος τους λέει πως ο ένας δρόμος οδηγεί σε μέρος με δουλειά κοντά στο σπίτι όποιου τον διαλέξει, ο άλλος σε πολιτεία μακρινή κι όποιος πάει γυρνάει στα μέρη του μια στο τόσο κι ο τρίτος σε έναν τόπο απ’ όπου δε γύρισε κανείς πίσω. Ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσει το καθένα από τ’ αδέρφια και με τι συνέπειες; Πώς συνδέεται αυτή η ιστορία με την απώλεια;

Στο «Πένθους γέρας» μαθαίνουμε πώς και γιατί ο Δίας χάρισε στο Πένθος τις τιμές που έχουν σχέση με τους πεθαμένους και πώς πρέπει να φέρεται ο άνθρωπος στο πένθος. Γιατί, αν το τιμάει διαρκώς με λύπες και θρήνους, κινδυνεύει από αυτό; Στα «Δυο πιθάρια» έχουμε μια συγκινητική ιστορία για την απώλεια της μάνας, την οποία η κόρη βλέπει σε όνειρο να κουβαλάει δυο πιθάρια. Τι έχουν μέσα αυτά και γιατί είναι ασήκωτα; Η εξήγηση είναι ανατριχιαστική και συγκινητική. Στο ίδιο μοτίβο κινείται και το «Λευκό πουκάμισο», αν και με λιγότερο λυρισμό. Όση τρυφερότητα υπάρχει στην πρώτη ιστορία, τόση δωρικότητα βρίσκουμε στη δεύτερη. Στις «Γυναίκες που έκλαιγαν» ένας πρίγκιπας, στην περιήγησή του στα μέρη της φυλής του, συναντάει δυο γυναίκες που θρηνούν για διαφορετικούς λόγους η κάθε μία και το επιμύθιο είναι ανατριχιαστικό. Στον «Τόπο που οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ», ένας πλούσιος άνθρωπος που δεν του λείπει τίποτα, άρχοντας σωστός, νιώθει την ανάγκη να βρει έναν τόπο όπου οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ για να ζήσει με την οικογένειά του κι όταν τον βρίσκει τον περιμένει μια μεγάλη έκπληξη. Στον «Χάρο σε ένα τσόφλι», ένας νεαρός βρίσκει τον Χάρο και μαθαίνει πως ήρθε για τη μητέρα του. Έτσι ο ήρωας της ιστορίας δέρνει τον Χάρο και τον παγιδεύει σ’ ένα τσόφλι από καρύδι, κάτι που θα φέρει απρόσμενες συνέπειες για την ανθρωπότητα, γιατί «Ο Χάρος είναι απαραίτητος για να υπάρχει ζωή».

«Ο Ποντικαλάκης» είναι ένας μικρός σαν ποντικάκι άντρας που παθαίνει ένα ατύχημα κι αυτό θα έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις στον περίγυρό του. Απολαυστικό κείμενο, με αφηγηματικές επαναλήψεις που δημιουργούν εξαρχής ένα παιχνίδισμα και δείχνουν τη σημασία της υποστήριξης και της παραμυθίας από φίλους και συγγενείς. «Στο νησί των ψυχών», ένας άντρας χάνει τη σύζυγό του κι αποφασίζει να την ακολουθήσει στον κόσμο των ψυχών, ένα ταξίδι που θα τον μεταμορφώσει και θα τονίσει τη σημασία της οικογένειας. Στο υπέροχο «Πώς οι πεταλούδες ήρθαν στον κόσμο», ο Δημιουργός, από συμπόνια που οι άνθρωποι που δημιούργησε ήταν στενοχωρημένοι λόγω του θανάτου, τους χάρισε τις πεταλούδες. Πώς τις έφτιαξε, γιατί παραμένουν σιωπηλές, σε τι ζήλεψαν τα πουλιά και πολλά άλλα μαγικά αποκαλύπτονται στην πανέμορφη αυτή ιστορία. Τέλος, «Η ψείρα και ο ψύλλος» είναι μια ιστορία απώλειας που χαρίζει τρυφερότητα και χαμόγελο, μιας κι έχουμε ένα διασκεδαστικό ποίημα, με κεντρικό θέμα την ψείρα που πέφτει στην μπύρα. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά γεγονότων εντελώς σουρεαλιστικών, «μια φορά κι έναν καιρό».

Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Μάλλη είναι μια συλλογή κειμένων που μοιάζουν να μιλούν όλα την ίδια γλώσσα, ένα ψηφιδωτό παρηγοριάς και παραμυθίας που υμνεί το αναπόφευκτο του θανάτου αλλά και απαλύνει τον πόνο εξ αυτού. Τα παραμύθια αυτά τονίζουν πως «η θλίψη απαιτεί τον σεβασμό μα όχι τη λατρεία μας», δηλαδή πως ο πόνος είναι δεκτός και ανθρώπινος, αρκεί να μην αφηνόμαστε στην κατάθλιψη. Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση της Έλενας Λεώνη αποπνέει έναν εκπληκτικό ρεαλισμό και αναμιγνύει υποδειγματικά τον σουρεαλισμό με την πραγματικότητα. Φιγούρες και σκιές ανακατεύονται με μορφές που έχουν πιο αδρά χαρακτηριστικά και κινούνται σ’ ένα αφαιρετικό φόντο που όμως δείχνει γεμάτο ένταση και δύναμη. Η συλλογή συμπληρώνεται από τη λιτή και περιεκτική εισαγωγή της Δρ. Ρητορικής Φωτεινής Εγγλέζου και την απαραίτητη βιβλιογραφία.

The post «Λαϊκά παραμύθια και μύθοι για την απώλεια και το πένθος», του Δημήτρη Μάλλη, εκδ. Ηδύφωνο appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Δυο ζωές μακριά
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου έγραψε ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, έναν κόλαφο για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης της γυναίκας στην Αφρική και ταυτόχρονα ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη συγχώρεση και στον θυμό. Εξαίρετα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα, αξιέπαινος λυρισμός που ζωντανεύει τη σκοτεινή μα και τη φωτεινή πλευρά της Αφρικής, υποδειγματικός χειρισμός πλοκής που μας ταξιδεύει με πρωθύστερα στο παρελθόν και στο παρόν των ηρώων του βιβλίου κι ένας πλούτος ποικίλων συναισθημάτων είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με μάγεψε, με ταξίδεψε, με προβλημάτισε.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, η Άννα από τη Λευκωσία θα πέσει τυχαία στο facebook profile της Ζωής και θα ανακαλύψει πως έχουν τον ίδιο πατέρα, μόνο που η άλλη κοπέλα ζει στο Κογκό. Μετά το πρώτο σοκ, αρχίζει μια έρευνα γύρω από έναν άνθρωπο που δε βρίσκεται πια στη ζωή ενώ η συνομιλήτριά της της αποκαλύπτει ότι ήξερε για κείνη από καιρό. Έτσι αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι ζωές των δύο κοριτσιών που μεγάλωσαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, με κοινό σημείο αναφοράς έναν πατέρα που πηγαινοερχόταν Κύπρο-Αφρική μαζί με την Άννα και τ’ αδέλφια της, ψάχνοντας για μια καλύτερη ζωή. Η μάνα της Άννας, «ψυχρή κι αγέλαστη», δείχνει την αγάπη της στα παιδιά της μόνο με πράξεις κι όχι λόγια, αναζητώντας και υποστηρίζοντας, αρχικά τουλάχιστον, έναν άντρα που ουσιαστικά απουσιάζει από τις ζωές τους. Είναι μια γυναίκα που σκλήρυνε, που αντιμετώπισε δύσκολες καταστάσεις με τον άντρα της και που αφοσιώθηκε τόσο πολύ στα παιδιά της ώστε, όταν αυτά μεγάλωσαν κι ακολούθησαν τις ζωές τους, την έπνιξε η μοναξιά. Ταγμένη  στο καθήκον και σ’ έναν άντρα που ζούσε μακριά της, κάνει ό,τι μπορεί για το καλό του σπιτικού της, μεταβαίνει κι αυτή στο Κογκό όπου τα τοπικά γεγονότα εκείνης της περιόδου την κάνουν ν’ αλλάξει γνώμη και προσπαθεί να βρει τον εαυτό της ανάμεσα στα χαλάσματα της ζωής του συζύγου της.

Μέσα από την οικογένεια της Άννας γνωρίζουμε και την ιστορία της Λευκωσίας πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της Κύπρου, τις συνθήκες δημιουργίας της Πράσινης Γραμμής, την εισβολή του Αττίλα, με την κοινωνική τοιχογραφία της εκάστοτε εποχής να ζωντανεύει με αρτιότητα και ρεαλισμό. Εξίσου παραστατικά μας δίνεται και η συναρπαστική ιστορία του Κογκό (με επίκεντρο το Πουτέμπο) και της ελληνικής παροικίας που ζούσε εκεί, σε μια χώρα που στιγματίστηκε από σφαγές και εμφυλίους αλλά έζησε και ήρεμες περιόδους. Πώς μεγάλωσαν λοιπόν η Άννα και τ’ αδέλφια της, πώς στηρίχτηκε η μάνα στα πόδια της για να τα μεγαλώσει σωστά, πώς και γιατί κατέφυγε ο πατέρας στο Κογκό, πώς ήταν τα πράγματα εκεί, τι ακολούθησε στη σχέση των γονιών της Άννας και πολλά άλλα αποκαλύπτονται σταδιακά. Η Άννα μεγαλώνει με αυστηρότητα κι έναν ξένο στην ουσία πατέρα, ακροβατεί ανάμεσα Κύπρο και Κογκό ακολουθώντας πολλές φορές χωρίς τη θέλησή της τους γονείς της, κάτι που στιγματίζει την ψυχολογία της σε μια ευαίσθητη και τρυφερή ηλικία: «Χρειαζόμουν μια γέφυρα να ενώσω τις δύο άκρες του νήματος, χρειαζόμουν μια ιστορία να περπατήσω την απόσταση που μας χώριζε» (σελ. 82). Η ζωή της είναι γεμάτη αδικίες, προσμονή, υποταγή, κινδύνους αλλά και αγάπη, προστασία.

Το εντελώς αντίθετο βίωσε η Ζωή: απάτη, δυστυχία, πόνο, κακοποίηση, με αποκορύφωμα το ξεπούλημα από τη μάνα τη σ’ έναν σύζυγο που δεν έπαψε να τη χτυπάει και να την υποτιμά ενώ ταυτόχρονα τη γέμιζε παιδιά. Η μάνα της, μαθημένη να υπακούει στα απάνθρωπα και παράλογα θέσφατα της φυλής και του τόπου της, είναι κυνική: «Κορίτσια σαν κι αυτήν, μόλις μάθουν να περπατούν, είναι κιόλας γυναίκες, αποκτούν καθήκοντα και μοναδικός τους ρόλος είναι να υπηρετούν τον άντρα και να σπέρνουν τα παιδιά του. Πρώτα ένα κορίτσι ανήκει στον πατέρα και μετά στον άντρα που θα πληρώσει για να το κάνει κτήμα του… ο παππούς μου πλήρωσε τον πατέρα της [γιαγιάς μου] δυο κατσίκες όταν ήταν ακόμη τριών χρονών για να την καπαρώσει» (σελ. 142). Οπότε: «Οι γυναίκες στη χώρα της δεν ψάχνουν, αρπάζονται απ’ αυτό που θα τους λάχει για να είναι καλά» (σελ. 153). Η Ζωή μάς μεταφέρει  στη σκληρή καθημερινότητα του Κογκό και αφηγείται πώς γεννήθηκε και μεγάλωσε. Μουλάτο (νόθο) παιδί και μάλιστα μιγάς, ξεχωρίζει από τους ομοίους της. «Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου έμαθα να συνυπάρχω ανάμεσα στο λευκό και το μαύρο σαν κάτι φυσιολογικό. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποιούσα πως αυτά τα δύο δεν είχαν την ίδια βαρύτητα, όμως έμαθα να τ’ αντιμετωπίζω μ’ έναν δικό μου τρόπο» (σελ. 170). Ζει σε μια χώρα όπου η θρησκεία και οι αντιλήψεις δε σου δίνουν το δικαίωμα να είσαι άνθρωπος και κατ’ επέκταση μάνα. Πώς γνωρίστηκε η μητέρα της με τον πατέρα της, πώς και γιατί εκείνος ξεκίνησε παράλληλη σχέση μαζί τους, πόσο δύσκολη ήταν η καθημερινότητά τους, πώς και γιατί άλλαξε η μητέρα της και σχεδίαζε πράγματα εις βάρος της Ζωής πίσω από την πλάτη του πατέρα της συγκροτούν τη δική της πλευρά της ιστορίας και με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα.

Η ιστορία της κουμπώνει πάνω σε αυτήν της Άννας, συμπληρώνοντας το παζλ του πατέρα τους. Γνωρίζουμε λοιπόν έναν άντρα που αναδεικνύεται αρχικά μέσα από αυτές τις ιστορίες πότε με γκρίζα και πότε με φωτεινά χρώματα, μόνο που δεν προλαβαίνουμε να τον συμπαθήσουμε ή να τον μισήσουμε, αφού το βάρος των αφηγήσεων των δύο θυγατέρων του είναι πυκνό και ποικίλο. Σε πρώτο πλάνο είναι οι κόρες του, οι μητέρες τους που ακολουθούν η κάθε μία τα δικά της βιώματα και μεταλαμπαδεύει στα παιδιά της απόψεις, σκέψεις και πράξεις που είτε φαίνονται αρχικά λανθασμένες αλλά τις αγνοούν είτε αποδεικνύονται τέτοιες στη συνέχεια, οι τόσο συναρπαστικές χώρες τους και πολλά άλλα. Μέσα από όλα αυτά προσπαθούμε να καταλάβουμε έναν άντρα που αλλιώς ξεκινάει και αλλιώς καταλήγει. Σταδιακά αλλάζει κι αυτός, τιμωρείται, πληγώνεται, παγιδεύεται, παρασύρεται, υποκύπτει, λυγίζει όταν διαπιστώνει τα λάθη που έκανε για τις κόρες του και για τις γυναίκες της ζωής του. Η ιστορία του έχει μια δύναμη μοναδική που τον φέρνει με ευφάνταστο τρόπο σ’ ένα ήδη γεμάτο δράση και ανατροπές προσκήνιο. Διχασμένος ανάμεσα σε δύο οικογένειες αλλά όχι με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς, ένας άνθρωπος που ακροβατεί ανάμεσα στην αλαζονεία και την ποταπότητα, στην καλοσύνη και στο κακό. «Πώς κατάφερνε να σκορπά παντού τη συμφορά ενώ είχε πάντα καλές προθέσεις γι’ αυτούς που αγαπούσε;» (σελ. 269). Ξεδιπλώνεται λοιπόν «η τραγωδία ενός ανθρώπου που ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά». Ένας άντρας με δύο οικογένειες, που ορθοπόδησε και γκρεμίστηκε για να ξανασταθεί στα πόδια ου σε δύο χώρες και τελικά κατέληξε μόνος και μπατίρης, χειριστικός με τις γυναίκες αλλά ταυτόχρονα καταπάτησε όλους τους ηθικούς φραγμούς. «Η τραγωδία ενός ανθρώπου που, ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά» (σελ. 371). Τι έφταιξε και πήγε τόσο στράφι η ζωή του; «Οι λανθασμένες επιλογές ή που ήταν ευκολόπιστος και επέτρεψε στους γύρω του να τον εκμεταλλευτούν» (σελ. 371); Αμέλειες και λάθη που έφεραν δυστυχία σε όλους, παιδιά που τελικά δεν μπόρεσε να προστατέψει κι ένα διαρκές μετέωρο: έλλειψη αγάπης ή ανικανότητα να την εκφράσει έμπρακτα;

Το «Δυο ζωές μακριά» είναι ένα μυθιστόρημα για δυο γυναίκες που δεν είναι αντίζηλοι, δεν εποφθαλμιά η μία τη θέση ή τη ζωή της άλλης αλλά αδέλφια που μοιράζονται την ίδια ουτοπία, έναν πατέρα που ουσιαστικά δεν ανήκει σε καμία από τις δύο. Ένα δυνατό, συναρπαστικό κείμενο για δυο γυναίκες που ξεδιπλώνουν τη ζωή τους η μία στην άλλη τίμια και ειλικρινά, δίνοντας χώρο να εκφράσουν πίκρες, απογοητεύσεις, ανεκπλήρωτα όνειρα με κοινό άξονα έναν πατέρα που άθελά του άφησε πίσω του πληγές και παραλείψεις. Μετά από όλα αυτά πώς θα νιώσει η μία για την άλλη; Θα βρεθούν τελικά από κοντά; Τι άλλο έζησαν όταν χάραξαν τη «δική τους» (όσο γίνεται) πορεία στη ζωή; Πώς θα κλείσει αυτή η δυνατή ιστορία;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το σκοτάδι έχει έναν παράξενο τρόπο να σε στρέφει στα νοσηρά που δε θέλεις να θυμάσαι» (σελ. 17).

«Γιατί οι γονείς μόνο σαν γεράσουν τολμούν να ξανοιχτούν; Δεν μπορούν να καταλάβουν πως το παρελθόν τους διαμορφώνει το δικό μας παρόν και επηρεάζει το μέλλον των παιδιών τους;» (σελ. 25-26).

Η σαβάνα: «Η πανσέληνος, απαστράπτουσα στο στερέωμα, έριχνε το χρυσαφένιο φως στο νύχτωμα, αφήνοντας ένα μυστήριο να πλανιέται στις σκοτεινές φυλλωσιές… Γύρω μας είχαμε σαν μουσική υπόκρουση την οχλαγωγία της ζούγκλας, μικρές φωνές πουλιών, στριγκλιές μαϊμούδων, κοάσματα βατράχων και μέσα απ’ το βάθος έναν ανατριχιαστικό βρυχηθμό λιονταριού που μας γέμισε ανατριχίλα. Οι νύχτες στην Αφρική κρύβουν ένα μυστήριο που μπορεί να αποπλανήσει και το πιο λογικό πλάσμα» (σελ. 88-89).

Για τους πρόσφυγες: «Η μοίρα του κατατρεγμένου δεν αφήνει περιθώρια περισυλλογής. Αμπαλάρεις σκέψεις κι αισθήματα σ’ ένα κουτάκι του νου και της καρδιάς και ξεκινάς για το επόμενο ταξίδι προς άγνωστο προορισμό. Δεν έχει σημασία που ο μπόγος σε κάθε καινούργιο ξεσηκωμό γίνεται όλο και πιο μικρός…φτάνει να μη χάνεις την ελπίδα σου πως μια μέρα θα ριζώσεις κάπου για πάντα» (σελ. 116).

The post «Δυο ζωές μακριά», της Γιόλας Δαμιανού-Παπαδοπούλου, εκδ. Τελεία appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Το μπουρμπουλάκι
Συγγραφέας Μαρία Βενιζελέα
Εικονογράφος Ίρις Σαμαρτζή
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Βενιζελέα έγραψε ένα τρυφερό και γλυκό παραμύθι για παιδιά από 6 ετών και πάνω που τιμά τη διηνεκή φιλία και ταυτόχρονα μας χαρίζει πολλές πληροφορίες γύρω από την παραγωγή, το μάζεμα και το εμπόριο της μαστίχας. Με απλές προτάσεις, ρεαλιστικές σκηνές, πλούσιο λεξιλόγιο και ορολογία που επεξηγείται στο τέλος παρακολουθούμε από τη μια πώς δημιουργείται, πώς μαζεύεται, πώς καθαρίζεται και πώς ετοιμάζεται η μαστίχα και από την άλλη πώς έρχονται κοντά δύο διαφορετικοί χαρακτήρες που μεγαλώνουν μαζί αδιαφορώντας για τις αντίθετες κοινωνικές τους καταβολές.

Η ιστορία ξεκινάει με τη Μαρκέλλα, που ζει στα Μαστιχοχώρια της Χίου, να τρέχει με τον φίλο της, τον Μηνά, να βοηθήσουν τον πατέρα της στα χωράφια με το «κέντημα», εν όψει της άφιξης της κόρης του νέου Γενουάτου Κυβερνήτη, Μαργαρίτας,. Ο τόπος τους είναι μια καστροπολιτεία-λαβύρινθος, γεμάτη καλντερίμια και «διαβατικά», που χτίστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να κρατάει ασφαλείς τους κατοίκους και τη μαστίχα από τις επιδρομές των πειρατών. Η Μαργαρίτα είναι ένα προσιτό, γλυκό και απλό κορίτσι που θέλει με χαρά να μάθει τα πάντα για τη μαστίχα και κυρίως να βοηθήσει είτε στο κέντημα είτε στις βεγγέρες, οπότε παρακολουθούμε μαζί τους και βήμα προς βήμα πώς κεντάνε τον σχίνο με την κατάλληλη προετοιμασία και διαδικασία, πώς περιμένουν να στερεοποιηθεί το «δάκρυ», δηλαδή η μαστίχα, πώς καθαρίζουν το προϊόν οι γυναίκες λέγοντας τραγούδια και ιστορίες και πολλά άλλα.

Χάρη στο βιβλίο έμαθα πολλά για τη μαστίχα και πόσο κοπιαστική δουλειά είναι η φροντίδα της, που κρατάει όλο τον χρόνο: περιποίηση χειμώνα και άνοιξη, κέντημα καλοκαίρι και φθινόπωρο, καθάρισμα τον χειμώνα. Κι όταν όλα είναι έτοιμα, τότε αρχίζει το υπέροχο ταξίδι στον κόσμο μέσω του εμπορίου. Επίσης έμαθα για το τιμητήρι, το καυκί, τις χειρόφτριες, τα τεσσάρων ειδών δρομόνια και πολλά άλλα αντικείμενα μέσα από μια συναρπαστική και καθόλου κουραστική εξιστόρηση που με έκανε να σεβαστώ όχι μόνο των κόπο των εργατών αλλά και την καθαυτή μαστίχα. Το παραμύθι, ταυτόχρονα με τις εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, καταγράφει και τη φιλία μεταξύ της Μαρκέλλας και της Μαργαρίτας, τις όμορφες στιγμές που περνάνε όσο μεγαλώνουν και τα συναισθήματά τους από τον κόσμο που ανακαλύπτουν μαζί. Το δέσιμο των δύο κοριτσιών σφραγίζεται μ’ ένα μπουρμπουλάκι γεμάτο μαστίχα όταν πρέπει να πάρουν μια σημαντική απόφαση και τότε…

Η εικονογράφηση της Ίριδας Σαμαρτζή είναι πρωτότυπη και γεμάτη χρώματα και απλότητα. Μου έκαναν εντύπωση τα σχέδιά της, γιατί μου θύμιζαν κολλάζ και ταυτόχρονα ένιωθα λες και οι φιγούρες αποτυπώνονται τρισδιάστατες μπροστά σ’ ένα δισδιάστατο σκηνικό, σαν τις χάρτινες κατασκευές που κάνουν τα παιδιά στο δημοτικό σχολείο. Αυτή η πρωτοτυπία δίνει μια διαφορετική ρεαλιστική απεικόνιση, κάνοντάς με να νιώθω πως οι ήρωες του βιβλίου θα αλλάξουν ξαφνικά θέση και θα πάνε κάπου αλλού, συνεχίζοντας ένα δικό τους παιχνίδι και καλώντας με να τους ακολουθήσω. Το φόντο είναι εξίσου απλό μα ταυτόχρονα γεμάτο ενάργεια και παραστατική δύναμη, με αποτέλεσμα να έχουμε μια πρωτότυπη και ξεχωριστή εικονογράφηση που συνοδεύει με τον καλύτερο τρόπο το κείμενο.

Το μπουρμπουλάκι είναι πήλινο σκεύος που χρησιμοποιείται στη Χίο για τη μεταφορά της μαστίχας και με απρόσμενο τρόπο δένει για πάντα τη Μαρκέλλα και τη Μαργαρίτα, σε μια ιστορία γεμάτη τρυφερότητα και πολλές πληροφορίες γύρω από την παραγωγή, το μάζεμα και την επεξεργασία της μαστίχας. Το γλωσσάρι και ο χάρτης στο τέλος του βιβλίου βοηθάνε τα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα την εποχή, την καθημερινότητα και τον τόπο όπου ζουν οι ηρωίδες του παραμυθιού και τα παρακινούν να μάθουν περισσότερα για το ευλογημένο αυτό προϊόν.

The post «Το μπουρμπουλάκι», της Μαρίας Βενιζελέα, εκδ. Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Στα νύχια άμμος
Συγγραφέας Μυρτώ Σταυροπούλου 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μυρτώ Σταυροπούλου έγραψε μια σύντομη αλλά γεμάτη τρυφερότητα και όμορφες εικόνες ιστορία, με μια πλοκή που δένει σταδιακά, κάτι που αφήνει χώρο στη γνωριμία του αναγνώστη με τον κάθε χαρακτήρα χωριστά ώστε να τους κατανοήσει και να δημιουργηθούν συναισθήματα και το απαραίτητο δέσιμο. Για τον λόγο αυτόν, στο ίδιο κεφάλαιο, μαζί με την κυρίως πλοκή, κάποιες φορές έχουμε και μικρά πρωθύστερα από το παρελθόν των τριών αυτών ανθρώπων ώστε να δούμε το ποιόν τους, την καταγωγή τους, πώς δημιουργήθηκε ο τρόπος σκέψης τους κλπ. Μάλιστα, η συγγραφέας πρωτοτυπεί από την αρχή: μια ιστορία σε μια παραθαλάσσια πόλη θα μπορούσε να ξεκινήσει με φλοίσβο κυμάτων, με μια παραλία, αλλά όχι, εδώ ξεκινάμε με την οσμή του βόθρου που «έχει ταυτιστεί με την ασφάλεια του αγαπημένου τους τόπου» κατοίκων που «αδιαφορούν για την ασημένια απόχρωση που χαρίζει στη θάλασσα η δύση του ήλιου». Μια περιγραφή-αντίβαρο στην ομορφιά του κειμένου που θα ξεδιπλωθεί στη συνέχεια.

Η Ασημίνα είναι μια ηλικιωμένη στρουμπουλή κυρία με λευκές πέρλες, πουά φόρεμα, πρησμένα πόδια, «χέρια σαν δουλεμένα από ζυμώματα και πλυσίματα» στιβαρά μεν αλλά τρέμουν. «Δεν αντέχω άλλο την ησυχία του σπιτιού. Οι πεθαμένοι θέλουν να με πάρουν μαζί τους, όμως εγώ θέλω να ζήσω», λέει χαρακτηριστικά στον εαυτό της. Αγαπημένη της συνήθεια να αγοράζει σπόρια από τον πλανόδιο πωλητή ώστε να τα μασουλάει στο σαλόνι της για να περάσει η ώρα. Από την άλλη, η Ερατώ ακούει συνεχώς τιτιβίσματα πουλιών στ’ αυτιά της, μόνο εκείνη, κανείς άλλος. Εσωστρεφής, οι φίλες της και οι κουβέντες τους «ηχούσαν στ’ αυτιά της σαν ένα βουητό χαρούμενο αλλά αδιάφορο». Δίνει έναν καθημερινό αγώνα να μην καταρρεύσει, θρηνώντας την απώλεια του ανθρώπου που αγάπησε. Μόνο το κλάμα την ανακουφίζει κι ο ύπνος, όποτε την παίρνει. Κάθε φορά που βγαίνει από το σπίτι θέλει να επιστρέψει αμέσως αλλά μόλις το κάνει την πλακώνει η μοναξιά της απουσίας του άντρα που αγαπάει. Τελικά αγοράζει ένα ζευγάρι καναρίνια: «Θέλει να τα φροντίσει όσο καλύτερα μπορεί, να τα κάνει να νιώσουν όσο γίνεται ελεύθερα και, πάνω απ’ όλα, να τους δώσει αγάπη, σαν αυτή που κι εκείνη έχει ανάγκη από αυτά για να συνεχίσει να ζει» (σελ. 52). Μια μέρα βγαίνει στην παιδική χαρά της γειτονιάς της με τις αντρικές του παντόφλες και τότε…

Τέλος, ο Μάριος δουλεύει ως κλόουν στο τσίρκο που τελικά έρχεται στον τόπο που εγκατέλειψε και κάθε βράδυ ψάχνει να βρει το κέφι που απαιτεί ο ρόλος του. Όταν ήταν παιδί ήθελε να γνωρίσει και να κατακτήσει τον κόσμο, να ταξιδέψει, γι’ αυτό ακολούθησε το τσίρκο, σύντομα όμως κατάλαβε την πραγματικότητα σε αυτόν τον μικρόκοσμο, έβλεπε εφιάλτες με τα φυλακισμένα ζώα και τελικά έχασε τη χαρά του, άρχισε να ασφυκτιά. Ακόμα όμως κάτι ψάχνει μέσα του, κάτι που δεν μπορεί να το εντοπίσει. «Αν και ο κόσμος του τσίρκου ήταν πολύ λαμπερός και φανταχτερός, είχε μέσα του μια βαθιά θλίψη» (σελ. 32).

Μια υπέροχη και συγκινητική ιστορία για όσους αρνούνται «να δείξουν κατανόηση κι ευαισθησία «για τη διαφορετικότητα της ζωής και της σκέψης ενός άλλου ανθρώπου», που φέρνει κοντά τρεις ανθρώπους με τα δικά τους προβλήματα ο καθένας. Συναντιούνται και αλληλοσυμπληρώνονται με απρόσμενο τρόπο, καλύπτοντας ο ένας τα κενά, τις ανασφάλειες και τον φόβο του άλλου. Μικρά και γλυκόπικρα περιστατικά τους ενώνουν, μαζί με την άμμο που μπαίνει στα νύχια τους από την παραλία όπου καταφεύγουν στις δύσκολες στιγμές. Ένα μυθιστόρημα γρήγορο, μικρό, γεμάτο όμως ένταση και καλοδουλεμένο λεξιλόγιο, όπως επίσης καίριες διαχρονικές παρατηρήσεις: «Οι άνθρωποι μπαίνουν σε τρύπες και πολλές φορές δυσκολεύονται να βγουν» (σελ. 38). Και: «Είναι… η φύση του κόσμου χαοτική. Τα πάντα και τίποτα μπορούν να συμβούν κάθε στιγμή» (σελ. 56). Ταυτόχρονα, υπάρχει ένας διακριτικός λυρισμός που δε βαραίνει το κείμενο και αποτυπώνει ζωηρές εικόνες: «Μια γαλήνη έχει απλωθεί στη μικρή πολιτεία μετά τη βροχή. Ο ήχος της κυρίευσε τις ψυχές των κατοίκων της για τουλάχιστον μία ώρα» (σελ. 50). «Στα νύχια άμμος», στην ψυχή θλίψη και φόβος.

The post «Στα νύχια άμμος», της Μυρτώς Σταυροπούλου, εκδ. Κέδρος appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Είναι έγκλημα χημ…ίου 
Συγγραφέας Βαγγέλης Νάστος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Νάστος έγραψε ένα πρωτότυπο και διαφορετικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες επί παντός χημικού επιστητού και ταυτόχρονα απανωτές ανατροπές που ξεδιπλώνουν μια σκοτεινή ιστορία τιμωρίας και εκδίκησης. Ως αστυνομικό μυθιστόρημα επικεντρώνεται μόνο στους πρωταγωνιστές και όχι στα θύματα και στον κοινό τους συνεκτικό δεσμό ενώ ως «εγκυκλοπαιδικό» βιβλίο χαρίζει άφθονες πληροφορίες για πολλά καθημερινά γεγονότα που στηρίζονται στη χημεία και στις εκπλήξεις της. Αυτή η αξιέπαινη εξισορρόπηση δημιούργησε ένα κείμενο με εντελώς προσωπικό στυλ γραφής που καταφέρνει να διατηρήσει ίσες αποστάσεις ανάμεσα στο σασπένς της αστυνομικής πλοκής και στη μόρφωση που πηγάζει από ένα κείμενο γεμάτο πληροφορίες με εξειδικευμένη ορολογία αλλά ταυτόχρονα κατανοητό.

Ο Βαγγέλης Νάστος λοιπόν (να κι ένα κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου έχει το όνομα του συγγραφέα) αγάπησε από νωρίς την εγκληματολογία και σπούδασε ό,τι χρειαζόταν για να έρθει κοντά στο αντικείμενό του, ξεκινώντας από τη χημεία και φτάνοντας στην τοξικολογία. Για να βγάζει τα προς το ζην κάνει μαθήματα χημείας ώσπου έρχεται η πολυπόθητη μέρα: η Ελληνική Αστυνομία προκηρύσσει θέσεις βιοχημικών στα Εγκληματολογικά Εργαστήρια! Έτσι προσλαμβάνεται υπό τις διαταγές του ταξίαρχου Καραθάνου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, ο οποίος τον χρίζει, χάρη στο μυαλό του και στη σκέψη του, δεξί του χέρι. Σύντομα ο Νάστος όμως διαπιστώνει πως είναι «ένας φελλός με διασυνδέσεις», «ένας φιλόδοξος οπορτουνιστής» και τα όσα διαδραματίζονται στο βιβλίο τους φέρνουν συχνά αντιμέτωπους.

Μια σειρά από δολοφονίες αναστατώνουν την Αστυνομία και ο Καραθάνος αναθέτει στο δεξί του χέρι να βρει τον ένοχο. Ο Χειρούργος, όπως τον αποκαλούν, κόβει ένα δάχτυλο από κάθε θύμα και το στέλνει στην Αστυνομία αλλά κάποια στιγμή μπαίνει στο παιχνίδι κι ένας δεύτερος εγκληματίας, που αρχίζει να σκοτώνει ανθρώπους, θεωρώντας τον εαυτό του εκλεκτό του Θεού! Αυτός απειλεί με επιστολές που λαμβάνει ο Νάστος πως θα ανοίξει κύκλος αίματος, με έναν νεκρό κάθε Κυριακή, αφού έτσι του είπε ο Θεός. Ο δολοφόνος λατρεύει την ιδέα του θανάτου και τη δύναμη και την εξουσία που νιώθεις όταν η ζωή κάποιου βρίσκεται στα χέρια σου, οπότε η δράση του κάνει τα πράγματα χειρότερα στο Σώμα. Ο Νάστος δεν έχει εκπαιδευτεί στην επίλυση τέτοιων υποθέσεων, κάποιες αποφάσεις του μάλιστα δείχνουν ακατανόητες και κάποιες άλλες εγκληματικά ανεύθυνες, παρ’ όλ’ αυτά έχει μια έμφυτη ευχέρεια στην επίλυση γρίφων και μια σχεδόν αλάνθαστη διαίσθηση. Τα επιτεύγματά του όμως σε κάποιους δεν είναι αρεστά.

«Οι πιο απρόβλεπτες, οι πιο σιωπηλές, οι πιο σκοτεινές απειλές είναι συνδεδεμένες με τον ίδιο αόρατο ιστό, τη χημεία», διατείνεται ο συγγραφέας του μυθιστορήματος κι έτσι γράφει μια ανατρεπτική ιστορία με κεφάλαια που ισορροπούν ανάμεσα στο μυστήριο και στη γνώση. Έχουμε ως κεντρική πλοκή την αναζήτηση και τον εντοπισμό δύο serial killers αλλά δεν ακολουθείται η γνωστή διαδικασία του αστυνομικού μυθιστορήματος. Αντίθετα, μικρά περιστατικά δίνουν την αφορμή να αναπτυχθούν ενδιαφέρουσες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες γύρω από τη χημική σύσταση αντικειμένων, ζώων, συμπεριφορών κ. ά. Ταυτόχρονα, ενώ η αναζήτηση των δολοφόνων δείχνει να περνάει σε δεύτερο επίπεδο, μικρά ψήγματα πληροφοριών οδηγούν σε απρόσμενες αποκαλύψεις και μας φέρνουν μπροστά σ’ ένα αξέχαστο και θεαματικό φινάλε. Μπορεί να μην έχουμε τελολογική επεξήγηση των πάντων (πώς απέκτησε ο πρωταγωνιστής ανιψάκι, πώς δέχτηκε η σύντροφός του να τον ακολουθήσει στην Αθήνα, πώς εμφανίστηκε ο κολλητός φίλος του στη ζωή του και πήγαν διακοπές κλπ.) ή διαυγές προφίλ των ενόχων, η μεγάλη ανατροπή όμως βάζει τα πράγματα στη θέση τους και το cliffhanger κρέμεται αμείλικτο πάνω από την τελευταία σελίδα.

Όσο λοιπόν αγωνιούσα για τη συνέχεια της ιστορίας, μικροί μονόλογοι του πρωταγωνιστή μού ανέπτυσσαν, κάθε φορά και με διαφορετική αφορμή, ένα θέμα χημικής ανάλυσης, από το κρασί ως το τσιγάρο. Απλή η δομή της επεξήγησης βασικών χημικών εννοιών, αν και η επιστημονική ορολογία δεν αποφεύγεται, με έναν τρόπο γραφής που με βοήθησε αρκετά στην κατανόηση και στη μάθηση. Μπορεί όντως να μετατραπεί το νερό σε κρασί; Πώς μπορούμε να παρασκευάσουμε βότκα από πατάτα; Γιατί τα κουνούπια είναι τα πιο θανατηφόρα ζώα στον πλανήτη και πώς μας ρουφούν το αίμα; Γιατί το καλαμπόκι είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση τρόφιμου; Γιατί χρησιμοποιείται το ταλκ στους αερόσακους; Τι είναι στην πραγματικότητα η μεταλλική μυρωδιά από τα κέρματα; Είναι εφικτή η μεταστοιχείωση που προσπάθησαν οι αλχημιστές; Γιατί ακόμη δεν μπορεί να παρασκευαστεί το μέλι σε εργαστήρια; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται κατά την ανάγνωση όσο απολαυστικές νότες χιούμορ ελαφρύνουν την ατμόσφαιρα: «-Ρε, έχει ιδέα ότι η νικοτίνη έχει ποτίσει πάνω μου σαν το ψαρόλαδο του Καββαδία;» (σελ. 33). «-Η μπίρα παράγεται από κριθάρι, το κρασί από σταφύλι και η βότκα από πατάτα. Δεν είμαι αλκοολικός, είμαι βετζετέριαν» (σελ. 43). «Αλκοόλ, γιατί καμία ενδιαφέρουσα νύχτα δεν ξεκίνησε με σαλάτα» (σελ. 113).

Το μυθιστόρημα «Είναι έγκλημα χημ…ίου» είναι ένας έξυπνος συγκερασμός εγκυκλοπαιδικής γνώσης και αστυνομικής πλοκής που, παράλληλα με τις απανωτές ανατροπές που δε με άφηναν σε ησυχία, με έμαθε πως τα πάντα βασίζονται στη χημεία και μου χάρισε πολύτιμες γνώσεις, ωθώντας με για περαιτέρω έρευνα. Κάθε χαρακτηριστικό γνώρισμα του είδους όπου εντάσσεται το βιβλίο έχει σωστό βαθμό εξισορρόπησης κι έτσι ξεδιπλώνεται μια ανατρεπτική και ιδιαίτερη βασική ιστορία με μια μεγάλη έκπληξη που δείχνει πώς το μέγεθος αποφασιστικότητας κάποιου να διασώσει ό,τι μπορεί είναι ικανό να τον οδηγήσει κυριολεκτικά στα άκρα αδιαφορώντας για την αξία της ανθρώπινης ζωής. Ένα φρέσκο, πρωτότυπο και απολαυστικό μυθιστόρημα που με ξενύχτησε.

The post «Είναι έγκλημα χημ…ίου», του Βαγγέλη Νάστου, εκδόσεις Bell appeared first on Πανος Τουρλης.