Βιβλίο Ο χαρταετός
Τίτλος πρωτοτύπου Le cerf-volant
Συγγραφέας Laetitia Colombani
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Laetitia Colombani στρέφει και πάλι τη ματιά της στη γυναίκα για να της αφιερώσει ένα συγκινητικό και ρεαλιστικό μυθιστόρημα που μου έδειξε την άσχημη πλευρά της κατά τα άλλα γοητευτικής και μυστηριώδους Ινδίας και που καταγράφει με χειρουργική ακρίβεια τις σκληρές, απάνθρωπες και απαράδεκτες συνθήκες διαβίωσης των γυναικών στη χώρα. Με αφορμή την ιστορία της Λένα, που αναζητά τον εαυτό της μακριά απ’ όσα της θυμίζουν τη σχέση της με τον Φρανσουά, περπατάμε στα στενοσόκακα του Μαχαμπαλιπουράμ, όπου κυριαρχεί η φτώχεια, η ένδεια και οι πρωτόγονες σχεδόν συνθήκες διαβίωσης, δίπλα σε πολυτελή θέρετρα και επαύλεις. Η γραφή σε αρπάζει από τον λαιμό και με ρεαλιστική παραστατικότητα ζωντανεύει κάθε σκοτεινή πλευρά του τόπου. Ασφυκτική ζέστη πνίγει τη Λένα μόλις βγαίνει απ’ το αεροπλάνο, η χώρα χιμάει πάνω της σαν αγριεμένο θηρίο. Το θέαμα την εκπλήσσει και την τρομάζει ταυτόχρονα. Δραστήρια επί χρόνια, με έντονους ρυθμούς, ήταν μια γυναίκα ερωτευμένη και μια εκπαιδευτικός με πάθος, ώσπου εκείνο τον Ιούλιο χρειάστηκε να κρατηθεί γερά για να μην πέσει στην άβυσσο. Ποια μοίρα την έφερε σε μια ήπειρο που απέχει πολύ από τον τόπο της; Τι ήρθε να κάνει σ’ ένα χωριό με δυσπρόφερτο όνομα όπου τίποτα δεν την περίμενε κι όπου η ζωή είναι ζόρικη και σκληρή;

Η Λένα προσπαθεί να συνηθίσει στη νέα της ζωή, όταν ένα κοριτσάκι, η Λαλίτα, που της αρέσει να παίζει στην παραλία νωρίς το πρωί με τον χαρταετό της πριν πιάσει δουλειά σ’ ένα εστιατόριο, τη σώζει από πνιγμό στη θάλασσα. Η Λένα ανακαλύπτει πως η δεκάχρονη μικρή είναι αγράμματη κι επιπλέον γυναίκα, κάτι που στην Ινδία σημαίνει υποταγμένη, υπάκουη, χωρίς μόρφωση, φυλακισμένη. Η Λαλίτα και η Λένα έχουν πολλά κοινά και η τραγική οικογενειακή ιστορία του παιδιού τη συγκλονίζει, με αποτέλεσμα να κινήσει γη και ουρανό για να της δώσει το δικαίωμα της μόρφωσης. Σταδιακά γεννιέται μια φιλία και μια εμπιστοσύνη μεταξύ τους που οδηγεί το κοριτσάκι να αποκαλύψει την αλήθεια στη Λένα για το παρελθόν της κι έτσι να συνδεθεί απρόσμενα το βιβλίο με την «Πλεξούδα»! Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε τα κορίτσια της Κόκκινης Ταξιαρχίας, μια ομάδα εφήβων που εφαρμόζουν την αυτοάμυνα και έχουν ως αποστολή να προστατεύουν τις γυναίκες της περιοχής. Περιπολούν στους δρόμους και στην παραλία του χωριού, η αρχηγός τους, η Πρέετι, είναι γνωστή ταραξίας στην αστυνομία, η οποία δε βλέπει με καλό μάτι την παράλληλη απονομή δικαιοσύνης που επιβάλλουν. Μαθαίνουν αυτοάμυνα σ’ ένα ερειπωμένο γκαράζ με τεχνικές που θα τους σώσουν τη ζωή σε ενδεχόμενη επίθεση. Η Λένα διακρίνει χάρη, δύναμη και οργή στις κινήσεις τους. Η Πρέετι δείχνει περήφανη και απόμακρη αλλά διακρίνει κανείς μια ρωγμή κάτω απ’ αυτό το καβούκι, όπου εκεί κρύβει τρυφερότητα άθικτη από τη σκληρότητα του κόσμου. Ποια είναι η δική της ιστορία;

Για δύο χρόνια λοιπόν η Λένα θα παλέψει να πραγματοποιήσει το όραμά της, ένα σχολείο και θα ξεκινήσει έναν αγώνα ενάντια στην αμορφωσιά και την καχυποψία της τοπικής κοινωνίας. Δεν είναι μόνο τα γραφειοκρατικά εμπόδια αλλά και τα κοινωνικά, μεταξύ των οποίων ο γάμος των κοριτσιών στα 12-13 τους χωρίς να ερωτηθούν, με σκληρές συνέπειες στη ζωή τους από την καινούργια οικογένεια, το θέμα-ταμπού «περίοδος και υγιεινή», η σκληρή χειρωνακτική εργασία με τις συνέπειές της στην υγεία τους και τόσα άλλα που πρέπει να τα υπερκεράσει η Λένα ένα προς ένα. Τα παιδιά δουλεύουν όπως οι μεγάλοι, αποτελούν πηγή εισοδήματος, εργάζονται ως επαίτες, ρακοσυλλέκτες, λούστροι, εργάτες, οδηγοί, η μόρφωση όμως είναι η μοναδική ευκαιρία που τους δίνεται για να ελευθερωθούν από τη μοίρα στην οποία η κοινωνική τους καταγωγή τα έχει καταδικάσει. Η Ινδία είναι η μεγαλύτερη αγορά παιδικής εργασίας όλου του κόσμου και μια χώρα όπου τα κορίτσια μένουν σπίτι υποχρεωτικά για να φροντίζουν, να μαγειρεύουν, να πλένουν και να βάζουν μπουγάδα. Επιπλέον, «ο βιασμός είναι εθνικό σπορ» και οι μηνύσεις σπάνια καταλήγουν σε κυρώσεις. Δεδομένων όλων αυτών, η Λένα αγωνίζεται να πραγματοποιήσει ένα τρελό, αδιανόητο όραμα που θα το υπηρετήσει με θάρρος, αποφασιστικότητα και υπομονή. Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου ξεκίνησε με τη δυτικότροπη αθωότητά της, πιστεύοντας πως θα ξεπεράσει τη θλίψη της αλλά εκείνη παραμένει μαζί της. Εξελίσσεται απρόσμενα και αναπάντεχα σε θεόσταλτη ευεργέτιδα αλλά εξακολουθεί να είναι μια κατατρομαγμένη γυναίκα, ακόμη πιο εύθραυστη από αυτές που βοηθάει. Σε μια αλλοτινή θα έλεγε κανείς ζωή, απολάμβανε την έναρξη κάθε νέου σχολικού έτους, την ανακουφιστική βεβαιότητα μιας αέναης επανεκκίνησης. Πιστεύει στην εκπαίδευση ως μαζικό όπλο δημιουργίας και θέλει να επιστρέψει στα παιδιά ό,τι τους στέρησαν οι άλλοι, για έναν καλύτερο κόσμο, πιο δίκαιο και πιο μεγάλο. Αγαπάει και πιστεύει στο λειτούργημα που υπηρετεί και υποστηρίζει πως η γνώση είναι δύναμη και η μόρφωση το κλειδί της ελευθερίας, η κοινωνία όμως που καλείται να παλέψει μαζί της δεν είναι έτοιμη να εξελιχθεί.

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται πολλά μικρά και μεγάλα περιστατικά που τα αποτυπώνουν όλα αυτά και σταδιακά βλέπουμε τη Λένα, τη Λαλίτα και την Πρέετι να δένονται με μια ιδιαίτερη φιλία. Ανατροπές και εκπλήξεις έρχονται να εντείνουν την αγωνία και να απογειώσουν την πλοκή, με τη Λαλίτα να έρχεται τελικά αντιμέτωπη με τον χειρότερο εφιάλτη της. Θα καταφέρουν οι φίλες της να τη γλυτώσουν και να τη βοηθήσουν να μορφωθεί; Το Μαχαμπαλιπουράμ ζωντανεύει με άφθαστο ρεαλισμό και χάρη στη γραφή μπαίνουμε βρώμικα μαγαζιά, περπατάμε στους θορυβώδεις δρόμους και στα δαιδαλώδη στενά, βουτάμε στη φτώχεια, γνωρίζουμε το μέγεθος του αναλφαβητισμού και τον βαθμό απαξίωσης προς τη γυναίκα από τις επίσημες αρχές ως τους ίδιους τους γονείς. Η συγγραφέας παρατηρεί τα πάντα και φέρνει στο φως αυτά που κανένας τουριστικός οδηγός δεν θα τολμήσει να περιγράψει ποτέ. Η Λένα φτάνει σε μια χώρα της οποίας εκθειάζουν το μεγαλείο, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις αλλά στην πραγματικότητα σε μια χώρα που είναι ένα δικέφαλο τέρας, γεμάτο αδικίες, καταπάτηση δικαιωμάτων των γυναικών και των παιδιών και στέλνει στην πυρά εκείνους που θα έπρεπε να προστατεύει.

Στον «Χαρταετό» βλέπουμε μέσα από συναρπαστικά περιστατικά και αντικειμενικότητα ένα τεράστιο χάσμα που χωρίζει τις υψηλότερες κάστες από τις αναξιοπαθείς, ένα χάσμα που κανείς δε θέλει να καλύψει ή να γεφυρώσει. Θα καταφέρει λοιπόν η Λένα να φτάσει ως το τέλος; Θα ανέβει επιτέλους ψηλά ο χαρταετός της Λαλίτα, αψηφώντας τους νόμους της βαρύτητας και της κοινωνικής κάστας στην οποία ανήκει; Ένα συναρπαστικό, συγκινητικό και ανατρεπτικό μυθιστόρημα, ένας ύμνος στην αυτοδιάθεση και στην ψυχοσύνθεση της γυναίκας.

Βιβλίο Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων 
Συγγραφέας Ίρις Τζαχίλη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ίρις Τζαχίλη κάνει μια σοβαρή και εκτεταμένη έρευνα για το παρελθόν της μητέρας της, Δήμητρας Αγγελίδου, με αφορμή την ύπαρξη ενός άλμπουμ γραμματοσήμων. «Μου είπε αόριστα ότι της τα έδωσε στην Κατοχή στη Θεσσαλονίκη ένας Γερμανός στρατιώτης που έμενε στους γείτονες, στης Μανωλούδη, μία επιταγμένη δίπατη μονοκατοικία. Της είπε να του τα κρατήσει και ότι μετά τον πόλεμο θα γυρίσει να τα πάρει. Έπειτα έφυγε στο ανατολικό μέτωπο» (σελ. 17). Το μικρό αυτό άλμπουμ μεταφερόταν από μετακόμιση σε μετακόμιση κι από κούτα σε κούτα ώσπου δέκα χρόνια μετά τον θάνατο της μητέρας της, τον Οκτώβριο του 2018, η συγγραφέας αποφάσισε να διευθετήσει οριστικά τα πράγματά της κι έτσι το βρήκε ξανά. Ψηφίδα με ψηφίδα αρχίζει να συμπληρώνεται μια εντυπωσιακή μαρτυρία, να της δίνεται ιστορική υπόσταση και να ανοίγονται λεωφόροι έρευνας «όταν εγώ πια είχα αρχίσει να συμβιβάζομαι με το καθεστώς της ατομικής μυθολογίας» (σελ. 26). Τα πράγματα τελικά αποδείχθηκαν πιο σύνθετα κι όλη αυτή η περιπέτεια, η αναζήτηση, η τεκμηρίωση με παρέσυρε σ’ ένα παρελθόν που ξεκίνησε από μια απλή κίνηση αβροφροσύνης για να καταλήξει ζοφερό και αμήχανο όσο μαζί με τη συγγραφέα αρχίζουμε να αναδομούμε την προσωπικότητα και την καριέρα του Γερμανού γείτονα.

Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μέρη που αποτελούνται από ευσύνοπτα κεφάλαια και το καθένα εστιάζει σε διαφορετικές παραμέτρους της έρευνας, με το πρώτο να είναι το καλύτερο κατ’ εμέ, αφού αφορά την καθαυτή ιστορία κι έτσι μαθαίνουμε πολλά για τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Η είσοδος των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου 1941 ορίζει μια νέα κανονικότητα, που τη σκιάζει ακόμη η χαρά από την άλωση της Κορυτσάς κατά τη διάρκεια της ιταλικής εισβολής, βάζει τους κατοίκους της πόλης σε νέα ζωή και νέα καθημερινότητα. Η πόλη μέσα σε ελάχιστες ώρες άλλαξε όψη, γέμισε θόρυβο, νέες πινακίδες, ακόμη και νέα ώρα, ακολουθώντας αυτήν της Γερμανίας! Επίταξη, ο αέρας του κατακτητή, το σχέδιο «πόλης μέσα στην πόλη», οι καταλήψεις δημόσιων κτηρίων και χώρων, όλα καταγράφονται και τεκμηριώνονται, με άξονα των γεγονότων την Ανάληψη και την περιοχή στου Άμποτ, την οδό Νίκης και τον Λευκό Πύργο, τις Εξοχές, τη Σχολή Σχινά, τις οικίες Μπένηδων, Μανωλούδη και Σονίνο, κτήρια που πλέον έχουν κατεδαφιστεί ή έχουν αλλάξει χρήση, τοπόσημα θυσία πλέον στην εξέλιξη και την πρόοδο της εποχής. Εξίσου εντυπωσιακή είναι η ύπαρξη των φωτογραφιών που συμπληρώνουν το κείμενο, οι οποίες είναι άφθονες γιατί επιτελούσαν προπαγανδιστικούς σκοπούς και διανέμονταν ώστε να τους βλέπει ο κόσμος ως ελευθερωτές από την απειλή του κομμουνισμού! Η συγγραφέας διάλεξε τις πιο αντιπροσωπευτικές της εποχής και της περιοχής όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, σχεδόν όλες από τη συλλογή Βύρωνος Μήτου, συλλέκτη που απέκτησε περίπου 3000 φωτογραφίες ελληνικού ενδιαφέροντος από την κόρη ανώνυμου Γερμανού στρατιώτη που είχε υπηρετήσει στην Υγειονομική Υπηρεσία του γερμανικού στρατού στα Βαλκάνια και είχε συγκεντρώσει τέτοια τεκμήρια από ερασιτέχνες στρατιώτες φωτογράφους και όχι μόνο από τις περιοχές που είχε υπηρετήσει.

«Επιμένω λίγο στην περιγραφή της γειτονιάς και των ανθρώπων, προσθέτοντας και τις δικές μου αναμνήσεις, γιατί ίσως φανούν καλύτερα οι ποικίλοι τρόποι που οι Γερμανοί ξεδίπλωσαν την παρουσία τους στην εσωτερική κλειστή ζωή ενός οίκου, με τη φυσικότητα του κυρίαρχου, αλλά αδιάφορα, ως διοικητική πράξη. Γι’ αυτό και ήταν τελικά τόσο περαστικοί» (σελ. 72). Δεν έχουμε δηλαδή μόνο το ιστορικό πλαίσιο της έρευνας στην οποία αποδύθηκε η συγγραφέας με αφορμή το άλμπουμ γραμματοσήμων αλλά και τις προσπάθειές της να κατανοήσει το παρελθόν, να το δέσει με το παρόν γιατί όλα αυτά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι και της δικής της ζωής, η οποία ξεκίνησε το 1944 και τα πρώτα της βήματα ήταν μες στην αβεβαιότητα και τον πόνο. Τι θέση έχει η ίδια μες στην ευρύτερη ιστορία, πώς τα κομμάτια του τόπου έγιναν δικά της, πώς δημιουργήθηκε το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, τι άλλαξε μέσα της και γύρω της, ερωτήματα που απαντώνται όχι με κουραστικό τρόπο αλλά με συναρπαστικές διηγήσεις, τεκμηριωμένες απόψεις και αγωνία αν θα βρεθεί η άκρη του νήματος για τον Γερμανό φιλοτελιστή.

Όλα αυτά στο πρώτο μέρος, γιατί στο δεύτερο έχουμε τη ζωή της μητέρας της, Δήμητρας, στη Μικρά Ασία του 1914 και συγκεκριμένα στο Μπαϊντίρι όπου γεννήθηκε. Πώς ήταν τότε η κατάσταση με τους Τούρκους, πώς ζούσε η οικογένειά της, πώς ακολούθησε τον ελληνικό στρατό το 1922 για να σωθεί και πώς έφτασε στην προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη; Μετά τον βίαιο διωγμό ήρθε η φτώχεια, το κυνήγι της επιβίωσης, η Δήμητρα μεγάλωσε «ξένη και φτωχή» οπότε έπρεπε να κάνει ό,τι της ζητούσαν, «προσπαθούσε και αυτή να προσαρμοστεί, να τη δεχτούν στον τόπο που βρέθηκε, να μοιάσει στους άλλους» (σελ. 119). Για μεγάλη της τύχη δούλεψε αργότερα ως δασκάλα στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης και γνώρισε από κοντά τον Μίλτο Κουντουρά και τη «Νέα Αγωγή» του, δηλαδή τις προσπάθειές του για ανατροπή του καθιερωμένου ως τότε τρόπου εκπαίδευσης. Επ’ ευκαιρία λοιπόν μαθαίνουμε για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917, για την υποχρεωτική εκπαίδευση, για τις τριβές που δημιουργούσαν ο προοδευτικός θεσμός των διδασκαλείων θηλέων που προετοίμαζαν τις μαθήτριες για δασκάλες και τη γέννηση του κινήματος της Νέας Αγωγής που ερχόταν σε αντιπαράθεση με τα συντηρητικά στρώματα και τις αυστηρές προσωπικότητες από την Εκκλησία και τον Τύπο.

Ακολουθούν οι σπουδές της μητέρας της συγγραφέως τη δεκαετία του 1930 στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου και άλλα, όλα τους ενδιαφέροντα και δοσμένα σ’ ένα ευρύτερο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο, όπως η εξέγερση το 1936, ακόμη και ο γάμος με τον Χρίστο Τζαχίλη το 1943, αλλά πραγματικά αναρωτιόμουν τι σχέση έχουν όλα αυτά με την κυρίως εξιστόρηση που αφορούσε το άλμπουμ γραμματοσήμων. Στο σκεπτικό μου αυτό ερχόταν να προστεθεί και το κατά τόπους βαρύγδουπο και αποστασιοποιημένο λεξιλόγιο της συγγραφέως («ακύρωση ενός συνολικού πεδίου ζωής, μετάθεση στο μέλλον ολόκληρου του επιθυμούντος εαυτού», σελ. 30), η οποία όταν κατέγραφε τις προσωπικές της σκέψεις, απορίες, αβεβαιότητες κι ελπίδες κατέφευγε σε πιο «δυσκολες» εκφράσεις και περιττές μεταφορές. Εξίσου εκτεταμένα υπέρ το δέον δίνονται στο τρίτο μέρος τα γραμματόσημα, των οποίων η συλλογή «Αποτελεί ένα κέντρο που όμως δεν βρίσκει σταθερή θέση στη διήγηση» (σελ. 233). Η συγγραφέας ακολούθησε πρακτικές ανεύρεσης και κριτικής των πηγών και αυτές ακολούθησε, αντιμετώπισε τα γραμματόσημα ως πηγή ιστορικών πληροφοριών χωρίς να διεισδύει περισσότερο στο φιλοτελικό πεδίο αποφεύγοντας να γράψει για σπανιότητα, για τα δοντάκια, για τα επισημασμένα γραμματόσημα. Μελέτησε τα μικρά αυτά χαρτάκια, από πού στάλθηκαν, με ποια συχνότητα, σε ποιο ιστορικό πλαίσιο και ποιων γεγονότων είναι μάρτυρες. Και πάλι όμως επεκτείνεται στο ευρύτερο πεδίο του φιλοτελισμού, στον ρόλο του γραμματοσήμου καθαυτού, στη σημασία, την αξία και την ταξινόμηση μιας τέτοιας συλλογής ενώ στη συνέχεια την περιγράφει διεξοδικά, εύρος χρονολογικό, θεματολογία, σειρά, προέλευση των επιστολών κ. ά.

Ευτυχώς στο τέταρτο μέρος επιστρέφουμε στο αντικείμενο του βιβλίου κι εκεί, αν και με αφορμή το όνομα του κατόχου αναλύεται η επιστήμη της ονοματολογίας ευρύτερα, η δύναμη του ονόματος και οι τυχόν συμβολισμοί του, στη συνέχεια βήμα προς βήμα ξεκουκίζουμε το παρελθόν με μικρές πληροφορίες και ελάχιστα ντοκουμέντα που ανακάλυψε η συγγραφέας και πώς τη βοήθησαν να αρχίσει να φτιάχνει το ψηφιδωτό της ταυτότητας του Γερμανού. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι οι αντιφάσεις και τα σκοτεινά σημεία που τελικά οδηγούν την έρευνα σε τέλμα και γεμίζουν απορίες και ερωτηματικά τη συγγραφέα ενώ η μεγάλη αλήθεια δείχνει πόσο σημαντική είναι η τύχη κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας αναζήτησης. Μέσα από την επίπονη και ανατρεπτική αυτή μελέτη καταγράφεται εξίσου τεκμηριωμένα η κατάσταση στη ναζιστική Γερμανία, οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις της χώρας, οι συγκρούσεις και η εισβολή στην Πολωνία, οι σταδιακές κατακτήσεις των επόμενων χωρών από τον γερμανικό άξονα, δηλαδή σχεδόν όλη η στρατιωτική ιστορία της κεντρικής Ευρώπης με μικρά κεφάλαια και εντυπωσιακά στοιχεία.

Το βιβλίο «Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων» είναι ένα ενδιαφέρον κείμενο και το προϊόν μιας πρωτότυπης έρευνας, μέσω της οποίας ζωντανεύει παραστατικά και τεκμηριωμένα η ιστορία της Θεσσαλονίκης κατά τον Μεσοπόλεμο και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Τα ερωτήματα που τίθενται, η αξιολόγηση των πηγών, τα βήματα που ακολουθούνται, η έρευνα σε αρχεία του εξωτερικού, οι αντιφάσεις και οι αποκαλύψεις αποτελούν μια συναρπαστική περιπέτεια κι ένα ταξίδι στο παρελθόν που δεν ξέρεις πού και πώς θα τελειώσει. Κάποια σημεία ίσως να ήταν περιττά αφού δεν επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τις εξελίξεις στο παρόν, συνολικά όμως έχουμε μια πρωτότυπη και διαφορετική μαρτυρία μέσα από ένα άλμπουμ γραμματοσήμων, ένα ξεχωριστό δηλαδή στίγμα γύρω από το οποίο ξετυλίγονται ιστορίες στρατιωτών και άμαχων πολιτών, η γερμανική εισβολή και κατάκτηση, οι άνθρωποι που ξεχωρίζουν μέσα στον όλεθρο και την καταστροφή όσο παλεύει η συγγραφέας να εντάξει μέσα σε όλα αυτά τη μητέρα της, η οποία απέφευγε συστηματικά να μιλάει για τότε, αλλά και τον εαυτό της, τη φυσική συνέχεια ενός ανθρώπου που βίωσε σημαντικές για τον τόπο και την Ιστορία εξελίξεις.

Βιβλίο Τα αυγά και τα μάτια σου
Συγγραφέας Μαρία Προδρόμου
Εικονογράφος Ράνια Ηλιάδου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άρης είναι ένας μικρός βιβλιοφάγος που τρελαίνεται να γράφει ιστορίες μυστηρίου. Επειδή νομίζει ότι κανένας δεν τον καταλαβαίνει προσπαθεί να φέρνει σε πέρας κάθε πρόβλημα που προκύπτει για να αποδείξει την αξία του. Στο δεύτερο βιβλίο της σειράς, η γιαγιά επισκέπτεται μια φίλη της σ’ ένα νησί και παίρνει μαζί της τα δυο μεγαλύτερα εγγόνια της, τον Άρη και τον Θανάση. Η περιπέτεια ξεκινάει αμέσως, αφού εδώ και μια βδομάδα η κυρία Αλεξάνδρα χάνει τα αυγά από το κοτέτσι της. Ποιος τα κλέβει και γιατί; Ποιοι είναι οι πιο πιθανοί ύποπτοι; Τι κρύβεται πίσω από όλα αυτά; Πώς γίνεται η γειτόνισσα να φτιάχνει κέικ με ολόφρεσκα αυγά χωρίς να έχει κοτέτσι; Η δεύτερη διασκεδαστική περιπέτεια του μικρού Άρη που διαδραματίζεται ένα μήνα μετά την πρώτη με έκανε να γελάσω πολύ με τα καμώματα των παιδιών ενώ απολάμβανα τις διαρκείς ανατροπές. Όλοι είναι ύποπτοι κι όλοι έχουν ενδείξεις ενοχής αλλά ο Θανάσης και ο Άρης έχουν δικούς τους, απροσδόκητους τρόπους να σβήνουν από τη λίστα τους υπόπτους, με αποτέλεσμα να τρελαίνουν γιαγιά και φίλη!  Έτσι ξεκινάει μια υπόθεση που εμπλέκει μαστόρους, γειτόνισσες, γάτες και ανυποψίαστους περαστικούς σε ένα μπερδεμένο κουβάρι που όμως έχει μια απλούστατη εξήγηση. Η εικονογράφηση της Ράνιας Ηλιάδου είναι πολύχρωμη και παραστατική. Οι εικόνες της ντύνουν στην κυριολεξία την κάθε σελίδα, μιας και τα σχέδιά της είτε τρυπώνουν ανάμεσα στις γραμμές του κειμένου είτε στέκονται με περηφάνια στο πλάι ή απέναντι. Δεν έχουμε μόνο αποτύπωση των γεγονότων που καταγράφει με μαεστρία η συγγραφέας αλλά και την παράθεση αντικειμένων που εικονοποιούν την αφήγηση, όπως αυτά που απαρτίζουν τον μικρόκοσμο του Άρη, τον κήπο και το σπίτι της κυρίας Αλεξάνδρας κ. ά. Πολύχρωμα, εκφραστικά και χαριτωμένα, τα σκίτσα είναι το ιδανικό συμπλήρωμα της περιπέτειας. «Τα αυγά και τα μάτια σου» είναι μια αστεία ιστορία, με ωραίες ανατροπές, που αποτυπώνει τις διακοπές ενός παιδιού που προσπαθεί να λύσει μυστήρια αντί να κάνει μπάνια και να ξεκουράζεται, αποδίδει σωστά τον ψυχοσυναισθηματικό του κόσμο και φέρνει στη ζωή του τα πάνω κάτω ώσπου να βρεθεί η άκρη του νήματος σε μια υπόθεση γεμάτη μυστήριο, απορίες και εκπλήξεις!

Βιβλίο Οι καταπληκτικές περιπέτειες του Άλεξ ντι Σλέξινγκτον
Συγγραφέας Ηλίας Βασιλείου
Εικονογράφος Αχιλλέας Ραζής
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άλεξ Θεόδωρος ντι Σλέξινγκτον έχει δυσλεξία, δηλαδή τον ενοχλούν «οι μακαρονάδες γραμμάτων με σάλτσα μελάνι μέσα στο βιβλίο», ειδικά το γράμμα έψιλον λες και γεννήθηκε για να τον βασανίζει. Κι όμως είναι ένα πανέξυπνο παιδί που απομνημονεύει όσα βλέπει και ακούει σα να έχει καταπιεί σκληρό δίσκο. Όταν μια μέρα μαθαίνει για τις επιδόσεις του Άλμπερτ Αϊνστάιν και στο σχολείο και για τη μελλοντική του πορεία τα πάντα αλλάζουν στη ζωή του κι αποκτά κίνητρο για μάθηση και αντιμετώπιση της δυσκολίας του. Ο Ηλίας Βασιλείου, με διδακτορικό στις μαθησιακές δυσκολίες, έγραψε μια γλυκιά και τρυφερή ιστορία αφιερωμένη σε όσους έχουν δυσλεξία, γραμμένη με τέτοιο τρόπο που τονίζει τα προβλήματά τους για να τους κατανοήσουμε, τα προτερήματά τους για να τα τονίσουμε και τις δυσκολίες τους για να τους βοηθήσουμε. Οι φίλοι του Άλεξ ντι Σλέξινγκτον, ο Ζαχαρίας Φουέντες, ο Τριαντάφυλλος Τορτελίνι (θέλω κι εγώ ένα τέτοιο επίθετο!), η Παγώνα Τσανγκ και άλλοι, με ευφάνταστα ονόματα και ελκυστικές προσωπικότητες, είναι πάντα στο πλάι του! Στο υπέροχο αυτό κείμενο κατάλαβα επιτέλους τι σημαίνει δυσλεξία και πόσο άσχημα νιώθουν όσοι πηγαίνουν ακόμη σχολείο και αντιμετωπίζουν ένα περιβάλλον χωρίς κατανόηση και ουσιαστική βοήθεια. Ο συγγραφέας βάζει τα δυνατά του για να απλοποιήσει (όσο γίνεται, βέβαια) τις δύσκολες καταστάσεις και μέσα από πλούσιο λεξιλόγιο και ενδιαφέρουσες ανατροπές έρχεται κοντά σε αυτά τα παιδιά για να τα βοηθήσει εποικοδομητικά. Οι συμβουλές του στο Επίμετρο του βιβλίου προσφέρουν ακόμη περισσότερη γνώση πάνω στο θέμα αυτό ενώ με τον κωδικό QR Code που υπάρχει στο βιβλίο ο αναγνώστης ακούει το βιβλίο σε αφήγηση της Δάφνης Καφετζή. Η εικονογράφηση του Αχιλλέα Ραζή είναι ρεαλιστική και αναμιγνύει ιδανικά τη φαντασία και την πραγματικότητα που υπάρχει στο μυαλό του Άλεξ και γενικότερα κάθε παιδιού με μαθησιακές δυσκολίες.

Βιβλίο Ο άνεμος στις ιτιές
Τίτλος πρωτοτύπου Le vent dans les saules
Συγγραφέας Kenneth Grahame
Απόδοση Gérard Joulié
Εικονογράφος Thibauld Prugne 
Μεταφραστής Εύη Γεροκώστα
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ακροποταμιά, το Άγριο Δάσος, ο Πύργος του Βάτραχου κι ένας ολόκληρος κόσμος από δέντρα, φυτά, λουλούδια και ήχους κάθε λογής είναι το μαγικό σκηνικό όπου «παίζουν» το σαγηνευτικό έργο τους ο Νεροπόντικας, ο Τυφλοπόντικας, ο Ασβός, ο Βάτραχος κι ένα πλήθος ζωάκια του λόγκου. Βαρκάδες στο ποτάμι, εξερευνήσεις στο Άγριο Δάσος, περιπέτειες, συνθέτουν μια ιστορία καθημερινής χαράς με πλήθος απρόοπτα. Το μυθιστόρημα του Kenneth Grahame (1859-1932) δημοσιεύθηκε το 1908 κι αποτελεί ήδη κλασικό δείγμα της αγγλικής παιδικής λογοτεχνίας. Παρά τις πρώτες αρνητικές κριτικές, σύντομα κατέκτησε μικρούς και μεγάλους αφού ο Ασβός, ο Βάτραχος, ο Νεροπόντικας και ο Τυφλοπόντικας αποτελούν μια δεμένη παρέα και τονίζουν με τις περιπέτειες και τα παθήματά τους τα πλεονεκτήματα της φιλίας ενώ ταυτόχρονα, μέσα από ποικίλα περιστατικά, φωτίζονται τα ψεγάδια των ανθρώπινων σχέσεων. Κατά καιρούς υπήρξαν διάφορες διασκευές και μεταφράσεις σε όλο τον κόσμο και σήμερα, μέσα από μια καλαίσθητη έκδοση, φτάνει στα χέρια και της σημερινής γενιάς. Η εικονογράφηση του Thibauld Prugne είναι άκρως ατμοσφαιρική και ρεαλιστική, με πολλά χρώματα και καταπληκτικές αποτυπώσεις της ζωής των ηρώων του βιβλίου στον λόγγο. Ποτάμια, δάση, νερά, ζώα όλα αναπαριστώνται με άφθαστη τέχνη κι ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες. Φως και σκοτάδι, ασπρόμαυρο και έγχρωμο, κοντινά πλάνα και γενικές απόψεις, οι διαφορετικές εποχές του χρόνου, όλα συντροφεύουν το συναρπαστικό κείμενο με τον καλύτερο τρόπο.

Βιβλίο Η μικρή πριγκίπισσα
Τίτλος πρωτοτύπου Princesse Sara
Συγγραφέας Frances Hodgson Burnett
Απόδοση Jean-Claude Lamy 
Εικονογράφος Nathalie Novi 
Μεταφραστής Εύη Γεροκώστα
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα αφορά την ιστορία της Σάρα Κρου, μιας εφτάχρονης κοπέλας που έρχεται με τον πάμπλουτο πατέρα της από την Ινδία στο Λονδίνο για να μπει στο οικοτροφείο της δεσποινίδας Μίντσιν, ένα σχολείο ειδικά για πλούσιες κοπέλες. Στο οικοτροφείο διακρίνεται από τα άλλα κορίτσια για την εξυπνάδα και τις γνώσεις της αλλά και για την ωριμότητα και την καλοσύνη της. Την αποκαλούν μικρή πριγκίπισσα επειδή είναι πάντα ντυμένη αλλά και φέρεται σαν πριγκίπισσα. Τα πράγματα όμως αλλάζουν για τη μικρή Σάρα όταν χάνει τον πατέρα της, τον μοναδικό άνθρωπο που είχε στον κόσμο, και μένει μόνη και απελπιστικά φτωχή. Το μυθιστόρημα της Frances Hodgson Burnett (1849-1924) δημοσιεύθηκε το 1905 κι ήταν εκτεταμένη μορφή ενός διηγήματος που είχε γράψει το 1887 κι είχε τραβήξει την προσοχή του κοινού. Το παιδικό αυτό μυθιστόρημα γνώρισε πολλές μεταφορές σε θέατρο, τηλεόραση και κινηματογράφο, με προεξάρχουσα την ταινία του 1939, όπου πρωταγωνίστρια ήταν το παιδί-θαύμα Σίρλεϋ Τεμπλ! Θάρρος, φαντασία, δυναμικότητα και απότομη ωρίμανση ενός παιδιού που μεγαλώνει στη σκιά του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά του κειμένου που μάγεψαν μικρούς και μεγάλους. Η ίδια η Σάρα, με το παιχνίδι φαντασίας που χρησιμοποιεί για να ξεφύγει από τον σκληρό κόσμο στον οποίο τελικά μεγαλώνει μόνη, είναι ένας φόρος τιμής στη φιλαναγνωσία! Η εικονογράφηση της Nathalie Novi είναι λες και ξεπήδησε από περιοδικό των αρχών του 20ού αιώνα, με άφθαστες λεπτομέρειες, άκρως ατμοσφαιρικές απεικονίσεις, χρώματα και υπέροχες οπτικές γωνίες (ειδική μνεία στο θλιμμένο βλέμμα της Σάρας!). Ο ρεαλισμός της απεικόνισης αναμιγνύεται ιδανικά με τη φαντασία και τον συναισθηματικό κόσμο του κοριτσιού, δημιουργώντας ένα αξέχαστο ταξίδι σε μικρούς και μεγάλους.

Βιβλίο Τι είναι σχολείο;
Τίτλος πρωτοτύπου Che cos’ e la scuola?
Συγγραφέας Luca Tortolini
Μετάφραση Εύη Γεροκώστα
Εικονογράφος Marco Somà 
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η εικονογράφηση είναι υπέροχη, με ποικίλα απαλά χρώματα και πολλές λεπτομέρειες που θα ενισχύσουν τη φαντασία των παιδιών. Οι μαθητές και οι δάσκαλοι είναι χαριτωμένα και γλυκά ζώα και το εκάστοτε περιβάλλον τους (δάσος, σχολείο, θάλασσα κλπ.) αποτυπώνεται μέσα από ποικίλες οπτικές γωνίες και απρόσμενες απεικονίσεις. Κτήριο σχολείου δεν υπάρχει, ίσως μια παρότρυνση για ανοιχτά, χωρίς τοίχους ή (μεταφορικά) χωρίς εμπόδια για κάθε μαθητή. Είναι γεμάτο λουλούδια, σαν τα παιδιά που θα ανθίσουν και θα βγάλουν τις δικές τους ρίζες. Μάθημα παρακολουθούν ζώα και έντομα, τονίζοντας την ισότητα που πρεσβεύει το κείμενο. Παιχνίδια και γραφική ύλη είναι αντικείμενα που θα αναγνωρίσουν τα παιδιά ενώ η εκπληκτική σύλληψη της αποτύπωσης των ιδεών εν είδει πουλιών-οριγκάμι τονίζει τη σημασία της ελεύθερης σκέψης  και τον ρόλο της για ανάπτυξη του νου και ξεδίπλωμα των ικανοτήτων του κάθε μαθητή.

Το παραμύθι «Τι είναι σχολείο;» είναι ένα τρυφερό κείμενο για παιδιά από 6 ετών και πάνω που ζωντανεύει με τον καλύτερο τρόπο τι σημαίνει να πηγαίνεις σε μια τάξη και να μαθαίνεις πράγματα. Μέσα από ενδιαφέροντα παραδείγματα, έξυπνες ιδέες και διαχρονικά μηνύματα τα παιδιά θα αγκαλιάσουν την καθημερινή τους συνήθεια και θα κατανοήσουν πλήρως τα οφέλη από τη συναναστροφή με τους φίλους και τους δασκάλους τους. Ναι αλλά, αν δεν υπάρχουν σχολεία, τι θα απογίνει ο κόσμος; Και οι μεγάλοι γιατί κυριεύονται «από παράξενες ιδέες, όπως το να χτίζουν τοίχους για να κρατούν μακριά όσους δε γνωρίζουν»; Στο γλυκό και πολύτιμο αυτό παραμύθι δίνονται όλες οι απαντήσεις με ελκυστικό τρόπο.

Βιβλίο Άμπαλη εγώ;
Συγγραφέας Αντιόπη Φραντζή
Εικονογράφος Νίκος Γιαννόπουλος
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χριστιάνα παίζει πολλά παιχνίδια με τις φίλες και τους φίλους της, λατρεύει όμως το ποδόσφαιρο και θυμώνει που τη χαρακτηρίζουν άμπαλη. Ως κόρη αμυντικού, τα καλοκαίρια στο χωριό έκαναν μαζί τα καλύτερα ματσάκια κι είναι το αγαπημένο της άθλημα. «Όλα τα παιδιά έχουν δικαίωμα στο παιχνίδι. Στο παιχνίδι που θέλουν», υποστηρίζει η συγγραφέας στο καλογραμμένο αυτό παραμύθι. Πρόκειται για ένα κείμενο αφιερωμένο στο ποδόσφαιρο και μέσα από αυτό στο παιχνίδι για τα στερεότυπα των δύο φύλων που εξακολουθούν να υπάρχουν ως τις μέρες μας. Η λύση είναι απλή: εφόσον αγαπάμε κάποια κοινά πράγματα, δεν υπάρχει λόγος να μαλώνουμε! Η ιστορία δείχνει και την άλλη πλευρά του νομίσματος: στρέφεται και στον αδερφό της Χριστιάνας, που δεν του αρέσει καθόλου το ποδόσφαιρο χωρίς αυτό να σημαίνει πως είναι «ούφο». «…πολλοί άνθρωποι θέλουν τα πράγματα τακτοποιημένα σε κουτάκια… κάποια στιγμή όλοι θα αναγκαστούν να βγουν από τα κουτάκια τους, γιατί στη ζωή κερδίζει όποιος τολμάει να ψάξει και να ανακαλύψει αυτό που τον κάνει χαρούμενο και δημιουργικό». Δε μένει λοιπόν παρά να διαλέξουμε φίλους που μας ταιριάζουν και να νιώσουμε ευτυχισμένοι σε μια παρέα που μας θέλει για αυτό που είμαστε. Έξυπνα κι ενδιαφέροντα παιχνίδια και κουίζ συμπληρώνουν το κείμενο ενώ η εικονογράφηση του Νίκου Γιαννόπουλου είναι όμορφη και άκρως ρεαλιστική, με πολλά χρώματα και ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες. Βρήκα αστείες και χαριτωμένες τις εκφράσεις της  θυμωμένης Χριστιάνας ενώ οι μορφασμοί της κακής συμμαθήτριας δε γίνεται να μη φέρουν στο νου την Ελίζα από την Κάντυ-Κάντυ!

Βιβλίο Η δασκάλα με μισεί!
Συγγραφέας-Εικονογράφος Σάντρα Ελευθερίου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Λίζα αναθέτει στα παιδιά για μία εβδομάδα να γράφουν κάθε μέρα κάποια αλλαγή που παρατηρούν γύρω τους και να το αναπτύσσουν σε μια σύντομη έκθεση. Η μικρή μας ηρωίδα, που ζηλεύει το χρυσό αστεράκι και το κόκκινο «μπράβο» που πήρε ο αδελφός της, στύβει συνέχεια το μυαλό της να γράψει κάτι ενδιαφέρον, έχοντας στο νου τι θέλει ν’ ακούσει η δασκάλα της. Τα αποτελέσματα δυστυχώς περιορίζονται στο μπλε, σκέτο «μπράβο». Σταδιακά το κοριτσάκι νιώθει απελπισία που την κυριεύει και γίνεται άγχος, με αποτέλεσμα να αναθεωρήσει τη συμπεριφορά της και να καταλάβει πώς θα καταφέρει να πάρει τον έπαινο! Ευρηματική ιδέα, που περνάει επιμέρους μηνύματα γύρω από τον πόλεμο και τους πρόσφυγες, ακόμη και την ανακύκλωση, πάνω απ’ όλα όμως δείχνει πως δεν πρέπει να λέμε ψέματα στον εαυτό μας. Το κοριτσάκι γράφει ό,τι νομίζει πως η δασκάλα της θέλει ν’ ακούσει ή να διαβάσει, είναι όμως έτσι; Μήπως πρέπει να γράφουμε αυτά που πραγματικά μας προβληματίζουν και μας απασχολούν; Η ιστορία συμπληρώνεται με παιχνίδια και κουίζ ενώ η εικονογράφηση της ίδιας της συγγραφέως είναι ενδιαφέρουσα και μπλέκει όμορφα το σουρεαλιστικό με την πραγματικότητα. Οι σκέψεις της μικρής ηρωίδας αποτυπώνονται στο χαρτί με ζωηρές γραμμές όσο η πραγματικότητά της είναι γεμάτη συναρπαστικές λεπτομέρειες.

Βιβλίο Αναζητώντας το παιδί 
Συγγραφέας Νίκη Γρηγορίου 
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κουκουνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο μπορεί να περιέχει βιβλιογραφία και υποσημειώσεις, προϊδεάζοντας τον αναγνώστη για δοκιμιακή μελέτη, το περιεχόμενό του όμως είναι απλούστερο και απόλυτα κατανοητό σε όλους ενώ οι μικρές επιμέρους θεματικές ενότητες διευκολύνουν να διαβάσει κανείς όσο και ό,τι θέλει. Επιπλέον, τα αποσπάσματα των λογοτεχνικών έργων σύγχρονων και κλασικών συγγραφέων, εκτός από απαραίτητα για τεκμηρίωση και εμπλουτισμό του κειμένου, φέρνουν τον αναγνώστη σε σύντομη επαφή με το σύνολο της λογοτεχνικής γραμματείας, οπότε ίσως και να του εγείρουν το ενδιαφέρον είτε να διαβάσει ολόκληρα τα βιβλία είτε να ανατρέξει σε άλλα των ίδιων συγγραφέων. Υπάρχουν πάρα πολλές ενδιαφέρουσες σκέψεις, αναφορές και πληροφορίες που φωτίζουν απ’ όλες τις πλευρές τον ψυχισμό και την ψυχοσωματική ανάπτυξη του παιδιού. Η οικογένεια ικανοποιεί τις βασικές ανάγκες του, το κοινωνικοποιεί (του μαθαίνει δηλαδή φόρμες συμπεριφοράς), του χτίζει μια υγιή προσωπικότητα και του αναπτύσσει τις γνωστικές ικανότητες, εξασφαλίζοντάς του ένα περιβάλλον πλούσιο σε μορφωτικά ερεθίσματα για την πλήρη ενεργοποίηση και αξιοποίηση των νοητικών ικανοτήτων του. Επιπλέον, αναφέρονται η θέση του παιδιού στην εκπαίδευση, οι σχέσεις του με τον δάσκαλο και τους συμμαθητές, κατηγορίες παιδιών που διαφοροποιούνται από το δυτικό πρότυπο (μετανάστες, πρόσφυγες, εργάτες και πολεμιστές) και επεξηγούνται ζητήματα όπως τι είναι το παιδί-πρότυπο, πόσο σημαντική είναι η φύση στη ζωή του, ποια η σχέση του με την τεχνολογία, τι είναι η παιδική ηλικία, τι ρόλο παίζουν η φτώχεια και ο καταναλωτισμός στην ανάπτυξη και πώς τα αντιλαμβάνεται ένα παιδί κ. π. ά.

Όλα αυτά καταγράφονται, αναλύονται και οδηγούν σε ποικίλα συμπεράσματα στηριγμένα σε αποσπάσματα συγκεκριμένων σχολικών βιβλίων. Προτιμήθηκαν δύο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα: η σειρά με τίτλο «Η Γλώσσα μου» που εκδόθηκε την περίοδο 1982-1984 και σημάδεψε την εκπαιδευτική πορεία τουλάχιστον είκοσι χρόνων (περιείχαν καινοτόμες αλλαγές, όπως κείμενα ποικίλης ύλης μαζί με ασκήσεις κατανόησης, γραμματικής, συντακτικού και γραπτής έκφρασης, πλούσια εικονογράφηση, τα λογοτεχνικά αποσπάσματα ακολουθούν τη χρονολογική σειρά σημαντικών γεγονότων που συναντάμε σε κάθε σχολικό έτος κλπ.) και τα νέα εγχειρίδια που εκδόθηκαν τη σχολική περίοδο 2006-2007 που είχαν ως στόχο να ανταποκριθούν στα νέα δεδομένα της παιδαγωγικής, της διδακτικής και των απαιτήσεων των καιρών. Όπως τονίζει η συγγραφέας, το σχολικό εγχειρίδιο είναι σημαντικό εργαλείο μάθησης στα χέρια του εκπαιδευτικού κι επιπλέον, ως μοναδικό διαθέσιμο μέσο διδασκαλίας, είναι αποτέλεσμα της βούλησης της εκάστοτε εξουσίας και της ιδεολογίας της άρχουσας τάξης, γι’ αυτό επιλέχτηκε ως πεδίο έρευνας της συγκεκριμένης μελέτης. Η αποτελεσματικότητά του στη διδασκαλία εξαρτάται από πολλούς κοινωνικούς, εκπαιδευτικούς και ατομικούς παράγοντες και αποτελεί πολιτικό, πληροφοριακό και παιδαγωγικό μέσο.

Τα βιβλία του 1980 εκφράζουν τη νέα τάξη πραγμάτων που είχε φέρει το ΠΑΣΟΚ, όπως για παράδειγμα αναμόρφωση του οικογενειακού δικαίου, ισότητα των φύλων κ. ά. ενώ στα βιβλία του 2006-2007 παρατηρούμε πολλές αλλαγές, απότοκες των τεράστιων πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και κοινωνιολογικών εξελίξεων. Σήμερα έχουμε να κάνουμε πλέον με παιδιά πιο δραστήρια, ανεξάρτητα, διεκδικητικά, υπεύθυνα, ενημερωμένα και ικανά να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να επιλύσουν ζητήματα κι αυτό οδήγησε στην εξίσου μεγάλη αλλαγή της διδακτέας ύλης. Έτσι, δεν έχουμε μόνο ιστορική, κοινωνιολογική και ψυχολογική προσέγγιση θεμάτων που άπτονται με το παιδί και την ιδεολογία του αλλά και μια «άτυπη σύγκρουση» μεταξύ του χτες και του σήμερα, με τις καταιγιστικές αλλαγές και εξελίξεις στις ζωές μας να επηρεάζουν κατά μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη των παιδιών. Το συμπέρασμα για το τι αντικατοπτρίζουν και πρεσβεύουν τα εκάστοτε σχολικά εγχειρίδια είναι ξεκάθαρο: «Εκείνα του 1989 στόχευαν στο να προκαλέσουν κοινωνικές αλλαγές με κυρίαρχη την ισότητα των δύο φύλων και αυτά του 2006 αντικατοπτρίζουν το αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών καθώς και διεθνείς μεταβολές και εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση η μακροχρόνια χρήση και των δύο σειρών εγχειριδίων τα κατέστησε ξεπερασμένα, καθώς λειτούργησαν και λειτουργούν μέσα σε μια εντελώς διαφορετική ελληνική κοινωνία από αυτή που τα δημιούργησε» (σελ. 308).

Η συγγραφέας έχει βρει πολύ καλές διαφορές που μπορούν να εκκινήσουν σημαντικές συζητήσεις και βαθύτερη έρευνα, όπως το αντίβαρο στην πρόσβαση σε καταναλωτικά αγαθά που απολαμβάνουμε σήμερα (τότε υπήρχε μεν πρόσβαση σε αυτά αλλά όχι σε υπερβολικό βαθμό και τονίζεται η διαφοροποίηση από το απώτερο παρελθόν με τις στερήσεις, την ανέχεια και την έλλειψη αφθονίας λόγω των πολέμων και των συνεπειών τους ενώ σήμερα οι διεθνείς οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επηρεάσει αισθητά την εποχή και τα παιδιά κινούνται σ’ έναν κόσμο υπερπληθώρας). «Η πολύτεκνη οικογένεια του παρελθόντος δεν έχει σχέση με τη σημερινή σύγχρονη αστική οικογένεια» (σελ. 82), τονίζει η συγγραφέας σε άλλο σημείο. Φυσικά ερχόμαστε και στην τεχνολογία, όπου παρατηρούμε πως η σχέση της παιδικής ηλικίας με αυτήν αλλάζει από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή, καθώς παρέχει διαφορετικές δυνατότητες, αφού όλα αυτά τα εργαλεία παρέχουν υπηρεσίες με μεγάλη ταχύτητα και ευκολία πρόσβασης κι αυτό ίσως είναι πρόβλημα για την παιδική ηλικία. Οι συνθήκες πλέον κάνουν το παιδί να θέλει τα πάντα εδώ και τώρα κι όλα αυτά μειώνουν τη συγκέντρωση της προσοχής, την υπομονή της ανταμοιβής, τον αυτοέλεγχο και την ενσυναίσθηση, για να μην αναφερθούμε στην άκριτη και άκρατη πληροφορία. Βρήκα ενδιαφέρουσα την άποψη του Neil Postman πως το παιδί, περιτριγυρισμένο από υπερπληθώρα ανεξέλεγκτων πληροφοριών, δεν προλαβαίνει να ζήσει την παιδική του ηλικία με αγνότητα και αθωότητα γιατί αποκτά γνώσεις που δε συνάδουν με την παιδικότητά του και ταυτόχρονα απουσιάζει ο έλεγχος των ενηλίκων πάνω στην πληροφόρηση.

Το «Αναζητώντας το παιδί» είναι μια ενδιαφέρουσα έρευνα για την ψυχοσωματική ανάπτυξη και την κοινωνικότητα του παιδιού που στηρίζεται στα αποσπάσματα των κειμένων που εμφανίζονται στα σχολικά αναγνωστικά σε δύο διαφορετικές περιόδους της σύγχρονης εποχής μας. Με τρόπο απλό, λιτό και ανεπιτήδευτο, έμαθα και κατανόησα πολλά για την κοινωνική συμπεριφορά και τον ψυχισμό των παιδιών ενώ ταυτόχρονα έβλεπα έμπρακτα τις αλλαγές που υφίσταται η κοινωνία μας μέσα από τα λογοτεχνικά κείμενα των βιβλίων και την επιστημονική θεώρηση του παιδιού και του γύρω του κόσμου μέσω της αντίληψης, της μάθησης και των κοινωνικών δεξιοτήτων που καλείται να αναπτύξει σε εντελώς διαφορετικά περιβάλλοντα, τότε και τώρα.

Βιβλίο Η Πόλη της καρδιάς μας
Συγγραφέας Κορνηλία Τσεβίκ-Μπαϊβερτιάν
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας είναι μια σημαντική προσωπικότητα στον χώρο της φιλολογίας, γεννήθηκε και ζει στην Κωνσταντινούπολη, είναι φιλόλογος στη Ζάππειο Σχολή και αρθρογραφεί σε εφημερίδες και περιοδικά. Νιώθοντας το ιστορικό, κοινωνικό και φυλετικό βάρος που σηκώνουν οι Ρωμιοί της Πόλης και ξέροντας πόσες χιλιάδες σελίδες έχουν ήδη γραφτεί γι’ αυτόν τον τόπο και γι’ αυτούς τους ανθρώπους, με όπλο της την «αλήθεια», τη «γνησιότητα» των γεγονότων, των καταστάσεων και των πραγμάτων που έχει βιώσει αποφάσισε να προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό ως κιβωτό μνήμης την ιστορία του τόπου και των ανθρώπων που έφεραν πίσω στις δεκαετίες του 1970 και του 1980 εκείνη καθώς έγραφε και φέρνουν εμάς καθώς διαβάζουμε, στις αναμνήσεις της και στα συναισθήματά της.

Παιχνίδια, ανατροφή, συμβίωση με τους «αλλοεθνείς», μαγαζιά, ραδιόφωνο, βόλτες, εκκλησίες και τζαμιά, σκανταλιές, συγκοινωνίες, συλλογές και άλλα χόμπι, φαγητά, θρησκευτικές γιορτές, πλαζ και μπάνια, σχολεία, κινηματογράφοι, αθλητισμός, τηλεόραση, μουσική και χιλιάδες άλλες μκρολεπτομέρειες συγκροτούν ένα ανάγλυφο ψηφιδωτό της Κωνσταντινούπολης και γενικότερα της τουρκικής κουλτούρας. Ο βαθμός προόδου και εξέλιξης της κοινωνίας στη γείτονα χώρα είχε εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς από τη δική μας, πόσο μάλλον από την υπόλοιπη Ευρώπη. Μια νοσταλγία αναδύεται μέσα από τις σελίδες που στολίζονται με φωτογραφίες-ντοκουμέντα. Παρ’ όλ’ αυτά, η συγγραφέας δε «στρουθοκαμηλίζει», μιας κι εξίσου γλαφυρά περιγράφει τις πολιτικές ανακατατάξεις της δεκαετίας του 1980, που είχαν αντίκτυπο στους ομογενείς, τις τάσεις του εκπαιδευτικού συστήματος που εξαρτώνταν από τις εκάστοτε διακρατικές συμφωνίες μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και πολλά άλλα, τα οποία όμως δεν αφήνει πίσω της, αντίθετα τα προσαρμόζει στη σημερινή κατάσταση και εποχή, παρουσιάζοντας όσο γίνεται αντικειμενικότερα, ακριβοδίκαια και εύληπτα την καθημερινότητα των Ελλήνων της Πόλης από τα γεννοφάσκια τους ως την ενηλικίωση.

«Η Πόλη της καρδιάς μας» δεν είναι μόνο αναμνήσεις και καταγραφή του παρελθόντος αλλά κι ένα χρήσιμο βήμα που φέρνει πιο κοντά στην έρευνα τον τρόπο ζωής, αντίληψης, νοοτροπίας και σκέψης των Τούρκων, μιας και μέσα σε αυτήν την αχανή χώρα υπάρχει ένας ακόμη ζωντανός θύλακας Ελλήνων που ζουν και μεγαλώνουν στην εντυπωσιακή και πολυποίκιλη Κωνσταντινούπολη. Πολλά συμπεράσματα μπορεί να βγάλει ένας μελετητής και πολλά διασκεδαστικά στιγμιότυπα μπορεί να φέρει στη μνήμη του ένας αναγνώστης, αρκεί να ξεφυλλίσουν προσεκτικά το βιβλίο και ν’ αφεθούν να ταξιδέψουν στο τότε και μέσα από αυτό στο σήμερα, να πάνε εκεί χωρίς να φύγουν από δω.