Βιβλίο Κάτι σαν αγάπη 
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Δάντης, ο πρωταγωνιστής της «Τριλογίας της Κρήτης», είναι πλέον 22 ετών και προσπαθεί να συνέλθει από τις περιπέτειες που έζησε, από τις αλλαγές που σάρωσαν σα θύελλα τη ζωή του αλλά και να βρει μια ευκαιρία να αποδείξει στο αφεντικό του, ιδιωτικό ερευνητή Χρήστο Πάλλη, πως έχει τις ικανότητες και τα εχέγγυα να λύσει μια σωστή, σοβαρή υπόθεση. Δύο χρόνια πριν ξεκίνησε αυτήν τη δουλειά ως ασκούμενος με όνειρα και φιλοδοξίες για συγκλονιστικές περιπτώσεις, για ανατροπές, για κίνδυνο κλπ. αλλά κατέληξε να ασχολείται με παρακολουθήσεις και διαζύγια, οπότε χρειάζεται μια ένεση αισιοδοξίας και η γοητευτική Λένα Καράκη είναι η ευκαιρία του. Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης είναι ένας συγγραφέας που τον παρακολουθώ προσεκτικά σε κάθε του βήμα, γιατί ξέρει να περιγράφει με τρομερή δεινότητα τις ιδέες του, αποτυπώνει τρισδιάστατα τον παλμό της εποχής μας και του τόπου που διαλέγει να περιγράψει σε κάθε βιβλίο του και ξέρει να διεισδύει βαθιά στην ανθρώπινη ψυχολογία. Έτσι κι εδώ, η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Γιώργου με έβαλε για τα καλά στη ζωή ενός νεαρού άντρα που αναλαμβάνει μια δύσκολη υπόθεση, ψάχνει, ανακρίνει και συγκρίνει, περπατάει στα Χανιά, ταξιδεύει στα χωριά του νομού, ανακαλύπτει, δυσκολεύεται όταν εμφανίζεται το πρώτο πτώμα που φαινομενικά δεν έχει σχέση με τον stalker της τενίστριας αλλά δεν το βάζει κάτω.

Το μυθιστόρημα περιγράφει με άφθαστο ρεαλισμό και ολοζώντανες σκηνές τον σύνθετο και πολυποίκιλο κόσμο του τένις και τους αγώνες, με τα σλαμ και τα τουρνουά, το ρολάν γκαρός, την άμιλλα και τις προπονήσεις, τη σκληρή και απομονωμένη ζωή του πρωταθλητή. Η Ιφιγένεια Καράκη είναι μια δεκαεπτάχρονη πρωταθλήτρια στο εφηβικό τένις, το μεγαλύτερο και πιο αυτοκαταστροφικό ταλέντο των τελευταίων δεκαετιών, όπως την αποκαλούν οι δημοσιογράφοι λόγω της ιδιαίτερης συμπεριφοράς της. Τι έχει κάνει και νιώθει πως τώρα το πληρώνει; Ποιο είναι το μυστικό της; Πώς βίωσε τον θάνατο της μητέρας της και πώς επηρέασε αυτός τον χαρακτήρα και τη νοοτροπία της; Είναι ένα κορίτσι που τόλμησε να κυνηγήσει το όνειρό της: «Αυτές οι γεμάτες ενθουσιασμό κουβέντες που λένε οι μεγάλοι στα παιδιά, να αφοσιωθούν στα όνειρά τους για να γίνουν ευτυχισμένα, τι ωραίες. Το μόνο που ξεχνάνε να τους πουν είναι πόσο κοστίζουν τα όνειρα» (σελ. 9). Το τένις ήταν η ζωή της, δεν επέτρεψε στον εαυτό της να ερωτευτεί ώστε να αφοσιωθεί σε αυτό, γέμισε πείσμα και δύναμη για να προκριθεί, απογοητευμένη που η μητέρα της παραδόθηκε στον καρκίνο άνευ όρων, όπως εκείνη πιστεύει. Κάποιος όμως θέλει να τη σκοτώσει και της στέλνει απειλητικά μηνύματα. Είναι απλώς κάποιος θαυμαστής της ή η Ιφιγένεια κρύβει κάτι που θα τη βάλει σε κίνδυνο;

Ο νεαρός πρωταγωνιστής έχει να αντιμετωπίσει πολλούς υπόπτους, με πρώτη τη Λένα Καράκη, αντιδήμαρχο Δημοσίων Έργων του δήμου Χανίων, με τον ερωτισμό να υφέρπει ανάμεσά τους. «-Νιώθω ότι το μόνο καλό που έχει προκύψει από αυτή την ιστορία είναι ότι είμαι συνέχεια σε επαφή μαζί σου», του λέει χαρακτηριστικά κι όλο αυτό τον φέρνει σε δύσκολη θέση, μιας και δεν μπορεί να ξεχάσει την αγαπημένη του, Ρέα Ανδρέου, η οποία είναι στο Ρέθυμνο και διαβάζει νυχθημερόν για την εξεταστική της. Ο Γιώργος τής είναι αφοσιωμένος, πιστεύει πως βρήκε ένα μαγικό κορίτσι στα 16 του και γι’ αυτό δε θα το εγκαταλείψει για να κυνηγήσει περισσότερες εμπειρίες, της μένει πιστός για να δείξει πόσο εκτιμά τη συνωμοσία του σύμπαντος που την έφερε στη ζωή του. Ναι αλλά η Λένα παίζει άσχημο παιχνίδι και η κατάσταση γίνεται χειρότερη (ή απλούστερη) όταν η Ρέα έρχεται απρόσμενα στα Χανιά, προς μεγάλη χαρά του Γιώργου, και μαζί ξεκινάνε να λύσουν την υπόθεση. Επίσης, έχουμε τον Ηλία Καράκη, έναν από τους πιο γνωστούς επιχειρηματίες του τουρισμού στα Χανιά, με μια μεγάλη και ακριβή ξενοδοχειακή μονάδα, που παλεύει κι αυτός με τον καρκίνο αλλά οι δυνάμεις του και η θέλησή του δεν έχουν μειωθεί ούτε στο ελάχιστο. Ο Στάθης, η Σόνια και η Στέλλα είναι οι τρεις μοναδικοί φίλοι της Ιφιγένειας, η Καρίν Κόσμανς η καλύτερη προπονήτρια νεαρών κοριτσιών στην Ευρώπη, ο Πέτρος Σκαμνάκης ο γυμναστής, ο Σλοβένος Λάντισλαβ, υπαρχηγός του Μιχάλη Κατσουλάκη που κρατά τον υπόκοσμο της Κισσάμου, ο Ιπποκράτης Φαντάκης μια περίεργη σχέση της Ιφιγένειας, όλοι αυτοί βοηθάνε ή δυσκολεύουν τις εξελίξεις της συναρπαστικής αυτής υπόθεσης.

Ο Γιώργος Δάντης δε φανταζόταν πόσο θα άλλαζε η ζωή του όταν δέχτηκε την πρόταση της Λένας Καράκη, όχι μόνο για να αποδείξει ότι μπορεί να λύσει την υπόθεση αλλά για να σκέφτεται τα προβλήματα άλλων ανθρώπων και να προσπαθεί να τα λύσει αφού ούτε γνώριζε ούτε είχε λύσεις για τα προβλήματα των δικών του. Και είχε πολλά, μιας και, ταυτόχρονα με το διπλάρωμα της Λένας Καράκη, ανακαλύπτει πως η σχέση των γονιών του, που φάνηκε να τα ξαναβρήκαν, εξ ου και απέκτησαν τον πεντάχρονο πλέον Στέργιο («με διαφορά το πιο γλυκό πλάσμα στη γη για περίπου δύο λεπτά κάθε μέρα»), έχει και πάλι τριγμούς. Δυστυχώς ο κολλητός του, ο Νικ, αναγκάστηκε να φύγει για τον Καναδά μετά τα γεγονότα που έζησαν τα δυο παιδιά και η Βάλια, η αδελφή του Γιώργου, τον ακολούθησε, οπότε το συναισθηματικό του βάρος δεν έχει με κάποιον να το μοιραστεί. Παρών στην ιστορία είναι και πάλι ο αστυνομικός διευθυντής Χανίων Σαράντης Βακάκης, του οποίου η σχέση με τον Δάντη έχει περάσει από σαράντα κύματα, γνωστός ως «ο μάστορας» γιατί μερεμετίζει τις υποθέσεις μέχρι να βρει τη λύση τους, με αποτέλεσμα να έχει το μεγαλύτερο ποσοστό επίλυσης υποθέσεων σε όλη την Κρήτη. Ανυπέρβλητο εμπόδιο στις έρευνες όμως είναι ο Στέφανος Τζιλιβάκης, το πιο διακεκριμένο σίχαμα στα Χανιά, με τηλεοπτική εκπομπή-ένοχη απόλαυση, στην οποία βγάζει στη φόρα τα άπλυτα διάφορων Χανιωτών. Και, δόξα τω Θεώ, νάτοι οι αγαπημένοι μου Ντιπόν και Ντυπόν, Σήφης και Ιορδάνης, οι θείοι του Νικ, οι οποίοι συναντούν απρόσμενα τον Γιώργο και τον βοηθάνε στην υπόθεση. Γνήσιοι Κρητικοί, με ντοπιολαλιά, άψογη χημεία μεταξύ τους, τους λείπει ο Νικ αλλά βάλαν τζιμέιλ και φέι-τάιμ για να τα λένε!

Η πόλη των Χανίων και η ευρύτερη περιοχή της Κισσάμου αποτυπώνονται τρισδιάστατα στο χαρτί. Δρόμοι, πλατείες, σημεία-κλειδιά, κρυμμένες είσοδοι, τοποθεσίες γνωστές μόνο στους ντόπιους, κάπου κάπου κι η ντοπιολαλιά της Κρήτης, όλα αυτά μαζί συνθέτουν μια ιστορία που ανασαίνει δίπλα στον αναγνώστη, είναι ολοζώντανη, με τις δικές της επιθυμίες και ανάγκες. Τα σκόρπια και λιγοστά καλολογικά στοιχεία στολίζουν το κείμενο χωρίς να το βαραίνουν: «…η θάλασσα φαινόταν γαλήνια, ατάραχη, σαν ερωμένη που έχει προσωρινά ικανοποιηθεί» (σελ. 16). Και φυσικά οι καίριες, ωμές, αληθινές, διαχρονικές απόψεις του συγγραφέα που με ταρακουνάνε σε κάθε του βιβλίο δίνουν ένα βροντερό παρών: «Για όλους μας, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν υπάρχουν… μέσα μας, εκεί που μετράει. Δεν είμαστε κατασκευασμένοι ως είδος για να αποθηκεύουμε θλίψη για όλο τον κόσμο. Οι μόνοι άνθρωποι που υπάρχουν μέσα μας, οι πολύ δικοί μας, είναι εκείνοι για τους οποίους δεν μπορείς καν να πιστέψεις ότι έφυγαν…Ποτέ δεν το πιστεύεις ότι έφυγαν. Και ποτέ δεν το ξεχνάς» (σελ. 161-162). Και πιο πριν: «Δεν έχει νόημα να είναι μαζί κανείς με κανέναν ό,τι κι αν νιώθουν ο ένας για τον άλλον. Μόλις αρχίσουν να νιώθουν κάτι σαν αγάπη, ο κόσμος θα φροντίσει να τους διαλύσει» (σελ. 140-141). Ας μην ξεχνάμε όμως και το λεπτό χιούμορ του συγγραφέα, τόσο αργά καυστικό που σταματούσα συχνά να ξαναδιαβάσω την πρόταση που προσπέρασα! Για παράδειγμα: «Αν είναι να παλέψεις, πάλεψε σαν να είσαι η τρίτη μαϊμού πάνω στη ράμπα της Κιβωτού του Νώε και, φίλε, έχει αρχίσει να βρέχει!» (σελ. 109). Ή: «…είχε επιλέξει να κυκλοφορήσει έτσι νωρίτερα στην πόλη, ίσως για να τσεκάρει αν υπήρχε στα Χανιά αστυνομία μόδας» (σελ. 177).

Το «Κάτι σαν αγάπη» είναι ένα δυνατό, γρήγορο, κινηματογραφικό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα, όπου η υπόθεση ξεδιπλώνεται γρήγορα, με αυξανόμενη ένταση και αγωνία, σαν ένα καλά σχεδιασμένο παζλ όπου το κάθε κομμάτι μπαίνει στη θέση του την ώρα που πρέπει. Ο συγγραφέας μοιράζει τους χαρακτήρες του μες στην πόλη των Χανίων και έξω από αυτήν, τους αναπτύσσει, τους σκιαγραφεί και τους εξελίσσει σε τέτοιο βαθμό που η λύση του μυστηρίου είναι αληθοφανέστατη, στέρεα δικαιολογημένη και φυσικά αναπάντεχη. Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο Γιώργος Δάντης της «Τριλογίας της Κρήτης», αλλά η ιστορία μπορεί να διαβαστεί και αυτόνομα, αφού μαθαίνουμε τι απέγιναν οι ήρωες μετά τις εξελίξεις αυτές. Τα όνειρα και οι θυσίες που κάνουμε γι’ αυτά, τα λάθη που καλούμαστε να πληρώσουμε τη λάθος στιγμή, η ευγνωμοσύνη απέναντι κυρίως στον εαυτό μας για όσα ήδη έχουμε και είναι αυτά που ψάχναμε και άλλα είναι μερικά μόνο από τα θέματα που περνάνε μέσα από τις σελίδες όσο ξετυλίγεται μια συναρπαστική ιστορία ανατροπών, εκπλήξεων και σασπένς!

Βιβλίο Από τα Βουρλά στην Μαγνησία 
Συγγραφέας Κωστούλα Καραμπατσάκη-Πουλιδάκη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Αδελφότητα Μικρασιατών Ν. Χανίων «Ο Άγιος Πολύκαρπος»
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας μεγάλωσε με παραμύθια, ιστορίες και αμανέδες που άκουγε από τους παππούδες της και είχε υποσχεθεί να καταγράψει την ιστορία των γονιών της, για να διασφαλίσει τη μαρτυρία τους και την κατάθεσή τους από τη λήθη του χρόνου, να τους γνωρίσει ο κόσμος, να μη χαθούν τα γεγονότα, οι άνθρωποι, ο χαλασμός. «Για αυτό λοιπόν, για να μην ξεχαστούν όσοι έφυγαν σαν να μην υπήρξαν ποτέ, για να μην χαθούν τα ματωμένα ίχνη τους που τους έφεραν σε μια Ελλάδα που τους μίσησε και τους περιφρόνησε, βάζω σ΄ αυτό το χαρτί τις ζωές του Σάββα και της Μαρίτσας, την δική τους αλήθεια. Για τις χαρές και τις λύπες που έζησαν εκεί, τον ξεριζωμό, το αίμα που είδαν να κυλάει, για τους αγαπημένους που άφησαν πίσω ζωντανούς και για όσους δεν πρόλαβαν καν να θάψουν και τους άφησαν άταφους στην γη της Ιωνίας. Σαν ένα μνημόσυνο…», γράφει η κυρία Καραμπατσάκη-Πουλιδάκη στην εισαγωγή του βιβλίου της.

Το κείμενο καταγράφει αρχικά τη ζωή του πατέρα Σάββα από το Χορόσκιοϊ στη Μαγνησία της Μικράς Ασίας με τα ήθη και τα έθιμα του τόπου, τη συμβίωση με τους Τούρκους σε όλα τα επίπεδα, και στη συνέχεια της μητέρας Μαρίτσας από τα Βουρλά, την καθημερινότητά της, τις σκληρές αλλά ευτυχισμένες μέρες του κάματου και τις τελευταίες στιγμές της ηρωικής αυτής πόλης. Εκείνος στα επτά του έζησε την καταστροφή αλλά κατάφερε να σταθεί στα πόδια του αργά και βασανιστικά ως τα 23 του, που του προξένεψαν μια προσφυγοπούλα από τα Βουρλά, εκείνη, με την οποία έμειναν μαζί εξήντα ολόκληρα χρόνια. Η αφήγηση είναι «ερασιτεχνική και δειλή αλλά με αγάπη», χωρίζεται σε μικρά αλλά συμπυκνωμένα κεφάλαια, που συνοδεύονται από επεξήγηση των λέξεων και των εννοιών του κειμένου, κάνοντας έτσι το περιεχόμενο κατανοητό από τον καθένα ενώ η αμεσότητα και η παραστατικότητα της γραφής ζωντανεύουν άλλη μια τραγική ιστορία μικρασιατικής προσφυγιάς, πάντα όμως με ιδιαίτερη ματιά και αφηγηματικό στυλ. Το εντυπωσιακό είναι που η ζωή της γιαγιάς Καλομοίρας, μάνας του Σάββα, είναι πραγματικά μυθιστορηματική ως προς τον γάμο της λίγο πριν το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου κι έτσι, όχι μόνο η αφήγηση αλλά και η ίδια η ιστορία έχουν ενδιαφέρον που δε μειώνεται ούτε στιγμή. Τάγματα εργασίας, διώξεις, κακοποιήσεις, δολοφονίες, σφαγές και μια νέα αρχή, πάρα πολύ δύσκολη, στα Χανιά, όπου ο τόπος ήταν απροκάλυπτα εχθρικός και οπισθοδρομικός, καταγράφονται ακριβοδίκαια και όσο γίνεται αντικειμενικά.

Η συγγραφέας αλλάζει εντελώς ύφος και στυλ όταν στρέφει τη ματιά της στην ιστορία της μάνας της, στην οποία απευθύνεται σε δεύτερο ενικό, δημιουργώντας τέτοια εξοικείωση που μεταφέρθηκα νοερά στο πλάι αυτών των δύο γυναικών, όσο τα λέγανε για το μαύρο χτες ζώντας ένα πιο ανοιχτόχρωμο σήμερα. Επιστρέφει στη Μικρά Ασία, όπου ξαναζούμε τα γεγονότα ευτυχίας και χαλασμού με νέες πληροφορίες και εξελίξεις, με άλλους πρωταγωνιστές και μαθαίνουμε για την ηρωική αντίσταση των Βουρλών όταν έπεσε το ελληνικό μέτωπο. Άλλες ένδοξες και ταυτόχρονα αιματηρές σελίδες γράφονται, με τα Τέλια του Μουσελέ να είναι και ο τύμβος χιλιάδων αθώων που βασανίστηκαν και ακρωτηριάστηκαν φριχτά. Δε γίνεται να μη δακρύσεις από τον πόνο και το αίμα που αναπηδάει από τις σύντομες και κοφτές φράσεις, χωρίς υπερβολικές λεπτομέρειες, δε γίνεται να μην προσευχηθείς για όσα παιδιά έχασαν τους γονείς τους μέσα στην οχλοβοή κι ανέβηκαν σε άλλα καράβια από των γονιών τους: «Ονόματα και επώνυμα χάθηκαν στη λήθη και ολάκερες γενιές σβήσανε για πάντα». Η αφήγηση αφορά και στα αδέλφια των γονιών της συγγραφέως, στα παιδιά τους, για όσα μάθανε τουλάχιστον, κι έτσι παρατίθενται οικογενειακές τραγωδίες που συμπυκνώνουν όλη τη δυστυχία και τις αναποδιές που βίωσαν οι Μικρασιάτες.

Με τη συμπαράσταση της κόρης της, Μαρίας Πουλιδάκη και την εκδοτική φροντίδα της Αδελφότητας Μικρασιατών Νομού Χανίων «Ο Άγιος Πολύκαρπος», η Κωστούλα Καραμπατσάκη-Πουλιδάκη πραγματοποιεί ένα χρέος τιμής προς τους γονείς της και προς τη μικρασιατική μνήμη γενικότερα, καταγράφοντας τις ιστορίες της οικογένειάς της και ζωντανεύοντας κομμάτια της λαογραφικής και οικογενειακής παράδοσης του τόπου, εκείνης της γλυκιάς πατρίδας όλων των προσφύγων. Φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο και προσεγμένες λέξεις, αντάμα με λυρική γραφή δημιουργούν μια προσωπική κατάθεση ψυχής γεμάτη ηρεμία αλλά και πόνο, δυσκολίες αλλά και χαρές, ψυχρότητα και μίσος αλλά και αρωγή που με συγκίνησε, με δίδαξε, με κατέκτησε.

Βιβλίο Κατά Ιωάννη 
Συγγραφέας Σπύρος Πετρουλάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σπύρος Πετρουλάκης επιστρέφει μ’ ένα δυνατό, διαφορετικό μυθιστόρημα που ξεφεύγει αρκετά απ’ όσα έχει γράψει μέχρι τώρα ως προς το στυλ και τη θεματολογία του. Η Κρήτη τον εμπνέει ξανά, όπως είναι επόμενο, μόνο που αυτήν τη φορά ο χειρισμός της πλοκής και η επεξεργασία των χαρακτήρων αντικατοπτρίζουν τη συγγραφική του ωριμότητα και μου χάρισαν αμέτρητα και ποικίλα συναισθήματα. Εκτός από το ιστορικό υπόβαθρο με τη μελετημένη παράθεση των γεγονότων που οδήγησαν στην ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα έχουμε ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από την καπήλευση της τέχνης, την οποία κάποιοι αποτιμούν σε χρήμα και δε θαυμάζουν την ομορφιά της, καταγραφή των μεθόδων συντήρησης έργων τέχνης, την ηρεμία που βρίσκει κάποιος στον Θεό, διαβιώνοντας σ’ ένα μοναστήρι, όπου όμως θα βρεθεί αντιμέτωπος μ’ έναν απρόσμενο δαίμονα και πολλά άλλα.

Χριστιανοί και μουσουλμάνοι Χανιώτες, «κοινός είναι ο Θεός που επιβλέπει… και τα καλά και τα άσχημα του κόσμου. Μόνο ανθρωπιά χρειάζεται και στην καρδιά καλοσύνη» (σελ. 25), όλοι τους γέννημα θρέμμα του πάντα επαναστατημένου νησιού. Ο Ιωάννης παρακολουθεί τις προετοιμασίες του 1912 που ανάβουν ακόμη περισσότερο τον πόθο για ένωση με την Ελλάδα και βιώνει τις συνέπειες της πανώλης του 1920. Μεγαλώνει σ’ ένα περιβάλλον ισότητας και εκτίμησης, με μια κακότροπη μάνα, την Τριανταφυλλένια, κι έναν πατέρα, τον Μιχαλιό, που είναι καρδιακός φίλος με τον ωρολογοποιό εφέντ Μπραΐμη, έναν πρόσχαρο, ευγενικό και αισιόδοξο τεχνίτη, παντρεμένο με τη Γελντά. Η κόρη τους, Περιχάν, θα αποτελέσει τον έρωτα του Ιωάννη, που δε θέλει να μπλέξει με τον πόλεμο και τα όπλα όπως ο αδερφός του, ο Σήφης. Με τον Μιχαλιό και τον Μπραήμη ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τις δύσκολες στιγμές της συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων στα Χανιά της εποχής. Πόσο προσεκτικά και ακριβοδίκαια καταγράφονται οι καημοί του ξεριζωμού από τη μόνη πατρίδα που γνώρισαν οι Τουρκοκρητικοί, που άνθρωποι είναι κι αυτοί, πόσο πολύ τους επηρεάζουν κι αυτούς αποφάσεις άλλων, ανωτέρων που αδιαφορούν για τις πραγματικές τους ανάγκες και επιθυμίες… «Αχ, και πώς ξεχνιέται η πατρίδα;» (σελ. 151). Ο ιερωμένος Καλλίνικος, αδελφός της Τριανταφυλλένιας, θα αγαπήσει τον παραπεταμένο από μάνα και κοινωνία Ιωάννη και θα τον πάρει κοντά του.

Ο Ιωάννης καταφέρνει με απλά και φθηνά υλικά να ζωγραφίσει αριστουργήματα: «Είχε μια σταγόνα από τον Θεό μέσα του. Μια σταγόνα που ήταν όμως αρκετή για να ξεχειλίσει όλες τις δεξαμενές της πλάσης» (σελ. 59). Λόγω της εμφάνισής του τα παιδιά τον διώχνουν, τον ενοχλούν και τον δέρνουν, κλείνοντάς τον στον εαυτό του. Ακόμη και η μάνα του είναι σκληρή μαζί του, με απάνθρωπο τρόπο. Τον διώχνει, τον κλειδώνει στο υπόγειο. Μόνο τα μάτια της Περχάν του χαρίζουν τη γλύκα που αποζητάει. Τρυφερός και γλυκός μα σε δύσκολες εποχές είναι ο έρωτάς του για την Τουρκάλα: «Σαν το γλυκό του κουταλιού μοιάζει ο έρωτας. Το λίγο δεν αρκεί, μα σαν φας πολύ λιγώνεσαι» (σελ. 150). Είναι ένας άνθρωπος που γνώρισε το μαρτύριο του εγκλεισμού και την αξία της ζωής χωρίς δεσμά. Ξεφεύγει με τη ζωγραφική, μόνο που σπάει τα καθιερωμένα της αγιογραφίας και συνδυάζει μοναδικά τη βυζαντινή με τη δυτική τεχνοτροπία. Πώς διαλέγει τα υλικά για τα χρώματά του και τα θέματά του; Τι συνέπειες θα έχει η επαναστατική του τεχνική; Πώς θα τον βοηθήσει η ζωγραφική να εξωτερικεύσει τα προβλήματά του, τις εντυπώσεις του από τη ζωή, την ίδια την προσωπικότητά του; Η κακοποίηση που υφίστατο από τη μάνα του που τον εμπόδιζε με κάθε τρόπο να ζωγραφίζει δε σταματούσε να μου φέρνει στον νου τα δεινά του Γιαννούλη Χαλεπά που τράβαγε ακριβώς το ίδιο μαρτύριο. Δυστυχώς, τα βάσανά του συνεχίστηκαν και στο μοναστήρι όπου κατέφυγε, με ανθρώπους που θέλουν το κακό του και δε διστάζουν να εκβιάσουν και να εξαπατήσουν για να τον διώξουν. Τι είναι η τέχνη, γιατί και πώς ωφελεί τον κόσμο, τι πρέπει να ξέρει, να νιώθει, να κάνει ο καλλιτέχνης, πώς μπορεί κανείς να μιλήσει μέσα από τη ζωγραφική, πώς εξασκεί το ταλέντο του; Όλα αυτά είναι ερωτήματα που προκύπτουν από τη ζωή και τα βάσανα του Ιωάννη και απαντώνται τρυφερά και προσεγμένα, μέσα από ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις.

Μέσα από διαρκή πρωθύστερα, ταξιδεύουμε πότε πίσω στον εικοστό αιώνα και πότε στο σήμερα, στην Ιερά Μονή Παναγιάς Ακρωτηριανής στα  Χανιά, όπου ο Σταύρος Βεγράκης, συντηρητής έργων τέχνης με ειδίκευση στις αγιογραφίες, ανακαλύπτει κάτι πολύ σημαντικό. Στο πλάι του θα σταθεί η πρώην σύντροφός του, Κατερίνα Ορφανουδάκη και μαζί θα μπλέξουν σε μια περιπέτεια γεμάτη κινδύνους και θάνατο. Τι ρόλο παίζει ο Ιάκωβος Μαρκίδης, συντηρητής του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού αλλά και η Σονούρ με την Αϊντίν από τη Σμύρνη; Γιατί η Αϊντίν παντρεύτηκε τον εκατομμυριούχο έμπορο έργων τέχνης Τσετίν Τουνρούζ; Η ιστορία του Σταύρου και της Κατερίνας αντιδιαστέλλεται με αυτήν του Ιωάννη, όπου έχουμε αγάπη και σεβασμό για την τέχνη. Οι ήρωες του σήμερα θαυμάζουν μεν την ομορφιά και τα ευγενή αισθήματα που δημιουργεί η τέχνη, αντιμετωπίζουν όμως το εμπόριο, το κόστος, την απληστία, μιας και θα μπλεχτούν με ένα κύκλωμα που είναι αποφασισμένο να αποκτήσει αυτό που ανακάλυψαν. Επαγγελματισμός και ισχύς, χρήμα και φιλοδοξίες ποδοπατούν τον αμοραλισμό και την αγνότητα που προϋποθέτουν τη δημιουργία ενός έργου.

Παραστατικές περιγραφές, συναρπαστικές λεπτομέρειες, ατμοσφαιρική αναβίωση πρωτοστατούν στο μυθιστορηματικό κομμάτι των Χανίων του προηγούμενου αιώνα, όπου ιδιόλεκτοι και καθημερινή γλώσσα, επαγγέλματα και συμπεριφορές, ήθη και έθιμα δημιουργούν μια ρεαλιστική τοιχογραφία. Κι όμως ο Σπύρος Πετρουλάκης καταφέρνει να ενώσει με απρόσμενο και υποδειγματικό τρόπο το χτες με το σήμερα μέσα από τους δρόμους και τα κτήρια της πόλης των Χανίων, όπου σήμερα γειτνιάζουν τόσο έντονα το οθωμανικό με το ενετικό στυλ. Περπατάμε στα ίδια σημεία ακόμη κι έναν αιώνα μετά, κάτι που δείχνει πώς εξελίχθηκε η ίδια η πόλη ανά τους αιώνες ταυτόχρονα με την ψυχοσύνθεση των κατοίκων της. Εκτός αυτού, ο Μπατάλης, ο Μουσταφάς Καραγκιουλές, η Φλωρεντίνη Καλούτση-Σκουλούδη, ο Παναγιώτης Τούντας με τη Δημητρούλα του και άλλα υπαρκτά πρόσωπα εμπλουτίζουν το κείμενο με τον δικό τους τρόπο. Ακόμη κι όταν η ζωή φέρνει τον Ιωάννη στη Σμύρνη βιώνουμε τη μικρασιατική καταστροφή με εντελώς διαφορετική ματιά από τα περισσότερα μυθιστορήματα που τη διαπραγματεύονται. Παρομοιώσεις και μεταφορές κοσμούν το κείμενο: «Ο λυράρης κρατούσε τη λύρα στα γόνατά του σαν παιχνιδιάρα κοπελιά» (σελ. 33) και «Σαν να πέρναγε μια ομορφοκοπελιά μοσχοβόλησε ο τόπος» (σελ. 51). Στιγμές, άνθρωποι, αγάπη και μίσος, ιεροσυλία και τέχνη ενώνουν με αναπάντεχο τρόπο το χτες με το σήμερα, αφήνοντας στην άκρη κάθε συγγραφικό κλισέ και τυχόν αναμενόμενες πεπατημένες εξελίξεις. Η τελευταία πρόταση του βιβλίου με κλόνισε και ο τρόπος με τον οποίο ήρθε το χτες να κουμπώσει στο σήμερα μου έδειξε πόσο η ιστορία ολοκληρώθηκε μεστά, σωστά, ρεαλιστικά, με ψήγματα αγάπης προς τον άνθρωπο.

Δυνατές σκηνές, ξεχωριστή πλοκή, σεβασμός απέναντι στη Θεία Χάρη και την παρουσία των αγίων στη ζωή μας συγκροτούν ένα μυθιστόρημα για το φως που κρύβουμε όλοι μέσα μας κι ιδιαίτερα γι’ αυτό που φθονούν οι άλλοι και αγωνίζονται να το πνίξουν μέσα σ’ αυτόν που βάζουν στο στόχαστρο. «Κατά Ιωάννη» ας πορευτούμε πάναγνοι στη ζωή μας, έχοντας ανταμώσει μ’ ένα τόσο καλογραμμένο κείμενο που θα μας γεμίσει αισιοδοξία, δύναμη και σιγουριά για την πίστη, την τέχνη, την αγάπη, ένα κείμενο για το χρώμα, τον ήλιο, το φως. Άλλωστε «Πώς να αντέχεται η ζωή με δίχως χρώμα» (σελ. 156);

Βιβλίο Ο αλεξιπτωτιστής ήταν δικός μας 
Συγγραφέας Θοδωρής Δεύτος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Θοδωρής Δεύτος επιστρέφει μ’ ένα δυνατό αισθηματικό και ιστορικό μυθιστόρημα, στο οποίο καταγράφει μια χιλιοειπωμένη ιστορία αγάπης, την οποία όμως μπολιάζει με πρωτότυπες εκτροπές της πλοκής και ταυτόχρονα τη χρησιμοποιεί ώστε να καταγράψει τεκμηριωμένα τα γεγονότα της Μάχης της Κρήτης, της Κατοχής, της Εθνικής Αντίστασης, τη ζωή των ανταρτών στα βουνά, την πείνα της Αθήνας, ακόμη και την ισοπέδωση της Δρέσδης από τους Συμμάχους. Ο έρωτας προχωράει χέρι με χέρι με τον όλεθρο ως το τέλος της ιστορίας, μια ολοκλήρωση που κορυφώνεται στη σημερινή εποχή, τοποθετώντας καίρια τη θέση της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή κονίστρα αλλά και της ευρωπαϊκής ηπείρου απέναντί της.

Η Ροδάνθη Μανουσογιαννάκη, φιλομαθής και όμορφη, το 1937 επιλέχτηκε μαζί με άλλους μαθητές από σχολεία της Κρήτης να συμμετάσχει στις ανασκαφές του Γερμανού αρχαιολόγου Καρλ Χόφμαν στην Κνωσό. Ο Έρικ φον Κράιπε σπούδασε κλασική ελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και αρχαιολογία. Φιλέλληνας και ευρωπαϊστής, ανοιχτόμυαλος και πολυμαθής, αρνείται σθεναρά να ενταχθεί στους εθνικοσοσιαλιστές, παρ’ όλο που από ένα σημείο και μετά οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και τα πιστεύω του αρχίζουν να δέχονται τις πρώτες απειλές. Ζητά να συμμετάσχει στις ανασκαφές του Χόφμαν κι έτσι γνωρίζεται με τη Ροδάνθη.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνεται στρωτά και κορυφώνεται σταδιακά. Από τις συνέπειες της ερωτικής γνωριμίας στις καρδιές τους και τον αντίκτυπό της στην κλειστή κοινωνία του Μάλεμε φτάνουμε στο σχέδιο «Ερμής» για την κατάληψη της Κρήτης που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1941 κι έτσι η ιστορία σπάει στα δύο: η μεν Ροδάνθη ακολουθεί τον αξιωματικό πλέον σύζυγό της στην Αθήνα, προσδοκώντας κάποια στιγμή να καταφύγουν στη Γερμανία, η δε οικογένειά της καταφεύγει στα βουνά και γίνεται μέλος των ανταρτών. Προς Θεού, σε καμία περίπτωση η Ροδάνθη δε γίνεται προδότρα της φυλής και της πατρίδας της, αντίθετα, η σχέση της με τον Έρικ κινείται παράλληλα με τις θηριωδίες των συμπατριωτών του τελευταίου, από τις οποίες αγωνίζονται να ξεφύγουν συναισθηματικά και σωματικά.

Η Ροδάνθη εντυπωσιάζεται από το μέγεθος της Αθήνας αλλά και, λόγω του ψυχρότατου χειμώνα, της γεννιούνται συναισθήματα ανθρωπιάς, πόνου, αγωνίας για το μέλλον της ανθρωπότητας, ακόμη και μίσους απέναντι στη Γερμανία, σκέψεις που τις μοιράζεται με τον Έρικ, με τον οποίο ζει έναν δύσκολο έρωτα στα μαύρα χρόνια της Κατοχής. Ο συγγραφέας «χρησιμοποιεί» την αθωότητα και την αγνότητα της ψυχής της ώστε μαζί της να γνωρίσω μαζί της από πρώτο χέρι τις δύσκολες καταστάσεις της Κατοχής: μαυραγορίτες, δωσίλογοι, υποτίμηση νομίσματος, πείνα, ευτελισμός, Εθνική Αντίσταση, ΕΑΜ όσο οι δικοί της πολεμούν στα βουνά, τους οποίους και πάλι ακολουθεί καταπόδας ο συγγραφέας, για να αποτυπώσει τις δύσκολες συνθήκες επιβίωσης και μάχης των ανταρτών. Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι ζει διάφορες περιπέτειες, γνωρίζεται με πολλούς ανθρώπους, κάνει σχέδια και όνειρα, χωρίς να ξεχνάει ούτε στιγμή σε πόσο δύσκολες συνθήκες επιβιώνουν. Η αγωνία κορυφώνεται όταν τελικά το ζευγάρι εγκαθίσταται στη Δρέσδη λίγο πριν την ισοπέδωσή της από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Ο συγγραφέας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις κατά τη διάρκεια των γεγονότων και καταφέρνει με σωστό και καθόλου παρατραβηγμένο τρόπο να τα συνδέσει με τον 21^ο αιώνα, μέσα από ένα κεφάλαιο που με συγκίνησε και μου έδειξε τη θέση της Γερμανίας στην εποχή μας.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με μια μαντινάδα που χαρίζει ρυθμό και μέλος πριν βυθιστούμε στις σκοτεινές μέρες του πολέμου και τις λαμπερές νύχτες του ζευγαριού. Όμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές ζωντανεύουν την Κρήτη, ντοπιολαλιά, γεύσεις, ιστορία, νοοτροπίες ξεδιπλώνονται και προσθέτουν ρεαλισμό στα δρώμενα. Ενδιαφέροντα πρωθύστερα κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον μου και φώτιζαν κάποιες άλλες πτυχές της πλοκής, ζωντανεύοντας παλαιότερα γεγονότα (Ελευθέριος Βενιζέλος κ. ά.). Η ερωτική ιστορία των δύο πρωταγωνιστών δίνεται στρωτά και όμορφα, με τέτοιο τρόπο που τονίζει τον παραλογισμό του πολέμου και τη δύναμή της αγάπης να ξεπερνάει όλα τα εμπόδια. Σκόρπια πραγματολογικά στοιχεία ζωντανεύουν την εποχή και τα ιστορικά γεγονότα που επηρεάζουν τις τύχες των χαρακτήρων, χωρίς όμως να με κουράσουν, αντίθετα τα οικειοποιήθηκα άνετα, αγνοώντας τα τυπογραφικά λάθη του κειμένου. Η Μάχη της Κρήτης δίνεται σε όλη της την έκταση και σημασία, κυρίως μέσα από τις ιστορίες των κατοίκων του Μάλεμε και της γύρω περιοχής. Ηρωισμός, αυταπάρνηση και αγάπη προς την πατρίδα όπλισαν τους αμάχους που επιτέθηκαν κατά των εχθρών. Η Ροδάνθη από τη μεριά των Ελλήνων, ο Έρικ που αναγκάστηκε να στρατολογηθεί από την άλλη, ο αδερφός της, ο Γιωργής που τελικά βγήκε στο βουνό, και πάνω απ’ όλους η μάνα-ηρωίδα και μάνα-πρότυπο, η Ευδοκία, η σύζυγος που κουλαντρίζει με τον τρόπο της τον άντρα της και δέχεται τις αποφάσεις των παιδιών της, ακόμη και την επιλογή της μοναχοκόρης της, είναι χαρακτήρες που αγάπησα και με γέμισαν δυνατά αισθήματα!

Το «Ο αλεξιπτωτιστής ήταν δικός μας» είναι ένα μυθιστόρημα που διατρανώνει το σημαντικό μήνυμα της ειρήνης για την πρόοδο και την ευημερία των λαών, ισορροπώντας σωστά μεταξύ του ρομάντσου και της τραγικότητας. Λάθη, αδικίες μα και χαρές, αγάπη, ελπίδα εναλλάσσονται στις σελίδες του, συγκροτώντας ένα απολαυστικό, «γεμάτο» μυθιστόρημα.

Βιβλίο Δεν είσαι εδώ
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εδώ εναλλάξ αφηγητές είναι ο φίλος του Γιώργου, Νικ, και η κοπέλα του, η Ρέα, σε κάποια σημεία και ο ίδιος ο Γιώργος. Έχουν περάσει δύο μήνες από την εξαφάνιση του Γιώργου Δάντη που έλαβε χώρα στο προηγούμενο βιβλίο. Τι έχει συμβεί και πώς θα κινητοποιηθούν οι φίλοι του για να τον βρουν; Και δε μιλάμε για διασκεδαστικές ιστορίες μυστηρίου έφηβων παιδιών αλλά για βαθιά ρεαλιστικές και σκληρές περιπέτειες ανήλικων μαθητών που έχουν να αντιμετωπίσουν την κρητική μαφία! Ο συγγραφέας τοποθετεί τις τελευταίες ψηφίδες της ιστορίας του και χτίζει ένα υπέροχο, ανεπανάληπτο μωσαϊκό. Με την εναλλαγή στην αφήγηση δόθηκε η δυνατότητα να γνωρίσω καλύτερα και τον Νικ και τη Βάλια, να νιώσω βαθύτερα τον τρόπο σκέψης τους, να κατανοήσω τις πράξεις τους, να τρομάξω από τα λάθη τους και να αντιδράσω στον παρορμητισμό τους.

Λάτρεψα τον Νικ. Εξακολουθώ να αναρωτιέμαι αν είναι ένας αποστασιοποιημένος χειριστής θυμικού (και θυμού) ή ένας άνθρωπος με τραυματικό παρελθόν που διαλέγει την απομάκρυνση και την απομόνωση για να λειτουργήσει καλύτερα. Η σχέση του με τις κοπέλες στο σχολείο, η σκηνή με το ζωώδες σεξ και τις ανεξέλεγκτες συνέπειες, το πλούσιο λεξιλόγιό του και η βαθιά του γνώση για όλα, η χρήση πολεμικών τεχνών και η υιοθέτηση της φιλοσοφίας τους στην καθημερινή ζωή συνδυάζονται άρρηκτα με ένα αδίστακτο σε στιγμές κρίσης προσωπείο. Κατ’ εμέ είναι ο πιο λεπτοδουλεμένος χαρακτήρας της ιστορίας και ουσιαστικά ο πιο πολυδιάστατος. Στο τέλος του βιβλίου συμβαίνει κάτι ασύλληπτο, που φωτίζει τον χαρακτήρα του ακόμη περισσότερο, οπότε έφτασα στο σημείο να παλεύω μέσα μου για το αν πρέπει να τον ψεύσω ή να τον σεβαστώ. Αινιγματική προσωπικότητα, φωτίζεται τόσο όσο χρειάζεται και μέχρι την τελευταία σελίδα δε σταματούσε να με εκπλήσσει.

Επίσης, μέσω των Βάλιας και Νικ μου δόθηκε περισσότερος χώρος για να χωθώ στα σπίτια τους και να γνωρίσω καλύτερα τους γονείς τους. Οι χαρακτήρες αυτοί ήταν αληθινοί, τρισδιάστατοι, με ελαττώματα στην ανατροφή των παιδιών τους, στη νοοτροπία τους και στη συμπεριφορά. Σε συνάρτηση με τα δρώμενα στο βιβλίο και με τους τελείως διαφορετικούς ψυχικούς κόσμους των παιδιών που έφεραν στο φως δημιουργούνται απίστευτα τραγικές καταστάσεις με βία, ψυχολογικό εξαναγκασμό και οριστική φθορά στις σχέσεις τους. Πολλά τα ερωτήματα για το πότε έγινε το λάθος, πότε ξεκίνησε η διαδρομή που οδήγησε αυτές τις οικογένειες στην ανύπαρκτη συνεννόηση και στην αδύνατη συμβίωση. Όπως το λέει χαρακτηριστικά και η Βάλια σε μια σκηνή του μυθιστορήματος: «Διαλυόμαστε…Δεν είσαι εδώ και διαλυόμαστε» (σελ. 227).

Μέσα σε όλον αυτόν τον κυκεώνα δράσης, ανατροπών, αλλοτρίωσης υπάρχουν και τα ξαδέρφια της μαμάς του Νικ, που είναι γνήσιες κρητικές καρικατούρες, έμπλεοι κρητικού λεξιλογίου και κουζουλάδας, οπότε χαρίζουν σε αυτό το βιβλίο μεγαλύτερα διαλείμματα ελαφρότητας, γιατί αλλιώς θα ένιωθα ότι πνίγομαι. Προσοχή, μπορεί στην καθημερινότητά τους να είναι Ντυπόν και Ντιπόν αλλά όταν οπλιστούν γίνονται αδίστακτοι! Και διασκέδασα αφάνταστα μαζί τους εφόσον σε αυτό το βιβλίο παίζουν ενεργότερο ρόλο! Φυσικά, εκτός από το χιούμορ εξακολουθεί να υπάρχει η έντονη, διεισδυτική ματιά του συγγραφέα, ο οποίος, εκτός από το να μας ξεναγεί σε όσες των Χανίων άφησε αφώτιστες ως τώρα, να κατακεραυνώνει πλαγίως και εμμέσως τα κακώς κείμενα σε ό,τι διέπει την ανθρώπινη κοινωνία και ιδίως την ελληνική πραγματικότητα. Προσέξτε τη διαχρονική φράση στη σελίδα 33: «Στην τρίτη λυκείου, η μισή τάξη κοιμάται μέσα στο μάθημα για να ξεκουραστεί εν όψει διαβάσματος για το φροντιστήριο, το απόγευμα, και η άλλη μισή χαβαλεδιάζει για να αντέξει το φροντιστήριο το απόγευμα».

Ο κύριος Πολυχρόνης Κουτσάκης λοιπόν μου χάρισε άλλη μια δυνατή ιστορία, γεμάτη αγωνία, εκπλήξεις, σασπένς, ρεαλιστικούς χαρακτήρες και μου απέδειξε ξανά πόσο καλός και διεισδυτικός  συγγραφέας είναι. Το «Δεν είσαι εδώ» ολοκληρώνει με τον πιο δυνατό τρόπο και το πιο απρόσμενο τέλος μια ιστορία που ξεκίνησε σχετικά χαλαρή στο πρώτο μέρος, εμπλουτίστηκε με νέους ήρωες και δευτερεύουσες ιστορίες στο δεύτερο κι όλα ήρθαν να συμπληρωθούν με το τρίτο βιβλίο, όπου τίποτα δεν έμεινε όρθιο ή αναπάντητο.

Βιβλίο Μια ανάσα μόνο
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είχα ήδη γράψει στην κριτική για το πρώτο βιβλίο της σειράς ότι ο ταλαντούχος συγγραφέας θα με εκπλήξει ευχάριστα κι ότι το καλογραμμένο μεν, όχι τόσο δυνατό δε «Καιρός για ήρωες» είναι απλώς μια πρόγευση για το τι θα επακολουθήσει. Πραγματικά, παρ’ όλο που εξακολουθεί ο Γιώργος Δάντης να φλυαρεί, να κάνει τις πιο μπερδεμένες σκέψεις τη λάθος στιγμή, να υπάρχουν μεγάλες παράγραφοι κλπ. η ιστορία είναι πιο ώριμη, πιο σφιχτοδεμένη και απόλυτα ανατρεπτική, τολμώ να πω και συγκινητική, γιατί το τέλος με έκανε να δακρύσω.

Το καλοκαίρι που πέρασε, ο Γιώργος και η Ρέα χωρίσανε, όπως χώρισαν και η Βάλια με τον Νικ, οπότε ο τελευταίος επέστρεψε στον Καναδά για να συνέλθει. Η Βάλια συνεχίζει τις σπουδές της στην Αθήνα (είναι μεγαλύτερη του αδελφού της, Γιώργου) κι ο Γιώργος μέσα από πρωθύστερες σκέψεις βάζει τον αναγνώστη στο κλίμα του τι συνέβη εκείνο το καλοκαίρι. Στο μεταξύ επιστρέφει και ο Νικ, οπότε μαζί τα δυο αγόρια, με την αρωγή του διοικητή Βακάκη, αρχίζουν να αναζητούν τη Νίκη και ψάχνουν ποιος κινεί τα νήματα της διακίνησης ναρκωτικών στα Χανιά. Η ιστορία είναι χορταστική από αποκαλύψεις και ανατροπές, από κοινωνικά μηνύματα είτε για τις σχέσεις εφήβων με γονείς και τις ανεξέλεγκτες συνέπειες αν κάτι στραβώσει μέχρι τις ανήκεστες βλάβες των ναρκωτικών στον οργανισμό, ακόμη και τον ρατσισμό. Και όλα αυτά δοσμένα με τη ρεαλιστικότατη γραφή του συγγραφέα, που μας δείχνει ό,τι έχει ξεχάσει από Χανιά στο πρώτο του βιβλίο, με άψογη τοποθέτηση στον χώρο και τον χρόνο ενώ το χιούμορ και οι πανέξυπνες ατάκες που εφευρίσκει ο κύριος Κουτσάκης αναδύονται στην πιο κατάλληλη στιγμή της αφήγησης. Για παράδειγμα, ως προς τις φαντασιοπληξίες της μάνας του Γιώργου ότι το σύμπαν συνωμότησε να τη βοηθήσει με τα ευχάριστα νέα που ήρθαν στη ζωή της: «-Επειδή είναι τόσο σπάνιο αυτό που μας συμβαίνει, σκέφτηκα πως ίσως το σύμπαν προπαθεί να με βοηθήσει να ισορροπήσω…Α, ναι, έτσι πρέπει να ‘ναι [λέει ο Γιώργος]. Σα να το βλέπω μπροστά μου. Το σύμπαν, καθισμένο στο σαλόνι μπροστά στον υπολογιστή του, να κάνει λογαριασμούς σ’ ένα excel» (σελ. 42).

Νέοι χαρακτήρες, νέες ιστορίες, οι ίδιοι πρωταγωνιστές που εμφανίστηκαν και στο πρώτο βιβλίο και ειλικρινά αναρωτιέμαι αν με αυτά που ζει ο Γιώργος Δάντης θα καταφέρει να συγκεντρωθεί να δώσει εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Επίσης μου άρεσε πολύ η τροπή της σχέσης του ήρωά μας με τους γονείς του, με αφορμή ένα αναπάντεχο γεγονός, κάτι που τους έφερε πιο κοντά αλλά και αντιμέτωπους τον έναν με τον άλλον και κυρίως με τον εαυτό του. Και όταν τελειώνει το βιβλίο, ανάμεσα στα δάκρυα για το φινάλε, είδα τον Γιώργο Δάντη έτοιμο να αντιμετωπίσει επιτέλους ενώπιος ενωπίω τον προαιώνιο εχθρό του, Ευγένιο Καλίν. Τον εγγονό του ανθρώπου που είχε ανέβει στο βουνό μαζί με τον παππού του Γιώργου την περίοδο του Εμφυλίου κι ό,τι συνέβη τότε πρέπει να το λύσουν οι απόγονοι, ο Γιώργος και ο Ευγένιος. Και η αλήθεια κρύβεται στα μυστικά υπόγεια περάσματα της πόλης των Χανίων, γιατί και τα Χανιά διαθέτουν αστικούς μύθους. Πραγματικά, κρατώ την ανάσα μου για το οριστικό ξεκαθάρισμα αυτών των λογαριασμών!

Βιβλίο Καιρός για ήρωες
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα μυθιστόρημα που ξεκινάει με την πιο ανατρεπτική αρχή ιστορίας που έχω διαβάσει ως τώρα: η Ρέα πέφτει από το παράθυρο του σπιτιού της ακριβώς τη στιγμή που στο απέναντι διαμέρισμα διαπράττεται ένα έγκλημα! Η Ρέα, που γλύτωσε τελικά, θυμάται λεπτό προς λεπτό τη σκηνή και τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν το κορίτσι που είχε δει να της επιτίθενται έχει εξαφανιστεί ενώ οι γονείς της παριστάνουν πως δεν έχει συμβεί τίποτα. Έτσι, σύντομα, οι ζωές του Γιώργου, του Νικ και της Ρέας θα ενωθούν για να αντιμετωπίσουν ένα αδυσώπητο ανθρωποκυνηγητό και να βρουν τη λύση στο μυστήριο.

Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης είναι ένας συγγραφέας που τον παρακολουθώ προσεκτικά σε κάθε του βήμα, γιατί ξέρει να περιγράφει με τρομερή δεινότητα τις ιδέες του, αποτυπώνει τρισδιάστατα τον παλμό της εποχής μας και του τόπου που διαλέγει να περιγράψει σε κάθε βιβλίο του και ξέρει να διεισδύει βαθιά στην ανθρώπινη ψυχολογία. Έτσι κι εδώ, η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Γιώργου με έβαλε για τα καλά στη ζωή του: αγωνία για τους βαθμούς και τις τελικές εξετάσεις, προβλήματα στη σχολική κοινωνία, ξενύχτι για ένα μεροκάματο μιας και δουλεύει σε ένα στριπτιζάδικο καθαρίζοντας ποτήρια αλλά και τον χώρο, ανθρωπιά μιας και ο Γιώργος κρατάει παρέα στις ξένες του καταστήματος στα διαλείμματα της παράστασής τους ενώ δεν παύει να σκέφτεται τον φτωχό μετανάστη στο φανάρι που η κόρη του πρέπει να χειρουργηθεί αλλά δεν υπάρχουν λεφτά.

Ο συγγραφέας κατάφερε να δημιουργήσει δύο αντίθετους πόλους γύρω από το πρωταγωνιστικό ζευγάρι, τον Γιώργο και τη Ρέα: οι γονείς του Γιώργου είναι ψιλοαδιάφοροι απέναντι στο παιδί τους, προσπαθούν να φερθούν ως γονείς στον Γιώργο και την αδελφή του, Βάλια, απλώς με διεκπεραιωτικό τρόπο ενώ οι γονείς της Ρέας είναι άνθρωποι που κοιτάνε τη δημόσια εικόνα τους και ασχολούνται με τον δικό τους μικρόκοσμο, αφήνοντας μια κόρη να αποπειράται να αυτοκτονήσει για δεύτερη φορά μέσα σε δύο χρόνια. Από την άλλη, αγάπησα ιδιαίτερα τον Νικ, με τον πλούτο του λεξιλογίου του και ταυτόχρονα τις παρατεταμένες όλο νόημα σιωπές του σχεδόν σε όλη την καθημερινότητά του. Και η ερωτική του σχέση με τη Βάλια δεν είναι και ό,τι καλύτερο για τον Γιώργο, μιας και η σχέση του με την αδελφή του είναι σχεδόν διαλυμένη.

Δε φτάνει λοιπόν που έχουμε αυτούς τους υπέροχους χαρακτήρες για να ξεδιπλωθεί μια συναρπαστική, σχεδόν εφηβική περιπέτεια, έχουμε και την πόλη των Χανίων και της ευρύτερης περιοχής, που αποτυπώνεται τρισδιάστατα στο χαρτί. Δρόμοι, πλατείες, σημεία-κλειδιά, κρυμμένες είσοδοι, τοποθεσίες γνωστές μόνο στους ντόπιους, κάπου κάπου κι η ντοπιολαλιά της Κρήτης, όλα αυτά μαζί συνθέτουν μια ιστορία που ανασαίνει δίπλα στον αναγνώστη, είναι ολοζώντανη, με τις δικές της επιθυμίες και ανάγκες. Γραφή κινηματογραφική, λεξιλόγιο αντίστοιχο της κάθε ηλικίας και του κάθε ήρωα, άνθρωποι πραγματικοί, που κάπου τους έχει συναντήσει ο αναγνώστης στη ζωή του.

Θα αναφερθώ ιδιαίτερα στο λεπτό χιούμορ του Πολυχρόνη Κουτσάκη, τόσο αργά καυστικό που σταματούσα συχνά να ξαναδιαβάσω την πρόταση που προσπέρασα! Για παράδειγμα: «Ξεκινάω από τον Σταθμό, που βρίσκεται στη μέση της Ηρώων Πολυτεχνείου, ανάμεσα στο σουπερμάρκετ και στο πρώην χάι κλασάτο γυμναστήριο που έκλεισε κι έγινε χασάπικο, οπότε το μαγαζί συνεχίζει να ασχολείται με κρέατα» (σελ. 71). Το οποίο κείμενο φυσικά την αμέσως επόμενη στιγμή που θα έχεις χαμογελάσει ή προβληματιστεί, ανελέητα σου πετάει κάτι σαν αυτό: «Ακόμα κι όταν βλέπεις πως αυτός ο κάποιος παίρνει ό,τι θέλει από τους γονείς σας επειδή απλώς υπάρχει, ενώ εσύ πρέπει να είσαι τέλειος για να σου δώσουν τα μισά» (σελ. 143-144).

Η υπόθεση ξεδιπλώνεται σταδιακά, ας μου επιτραπεί να πω και λίγο αργά. Ένα καλά σχεδιασμένο παζλ όπου το κάθε κομμάτι μπαίνει στη θέση του την ώρα που πρέπει. Ο συγγραφέας μοιράζει τους χαρακτήρες του μες στην πόλη, τους αναπτύσσει, τους σκιαγραφεί και τους εξελίσσει σε τέτοιο βαθμό που η λύση του μυστηρίου είναι αληθοφανέστατη, στέρεα δικαιολογημένη και φυσικά ανατρεπτική. Το βιβλίο είναι το πρώτο της τριλογίας, γι’ αυτό δεν γκρινιάζω έντονα για την αργοπορία του κειμένου να προχωρήσει σε κάθε επόμενο στάδιο ως την τελική λύση. Νιώθω ότι αυτό είναι ένα εισαγωγικό πρελούδιο και σύντομα θα αναγνωρίσω εκείνη τη δεξιοτεχνία του ανθρώπου που με κάνει να τρέχω κάθε φορά να διαβάζω καινούργιο του βιβλίο, έχοντάς του απόλυτη εμπιστοσύνη. Ένα σημαντικό μειονέκτημα παρ’ ολ’ αυτά για μένα είναι οι πολλές μεγάλες παράγραφοι του κειμένου. Στο τέλος του μυθιστορήματος, παρ’ όλο που δόθηκε η απάντηση στον κεντρικό γρίφο, η τελευταία πρόταση είναι το κλειδί για να χτυπήσει την πόρτα το παρελθόν στη ζωή ενός έφηβου αγοριού και να του δείξει ξεκάθαρα ότι είναι ο κρίκος μιας ιστορίας από τα παλιά κι αυτό πρέπει να το αντιμετωπίσει. Αναρωτιέμαι τι θα συμβεί στον Γιώργο και πόσο αλλαγμένο θα τον παραδώσει στον ανυποψίαστο αναγνώστη στο τελευταίο βιβλίο…Αλλά έχω χρόνο ως τότε!

«Καιρός για ήρωες» λοιπόν, το πρώτο βιβλίο της τριλογίας που έγραψε ο Πολυχρόνης Κουτσάκης με ήρωα τον Γιώργο Δάντη, παραστατικότατο, αληθοφανέστατο, ρεαλιστικότατο, ανατρεπτικό και συγκινητικό.

Βιβλίο Η προίκα της Μελτέμ
Συγγραφέας Ηλέκτρα Δικαίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χασάν μπέης, υφασματέμπορος ειδικευμένος «στα μεταξωτά και στα πολυτελή υφάσματα για τις μελάγιες και τα γιασμάκια…», και η φθισική γυναίκα του, Ζεϋνέπ, η απαιτητική, αναψοκοκκινισμένη αδερφή του, Ντουρού, ο γιος του, Ντενίζ, η μία οικογένεια. Ο σηροτρόφος Μουσταφά με τις δίδυμες Σεμά και Μεριέμ, δυο διαφορετικές γυναίκες που ερωτεύονται τον Ντενίζ, η μία ουσιαστικά, η άλλη πεισματικά, η άλλη οικογένεια. Και γύρω τους η Κρητική Επανάσταση του Θέρισου, η Κρητική Πολιτεία, οι Βαλκανικοί πόλεμοι, ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος, η μικρασιατική καταστροφή….

Η ιστορία εξελίσσεται σε δύο περιόδους, το 1898 και το 2010. Τότε έχουμε την ιστορία των Τουρκοκρητικών, σήμερα έχουμε την ιστορία της Μελτέμ, δισέγγονης της Σεμά, που ζει στην Κωνσταντινούπολη, με τα δικά της ντράβαλα και χάνει τον κόσμο όταν ανακαλύπτει ότι δεν είναι Τουρκάλα αναντάμ παπαντάμ αλλά η καταγωγή της κρατάει από τα Χανιά. Έτσι ξεκινάει ένα ταξίδι στο παρελθόν της οικογένειάς της, με αποκορύφωμα ένα ταξίδι στα Χανιά. Η ιστορία είναι δοσμένη σωστά και αρμονικά, η Μελτέμ δε μας απασχολεί πολύ, είναι απλώς μια ωραία κατακλείδα της πιο τρυφερής και ωραία γραμμένης ιστορίας που έχω διαβάσει ως τώρα. Με χαρά διαπίστωσα ότι η συγγραφέας δεν εκμεταλλεύεται το θέμα της για να γράψει σελίδες επί σελίδων, αντίθετα, παραμένει στον κεντρικό της άξονα, τα Χανιά του 19ου αιώνα ενώ η ιστορία της Μελτέμ είναι διακριτική, μικρότερη σε έκταση, χωρίς πολλές περιπλοκές και κουμπώνει ταιριαστά με την υπόλοιπη ιστορία ώστε να δοθεί το απαραίτητο φινάλε.

Το κείμενο είναι υποδειγματικό: λεξιλόγιο και χούγια της εποχής, εκπληκτικές περιγραφές των Χανίων και της καθημερινότητας της πόλης που άλλαζε τάσεις και συμπεριφορά ανάλογα με την πολιτική κατάσταση. Διάλογοι παραστατικότατοι, χαρακτήρες σάρκινοι, συνθήκες και καταστάσεις ανάγλυφα. Η πλοκή είναι συνταιριασμένη με τα ιστορικά γεγονότα αληθοφανέστατα. Η συγγραφέας δεν εκμεταλλεύτηκε την Ιστορία για να τραβήξει σχοινοτενώς την ιστορία της, ούτε έβρισκε αναληθοφανή ή αδικαιολόγητα περιστατικά ώστε να τα κολλήσει με το ζόρι στο χαμσίνι της Ιστορίας. Όχι. Η ιστορία του Χασάν μπέη δοκιμάστηκε από τη Μοίρα, δε βιάστηκε, ούτε έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης. Η κυρία Δικαίου ξέρει καλά την ιστορία της αλλά και τον αναγνώστη. Νιώθει και δικαίως ότι οι χαρακτήρες που έπλασε έχουν δύναμη από μόνοι τους και αυθυπαρξία, το μόνο που έκανε ήταν να τους ντύσει με πλουμιστές λέξεις, να τους ψεκάσει με τ’ αρώματα του παζαριού και να τους τοποθετήσει μπροστά στον Βενιζέλο και τον Ινονού.

Σεργιάνισα με λαχτάρα τα παλιά Χανιά, από τις αγαπημένες μου πόλεις της Ελλάδας: Καλέ Καπί, το Χάνι του Μπάμια, ο φάρος, η Χαλέπα. Ίχνη ιστορίας, χνάρια ανθρώπων. Έζησα από κοντά την ευημερία της τουρκοκρατούμενης Κρήτης, την αγωνία μετά την κρητική Επανάσταση, τη νηνεμία της Κρητικής Πολιτείας και μετά το αίμα του άδικου ξεριζωμού. Ναι, η ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν σφαγή και για τους δυο λαούς. Είχανε κι οι χριστιανοί τις ιστορίες τους και τους προγόνους τους στη Σμύρνη αλλά είχαν και οι μουσουλμάνοι τους δικούς τους στα ελληνικά εδάφη από όπου εκδιώχθηκαν βιαίως. Και η Προίκα της Μελτέμ είναι ακριβώς η ιστορία τους. Διαβάστε το και απολαύστε τι μπορεί να γράψει μια πένα όταν ξέρει καλά τι θέλει να δώσει στο αναγνωστικό κοινό.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Πίσω του, δυο βήματα μονάχα, αλλά ακολουθώντας τον καταπόδας, μια νεαρή γυναίκα με λεπτή κορμοστασιά, τυλιγμένη ολόκληρη με μια κάπα από απλό βαμβακερό ύφασμα χωρίς κεντίδια. Τα δάχτυλά της γυμνά από στολίδια, οι καρποί της άηχοι από βραχιόλια, τα αυτιά της άδεια από σκουλαρίκια, τα μάτια της άβαφα από μαύρο κολ, η ψυχή της πάλι γεμάτη μαύρο» (σελ. 10).

«Τα σπίτια είναι οι μήτρες των συναισθημάτων, τα γεννούν, τα θρέφουν, τα φιλοξενούν. Για πάντα. Είναι οι ανάσες των ανθρώπων που πότισαν τον χώρο, είναι τα λόγια τους και οι εικόνες τους που μένουν πάντα ζωντανές. Αρκεί να μην προσπαθήσεις να τις δεις με τα μάτια ανοιχτά. Αρκεί ν’ αφήσεις την καρδιά σου ν’ ανασκαλέψει. Αρκεί ν’ αφήσεις λίγο τη λογική στην άκρη» (σελ. 71).

«Άλλοι έκοβαν κι έραβαν πια τα ρούχα καταπώς τα είχε σχεδιασμένα ο καθένας τους. Και μερικές φορές καλά έκαναν, γιατί το νησί τις τελευταίες χρονιές είχε πνιγεί στο αίμα, είτε το δημιούργησε ο Θεός, είτε ο Αλλάχ, αδιακρίτως» (σελ. 137).

«Καφασωτά παράθυρα και περιστεριώνες πάνω στις κορνίζες των σπιτιών έβλεπε, κοτζαμπάσηδες καλοντυμένους κι αβρούς και μεροδουλευτές με μπράτσα μελαψά και γυαλισμένα που τα γαλβάνισε η δουλειά, και χανούμισσες και καντίνες με φερετζέδες και τσαρτσάφια πλουμιστά, κρατώντας ανοιγμένες μαύρες ομπρέλες, να τραβάνε για την αγορά να ψωνίσουν τα στολίδια που φορούνε στα σοκάκια και τα καλούδια που κερνάνε στα χαρεμλίκια τους και τέλος, ομορφιά, αληθινή ομορφιά έβλεπε σε τούτο το μαχαλά με τα μάτια της ψυχής της, άνθη και κλαριά και βασιλικούς και δροσιά και φρεσκάδα» (σελ. 422).

Βιβλίο Η αγάπη φόβο φέρνει
Συγγραφέας Μεταξία Κράλλη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα χορταστικό βιβλίο που σε κρατά από την αρχή ως το τέλος, με τρόπο γραφής που θυμίζει πολύ έντονα σενάριο όμως τα συναισθήματα που πηγάζουν, οι χαρακτήρες, η νοοτροπία, είναι υλικό που η συγγραφέας το διαχειρίζεται με μαεστρία, χωρίς φιοριτούρες, μελό καταστάσεις ή άλλα πράγματα που εύκολα θα μετέτρεπαν το βιβλίο σε σαχλό άρλεκιν. Εδώ έχουμε μια σκληρή πραγματικότητα, την αντιμετωπίζουμε κατάματα και μετράμε απλώς τα θύματα.

SPOILERS

Πολυεπίπεδη ιστορία, τα μέλη των οικογενειών Ρουσσάκη και Ορφανών τα γνωρίζουμε όλα, ζούμε τη νοοτροπία τους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τη στενοχώρια τους, τον πόνο τους, τον καημό τους, την αδικία, κρατάμε το χέρι στις νέες γυναίκες της οικογένειας (νύφες εκτός κύκλου και απογόνους εντός κύκλου) που χορεύουν μέσα σε έναν κύκλο αίματος, χωρίς αχτίδες χαράς. Η αγαλλίαση και η χαρά δε θρονιάζονται για καιρό στο σαλόνι των αρχοντικών, φεύγουν βιαστικές, να τις τρατάρουν κι άλλοι. Το μαύρο, σαν κακομαθημένο παιδί, μπαίνει και βγαίνει από τις ζωές τους και τους γελά κατάμουτρα.

Δε χρειάζεται να αναφέρω περισσότερες λεπτομέρειες για το ποιόν του καθενός ή για την εξέλιξη της ιστορίας. Έχουμε μια βεντέτα στα Χανιά κι αρχίζουμε να μετράμε νεκρούς όταν η Ειρήνη δεν αντέχει μόνη στη Βοστόνη, είκοσι χρόνια μακριά από τον Πέτρο και γυρίζει στην Κρήτη. Ο κύκλος του αίματος ανοίγει, ο Ψηλορείτης αντηχεί από το άδικο και η Ειρήνη με τον Πέτρο βαστιούνται σφιχτά κόντρα στο κύμα του παραλογισμού. Λάτρεψα αυτό το ζευγάρι, έζησε τόσο έντονες και λίγες στιγμές, τόσο ερωτικές και τόσο παθιασμένες. Ποτέ δε σκέφτηκα πόσο τρυφερό θα ήταν να κοιμηθείς αφήνοντας το ακουστικό του τηλεφώνου σου ανοιχτό, έχοντας καλέσει τον αγαπημένο σου σύντροφο, που κι αυτός κοιμάται με το ακουστικό ανοιχτό για να ακούει την ανάσα σου. Ποτέ δε σκέφτηκα πόσο ρομαντικό είναι να κοιμηθείς γυμνός στην αγκαλιά του ανθρώπου που άφησες έγκυο και να νιώθεις στην πλάτη σου την κοιλιά της και την ψυχή που φιλοξενεί μέσα της. Αυτή ακριβώς η δύναμη των λέξεων είναι που ξεχωρίζει ένα καλογραμμένο γυναικείο μυθιστόρημα από ένα κείμενο εφήμερο και επιφανειακό.

Έπαθα σοκ όταν επιτέλους έφτασε η ώρα το ζευγάρι να κάνει ένα βήμα παραπέρα κι ο Πέτρος Ρουσσάκης το ανακοινώνει κοφτά στους γονείς του ότι αγαπάει την κόρη του εχθρού. Το κυριακάτικο γεύμα έγινε κομμάτια, όπως ακριβώς το σερβίτσιο που τρώγανε μόλις λίγο πριν. Κι η Ειρήνη; Να μην μπορεί να ζήσει μακριά από τον Πέτρο και να βρίσκεται σε τρομερό δίλημμα: μακριά από τον Πέτρο ή την οικογένειά της;

Εξαίρετη η σκιαγράφηση, μεταξύ άλλων, της αυστηρής γιαγιάς που αρνείται να πατήσει στον 21ο αιώνα και κάνει του κεφαλιού της, αρκεί να τηρηθεί η αυστηρότητα της βεντέτας, και πολύ διασκεδαστική η προσέγγιση και δεύτερου ζευγαριού από τις δύο αντίπαλες οικογένειες, του δίδυμου αδελφού της Ειρήνης με την ανιψιά του Πέτρου: σαν δυο κομήτες προσεγγίζουν ο ένας τον άλλον, αναφλέγονται και ξεμακραίνουν, ως το Μπιγκ Μπανγκ του κόσμου τους.

Και το ζευγάρι να κουνιέται ρυθμικά και νωχελικά ακούγοντας Διάφανα Κρίνα και «Αν το βρεις» (προσέξτε πολύ καλά τους στίχους), ακόμη και Αρλέτα (ακόμη κλαίω με το νόημα των στίχων). Χιούμορ, πόνος, κλάμα, αίμα, δάκρυ, μαύρο χρώμα, κι ένα μωρό να καλείται να φέρει επιτέλους τις ισορροπίες ανάμεσα σε αυτές τις οικογένειες. Θα τα καταφέρει άραγε; Εξαιρετικό και σπάνιο το τέλος: αντί να κλείσει το βιβλίο με μια εικόνα happy end, ως συνέχεια του αισίου τέλους του βιβλίου, η συγγραφέας κάνει το αντίστροφο, ένα happy beginning, δηλαδή μας περιγράφει την πρώτη πρώτη συνάντηση του Πέτρου και της Ειρήνης, είκοσι χρόνια πριν: «Προχώρησαν δίπλα δίπλα. Η Ειρήνη τέντωσε τα δάχτυλά της. Έλπιζε πως έτσι, καθώς τα χέρια του πήγαιναν μπρος πίσω στο ρυθμό του βαδίσματός του, θα κατάφερνε να τον αγγίξει και πάλι για μια στιγμή. Λίγο τυχερή να φαινόταν μόνο. Λίγο τυχερή….»

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Ειρήνη…Πάμε στην καμπίνα μου…Σε παρακαλώ. -Το θέλεις πραγματικά; -Περισσότερο κι από την επόμενη ανάσα μου» (σελ. 190).

Βιβλίο  Γυναίκες της μικρής πατρίδας
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα συναρπαστικό βιβλίο, με πάμπολλα θετικά χαρακτηριστικά, που με συντρόφεψε για πολλές ώρες. Οι ζωές των δύο γυναικών ξεδιπλώθηκαν μοναδικά, παράλληλα, με εντελώς διαφορετικές αφετηρίες και υπό αντίθετες κοινωνικές καταστάσεις, κάτι που έδωσε την ευκαιρία στον συγγραφέα να ζωντανέψει πολλές τραγικές ιστορίες από την υπόδουλη ακόμη τότε Ελλάδα. Πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, προερχόμενοι από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και εντελώς παράταιρες ρίζες, έφτιαξαν ένα παζλ με σκοτεινά και φωτεινά κομμάτια, λουσμένα στο φως μα και στο σκοτάδι. Η Φωτεινή και η Αρετή, μεγαλωμένες σε αστικά περιβάλλοντα, μέσα από τα τραγικά γεγονότα που βιώνουν ωριμάζουν, αντρειώνονται, ατσαλώνονται, αφήνουν για πάντα πίσω τους την παιδική αθωότητα.

Οι λέξεις του κειμένου, διαλεγμένες μία προς μία, σχηματίζουν εικόνες γεμάτες δύναμη, ένταση, ρεαλισμό, τοποθετημένες κατά τέτοιο τρόπο που το βάρος της πρότασης να δίνεται σε ουσιαστικά κι επίθετα, κάτι πρωτόγνωρο σε ένα πεζογράφημα. Η εξίσου διαφορετική σύνταξη των προτάσεων αποπνέει μια αίσθηση ποίησης και λυρισμού, με το ρήμα, τοποθετημένο στο τέλος, να αφήνει στους επιθετικούς προσδιορισμούς και στα αντικείμενα τη δυναμικότητα της αφήγησης. Κάθε γεγονός που περιγράφει ο συγγραφέας δίνεται σε όλες του τις λεπτομέρειες με εύληπτο και καθόλου φλύαρο τρόπο. Ο κύριος Παπαθεοδώρου επικεντρώνεται στον χαρακτήρα και στις συγκεκριμένες περιστάσεις που διάλεξε να ζωντανέψει, χωρίς να χάνει στιγμή το μέτρο ή να πλατειάζει με λεπτομέρειες ανούσιες. Το παραμικρό που φωτίζεται στις σκηνές έχει τη θέση του, τον ρόλο του και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Πρόκειται για έναν πλούτο πληροφοριών και γεγονότων που εντάσσονται αρμονικά, σωστά και ευσύνοπτα, χωρίς να κουράσουν ούτε στιγμή. Άλλωστε, για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα πράγματα πάνω στα γεγονότα, υπάρχουν οι αναλυτικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου, καθώς και η εκτενής βιβλιογραφία.

Μελετημένα, τεκμηριωμένα και παραστατικά είναι τα πραγματολογικά στοιχεία που προσδίδουν αληθοφάνεια στα γραφόμενα. Η Αθήνα, η Φιλιππούπολη, η Θεσσαλονίκη και τα Χανιά των τελών του 19^ου αιώνα ζωντανεύουν, φοβούνται, μαθαίνουν γεγονότα μέσα από εφημερίδες ή από στόμα σε στόμα, υποδέχονται τη μέρα και τη νύχτα τους με ποικίλους τρόπους, ενώ η πένα του συγγραφέα αναπαριστά με ρεαλισμό και πολλές λεπτομέρειες τοπόσημα, οδούς και μνημεία, με το καθένα τους να έχει τη σωστή θέση στις αντιλήψεις και την καθημερινότητα των ανθρώπων της εποχής: η πορεία ως το Βρεφοκομείο όπου ένα μωρό θα αφεθεί στην τύχη του με έκανε να νιώσω σα να ήμουν μπροστά στην τραγικότητα της στιγμής, η φύση της Ανατολικής Ρωμυλίας με το στενό γεφύρι, όπου θα ξεδιπλωθεί το θεαματικότερο και φρικτότερο κεφάλαιο του μυθιστορήματος, περιγράφηκε ολοζώντανη μπροστά μου, τα εσωτερικά σημαντικών κτηρίων περιγράφονται μοναδικά, οι τίτλοι των εφημερίδων εμφανίζονται για να τεκμηριώσουν τη διάθεση των αντίπαλων παρατάξεων κ. π. ά. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Φιλελευθέρων και Συντηρητικών με την Εθνική Εταιρεία για τον τελικό ξεσηκωμό της Κρήτης κατά των Τούρκων κατακτητών (εκατόν είκοσι χρόνια αδιάκοπου αγώνα ήταν αυτά που ματοκυλούσε η Κρήτη) και την ένωση «με μια Ελλάδα που επισήμως έδειχνε αδιάφορη» (σελ. 155), ακόμη και οι λεηλασίες των ελληνικών μαγαζιών στα Χανιά του 1896, με παρεμφερείς σκηνές μ’ αυτές των Σεπτεμβριανών του 1955 να ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια μου ενώ η αρχική ουδετερότητα των συμμαχικών πλοίων στο πρώην ενετικό λιμάνι μου θύμισε έντονα την καταστροφή της Σμύρνης, είναι ελάχιστα από τα στοιχεία που συγκράτησα και που ένωσαν αρμονικά την πραγματικότητα με τη δεξιοτεχνική φαντασία.

Ιδιωματισμοί, ορολογίες, λεξιλόγιο αντίστοιχο με όποιο πρόσωπο μιλάει (απλό, σχεδόν αργκό οι φτωχοί, με ντοπιολαλιά οι Ρωμυλιώτες και οι Κρήτες, πιο πλούσιο και καθόλου εξεζητημένο  οι λόγιοι), πλούτος μεταφορών και παρομοιώσεων είναι κάποια άλλα χαρακτηριστικά από τα οποία βρίθει το μυθιστόρημα: «…αν έπιανε τον σοφά στο σαχνισί με τον καφέ στο χέρι, νόμιζε πως η ζωή της φύραινε..» (σελ. 32), «σάμπως να της ανακάτεψαν τα σωθικά με το φουρνόξυλο» (σελ. 35), «…κι αν δεν βρισκόταν εκεί ο Στέργιος, ο χαμάλμπασης θα είχε αποδημήσει, να χαζεύει τον κόσμο απ’ τα ψηλά χαγιάτια» (σελ. 11), «Ασβολερό σεντόνι, νεκρικό. Έτσι έμοιαζε ολάκερη η συνοικία του Τοπανά ετούτη την αυγή» (σελ. 168), «Όχι πως ένιωθε τον πόνο, μια πέτρα ανθρωπόμορφη ήταν μονάχα» (σελ. 177), «…έπεσε στα πιάτα σαν δερβίσικο φουσάτο» (σελ. 200) κ. ά. Επίσης, ποιος δε θα κατανεύσει θετικά διαβάζοντας: «…Σάββατο, μέρα για πάστρεμα στα σπίτια και για ψώνια στο τσαρσί» (σελ. 139). Παρ’ όλο τον πόνο, τις μελανές σελίδες, τις δυσκολίες του ελληνισμού που περιγράφονται, υπάρχει χώρος και για λίγο χιούμορ: «-Ο αρχαίος ημών πρόγονος, ο μέγας Ευριπίδης, έγραφε πως η γυναίκα πρέπει να είναι ικανή για όλα μέσα στο σπίτι και επίσης ικανή για τίποτε έξω απ’ το σπίτι. -Γι’ αυτό κατάφερε να δημιουργήσει τόσες τραγωδίες, αγαπητέ μου…» (σελ. 78).

Δεν είναι όμως μόνο η μελετημένη χρήση της γλώσσας και της σύνταξης, ούτε η αληθοφάνεια από τα πραγματολογικά στοιχεία, ούτε καν οι μεταφορές και παρομοιώσεις που κάνουν το μυθιστόρημα αξιόλογο, λεπτοδουλεμένο και συναρπαστικό.  Υπάρχουν και διαχρονικά νοήματα που δίνουν εγκυρότητα στο κείμενο, όπως: «-Δασκάλα θα την κάνω. Ελληνικά να διδάξει, τη γλώσσα μας και την ιστορία του γένους μας. Από εκεί ξεκινάνε όλα, απ’ τη γνώση και την πίστη. Όχι απ’ τα τουφέκια και τα σπαθιά, αυτά έρχονται μετά» (σελ. 152), «Ρακί, φουστάνι και κουμάρι, οι τρεις σατανάδες των αντρών» (σελ. 205), «Τούτος ο κόσμος έχει φτιαχτεί από άντρες για άντρες, εμείς υπάρχουμε μόνο για να τον γεμίζουμε με ακόμη περισσότερους» (σελ. 336), «…κάθε φαμίλια τα δικά της βάσανα και τα δικά της έχει μυστικά, και δεν είναι σωστό ξένος να στήνει αυτί σαν χοντρόπετσος κουσκουσούρης» (σελ. 517).

Το βιβλίο περιγράφει γεγονότα μεταξύ των ετών 1883-1903, επομένως περιλαμβάνονται, εκτός του Μακεδονικού Αγώνα, οι σφαγές στην Κρήτη, ο διωγμός και το ξεκλήρισμα του ελληνικού στοιχείου της Ανατολικής Ρωμυλίας, το άνοιγμα της Διώρυγας της Κορίνθου και τα υπέρογκα δάνεια, η ίδρυση αξιόλογων και δραστήριων φορέων όπως ο Σύλλογος Γυναικών υπέρ της γυναικείας παιδεύσεως, η Φιλόπτωχος Εταιρεία Κυριών, η Εν Χριστώ Αδελφότης Κυριών, όλες από γυναίκες με περιουσία και καλούς τρόπους, που αγωνιούσαν να βοηθήσουν τον συνάνθρωπο και να δημιουργήσουν καλύτερες κοινωνικές και πνευματικές συνθήκες για τα παιδιά και τις γυναίκες, καθώς και οι αβάσταχτες οικονομικές συνέπειες του φαφλατά Επαμεινώνδα Δεληγιάννη, που οδήγησε τη χώρα στο αιματηρό 1897.

Ως συνέχεια λοιπόν των αναφορών στην προηγούμενη παράγραφο περί διαχρονικότητας, τονίζω εδώ πως οι συνθήκες που ακολούθησαν το μαύρο 1897 αποδίδονται σε λίγες μόνο προτάσεις, από τις οποίες αν αφαιρέσεις το υποκείμενο ή τις γενεσιουργούς αιτίες μεταστροφής του λαού, είναι σα να διαβάζεις τα γενικά χαρακτηριστικά μας από την αρχή της Ιστορίας μέχρι σήμερα: [μόλις ήρθε ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης στην εξουσία, πριν το 1897 και την επερχόμενη επέμβαση του ΔΟΕ]«Τα τραγικά δάνεια, τα απλήρωτα χρέη και τα οικονομικά αδιέξοδα ξεχάστηκαν, θάφτηκαν πίσω από ελληνικές σημαίες και ολυμπιακές γιρλάντες, πίσω από αρχαιολατρικές γελοιότητες και δημαγωγικές κορόνες. Άρκεσαν λίγα λόγια συμπάθειας από τους πρώην μισητούς φραγκοφόρους και κάποιοι φανφαρόνικοι λόγοι τους περί αρχαίου κλέους για να αντικατασταθεί η απέχθεια με τη συνήθη δουλοπρέπεια. Ενθουσιασμός, παραλήρημα, έπαρση, μεγαλαυχία και μια γερή δόση από παλιό καλό ραγιαδισμό. Όλα ένα κουβάρι και η λογική απούσα μαζί με τον ρεαλισμό… μια χώρα πανηγύρεων και αναθεμάτων…» (σελ. 191-192).

Το μυθιστόρημα είναι τόσο ζωντανό και απτό που δε γίνεται να μην παρασυρθείς από τις περιγραφές του αιματοκυλίσματος των Ελλήνων από τους Βουλγάρους ή το ξεκλήρισμα των Κρητικών από τους πλιατσικολόγους, να μη συγχαρείς τα φλογερά λόγια του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη, που αν και ιερέας ήταν ζωσμένος με φισεκλίκια, να μη βάλεις τα κλάματα όταν ξεκινάει η πρώτη μέρα στο σχολείο στο ακριτικό Ράκοβο Φλώρινας με ούτε τον στοιχειώδη εξοπλισμό για μαθητεία, έτσι όπως καταγράφει ο συγγραφέας τη λαχτάρα, την αδημονία και τη χαρά αυτών των μικρών παιδιών, να μην κρατήσεις την ανάσα σου όταν η Αρετή αγωνίζεται να πείσει την Καλλιρρόη Παρρέν να δημοσιεύσει κείμενά της στην Εφημερίδα των Κυριών σε μια συζήτηση εξαιρετική, όπου τα επιχειρήματα πηγαινοέρχονται και στα λόγια των οποίων αντικαθρεφτίζονται τα όνειρα και οι ιδέες του Ίωνα Δραγούμη από τη μια, ο συντηρητισμός και η αβεβαιότητα για τη χρησιμότητα ενός αγώνα υπέρ της Μακεδονίας απ’ την άλλη. Εξίσου τεκμηριωμένα δοσμένες είναι οι συνθήκες εργασίες στις αποθήκες και στα εργοστάσια της Θεσσαλονίκης (και όχι μόνο) με τις απάνθρωπες και εξαντλητικές ώρες εργασίας μα και χιλιάδες άλλες μικρολεπτομέρειες που έστησαν λες μια σκηνή μπροστά μου κι άρχισαν να αναπαριστούν τρισδιάστατα τις περιπέτειες των χαρακτήρων.

Και όλα αυτά τα περιστατικά, οι αγώνες για τη λευτεριά, οι διώξεις του ελληνικού στοιχείου, οι τοιχογραφίες που στο φόντο τους γεννήθηκαν και μεγάλωσαν η Αρετή κι η Φωτεινή, είναι μια αριστοτεχνική προετοιμασία για την κυρίως εξιστόρηση, αυτήν του Μακεδονικού Αγώνα, που ο συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια και με λαχτάρα μικρού παιδιού, σα να ήταν κι εκείνος εκεί τότε και να μοιράζεται το ίδιο πάθος με τους αγωνιστές της λευτεριάς και της Ένωσης. Οι διωγμοί της Φιλιππούπολης και η σφαγή των Χανίων σφυρηλάτησαν τις ψυχές που θα πρωταγωνιστήσουν στον κυρίως κορμό του μυθιστορήματος, με πρωτοστάτη τον Ίωνα Δραγούμη, ξάδελφο της Αρετής, που τοποθετήθηκε στο ελληνικό προξενείο του Μοναστηρίου, με στόχο και όραμα να εμψυχώσει και να χαλυβδώσει το εθνικό φρόνημα των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Με τα δικά του μάτια περιγράφονται καταστάσεις ανήκουστες, επαίσχυντες και άκρως προδοτικές, που τον έκαναν να καταλάβει με πόνο ψυχής πως δεν μπορεί να στηρίζεται στο ελληνικό κράτος (που φοβόταν να μην κατηγορηθεί από τις Μεγάλες Δυνάμεις για αλυτρωτισμό κι εθνικισμό και χάσει την εύνοιά τους, δίνοντας όμως έτσι αφορμή για κορύφωση της σλαβικής προπαγάνδας) παρά μόνο σε φλογερούς πατριώτες σαν αυτόν, καταστάσεις που για άλλη μια φορά ομοιάζουν με τη σημερινή εποχή, όπου βιώνουμε μια εξίσου κρίσιμη για το ελληνικό έθνος και το μακεδονικό ζήτημα καμπή: «…προσπαθούσε να συνεγείρει τις συνειδήσεις του απλού κόσμου, αλλά κυρίως τα σφραγισμένα πορτοφόλια των χρυσοκάνθαρων της Αθήνας και την ελαστική ηθική των κομματαρχών. Πάλευε με νύχια και δόντια να ξυπνήσει το κοιμισμένο ελληνικό κράτος, που, πνιγμένο στη διαφθορά και στο ρουσφέτι, αγνοούσε εγκληματικά τον κίνδυνο που αντιμετώπιζε η αλύτρωτη βόρεια πατρίδα» (σε. 341).

Η Φωτεινή από τη Φιλιππούπολη κατέληξε στη Θεσσαλονίκη, η Αρετή από παρατημένο βρέφος έγινε δασκάλα και μυστικός σύνδεσμος στα μακεδονικά χωριά, ο Μάνος από την Κρήτη δεν κατάφερε να γλυτώσει την οικογένειά του από το λεπίδι του Τούρκου και στρατεύτηκε για να πολεμήσει τον εχθρό, ο Κοσμάς γράφτηκε στα εργατικά συνδικάτα προσδοκώντας σε καλύτερες συνθήκες εργασίας… Άνθρωποι, άνθρωποι, άνθρωποι, εμποτισμένοι με τα ίδια ιδεώδη, ζουν συνταρακτικές στιγμές στις προσωπικές τους ζωές, εξίσου έντονες και ανατρεπτικές όσο και της πατρίδας για την οποία πολεμά με τον τρόπο του ο καθένας. Έχοντας μόλις τελειώσει το βιβλίο κι αναμένοντας με αγωνία τη συνέχειά του, τα «Λιανοκέρια της μικρής πατρίδας», ξαναπερνούν μπροστά από τα μάτια μου τα γεγονότα που περιγράφονται στις σελίδες του και προσπαθώ να γράψω όσο γίνεται πιο ανεπηρέαστος από τον συναισθηματικό φόρτο του κειμένου, κάτι ανέφικτο κι ανεδαφικό.

Ο κύριος Παπαθεοδώρου κατέγραψε, απέδειξε, φώτισε, μέσα από σοβαρή, στιβαρή κι επιστάμενη μελέτη, τεκμηριωμένη με βιβλιογραφία και πηγές, τα πραγματικά αίτια και τις αφορμές που ζύμωσαν και γέννησαν τον Μακεδονικό Αγώνα. Ήταν και είναι ακόμη τέτοιες οι συνθήκες που δε χωράει αντικειμενικότητα στην εξιστόρηση κι εδώ ένιωσα τον σφυγμό ενός πατέρα που αγωνιά για την τύχη της αιμάσσουσας κόρης του, της Μακεδονίας. Πώς μπορείς να πεις πως το νόμισμα έχει δύο πλευρές όταν κομιτατζήδες και Σλάβοι σφαγιάζουν, λεηλατούν και βιάζουν ή Τουρκοκρητικοί, μέχρι χτες γείτονες, είναι οι πρώτοι που θα μπουκάρουν για πλιάτσικο στα σπίτια των Ελλήνων; Πώς μπορείς να σκεφτείς ότι υπάρχει και το άλλο δίκιο, όταν οι αποδείξεις για την ελληνικότητα και την ιστορικότητα ενός χώρου είναι οι ίδιοι οι σβώλοι του χώματος που θα πατήσει κάποιος φτάνοντας στα μέρη αυτά; Ο συγγραφέας γνωρίζει το βάρος της ιστορίας που έχει να διαχειριστεί κι αν δεν παίρνει ίσες αποστάσεις από τα γεγονότα καταφέρνει να δείξει μέσα από το μυθιστόρημά του πως οι συνέπειες θα είναι πάντα οι ίδιες, για νικητές και ηττημένους: οδύνη και απώλεια (προσέξτε μεταξύ άλλων τη σημείωση 28 στο τέλος του κειμένου και τις σελίδες 414-415). Από την άλλη, η ίδια η Αρετή το τόνισε: «Μα πού και πού καλό είναι να καθαρίζει το μάτι μας για να ζυγιάζουμε καλύτερα τις κρίσεις μας» (σελ. 523).

Μέσα από τις σελίδες του νέου ιστορικού μυθιστορήματος του κυρίου Θοδωρή Παπαθεοδώρου έζησα τις ματωμένες σελίδες του Μακεδονικού Αγώνα, βούτηξα τα χέρια μου στο αίμα της προδοσίας και της αδιαφορίας, έσφιξα την καρδιά μου για ν’ αντέξει τις σφαγές, τις δηώσεις και τις λεηλασίες του ελληνικού στοιχείου από την Κρήτη ως τη Θράκη και άγγιξα με σέβας τις λέξεις που σα δάφνινα στεφάνια αναπαύονται στα κεφάλια των ηρώων που διάλεξε ο συγγραφέας για να ζωντανέψει τις λαμπρές σελίδες των πρώτων χρόνων του ελληνικού 20ού αιώνα. Το λεπίδι επιτίθεται στο γέλιο, το αίμα στεγνώνει από τα όνειρα, η χαρά γεννοβολάει θάνατο κι ο αναγνώστης που θα ξεκινήσει ένα μυθιστόρημα του σημαντικού αυτού Έλληνα συγγραφέα δε θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος όταν το τελειώσει. Ένας μεγάλος λογοτέχνης που γεννήθηκε σε μια μικρή πατρίδα μας χάρισε άλλο ένα κείμενο-στολίδι.