Βιβλίο Γάμοι μεταξύ ανδρών: οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις στην αρχαία Ελλάδα, Ρώμη και μεσαιωνική Ευρώπη 
Τίτλος πρωτοτύπου Same-sex unions in premodern Europe
Συγγραφέας John Boswell
Μεταφραστής Νίκος Βλάχος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο εκδοτικός οίκος Ζαχαρόπουλος μετέφρασε στα ελληνικά το πιο σημαντικό έργο του συγγραφέα και επιτρέπει στον μελετητή αλλά και στον απλό αναγνώστη να εντρυφήσει στις διαπροσωπικές σχέσεις κυρίως μεταξύ ανδρών από την αρχαία Ελλάδα ως τη μεσαιωνική Ευρώπη. Εύληπτη και κατανοητή γλώσσα, ξεκάθαρα δομημένη ροή αφήγησης, υποσημειώσεις που εμπλουτίζουν το κείμενο χωρίς να το βαραίνουν ή να καθυστερούν την ανάγνωση με βοήθησαν να εντρυφήσω σ’ έναν κόσμο, σε μια εποχή και σ’ έναν χώρο ουσιαστικά άγνωστα ή τουλάχιστον ποτισμένα με τις σημερινές θέσεις, προκαταλήψεις, αντιλήψεις και απόψεις, οπότε μπήκαν αρκετά πράγματα στη θέση τους. Το βιβλίο ξεκινάει με διασάφηση των όρων «γάμος», «έρωτας», «ερωτευμένος» κλπ., συνεχίζει με τα ήθη και τα έθιμα του γάμου ετεροφύλων στον ελληνο-ρωμαϊκό κόσμο πριν αναπτυχθούν οι ενώσεις ατόμων του ιδίου φύλου την ίδια εποχή και φτάνουμε στη νέα θρησκεία, στον θρίαμβο του χριστιανισμού, όπου τα πάντα αλλάζουν, στα παραδείγματα στρατιωτών αγίων που πέθαναν μαζί λόγω της αφοσίωσής τους στον Θεό, στην εξέλιξη της τελετής του γάμου από κει και πέρα και στη σύγκριση τελετών ένωσης ομοφύλων και ετεροφύλων για να καταλήξουμε στις ενώσεις ομοφύλων στη μεσαιωνική Ευρώπη.

Από την αρχή ο συγγραφέας ξεκαθαρίζει πως θα αναφερθεί σε μια εποχή εντελώς διαφορετική από τη δική μας, όπου κυριαρχούσαν η εξύμνηση των ηρωικών μορφών, οι παρατηρήσεις για την επιτυχία ή μη των αγροτικών κύκλων, η μελέτη θρησκευτικών και πολιτικών παραδόσεων, θέματα που δεν έχουν καμία σχέση με το σήμερα, όπου στα λογοτεχνικά έργα κυριαρχεί ο ρομαντικός έρωτας και η αναπόσπαστη σύνδεσή του με τον γάμο. Επίσης στην περίοδο όπου αναφέρεται το βιβλίο η έννοια «γάμος» έχει πολλές αβέβαιες ερμηνείες και μη ηθικές εφαρμογές ενώ δε λείπουν οι περιπτώσεις ανθρώπων που είχαν παντρευτεί αλλά όχι για αναπαραγωγή, όπως έχει καθιερωθεί αυτό ως στερεότυπο στη χριστιανική παράδοση. Τέλος, ας μην ξεχνάμε πως τον 14ο αιώνα η ομοφυλοφιλία είχε αναχθεί σε κυρίαρχο ταμπού της δυτικής κοινωνίας, άκρως απαγορευμένο και υπό διωγμό, όχι τόσο λόγω της ηθικής βαρύτητας όσο λόγω της συναισθηματικής της φύσης. Έτσι λοιπόν ο συγγραφέας λαμβάνει υπ’ όψιν τις διαστρεβλωτικές επιρροές που εμποδίζουν τις απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα της μελέτης του για τα πρώιμα στάδια του δυτικού πολιτισμού και ταυτόχρονα προσπαθεί να μην παρασυρθεί σε πολλά επιχειρήματα που ίσως βρουν αντίθετους τους περισσότερους αναγνώστες και να περιοριστεί στην εξαγωγή λογικών συμπερασμάτων εικοτολογώντας όσο γίνεται λιγότερο. Επίσης, σημαντικό είναι να κατανοήσουμε πως οι όροι «γάμος», «γαμήλιος», «συζυγικός» κλπ. χρησιμοποιούνται με τη σημασία εκείνης της περιόδου, δηλαδή με τον τρόπο που καθόριζαν τον γάμο τότε και πάλι βάσει συμπερασμάτων, επομένως όχι με τη σύγχρονη σημασία. Για άλλη μια φορά ο συγγραφέας, φοβούμενος τις αντιδράσεις λόγω προσωπικής απέχθειας ή προκαταλήψεων τονίζει πως χρησιμοποιεί όσο πιο ευρεία φρασεολογία γίνεται («ένωση», «σύζευξη» κλπ.) και ταυτόχρονα δεν αποκλείει τη χρήση της λέξης «γάμος» όπου αυτό του φαίνεται η πιο ακριβής περιγραφή.

Κύριος στόχος της μελέτης είναι να καθοριστεί αν οι διάφορες μορφές ομοφυλοφιλικών σχέσεων αποτελούσαν γάμους εφόσον δεν υπάρχει ιστορικός λόγος να συμπεράνουμε ότι δεν αποτελούσαν κάτι τέτοιο. Επίσης, ξεκαθαρίζεται η έννοια της «αδελφοποίησης» που είναι κάτι πιο κοντά στον σύγχρονο γάμο όπως τον ορίζει η βιομηχανική κοινωνία, ως μια ενότητα αμοιβαίας εμπιστοσύνης είτε ικανοποιείται το συναισθηματικό ή ερωτικό περιεχόμενο της ένωσης είτε όχι. Οι ενώσεις ομοφύλων ήταν ευρύτατα διαδεδομένες στον αρχαίο κόσμο, όπου ο γάμος ετεροφύλων ήταν κυρίως ένας επιχειρηματικός ή δυναστικός διακανονισμός. Σε κάθε εποχή και τόπο η τελετή του γάμου πληρούσε αυτό που οι περισσότεροι σήμερα θεωρούμε ως πεμπτουσία του γάμου: μια μόνιμη ρομαντική δέσμευση μεταξύ δύο ανθρώπων, με μάρτυρες να την πιστοποιήσουν και αναγνωρισμένη από την κοινότητα. Ο συγγραφέας καταφέρνει να μεταδώσει με σαφήνεια, εμβριθή γραφή και πάρα πολλά παραδείγματα και πηγές την έννοια των ομοφυλοφιλικών ενώσεων από την αρχαιότητα ως τη μεσαιωνική Ευρώπη, να την αναπτύξει ιστορικά και θρησκειολογικά, να την αντιπαραθέσει με τις βασικές αρχές και τις έννοιες του χριστιανισμού και όλο αυτό να αποτελέσει ένα όμορφο, διαφορετικό και πλούσιο σε ιδέες και νοήματα ταξίδι για όποιον θέλει να γνωρίσει καλύτερα το σχετικό παρελθόν ώστε να δει με ανοιχτά μάτια την εξέλιξή του στη σημερινή εποχή. Παραρτήματα με μεταφράσεις πηγών και με άλλα έγγραφα που τεκμηριώνουν αδιάψευστα τα γραφόμενα του βιβλίου συμπληρώνουν την εργασία.

Βιβλίο Το Μαντείο
Τίτλος πρωτοτύπου The Oracle
Συγγραφέας Catherine Fisher
Μεταφραστής Μαρία Σκαμάγκα
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Μίνωας (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο της κριτικής: Περιπετειώδες. Δε μου άρεσε που ξεκίναγε από την αρχή, χωρίς να σε εισαγάγει στο κλίμα και σα ήθη. Δεν ήταν άσχημο.

Βιβλίο Το μαύρο άλογο
Τίτλος πρωτοτύπου Dark horse
Συγγραφέας Tami Hoag
Μεταφραστής Στέλλα Μίμη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η τριαντάχρονη Έλενα Έστες, κάποτε ντετέκτιβ της Δίωξης Ναρκωτικών με δώδεκα χρόνια καριέρα, πριν δύο χρόνια παραλίγο να χάσει τη ζωή της όταν κατέστρεψε την ενέδρα που είχε στήσει το Τμήμα της σε μεγαλέμπορους ναρκωτικών. Το πρόσωπό της, πλέον ελαφρά στραβωμένο και παράξενα ανέκφραστο, και οι ανήσυχες βραδιές της με στέρηση ύπνου της θυμίζουν κάθε μέρα το συμβάν που παραλίγο να της στοιχίσει τη ζωή. Άνεργη, άστεγη, ανεπιθύμητη και εγκαταλειμμένη κατέφυγε σε μια φάρμα στη νότια Φλόριντα που ανήκει στον Σον Άβαντον, φίλο της από την εφηβεία. Η ίδια, παιδί δικηγόρου των πλουσιότερων απατεώνων της Πολιτείας, μεγάλωσε με περιφρόνηση προς τους γονείς της και η αγάπη προς τα άλογα ήταν ο τρόπος της για να αποβάλει το άγχος και να ξεφεύγει από τον οικογενειακό κλοιό. Μια μέρα, η έφηβη Μόλι Σίμπραϊτ τη βρίσκει τυχαία και της ζητά να βρει την εξαφανισμένη αδελφή της, Έριν, που εργαζόταν ως ιπποκόμος του Ντον Τζέιντ. Η Έλενα, που ήδη έχει πολύπλοκα ψυχολογικά και σωματικά προβλήματα να αντιμετωπίσει, αρχικά είναι αρνητική, σύντομα όμως διαπιστώνει πως ο Τζέιντ είναι ανακατεμένος σε βρωμοδουλειές, με πολλές υποψίες να βαραίνουν τη λαμπερή πορεία του.

Εκτός από τη συναρπαστική, ανατρεπτική υπόθεση, υπάρχουν ενδιαφέρουσες ψυχογραφίες και μια διεισδυτική ματιά στον κόσμο της ιππασίας και του πρωταθλητισμού αλόγων, με την ίδια τη συγγραφέα, στο προλογικό της σημείωμα, να εξηγεί τα δικά της ερεθίσματα που την οδήγησαν να γράψει αυτό το βιβλίο. Αγωνίσματα, εμπόδια, άλματα, περιποίηση και φροντίδα, ο δεσμός που είναι απαραίτητος ανάμεσα σε άλογα και αναβάτη, η τρυφερότητα και η ανιδιοτέλεια του αλόγου αλλά και η εκμετάλλευση, η απληστία, όλα συγκροτούν το ιδανικό φόντο για μια ιστορία αγωνίας, σασπένς και ανατροπών που διαδραματίζεται στον κόσμο της ιππασίας. «Στον κόσμο των αλόγων συναντάς δύο είδη ανθρώπων: αυτούς που αγαπούν τα άλογα και αυτούς που εκμεταλλεύονται τα άλογα και τους ανθρώπους που τα αγαπούν» (σελ. 34). Η ίδια η Έλενα μάλιστα κάνει τα πάντα για να στρέψει την προσοχή του ντετέκτιβ Τζέιμς Λάντρι από το Γραφείο του Σερίφη στην υπόθεση, να τη θεωρήσει απαγωγή και να αρχίσουν να κινούνται τα επίσημα νήματα. Μόνο που μια δολοφονία στους στάβλους κάνει τα πράγματα χειρότερα!

Σε δεύτερο επίπεδο, η συγγραφέας «διαλύει» και την οικογένεια της εξαφανισμένης κοπέλας, που ζούσε με τον πατριό της και τον γιο του, με τη μητέρα και την αδελφή της. Οι οικογενειακοί δεσμοί έχουν τιναχτεί στον αέρα σχεδόν από το πρώτο κεφάλαιο και μένουν η θλίψη και η στενοχώρια για τη στάση των γονέων απέναντι στα παιδιά, για τις ψυχρές και υποτακτικές σχέσεις πατριού και μητέρας, για την επαναστατικότητα της μεγάλης κόρης και για την ωριμότητα της μικρής. Κι όλα αυτά σε μια υπέροχη, ακριβή γειτονιά: «Εύποροι, πετυχημένοι, νευρωτικοί, επιθετικοί, με κρυφές πίκρες να κοχλάζουν μέσα τους. Το είδωλο του αμερικάνικου ονείρου στον παραμορφωτικό καθρέφτη του λούνα παρκ» (σελ. 115). Η Μόλι που της ανέθεσε με γοητευτικά παράδοξο τρόπο την υπόθεση; «…είχε γίνει αυτό που ήταν ή από τύχη ή από ανάγκη αυτοσυντήρησης ή επειδή παρακολουθούσε το Νόμος και Τάξη» (σελ. 116). Με αυτόν τον τρόπο αποδομείται και η οικογενειακή ζωή της Έστες, μιας και οι γονείς της την υιοθέτησαν από άσυλο, εφόσον ο πατέρας της ήταν στείρος. Να όμως που αυτή η επιλογή δεν ήταν και η καλύτερη, μιας και η μητέρα της ήταν τυπική έως ανύπαρκτη («ήμουν ένα αξεσουάρ στη ζωή της») και ο πατέρας της δεν έχανε ευκαιρία να τη λοιδωρεί για την αμφίβολη καταγωγή της! Γι’ αυτό η επαναστατικότητά της, γι’ αυτό και η επιλογή της να γίνει αστυνομικός, με αποτέλεσμα ο πατέρας της να την αποκληρώσει. Όλες αυτές οι ψυχοσυναισθηματικές διακυμάνσεις κορυφώνονται όσο προχωράει το μυθιστόρημα και πλησιάζουμε στη λύση του μυστηρίου, με αποτέλεσμα ο καθένας να πληρώνει και το αντίστοιχο τίμημα.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Έλενα αποκαλύπτει τα πάντα για την προσωπικότητά της: τα λάθη της και τα θετικά της χαρακτηριστικά, τα ψυχολογικά της προβλήματα και την αμφιβολία της ότι τώρα κάποιος τη χρειάζεται. Ο ίδιος της ο χαρακτήρας είναι σύνθετος, με αντιφατικά χαρακτηριστικά: «Νόμιζα ότι ήμουν δυνατή ενώ ήμουν κακομαθημένη, νόμιζα ότι ήμουν ανεξάρτητη ενώ ήμουν ανυπάκουη, νόμιζα ότι ήμουν γενναία ενώ ήμουν παράτολμη» (σελ. 49). Κρυμμένη στη φάρμα του Σον, ουσιαστικά χωμένη στο ιδιωτικό της κολαστήριο, ήταν η μοναδική λύση μέχρι ν’ αποφασίσει τι θα κάνει με τη ζωή της, να καταλάβει ποια είναι, να νιώσει ποιο είναι το επόμενο σωστό βήμα: «Το να παραμένω ζωντανή μου άφηνε τουλάχιστον το περιθώριο κάποιας βελτίωσης» (σελ. 49).

Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, η Έλενα βυθίζεται όλο και περισσότερο σε αυτήν τη σκοτεινή υπόθεση, όπου πολλές φορές το κέρδος είναι μεγάλο δέλεαρ, ακόμη κι αν αφαιρούνται ανθρώπινες ζωές ή καταστρέφονται καριέρες ή εξοντώνονται αθώα ζώα. Η αγάπη και η προσοχή της συγγραφέως στα άλογα, που πηγάζει κι από τα δικά της βιώματα, είναι συγκινητική: «Η ανταπόκριση ενός ζώου στην άθληση είναι κάτι αγνό και απλό. Τα ανθρώπινα συναισθήματα, όμως, οι ανθρώπινες ανάγκες, η απληστία, περιπλέκουν τα πράγματα κι έτσι δεν υπάρχει τίποτα αγνό ή απλό στο άθλημα στο οποίο βάζουμε τα άλογα να αγωνίζονται» (σελ. 40). Αρχίζει να συμπαθεί τη Μόλι και σύντομα διαπιστώνει πως έχει μάθει από τα λάθη του παρελθόντος, έχει αρχίσει να κερδίζει ξανά την αυτοεκτίμησή της και, γιατί όχι, να ετοιμάζεται για να υποδεχτεί ένα ξεχασμένο συναίσθημα: τον έρωτα.

Οι χαρακτήρες του βιβλίου μπλέκονται σταδιακά σ’ ένα φαινομενικά αξεδιάλυτο κουβάρι και όσο πλησίαζα προς το τέλος τόσο αγωνιούσα για πολλά πράγματα: είναι ζωντανή η Έριν και ποιος την κρατάει; Ποιος έχει δολοφονικές τάσεις μέσα στον ευρύτατο κύκλο ιππέων, ιπποκόμων, εμπόρων, οικονομικών παραγόντων, ασφαλιστών; Πώς θα επηρεάσει η εξαφάνιση της έφηβης κοπέλας το μέλλον της οικογένειάς της; Πώς θα είναι η Έλενα Έστες μετά από όλη αυτήν την περιπέτεια; Θα χωρέσει επιτέλους στη ζωή της ο έρωτας; Ποιος κρύβεται πίσω από την πολύκροτη υπόθεση και ποιος κινεί τα νήματα των πανάκριβων δοσοληψιών στους ιππικούς αγώνες; Και τελικά το μυθιστόρημα τίναξε στον αέρα κάθε υποψία μου, αποκαλύπτοντας μια πολύπλοκη, ευρηματική, συναρπαστική πλοκή που δεν μπόρεσα να υποψιαστώ ούτε για μια στιγμή, αφήνοντάς με άφωνο και ταυτόχρονα φέρνοντας ένα δίκαιο, λυτρωτικό, ρεαλιστικό τέλος για όλους.

Βιβλίο Ο Μάγος και η γυάλινη σφαίρα
Τίτλος πρωτοτύπου Wizard and glass
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Μιχάλης Μακρόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια / Τρόμου
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γκρρρρ…..Από τη μια τσατίζομαι γιατί θέλω να φτάσω στον Πύργο και δε με νοιάζει τι έγινε στο παρελθόν (κι ειδικά στο 4ο βιβλίο της σειράς) κι από την άλλη μου άρεσε πάλι αυτό το μαγικό πενάκι του King που σε μεταφέρει σε έναν κόσμο ανύπαρκτο; μελλοντικό; φανταστικό; έναν κόσμο που έχει προχωρήσει παραπέρα. Απίστευτο το πώς συνδυάζει στοιχεία της εποχής μας (βυτιοφόρο, αυτοκίνητα και αλλά) με της εποχής του Μέσου και του Έξω Κόσμου. Εδώ ζούμε μια παρηκμασμένη εποχή, με τελειωμένους ανθρώπους, όπου το κακό κυριαρχεί πιο έντονα από ποτέ. Κι αναρωτιέμαι. Ήταν ο τόπος τέτοιος; Η όταν ο κόσμος μας προχωρήσει παραπέρα θα μείνει μόνο το κακό και το πλασματικό καλό; Κατά τα αλλά ένα υπέροχο λαβ στόρι, το πρώτο κα-τετ στο δρόμο για το Μαύρο Πύργο, τι άλλο έχασε ο Ρόναλντ εκτός από τη Σουζάνα (σπαρακτικό το τέλος της) και πώς, κι ακόμη δεν έχει ξεκαθαριστεί μέσα του ως πού θα φτάσει για να προσεγγίσει τον Μαύρο Πύργο. Βρήκα τελείως άκαιρο την απομίμηση του Μάγου του Οζ με το παλάτι, τα κόκκινα παπούτσια και τους ξεχασμένους κακούς από το προηγούμενο βιβλίο που κάπως έπρεπε να τους ξεφορτωθούμε κι αυτούς (ελπίζω η μάγισσα γριά να μην πεταχτεί με εξίσου γελοίο τρόπο σε επόμενα βιβλία). Μα κρυστάλλινα παλάτια, ατμούς, παραμορφωτικές φωνές και άλλες αηδίες για να νικήσουν δυο κακούς και να επιστρέψουν στο μονοπάτι της ακτίνας, καθ’ οδόν για τον Μαύρο Πύργο; Θα προτιμούσα αυτό το στόρι στην αρχή για να ξεκινήσει ομαλά η ιστορία κι όχι με πισωγυρίσματα (αν και κάτι μου λέει ότι ο King δεν είχε τι άλλο να γράψει, επανήλθε είκοσι χρόνια μετά το τέλος του 3ου βιβλίου και ροκανίζει την υπομονή μας-έχε χάρη που γράφει καταπληκτικά και μας μαγεύει η γραφή του, αλλιώς θα σου ‘λεγα εγώ).

Βιβλίο Οι Ρημαγμένοι Τόποι
Τίτλος πρωτοτύπου The Waste Lands
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Μιχάλης Μακρόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια / Τρόμου
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Και η αγωνία συνεχίζεται. Τα υπονοούμενα του συγγραφέα είναι απίστευτα. Οι ανθοί της πόρνης που υποφέρει ένας από τους Γκρίζους είναι το AIDS, οι Ρημαγμένοι Τόποι ίσως είναι η γη που θα καταντήσει έτσι μετά από πυρηνικό πόλεμο, τα μεγάφωνα με τα τύμπανα, οι ψίθυροι και η επίθεση της αρκούδας μου θύμισαν σκηνικό της σειράς Lost. Η ιστορία προχωράει παραπέρα λοιπόν με ένα τρένο που επιταχύνει το ταξίδι των πρωταγωνιστών. Οι ιστορίες που εκτυλίσσονται φοβερές, η έκθεση που έγραψε ο Τζέικ στην προηγούμενη ζωή του ανακατεύοντας την ποίηση με την πραγματικότητα του φανταστικού του κόσμου ήταν μοναδικό. Τα συναισθήματα του αγοριού που ψάχνει τον άλλον κόσμο είναι τρισδιάστατα. Σοκ όταν διαπίστωσα ότι ο Έντι και ο αδερφός του είχαν συναντήσει τον Τζέικ στη ζωή τους φευγαλέα. Δυστυχώς οι περιγραφές των αιμάτων που πετάγονται και των μυαλών που ξεπηδούν εξακολουθούν να είναι ίδιον του συγγραφέα. Οι Πύλες, η Ακτίνα, τα ζώα-σύμβολα και προστάτες των εισόδων, η ιστορία του Μέσου και του Έξω Κόσμου θύμιζαν πολύ έντονα τον Τόλκιν και τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Κι αυτό το αναφέρει ο King ανάμεσα στις άλλες αναφορές σε τραγούδια, ιστορικές στιγμές των ΗΠΑ, τηλεοπτικά σήριαλ, ακόμη και άλλους συγγραφείς. Δυστυχώς η Μπέρυλ Έβανς που έγραψε τον Τσάρλι τον Τσαφ-Τσουφ είναι μόνο στη φαντασία του συγγραφέα (αν υποψιαστώ ότι ο Τσάρλι το τρενακι, η σειρά κινουμένων σχεδίων, είναι εμπνευσμένη από αυτό, θα πεθάνω….). Δε μου άρεσε που αρχίζει η περιπέτεια να θυμίζει Αλιφέρη και Τετράγωνα των Αστέρων, με κουίζ και γρίφους (αν και όντως άξιζε το αίνιγμα με τους πρώτους αριθμούς και το κόσκινο του Ερατοσθένη). Όσο πάει και αγωνιώ περισσότερο. Τελικά τι είναι ο Μαύρος Πύργος, τι συμβολίζει; Κι αναρωτιέμαι πόσο σημαντικό ρόλο θα παίξει η εγκυμοσύνη της Σουζάνα (κι άλλο Λοστ εδώ). Και γιατί επέστρεψε ο Τζέικ στη ζωή του Πιστολέρο;

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από το προφίλ της Ράνιας Μαχαιρά στο facebook.

Βιβλίο Μια ιστορία πολλών καρατίων
Συγγραφέας Σταύρος Μαυρομάτης
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η οικογένεια Μαυρομμάτη ξεκίνησε από την Προύσα τον μακρινό 19ο αιώνα, εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη και τελικά το 1980 μετακόμισε οριστικά στην Αθήνα. Συνοδευόμενο από πλούσιο φωτογραφικό υλικό, το κείμενο είναι γεμάτο αναμνήσεις, χαρές και λύπες, περιπέτειες, αγωνία και έρωτα, συναισθήματα, εικόνες και εμπειρίες που κάνουν μια ζωή τόσο μα τόσο γεμάτη. Κι όμως, ο συγγραφέας δεν είναι ευτυχισμένος γιατί ξεριζώθηκε βίαια από τον τόπο όπου μεγάλωσε και διέπρεψε, την Κωνσταντινούπολη.

Μαθαίνουμε για την ιστορία της Προύσας και της Πόλης, ζούμε τις άσχημες στιγμές που κατεδίωκαν τους Έλληνες της Πόλης από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1980, τη φωτιά στο Καπαλί Τσαρσί, τη βαριά φορολογία και τη στρατιωτική θητεία της δεκαετίας του 1940 που επιβλήθηκε στους Έλληνες υπηκόους, για τα Σεπτεμβριανά, περπατάμε στην Πρίγκηπο και την Αντιγόνη, μεγαλώνουμε κι αλλάζουμε κι εμείς μαζί με την αρχιτεκτονική της πόλης και τη νοοτροπία των κατοίκων, φοιτούμε στο Ζωγράφειο, παίζουμε στην αυλή, δουλεύουμε σκληρά για το μεροκάματο… Ο συγγραφέας υπήρξε μάρτυρας πολλών περιστατικών και η εξιστόρησή του δίνει μια ακόμα νότα αλήθειας στην άδικη ιστορία που γράφτηκε για τον ελληνισμό της Πόλης. Το βιβλίο συμπληρώνουν τα αναλυτικά γενεαλογικά δέντρα της οικογένειας του συγγραφέα. Άλλο ένα ταξίδι στον Βόσπορο και στην Κωνσταντινούπολη, άλλη μια μαρτυρία ουσίας.

Βιβλίο Μυστικά και πάθη
Τίτλος πρωτοτύπου Holy fools
Συγγραφέας Joanne Harris
Μεταφραστής Καίτη Οικονόμου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

1610, Νουάρ Μουστιέ, Γαλλία. Μοναστήρι της Παναγίας της Θαλασσινής. Σε αυτό το μέρος κατέφυγε η Ζουλιέτ και έγινε καλόγρια με την κόρη της, Φλερ. Οι καλόγριες υποδέχτηκαν με αγάπη τη χήρα με το ανήλικο παιδί και η Ζουλιέτ εντάχτηκε σχετικά ομαλά στην καθημερινότητά τους. Στην πραγματικότητα, η Ζουλιέν είναι ακροβάτις, εγκατελειμμένη από γονείς και οικογένεια, μέλος περιπλανώμενου θιάσου νάνων, ακροβατών και αυτοσχέδιων παραστάσεων. Βαθιά ερωτευμένη με τον απατεώνα, αριβίστα και οπορτουνιστή ΛεΜερλ (=κότσυφας) ζει διάφορες καταστάσεις με το θίασο, όταν όμως ο θίασος διαλύεται λόγω της παταγώδους αποτυχίας μιας παράστασης που σχεδίασε ο Λεμερλ και του αμαύρωσε για πάντα τη φήμη ο επίσκοπος Εβρέ, εξορίζοντάς τον από τα σαλόνια του Παρισιού, η Ζουλιέτ εξαφανίζεται.

Χρόνια αργότερα, στο μοναστήρι, η νυν αδελφή Ογκίστ αποχαιρετά με θλίψη, μαζί με τις άλλες καλόγριες, την υπερήλικη ηγουμένη τους που αναπαύθηκε εν ειρήνη και αναρωτιούνται ποια θα έρθει να την αντικαταστήσει. Η αδελφή Ογκίστ διαπιστώνει με τρόμο ότι φτάνει στο μοναστήρι τους μια ανήλικη καλόγρια με τον προσωπικό της εξομολογητή: τον ΛεΜερλ!Κι εδώ αρχίζει το βιβλίο! Με πολύ ωραία εναλλαγή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης (όπου το σύμβολο της κούπας (καρδιάς) από την τράπουλα δείχνει τη Ζουλιέτ και το σύμβολο του μπαστουνιού τον ΛεΜερλ) εξελίσσεται το σατανικό σχέδιο που κατέστρωσε ο ΛεΜερλ για να εκδικηθεί για την ταπείνωση που υπέστη. Αλλαγές και ανακατατάξεις στο μοναστήρι, ο άντρας αναστατώνει τις νύχτες των γυναικών, το ήρεμο μοναστήρι καταντάει κάτι σαν τηλε-παιχνίδι Big Brother, όπου συνασπίζονται συμμαχίες, έριδες, μίση, προστριβές και τίποτε δεν είναι πια το ίδιο.

Και η Ζουλιέτ; Ω, η Ζουλιέτ. Ο ΛεΜερλ δεν την έχει ξεχάσει και θέλει τη βοήθειά της για το σχέδιό του. Αναγκάζεται να απαγάγει το παιδί της για να την έχει του χεριού της, ξαναθυμούνται το ερωτικό τους παρελθόν, όμως η Ζουλιέτ δεν είναι πια η ίδια, έχει μάθει από τα παθήματά της και αγωνίζεται να καταλάβει το σατανικό του σχέδιο και να τον εξολοθρεύσει. Πώς θα το κάνει αυτό όμως εφόσον μία μία οι καλόγριες στρέφονται εναντίον της; Ανατροπές λοιπόν, δεισιδαιμονίες, ένα φάντασμα κυκλοφορεί ανενόχλητο στο μοναστήρι, ο λαοπλάνος ΛεΜερλ κάνει δικές του όλες τις καλόγριες και το σχέδιο στήνεται στην εντέλεια. Και φτάνουμε στην ημέρα της Κρίσης. όπου τα πράγματα δεν εξελίσσονται καλά και οι εξελίξεις επηρεάζουν για πάντα την ψυχολογία και τα συναισθήματα των ηρώων.

Καλογραμμένο, καλοστημένο, έξυπνο, αγωνιώδες, με καταπληκτική απόδοση του κλίματος, της εποχής, των απόψεων, της νοοτροπίας, της θρησκευτικότητας, της καθημερινότητας των κατοίκων του τόπου. Καλοδουλεμένο ως προς το «δράση-αντίδραση», αληθοφανέστατο ως εκδίκηση, πολύ καλά επεξεργασμένο σχέδιο (δεν πάει ο νους του αναγνώστη για το τι σκοπεύει να κάνει ο ΛεΜερλ) κι ενώ ανατρέπονται τα σχέδια και δεν πάνε κατ’ ευχήν, στον επίλογο διαπιστώνουμε για άλλη μια φορά ότι η συγγραφέας χειρίζεται πολύ καλά τα συναισθήματα των ηρώων της, δίνοντάς τους υπόσταση και λόγο, δεν έχουμε να κάνουμε δηλαδή με κάτι μονοδιάστατο.

Θα μείνω στον τίτλο πρωτοτύπου «Holy fools» που κακώς μεταφράστηκε ως «Μυστικά και πάθη», παραπέμποντας σε άρλεκιν και ίσως έτσι να μην προσείλκυσε κόσμο. Ιεροί τρελοί λοιπόν ή αγαθοί του Θεού θεωρούνταν τότε οι νάνοι ή οι αγαθιάρηδες που μάζευαν οι περιπλανώμενοι θίασοι για γούρι, όπως ισχυρίζονταν. Σε μια δεύτερη ανάγνωση Holy fools μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τις καλόγριες του μοναστηριού, που παρασύρθηκαν από την ευπιστία τους και την έλλειψη πνευματικής καλλιέργειας από έναν λαοπλάνο απατεώνα, που τις κορόιδεψε συστηματικά και τις έκανε υποχείριά του για να ευοδωθούν τα προσωπικά του σχέδια. Σας το συστήνω ανεπιφύλακτα!

Βιβλίο Ο τύραννος των Συρακουσών
Τίτλος πρωτοτύπου Il tiranno
Συγγραφέας Valerio-Massimo Manfredi
Μεταφραστής Άμπυ Ραΐκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πραγματικά πολύ καλό, απίστευτη αναπαράσταση της εποχής, ψυχολογία των απλών και των ηρωικών ανθρώπων, βαθιά μηνύματα έπαρσης, φιλίας, προδοσίας, άριστη γνώση της εποχής και του περιβάλλοντος. Μιλάμε για δουλειά, όχι αστεία. Ίσως κουράσουν οι μάχες αλλά είναι πολύ λίγες συγκριτικά με το μέγεθος του βιβλίου. Ο Manfredi είναι καταπληκτικός αφηγητής, μοναδικός ιστορικός και παρ’ ολ’ αυτά το έργο του μπορεί να το προσεγγίσει οποιοσδήποτε, γιατί δεν διδάσκει (κατηχεί) αλλά αφηγείται. Και τα νοήματα είναι πάντα εκεί, δίπλα σου. Μιλάει ακόμη και για Ευριπίδη, Πλάτωνα, Σωκράτη, Ξενοφώντα, τον Πελοποννησιακό πόλεμο, τις Ολυμπιάδες. Από τα πολύ καλά έργα του και από τα καλύτερα ιστορικά μυθιστορήματα που έπεσαν στα χέρια μου.

Βιβλίο «…Τον τόπο που γεννήθηκες δεν θα τον ξεχάσεις ποτέ»
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο (υποστηριγμένο από τις εκδόσεις Τσουκάτου και από τον Σύλλογο Ελλήνων Απελαθέντων εκ Τουρκίας) περιέχει οκτώ μαρτυρίες απελαθέντων Κωνσταντινουπολιτών που τις συνοδεύει εύσχημα και επιστημονικά τεκμηριωμένα, με παραπομπές και βιβλιογραφία, μια κατατοπιστική και περιεκτική εισαγωγή για τα τρία διαδοχικά στάδια απέλασης του ελληνικού στοιχείου από την Πόλη: οι άτυπες πιέσεις του 1931, μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης, η επιβολή του περίφημου Φόρου Περιουσίας του 1942-1943 και τα Σεπτεμβριανά του 1955, οπότε φτάνουμε και στην κορύφωση του σχεδίου των τουρκικών υπηρεσιών, τις απελάσεις του 1964, με αφορμή τα γεγονότα στην Κύπρο.

Μέσα από τις μαρτυρίες ξεπηδάνε ιστορικές και προσωπικές αναμνήσεις, στιγμές πίκρας και ξεριζωμού, προδοσίας και αγωνίας, κομπιάσματα, παύσεις κατά τη διάρκεια της συνέντευξης που σημαίνουν πολλά, πάρα πολλά. Τα κείμενα συνοδεύονται από φωτογραφίες των ανθρώπων που έφτασαν στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, με ελάχιστα πράγματα στα χέρια τους και αβάσταχτες αναμνήσεις και απορίες στο μυαλό τους. Τα δημοσιεύματα της εφημερίδας «Ο Πολίτης», που ολοκληρώνουν τα κείμενα, τονίζουν τη θέση και την υποστήριξη που έδινε η εφημερίδα στα βάσανα των απελαθέντων και τις κινήσεις που γίνονταν για τη διευθέτηση των περιουσιών αυτών των ανθρώπων. Το βιβλίο είναι ένα σημαντικό συμπλήρωμα στην τραγική ολοκλήρωση του ξεριζωμού των Κωνσταντινουπολιτών.

Βιβλίο Οι τελευταίοι εξόριστοι της Κωνσταντινούπολης
Τίτλος πρωτοτύπου İstanbul’un Son Sürgünleri
Συγγραφείς Hülya Demir, Ridvan Akar
Μεταφραστές Γιάννης Τοπτσόγλου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η απέλαση των Ρωμιών «μαγειρευόταν» ήδη από το 1944, οπότε και ετοιμάστηκε σχετική έκθεση περί μειονοτήτων, μέσα στο γενικότερο κλίμα που ενέπνεε ο ναζισμός, Ο επικεφαλής της κυβέρνησης που αποφάσισε την απέλαση των Ρωμιών το 1964 και ο ηγέτης της χώρας όταν ετοιμαζόταν η σχετική έκθεση το 1944 είναι το ίδιο πρόσωπο! Οι συγγραφείς στο βιβλίο καταγράφουν το χρονικό των απελάσεων βήμα προς βήμα: αίτια και επιπτώσεις, πισώπλατες μαχαιριές και επίσημη πολιτική. Εμπόδιο στην έρευνά τους ήταν η άρνηση των συνεντευξιαζόμενων απελαθέντων να δημοσιευτεί το όνομά τους «για να μη βρουν κανένα μπελά» (το βιβλίο ετοιμαζόταν περίπου το 1992).

Το βιβλίο χωρίζεται σε ευδιάκριτες ενότητες και συμπληρώνεται με την απαραίτητη βιβλιογραφία. Οι συγγραφείς ξεκινάνε με τα γεγονότα στην Κύπρο, που πυροδότησαν το μίσος για κάθε Ρωμιό στην Πόλη, περιγράφουν τις εξελίξεις πριν από την απόφαση της απέλασης και φτάνουμε στην καταγγελία της σύμβασης του 1930, κάτι που ανοίγει το δρόμο για την απέλαση των Ελλήνων. Δίνονται πολλές πληροφορίες, όλες τεκμηριωμένες, κυρίως μέσα από τις τουρκικές εφημερίδες της εποχής. Στο τέλος της έρευνας παρατίθενται μαρτυρίες-συνεντεύξεις από έναν απελαθέντα, έναν Ρωμιό δημοσιογράφο, έναν Έλληνα καθηγητή, τον Τούρκο υπουργό Εργασίας Μπουλέντ Ετσεβίτ και τον Πρόεδρο τότε της Εθνικής Τουρκικής Φοιτητικής Ένωσης Γιουκσέλ Τσενγκέλ για να υπάρχει πληρέστερη εικόνα των νοοτροπιών και των αντιλήψεων και να βγάλει ο αναγνώστης τα δικά του συμπεράσματα.

Οι συγγραφείς δεν παίρνουν πουθενά μέρος στην έρευνά τους, δεν καταδικάζουν καμία από τις δυο πλευρές, απλώς παραθέτουν τα γεγονότα όσο γίνεται πιο διαπιστωμένα και διασταυρωμένα. Σκοπός τους είναι να εξετάσουν την επίσημη ιστορία και να μην αποοσιωπήσουν όλα όσα συνέβησαν, ειδικά για ένα τόσο καίριο ζήτημα που ακόμη το 1992 ήταν παρθένο από θέμα μελέτης και έρευνας. «Αυτό που έχει περισσότερο ανάγκη η αδελφοσύνη των λαών είναι η ειλικρίνεια». Άτυπη συνέχεια του βιβλίου είναι το «Τον τόπο που γεννήθηκες δεν θα τον ξεχάσεις ποτέ», όπου παρατίθενται οι εμπειρίες και οι απόψεις διάφορων απελαθέντων Ρωμιών και τα συναισθήματά τους.