Βιβλίο Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια
Τίτλος πρωτοτύπου Les Passeurs de livres de Daraya
Συγγραφέας Delphine Minoui
Μεταφραστής Έφη Κορομηλά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Delphine Minoui, Γαλλίδα δημοσιογράφος με επίκεντρο των ερευνών της το Ιράν και το Ιράκ, απ’ όπου και έκανε ανταποκρίσεις για την εφημερίδα Le Figaro από το 2002, έχει ταξιδέψει σε όλο τον αραβομουσουλμανικό κόσμο και σήμερα ζει στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου εξακολουθεί να παρακολουθεί τη συριακή επικαιρότητα. Τον Μάρτιο του 2011 ξέσπασε εμφύλια διαμάχη στη Συρία ανάμεσα στις δυνάμεις του στρατού και στις αντάρτικες ομάδες που συγκροτήθηκαν εναντίον του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ, η οποία συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, με πολλές χιλιάδες θύματα. Η Νταράγια απέχει 7 χιλιόμετρα από τη Δαμασκό και αποτέλεσε από την αρχή θέατρο σφοδρών συγκρούσεων, μιας και ήταν κέντρο αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Μέσα σε αυτόν τον χαλασμό μια ομάδα νέων ανθρώπων δημιούργησε μια υπόγεια βιβλιοθήκη όπου ο κόσμος κατέφευγε για να διαβάζει. Συγκεντρώθηκαν 15.000 τόμοι βιβλίων που βρέθηκαν στα ερείπια και τα καταχώρησαν με το όνομα του ιδιοκτήτη ώστε να του επιστραφούν μετά το τέλος του πολέμου. Στα τέλη του 2016 ο κυβερνητικός στρατός κατέλαβε την πόλη κι ανάγκασε τον κόσμο να απομακρυνθεί από τα σπίτια του, με αποτέλεσμα η βιβλιοθήκη να κλείσει.

Η δημοσιογράφος συγκινήθηκε από αυτήν την κίνηση και ήρθε, με χίλιες δυσκολίες, σε επαφή με τους δημιουργούς της βιβλιοθήκης, παρακολουθώντας σχεδόν από την αρχή τον τρόπο περισυλλογής, καταλογογράφησης και λειτουργίας αυτής της υπόγειας βιβλιοθήκης κι έτσι το βιβλίο είναι το αποτέλεσμα των ερευνών και των συνομιλιών τους. Η επικοινωνία είναι αμφίρροπη, διακοπτόμενη, με αυτοσχέδια σύνδεση μέσω μικρών δορυφόρων που συγκέντρωσαν στις αρχές της επανάστασης. Η υπόγεια βιβλιοθήκη της Νταράγια είναι μια ειρηνική εικόνα που αντιβαίνει στον πόλεμο, στα ερείπια και στον αποκλεισμό της πόλης. Γκρεμισμένα σπίτια, φωτιά, σκόνη αλλά μες στον χαλασμό κάποιοι σώζουν βιβλία από τα ερείπια και τα συγκεντρώνουν σ’ ένα σημείο ανοιχτό για τον κόσμο. «Τα βιβλία, τα όπλα τους για μαζική μόρφωση» (σελ. 13). Γιατί «Οι βιβλιοθήκες έχουν κάτι το ανατρεπτικό και καταπραϋντικό συνάμα» (σελ. 35) ενώ «Τα βιβλία, αυτά τα όπλα μαζικής μόρφωσης που κάνουν τους τυράννους να τρέμουν» (σελ. 79). Ποτέ δεν είχα σκεφτεί πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει μια βιβλιοθήκη στην ψυχολογία των κατοίκων μιας πόλης εν μέσω πολέμου: «Εμείς χτίζουμε όταν τα πάντα γύρω μας γκρεμίζονται… Το διάβασμα ως καταφύγιο. Μια σελίδα ανοιχτή προς τον κόσμο την ώρα που όλες οι πόρτες είναι αμπαρωμένες». Οι επισκέπτες, παρά τις δυσχέρειες, τα εμπόδια, τα προβλήματα, τον θάνατο που χτυπάει κάθε στιγμή, διαβάζουν για να εξερευνήσουν, για να μορφωθούν, για να αποδράσουν από τη σκληρή πραγματικότητα, για να γλυτώσουν από την παράνοια. «…μια απλή πράξη ανθρωπιάς που τους δένει με την τρελή ελπίδα της επιστροφής στην ειρήνη» (σελ. 34).

Η συγγραφέας καταγράφει το χρονικό των δραστηριοτήτων της βιβλιοθήκης, τις συνομιλίες με τους πρωτεργάτες Άχμαντ Μουντζαχέντ και Αμπού ελ-Εζ αλλά και με τους αναγνώστες, πίσω ή μπροστά από την κάμερα. Πάντα βέβαια υπάρχει ο φόβος να πέσεις στην παγίδα της παραπληροφόρησης ή να παρασυρθείς από τη μονοδιάστατη παράθεση των γεγονότων, η Delphine Minoui όμως προσπαθεί με προσωπική έρευνα, διασταυρώσεις στοιχείων, ακόμη και με συνεντεύξεις όσων κατάφεραν να φτάσουν στην Τουρκία να κατανοήσει και να αναδείξει τον αμοραλισμό και την αγνή ιδεολογία των ανθρώπων που στελεχώνουν τη βιβλιοθήκη. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται και το χρονικό της πολιορκίας που στενεύει μέρα με τη μέρα, με τον λιμό να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια των αιχμάλωτων κατοίκων μαζί με τα ελικόπτερα που τους βομβαρδίζουν και οι σελίδες γεμίζουν από εικόνες ανέχειας, εξαθλίωσης, φόβου. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται και η ιστορία της επανάστασης στη Συρία, της εμφύλιας διαμάχης που την αιματοκύλισε, πώς ήταν τα πράγματα πριν και μετά, πώς λειτουργούσε το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ, γιατί κατέφυγε στην «αστυκτονία», στην καταστροφή δηλαδή της πόλης με όλα τα μέσα: «Η διαγραφή διά της βίας, κλασική μέθοδος των τυράννων αυτού του κόσμου» (σελ. 39).

Γιατί αγωνίζεται το καθεστώς να εξαλείψει την Νταράγια; Τι την ξεχωρίζει από τις άλλες πόλεις; Πώς ήταν αυτή η πόλη, τι το ιδιαίτερο είχαν οι κάτοικοί της, πώς ξεκίνησαν οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις; Πώς ξεκίνησε η ιδέα της βιβλιοθήκης, πώς εμπνεύστηκαν οι δημιουργοί της, πόσο δύσκολη και τακτική ήταν η επικοινωνία μαζί τους; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με ρεαλισμό, τεκμηρίωση και συναισθηματισμό στο συγκλονιστικό αυτό χρονικό. Η συγγραφέας, η ζωή της οποίας επηρεάζεται δυο φορές (τον Νοέμβριο του 2015 στο Παρίσι όπου ζουν οι δικοί της άνθρωποι και τον Μάρτιο του 2016 στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζει η ίδια με την κόρη της, γίνονται τρομοκρατικές επιθέσεις) και σαν από παιχνίδι της μοίρας βιώνει κι αυτή την αγωνία και τον φόβο των ανθρώπων που έχουν μετατρέψει την υπόγεια βιβλιοθήκη της Νταράγια σε πολιτιστική κυψέλη, διασταυρώνει, ρωτάει, ερευνά και η γραφή της είναι καταιγιστική, αντικειμενική, μεστή, γρήγορη, εύληπτη. Ένα βιβλίο που δύσκολα θα ξεχάσω.

Βιβλίο Το υφάδι της προσμονής 
Συγγραφέας Ζωγραφιά Τσαβέα
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η πλοκή στρέφεται γύρω από τα έργα και τις ημέρες του Μοσά Χαντάντ, ο οποίος, μετά από καβγά με τον πατέρα του, αποφασίζει να φύγει από το Χαλέπι και να σταδιοδρομήσει μόνος του στο εμπόριο χαλιών που γνωρίζει τόσο καλά. Θα κάνει φίλους, θα αγαπήσει, θα επηρεαστεί από τα ιστορικά γεγονότα της χώρας του, θα σταθεί όμως στα πόδια του και θα μεγαλουργήσει. Στο βιβλίο περνάνε πολλές επιμέρους ιστορίες, γνωρίζουμε πολλά πρόσωπα που δημιουργούν ποικίλες σχέσεις μεταξύ τους και ταξιδεύουμε στον χρόνο και τον κόσμο ώσπου να φτάσουμε από το 1874 στο 1936 αλλά και αργότερα, όλα δοσμένα με σύνεση και ρεαλισμό. Δεν είναι εφικτό να κρατηθεί για πολύ το ενδιαφέρον του αναγνώστη σε τέτοιου είδους πλοκές και πολύ εύκολα μπορεί να χαθεί ο ειρμός ή / και το μέτρο, η κυρία Τσαβέα όμως ξέρει τι να κρατήσει και πού να στρέψει τη ματιά της για να ντύσει τους ήρωές της με αγάπη και αληθοφάνεια. Ο Μοσά Χαντάντ δημιουργεί μια οικογένεια κι ένα στιβαρό παρελθόν, στα χνάρια του οποίου θα περπατήσουν οι επόμενες γενιές, όμως δεν παρακολουθούμε τα πάντα, αντίθετα, ένιωσα να χωρίζεται το κείμενο σε δύο άτυπα μέρη, πρώτα με τον Μοσά και μετά με τον γιο του, με τα πρόσωπα που παρελαύνουν στις ζωές τους να φέρνουν μαζί νέους χαρακτήρες που όλοι έχουν έναν ρόλο στο κείμενο.

Στην αρχή της ιστορίας, το βάρος πέφτει στα ιστορικά γεγονότα, στις αντιλήψεις και τη στάση ζωής της κοινωνίας και της εποχής απέναντι στη γυναίκα, στην ανατροφή των παιδιών, στις ενδοοικογενειακές ισορροπίες, με πολλές ανατροπές στην Ιστορία που επηρεάζουν βαθιά τις τύχες και τις ζωές των ηρώων. Υπάρχει αγάπη και ενδιαφέρον για τους χαρακτήρες και μια θετική ματιά απέναντί τους, χωρίς ακρότητες και περιττολογίες. Καταγράφεται όμορφα ο μαγικός κόσμος των χειροποίητων χαλιών, με τα χιλιάδες σχέδια και χρώματα, με τους ξεχωριστούς κόμπους, κάματος ολόκληρης ζωής των ταπητουργών, μα πάνω απ’ όλα με τους συμβολισμούς των απεικονίσεων (ζώα, γεωμετρικά σχήματα κλπ.) που όλα έχουν το δικό τους νόημα και σημασία κι έτσι το κάθε χαλί μπορεί να το αγαπήσει ο κάτοχός του και για άλλους λόγους πλην της ομορφιάς του. Δίνονται συναρπαστικές λεπτομέρειες οι οποίες είναι απόλυτα εντεταγμένες στη ροή του κειμένου και το ζωντανεύουν με μια υποβλητική ατμόσφαιρα. Η Δαμασκός και η Αλεξάνδρεια, ευνοημένες από τις αλλαγές στους εμπορικούς δρόμους και η Κωνσταντινούπολη, η βασίλισσα των πόλεων είναι κυρίως οι τόποι δράσης.

Η συγγραφέας καταγράφει σωστά και συνοπτικά τις συνθήκες άνθησης και οικονομικής ανάπτυξης του ελληνισμού της Αιγύπτου, με την επανάσταση του Ουράμπι πασά το 1879, που έδιωξε μεν τους ξένους υπηκόους, οδήγησε όμως τη χώρα του σε πόλεμο με την Αγγλία, κάτι που τη μετέτρεψε τελικά σε αγγλικό προτεκτοράτο, να αναπαρίσταται με τέτοιο τρόπο που με παρακίνησε να μάθω περισσότερα γι’ αυτήν, οι συνθήκες της οποίας μάλιστα μου θύμισαν αρκετά τα Σεπτεμβριανά του 1955! Ο Μοσά παντρεύεται ένα άγουρο σχεδόν κορίτσι κι όμως δείχνει με την ακεραιότητά του τη σωστή συμπεριφορά, τον σεβασμό και την αληθινή αγάπη που οφείλει κανείς να δείχνει απέναντι στη γυναίκα. Επίσης, μέσα από τις περιπέτειες αυτές καταδεικνύεται η πίκρα και η θλίψη της ξενιτειάς, τα τόσα χαμένα χρόνια μακριά από γονείς κι αδέλφια που όταν επιστρέφεις έχουν γεράσει πια κι έτσι διαπιστώνεις πως έχεις χάσει στιγμές μαζί τους.

Όταν τα ηνία περνάνε σταδιακά στην επόμενη γενιά, τα πραγματολογικά στοιχεία αρχίζουν να υποχωρούν σταδιακά και επικεντρωνόμαστε περισσότερο στην ψυχολογία και τις αντιλήψεις των παιδιών των πρωταγωνιστών, που βιώνουν ακόμη πιο δυνατές περιπέτειες και περισσότερες ανατροπές, με τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης να πυροδοτούν τις εξελίξεις. Ένας απαγορευμένος έρωτας, μια συνομωσία, μια προδοσία και άλλα γεγονότα φέρνουν σταδιακά το μυθιστόρημα στην αυγή του 20ού αιώνα και εξακολουθούν να κρατούν αμείωτη την προσοχή. Μαζί τους αλλάζει και η ταυτότητα του ελληνισμού της Αιγύπτου, το εμπόριο, ο κόσμος ολόκληρος μα μέσα σ’ αυτήν τη δίνη ο έρωτας εξακολουθεί να βρίσκει πρόσφορο έδαφος και να φύεται σκορπώντας τη μυρωδιά του γύρω του. Θα καταφέρει να προσπεράσει τα εμπόδια της μοίρας;

Το νέο μυθιστόρημα της Ζωγραφιάς Τσαβέα είναι μια τρυφερή ρομαντική ιστορία, γεμάτη αισιοδοξία, δύναμη και αγάπη που ζωντανεύει ενδιαφέρουσες εποχές και αληθινούς χαρακτήρες. Με μέτρο και απόλυτο έλεγχο της ροής, η συγγραφέας παρακολουθεί, καταγράφει, αναβιώνει και συστήνει ανθρώπους της διπλανής πόρτας, ιστορικά γεγονότα και περίπλοκες διαπροσωπικές σχέσεις που σταδιακά ξεχωρίζουν και παίρνουν τη θέση τους στο κέντημα της ζωής λίγο πριν τα ντύσει το υφάδι της προσμονής με τα δικά του σχέδια.

Βιβλίο Μια σκανδαλώδης ζωή
Τίτλος πρωτοτύπου A scandalous life
Συγγραφέας Mary S. Lovell
Μεταφραστής Μαρία Παππά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μου κάνει εντύπωση που μια γυναίκα όπως η Jane Elizabeth Digby, που έζησε πικάντικα και έντονα τη ζωή της, υπήρξε πραγματικά, γιατί η καθημερινότητά της ήταν απίστευτα σκανδαλώδης! Κι όμως, αυτή η γυναίκα έκανε τέσσερις γάμους, απέκτησε έξι παιδιά και έφτασε ακόμη και στην Αθήνα του Όθωνα, ταράζοντας την κοινωνία της εποχής. Η Digby δεν άφηνε αρσενική γάτα να περάσει δίπλα της χωρίς να πάρει μεζέ! Ξεκίνησε από τα 17 της, νυμφευόμενη άντρα μεγαλύτερό της και φυσικά αριστοκράτη (η ίδια ήταν από εύπορη οικογένεια). Τον χώρισε λόγω μοιχείας! Ο γιος που απέκτησε ήταν του ξαδέρφου της! Και μέσα σε αυτά τα σκληρά, μοναχικά χρόνια, είχε και εξωσυζυγική σχέση (ο ξάδελφος ήταν ενδοοικογενειακή σχέση!) με τον επιτετραμένο της Αυστριακής Πρεσβείας στο Λονδίνο. Μόλις τους κάναν τσακωτούς ο επιτετραμένος γύρισε στο Λονδίνο και η Digby τον ακολούθησε σαν σκυλάκι. Η χυλόπιτα που έφαγε όμως ήταν χορταστική κι έτσι πήρε τα δυο παιδιά που του έκανε και κατέληξε στην αυλή του βασιλιά Λουδοβίκου στο Μόναχο (στο δρόμο εμπλούτισε τις ερωτικές εμπειρίες της, για να το θέσω κομψά, χάρη σε δύο εθελοντές). Ο Λουδοβίκος τη μύησε στην αρχαιολατρεία και την προσωπικότητά του (και όχι μόνο) και έκαμαν τέκνο. Ε, αυτοκράτορας ήταν, σιγά μην την αναγνώριζε επίσημα ως ερωμένη του.

Έτσι η Digby παντρεύτηκε Γερμανό βαρόνο κι έκανε πάλι δυο παιδιά. Ο καιρός περνά, να μην κάνουμε κάτι να περνά η ώρα; Έλληνας, κυρίες και κύριοι, σπουδάζων εν Μονάχω είναι ο επόμενος στην κλήρωση και εγκαθίστανται εν Κερκύρα. Νυμφεύονται, τεκνοποιούν αλλά το παιδί πεθαίνει και ο σύζυγος την απατά (μα τι πράγμα κι αυτός, δεν ντρέπεται!) οπότε η ζωντοχήρα μας καταφεύγει στην Αθήνα και γίνεται κολλητή της Δούκισσας της Πλακεντίας και πρώτο όνομα στην αθηναϊκή κοινωνία. Η Αμαλία γίνεται φανατικός εχθρός της γιατί ερωτεύονται τον ίδιο άντρα (από τις απολαυστικότερες σελίδες του βιβλίου!!!), τον Χριστόδουλο Χατζηπέτρο, αγωνιστή του ’21! Σκάνδαλο στην κοινωνία της εποχής και η Digby το σκάει στη Συρία, όπου δοκιμάζει και το εξωτικό χρώμα! Έλα όμως που ο σεΐχης την κάνει να βρει τον πραγματικό της εαυτό και να κάτσει φρόνιμα δίπλα του ως το τέλος της ζωής της!

Ειλικρινά μια βιογραφία που δεν προσθέτει κάτι ιδιαίτερο, ούτε εμπλουτίζει σε κάτι σημαντικό τις γνώσεις του αναγνώστη. Πέρα από την πλάκα, για όσους τους αρέσουν τα ταξίδια και οι εντυπώσεις περιηγητών από τον 18ο αιώνα, το τελευταίο μέρος του βιβλίου, όπου η Jane Elizabeth Digby ζει στη Συρία και ταξιδεύει με τον άντρα της, τον σεΐχη, στην ενδοχώρα, είναι από τα πιο ωραία κομμάτια του βιβλίου, γεμάτα ενδιαφέροντα πράγματα για τις αρχαιότητες, τη μυθολογία, την ιστορία αυτής της υπέροχης χώρας. Τα ταξίδια και οι περιπλανήσεις της Jane στη Συρία άνοιξαν το δρόμο για τους ταξιδιώτες που θέλουν να γνωρίσουν τη Συρία να το κάνουν, μιας και ο κίνδυνος ξαφνικών ληστρικών επιδρομών μειωνόταν ενώ το ενδιαφέρον των ντόπιων, έμπειρων οδηγών να ξεναγούν τους τουρίστες, άρχισε να ανθίζει! Ειδικά στην Αγγλία έχουν σχεδιαστεί διαδρομές-προσκύνημα στα χνάρια της Digby , κάτι που οδήγησε χρόνια αργότερα την υπέροχη συγγραφέα Ιφιγένεια Θεοδώρου να γράψει, με αφορμή αυτές τις περιπλανήσεις, το λυρικό βιβλίο «Η γεύση της ερήμου».

Ένα ακόμη κακό στοιχείο του βιβλίου είναι κάποια λάθη που κάνει η συγγραφέας και τα επισημαίνει η μεταφράστρια στην τωρινή ελληνική έκδοση, π. χ. θεωρούσε το Χατζηπέτρο ότι ήταν Αλβανός ενώ ήταν Τρικαλινός κλπ. Σε γενικές γραμμές το διάβασα λόγω του βιβλίου της Ιφιγένειας Θεοδώρου που ανέφερα πιο πάνω, για να έχω πληρέστερη εικόνα αλλά αυτό δε σημαίνει ότι σας το συνιστώ κιόλας!

Βιβλίο Τρεις κόρες
Συγγραφέας Σοφία Αυγερινού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αυτή είναι μόνο η ραχοκοκαλιά του εξαίρετου μυθιστορήματος που μόλις διάβασα και ακόμη το κρατάω μέσα μου, ενός κειμένου ποτισμένου με υποδόρια μηνύματα περί μετανάστευσης, οικογενειακών σχέσεων, αγάπης προς την πατρίδα, έρωτα, απαντοχής και ρατσισμού. Ένα διαμαντάκι για το οποίο ειλικρινά όσα και να γράψω θα είναι φτωχά και λίγα μπροστά στην τεχνική του αρτιότητα, την καλαίσθητη γραφή, τα καλοδουλεμένα ψυχογραφήματα, τις καλοσκηνοθετημένες εικόνες. Οι μεγάλες του παράγραφοι δεν είναι χαώδεις. Είναι σα μικρές κωμοπόλεις που πάλλονται από ζωή και μέσα σε ένα εκτενές πλαίσιο περιγράφουν και καταγράφουν περιστατικά και σκηνές που γεννούν συνέχεια σκέψεις και αισθήματα. Ήταν μια θάλασσα που ήθελα να βυθιστώ μέσα της ώσπου να βρω το ακρογιάλι του τέλους, προτιμούσα όμως να περιστρέφομαι αενάως ανάμεσα στις λέξεις και στις προτάσεις γιατί τις ένιωσα δικές μου, προσωπικές.

Ας ξεκινήσω με τον Νικόλα. Πληγωμένος ακόμη από την εγκατάλειψη του πατέρα, παρ’ όλ’ αυτά αποφασίζει να πάει στη Γερμανία για μια συνέντευξη, προσμένοντας να ενταχθεί σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον στο οποίο θα μπορούσε να ανελιχθεί και να εξελιχθεί. Καθ’ οδόν προς το Βερολίνο σταματάει και στο Μόναχο, όπου η συνάντηση με τον άνθρωπο που τον γέννησε είναι δοσμένη με ένταση και ενάργεια. Σκέτες λέξεις, που πονάνε, πληγώνουν, ενώνουν, προδίδουν και συγχωρούν φτιάχνουν ένα ψηφιδωτό σχέσης μεταξύ πατέρα και γιου που με κλόνισε. Ο πατέρας έχει δοκιμάσει την οικογενειακή ζωή στην Ελλάδα και τώρα στη Γερμανία. Είναι σε θέση να ξεχωρίσει τι του ταιριάζει και τι όχι και το ίδιο προσπαθεί να υποδείξει και στον γιο του να κάνει, άλλωστε γι’ αυτό δε χώρισε; Πόσο μοιάζουν λοιπόν πατέρας και γιος και πόσο μακριά από τα κληρονομικά χαρακτηριστικά του πατέρα του θα καταφέρει να φτάσει ο Νικόλας; Κι εκεί που αναρωτιέσαι αν ο Νικόλας τελικά θα παραμείνει στη Γερμανία είτε ακολουθώντας τις συμβουλές του πατέρα του είτε ως σουβλατζής στο Βερολίνο, συμβαίνει κάτι αναπάντεχο.

Η ξενιτειά είναι δύσκολο πράγμα και συνεχίζει ακόμη και σήμερα (ειδικά σήμερα) να ρημάζει οικογένειες, ψυχές, σπιτικά. Στις «Τρεις κόρες» όμως εκτίθεται απροκάλυπτα, χωρίς ωραιοποίηση και φυσικά χωρίς τάση για μελόδραμα. Οι καταστάσεις και οι συνθήκες είναι τέτοιες που νιώθεις ξαφνικά το δάκρυ να μουσκεύει τις σελίδες κι αναρωτιέσαι από πού προέκυψε τώρα αυτό, αφού δε διάβασες κάτι συγκινητικό. Αυτή ακριβώς είναι η μαγεία της συγγραφής, να μη σου υποδεικνύει ότι θα κλάψεις ή θα γελάσεις αλλά να σε ωθεί χωρίς να το νιώσεις να εκφραστείς έτσι. Δεν υπάρχουν σκηνές τετριμμένες, μόνο η σκληρή πραγματικότητα της δυσκολίας στα ξένα χώματα, σε συνδυασμό με τις αλλαγές που υφίστανται στην ψυχή. Γράφει χαρακτηριστικά η κυρία Αυγερινού: «Το να είσαι ξένος στην ξενιτειά είναι ταυτολογία. Το παράδοξο είναι όταν η πατρίδα σου σε έχει διώξει πριν ακόμα φύγεις. Φεύγεις ξένος, γίνεσαι ξένος, κι όταν γυρνάς, είσαι για όλους ξένος» (σελ. 266-267).

Μια άλλη πλευρά της μετανάστευσης δείχνει η συγγραφέας με τις περιπέτειες που ζουν ο Ομάρ και η οικογένειά του που φεύγουν πρόσφυγες από τη Συρία κι αγωνίζονται να φτάσουν στο Βερολίνο για μια καλύτερη ζωή. Κι εκεί έχουμε δωρικότητα στην αφήγηση, λιτότητα στα εκφραστικά μέσα ενώ η ιστορία τους εντάσσεται σταδιακά στην ιστορία του Νικόλα κι εμφανίζεται ξαφνικά, άριστα περιπεπλεγμένη στην κεντρική ιδέα. Μήπως τελικά ο προορισμός δεν είναι και η καλύτερη λύση; Από την άλλη βέβαια τι να κάνεις, να σε σκοτώνουν οι συμπατριώτες σου; Ευρηματική η ιδέα να κινούνται παράλληλα ο Νικόλας με τον Ομάρ, ακολουθώντας σχεδόν την ίδια διαδρομή ταυτόχρονα.

Ως προς τη δεύτερη ιστορία, υπάρχει άφθονο έδαφος να ξεδιπλωθεί η ιδεολογία της συγγραφέως για τον εθνικοσοσιαλισμό και για την αρχαιοκαπηλία. Διαλέγοντας προσεκτικά τα πρόσωπα που θα αποτελέσουν τους αντίθετους πόλους καταφέρνει να αποδώσει άριστα όχι τόσο την εποχή, την οποία άλλωστε ντύνει με εντελώς λιτά πραγματολογικά στοιχεία, όσο τις αντιλήψεις που επικρατούσαν λίγο πριν την ιστορική 28^η Οκτωβρίου. Από την ιστορία περνάνε άνθρωποι που πιστεύουν στην ιδεολογία του ναζισμού χωρίς να καταλαβαίνουν πως αυτό θα οδηγήσει στον όλεθρο (και δε μιλάω για τα κρεματόρια των Εβραίων, μιας και αυτό αποκαλύφθηκε μόνο προς το τέλος του πολέμου) και την καταστροφή. Επιχειρηματολογούν υπέρ της γερμανικής επικράτησης και ταυτόχρονα υποστηρίζουν πως η Ελλάδα δε θα πειραχτεί γιατί οι Γερμανοί είναι αρχαιολάτρες. Ταυτόχρονα υπάρχουν άλλοι χαρακτήρες που πιστεύουν πως η Ελλάδα δεν πρέπει να μπει στον πόλεμο από φόβο για αντίποινα από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς.

Ακόμη κι όταν ξεσπάει η ιταλική επίθεση, κάποιοι επιμένουν πως η γερμανική μηχανή θα αδιαφορήσει για τη χώρα μας, μιας και την απασχολεί η Ρωσία. Υπάρχει δηλαδή ένα πλήθος από διαφορετικές ιδεολογίες, αντιλήψεις και νοοτροπίες που αποδίδει σχεδόν ανάγλυφα την ατμόσφαιρα που επικρατούσε λίγο πριν την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο. Για να μην αναφερθώ στις ανατριχιαστικές περιγραφές όταν θάβονταν τα αγάλματα, πόσο αριστοτεχνικά και ρεαλιστικά αποδόθηκε η ατμόσφαιρα. Η αρχαιοελληνική κληρονομιά μας θαμμένη σε κρησφύγετα και να έχεις και την άρτια πένα της κυρίας Αυγερινού να είναι αμείλικτη ως προς τις περιγραφές και το συναίσθημα. Και μέσα σ’ όλ’ αυτά να ανθίζει ένας έρωτας που έμοιαζε αρχικά ιδανικός και μακριά από αυτές τις αντίπαλες φατρίες. Τι θα συμβεί όμως στη ζωή της Ευρυδίκης και του Κλάους όταν ο πόλεμος χτυπήσει την πόρτα του σπιτικού που δεν πρόλαβαν να ανοίξουν;

Κι εκεί που νόμιζα πως αυτές οι ιστορίες δε συνδέονται μεταξύ τους, πλανήθηκα οικτρά! Εκεί που έλεγα πως το 1940 δε θα συνδεθεί με το 2015, αυτό γίνεται όχι μόνο μία φορά αλλά δύο, με έξυπνο, ευρηματικό και πρωτότυπο τρόπο, που έσβησε και τις ελάχιστες αμφιβολίες που μου είχαν απομείνει για τη συγγραφική ικανότητα της κυρίας Αυγερινού. Ο τρόπος που διάλεξε να ενώσει αυτά τα αρχικά παράλληλα σύμπαντα εξήγησε πολλά σκοτεινά σημεία της ψυχολογίας κάποιων χαρακτήρων και έδεσε σφιχτά την ιστορία, χαρίζοντάς της ένα λογοτεχνικό μέστωμα και μια θέση στην καρδιά μου. Ως προς τον τίτλο του βιβλίου, πίστευα αρχικά πως επρόκειτο για αναφορά στις κόρες του Νικόλα και του κυρίου Λίτοβα, οπότε έψαχνα για την τρίτη κόρη. Σύντομα όμως κατάλαβα πως επρόκειτο για κάτι άλλο, κάτι καλύτερο, μιας και δεν περίμενα η κυρία Αυγερινού, με αυτήν τη γραφή, με αυτές τις δυνατότητες, να κατέφευγε σε κάτι τόσο απλό. Και πράγματι, ο τίτλος του βιβλίου παραπέμπει σε μία από τις δυνατότερες σκηνές του βιβλίου, μια περιγραφή που δένει και πάλι αριστοτεχνικά τη μετανάστευση, την αρχαιοκαπηλία και την πατρότητα, τρεις έννοιες που συνωστίζονται στο μυθιστόρημα ποια θα πρωτοβγεί στην επιφάνεια.

Οι «Τρεις κόρες» είναι ένα εξαίρετο λογοτεχνικό κείμενο, μια πρωτότυπη και διαφορετική αναγνωστική πρόταση που αξίζει να ανακαλυφθεί.

Βιβλίο Πρόσφυγας
Τίτλος πρωτοτύπου Refugee
Συγγραφέας Alan Gratz
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Και οι τρεις περιπέτειες είναι γραμμένες με συναρπαστικό τρόπο, αν μπορεί κάποιος να χαρακτηρίσει «συναρπαστική» τη σταδιακή εκρίζωση ενός ανθρώπου από τη γενέθλια γη και τον διαμελισμό της ψυχής του σε χιλιάδες μικρά κομμάτια που αναρωτιούνται το αέναο «γιατί» (ειδικά στην περίπτωση του Μαχμούντ έπαθα σοκ με το βομβαρδισμό του διαμερίσματός τους, όταν ο αδερφός του τη μια στιγμή έβλεπε Χελωνονιντζάκια στο DVD και την επόμενη, στο ίδιο σημείο, έβλεπε το μπαλκόνι του γείτονα). Κάθε ιστορία, αν και έχει κοινές αφετηρίες αφήγησης και όμοιους θεματικούς άξονες με τις άλλες (πρόσφυγες που αναγκάζονται να δραπετεύσουν από ένα αδυσώπητο καθεστώς), έχει διαφορετική εξέλιξη και ανατροπές, είναι ρεαλιστικότατη, λυρική και συγκινητική.

Οι μικροί ήρωες ωριμάζουν, αλλάζουν (για να μην πω μεταμορφώνονται), παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους, ενηλικιώνονται πριν την ώρα τους και παρά τη θέλησή τους. Ο συγγραφέας έχει μελετήσει εξονυχιστικά τις συνθήκες, τα ιστορικά στοιχεία, το φόντο και καταγράφει τρεις περιπέτειες που δεν με άφησαν στιγμή ασυγκίνητο. Το δάκρυ και η θλίψη δεν εκβιάστηκαν ούτε ένιωσα πως επιδιώχθηκαν, τα γεγονότα είναι απλώς εκεί, ζωντάνεψαν με μια καλοδουλεμένη γραφή και με άφησαν να παραδέρνομαι κι εγώ στις αχανείς θάλασσες της γης όπου έπλεαν οι πρωταγωνιστές με τις ελπίδες τους. Θα μπορούσα να χαρακτηρίσω επιτηδευμένα τα εμπόδια που παρουσιάζονταν συνέχεια στις ιστορίες αυτές και τη διακοπή της καθεμίας σε κρίσιμο σημείο, όμως τα συναισθήματα, το σφίξιμο στο στομάχι, η συγκίνηση και η συμπάθεια (εκ του συν + πάσχω) κυριάρχησαν και με κυρίευσαν καθ’ όλη τη διάρκεια της αφήγησης.

Ο Γιόζεφ Λάντοου είναι από τους επιβάτες του πραγματικού «Σεντ Λούις», ενός υπερωκεάνιου που απέπλευσε από τη ναζιστική Γερμανία το 1939 με 908 Εβραίους πρόσφυγες που περίμεναν να γίνουν δεκτοί στην Κούβα, είτε μόνιμα είτε ως ενδιάμεσος σταθμός πριν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτοί οι άνθρωποι έγιναν το πολιτικό παιχνίδι μικρόμυαλων και πικρόχολων διπλωματών ενώ ταυτόχρονα η άρνηση της Κούβας να τους αφήσει να αποβιβαστούν λειτούργησε και ως προπαγάνδα για τα ελεύθερα ακόμη έθνη ώστε να δουν πως οι Εβραίοι είναι παντού ανεπιθύμητοι ως λαός. Η ιστορία του Εβραιόπουλου είναι γεμάτη πικρές αλήθειες και απρόβλεπτα γεγονότα, ενώ η σχέση του με τον πατέρα του που ανοικοδομήθηκε από την αρχή, ήταν καλοδουλεμένη και τρυφερή. Ο μικρός Γιόζεφ, που έζησε την τελετή του μπαρ μιτσβά στο καράβι, από υπάκουος γιος μεταμορφώθηκε σε υπεύθυνο ενήλικα που έπρεπε να προσέχει τους γονείς και την αδελφή του. Ο πατέρας του είναι μια προσωπικότητα που αγάπησα βαθιά, μιας και τον πήραν άνθρωπο, τον έκλεισαν σε στρατόπεδο και τον παρέδωσαν ζώο στην οικογένειά του, γεμάτο ψευδαισθήσεις, φοβίες και ανασφάλειες. Οι επιβάτες στο πολυτελές κατά τα άλλα κρουαζιερόπλοιο, άλλαξαν κι αυτοί σταδιακά από απελπισμένοι πρόσφυγες σε απαιτητικούς επιβάτες, όταν διαπίστωσαν πως η Κούβα δεν τους θέλει κι αναγκάζονται να γυρίσουν πίσω στην Ευρώπη. Το τι τους περιμένει ακόμη, το αφήνω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει.

Χάρη στην Ιζαμπέλ έμαθα πολλά για την κοινωνική, οικονομική και πολιτική θέση της Κούβας πριν και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, τι είχαν αυτές οι δύο χώρες και πόσο εξαρτιόταν η Κούβα από την πρώην ΕΣΣΔ. Το απολυταρχικό καθεστώς αποδίδεται παραστατικότατα και η αγωνία των απλών ανθρώπων να ξεφύγουν από αυτήν τη σκλαβιά και τη φυλάκιση είναι σχεδόν ανάγλυφη. Παρ’ όλο που η Κούβα είναι σχετικά κοντά στις ακτές του Μαϊάμι, οι περιπέτειες (και) της Ιζαμπέλ ποικίλουν: αγωνία, φόβος, ελπίδα, ανατροπές, χωρίς να υπάρξει πουθενά κάποιο χάσμα ή κάτι περιττό. Στέρεη, δωρική αφήγηση, κλιμακούμενη αγωνία και το παιχνίδι της γάτας και του ποντικού με την ακτοφυλακή των Ηνωμένων Πολιτειών είναι λίγα μόνο από τα χαρακτηριστικά της ιστορίας του κοριτσιού.

Τέλος, ο Μαχμούντ είναι ίσως η πιο τραγική ιστορία, μιας και διαδραματίζεται στην εποχή μας και στις ακτές μας. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ πόσο αναίτιες και παράλογες είναι οι απαρχές του εμφύλιου πολέμου στη Συρία και χάρη στην πένα του συγγραφέα ένιωσα σχεδόν στο πετσί μου τις τραγικές συνθήκες επιβίωσης των Σύριων (ο συγγραφέας φτάνει στο σημείο να παραδεχτεί: «Ήταν καλύτερα να μην έχεις φίλους στη Συρία το 2015», σελ. 25). Το παράλογο των διεθνών παιχνιδιών, οι δυσκολίες φυγάδευσης στην Τουρκία και την Ελλάδα, η πλήρης και στυγνή εκμετάλλευση του πόνου και της δυστυχίας αυτών των ανθρώπων, είναι κάτι που συναντάμε καθημερινά ανά πάσα στιγμή. Είναι άκρως συγκινητικές οι συνθήκες φύλαξης στην Ουγγαρία ενώ κόβουν την ανάσα οι περιπέτειες στο Αιγαίο πέλαγος. Ταυτόχρονα, οι πράξεις απελπισίας με ανυπολόγιστες συνέπειες στο μέλλον, δείχνουν την ανάγκη του ανθρώπου να επιβιώσει και ταυτόχρονα να σώσει ό,τι αγαπά πολύ.

Στην ιστορία μάλιστα του Σύριου πρόσφυγα κατάλαβα την πικρή αλήθεια που υπάρχει πίσω από τη συμπεριφορά των «πολιτισμένων χωρών» όταν υποδέχονται τους πρόσφυγες:

«Μας βλέπουν μόνο όταν κάνουμε κάτι που δε θέλουν… Όταν όμως οι πρόσφυγες έκαναν κάτι που δεν ήθελαν εκείνοι -όταν προσπαθούσαν να περάσουν τα σύνορα της χώρας τους ή να κοιμηθούν στις εισόδους των καταστημάτων τους ή να σταματήσουν τα αυτοκίνητά τους ή να προσευχηθούν στα καταστρώματα των καραβιών τους- τότε μόνο οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να τους αγνοούν πια» (σελ. 216).

Συγκινητικό, αληθινό, ρεαλιστικό ως βιβλίο, μια γροθιά στο στομάχι για μένα τουλάχιστον που το διάβαζα στο ζεστό σπίτι μου, ξαπλωμένος στο κρεβάτι μου, με το άπλετο φως της λάμπας πλάι μου και τους γονείς μου στο σαλόνι να γελάνε με κάτι. Συναρπαστικό, ανατρεπτικό και με μηνύματα και συναισθήματα ως κείμενο, δεν με άφησε να πάρω ανάσα ή να σηκώσω κεφάλι από τον καταιγισμό των εξελίξεων.

Κλείνοντας, να τονίσω πως οι ιστορίες κάποια στιγμή τέμνονται με έξυπνο και μη αναμενόμενο τρόπο, όχι για να αποδοθεί ένας κοινός άξονας αλλά για να γεμίσει η ψυχή ελπίδα και προσμονή, για να καταλάβει κάποιος πως δεν πρέπει να σταματάς να αγωνίζεσαι για κάτι που θέλεις πολύ και έχεις και το δίκιο με το μέρος σου. Ανακουφίστηκα με τον τρόπο που τελείωσαν οι περιπέτειες των παιδιών, και ο συγγραφέας, αφού παραθέτει χάρτες με τα τρία αυτά ταξίδια, κλείνει με τις προσωπικές του σημειώσεις και επεξηγήσεις για τον τρόπο που έγραψε αυτό το μυθιστόρημα και ποια πραγματικά γεγονότα τον ενέπνευσαν. Να μην ξεχάσω να αναφέρω πως μέρος των εσόδων από την πώληση του βιβλίου, θα διατεθεί στην UNICEF Ελλάδος για τα παιδιά όλου του κόσμου.

Βιβλίο Αλέξανδρος και Εσπερία
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Τρικουνάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον αρχικά ιστορικό μυθιστόρημα με σημαντικές κι ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορική, κοινωνική, οικονομική και διπλωματική ιστορία στους κόλπους της ρωμαϊκής (βυζαντινής) αυτοκρατορίας. Πώς ζούσαν φτωχοί και αστοί, πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος του στρατού στη διατήρηση της ειρήνης και γιατί ήταν πόλος έλξης για νέους χωρίς άλλο επαγγελματικό προορισμό, τι κινδύνους είχε η εμπορική ναυτιλία, ποια ήταν η θέση της γυναίκας και ποια η ιεραρχία μέσα στην οικογένεια; Αυτά και πάρα πολλά άλλα θέματα πλουτίζουν το μυθιστόρημα. Η Κωνσταντινούπολη ξεδιπλώνεται σε όλες της τις διαστάσεις. Από το οχυρωμένο λιμάνι ως τα μαγαζιά και το παλάτι, από τα πορνεία ως τους αξιωματικούς, όπου ανθεί κάθε είδος δοσοληψίας: σκλάβοι, ιερόδουλες, όπλα, μυστικά, εμπόριο. «… η ανημποριά και η δουλεία έφερναν κάποια πλάσματα στο έσχατο σημείο εξαθλίωσης, ενώ άλλοι απολάμβαναν κι εκμεταλλεύονταν αυτήν την κατάσταση… Δεν έλειπε η ρουφιανιά, η εξαπάτηση ανταγωνιστών μα και η συλλογή κάθε είδους πληροφοριών» (σελ. 130). Εξίσου παραστατικά δίνεται και το λιμάνι του Χάνδακα ενώ τα κουρσέματα των πλοίων από τους Σαρακηνούς ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη που ταξιδεύει από τη Συρία στην Κρήτη και τη Βασιλεύουσα, από τη Βάρνα στις Συρακούσες και στην ανατολική Μεσόγειο.

Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο, που χωρίζεται σε τρία μέρη, με δυσκόλεψε αρκετά. Ελλείψει διευκρινιστικών σημειώσεων (μόνο κάποιες γενικές παρατηρήσεις δίνονται στο τέλος του βιβλίου) και όχι μόνο, δεν μπόρεσα να τοποθετηθώ επαρκώς στο γενικότερο ιστορικό πλαίσιο. Ο συγγραφέας έχει εντρυφήσει αρκετά κι έχει μελετήσει σε βάθος την εποχή, τους τόπους και τα γεγονότα που καλείται να ζωντανέψει ώστε να δώσουν στο μυθιστόρημά του τον απαραίτητο ρεαλισμό που θα δώσει σάρκα και οστά στους χαρακτήρες του. Παρ’ ολ’ αυτά, η τεχνική που ακολούθησε στην αφήγηση δεν κατάφερε να μου μεταλαμπαδεύσει όλον αυτό τον πλούτο ούτε να με βοηθήσει να ζήσω εκ των έσω τα γεγονότα που επηρεάζουν τους ήρωες του μυθιστορήματος. Υπάρχει μια επιμονή στο ξεδίπλωμα του παρελθόντος των σημαντικότερων εξ αυτών, ενός παρελθόντος γεμάτου με χαρακτήρες που επηρεάζουν μεν τους ήρωες και δίνουν αφορμή να καταγραφούν αρκετά εγκυκλοπαιδικά στοιχεία, όμως ταυτόχρονα δεν υπάρχει αυστηρός συνεκτικός δεσμός και αλληλουχία των εξελίξεων. Ξεκίνησα να κρατώ αναλυτικές σημειώσεις γύρω από όλα αυτά, σύντομα όμως διαπίστωσα πως αρκετούς δε θα τους συναντήσω στην πορεία της ανάγνωσης κι έτσι σταματούσα κι έστρεφα αλλού την προσοχή μου, μόνο και μόνο για να πάω μετά πάλι αλλού.

Όπως έγραψα και πριν, το μυθιστόρημα χωρίζεται σε τρία μέρη, με το δεύτερο να είναι ξεκάθαρα η ραχοκοκαλιά του βιβλίου και το πιο συναρπαστικό, κατ’ εμέ, κομμάτι. Στο πρώτο μέρος άργησα πάρα πολύ να διαπιστώσω πως ουσιαστικά όσα εξιστορούνται αφορούν τη Λάιλα, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πώς ανταλλάσσανε τους αιχμαλώτους οι Ρωμαίοι, με μια γυναίκα που περιμένει τον άντρα της να απελευθερωθεί, με την οικογένειά της να έχει σημαντική περιουσία που εξηγείται αργότερα πώς την απέκτησε και πώς τη χρησιμοποιεί, με τον υποψήφιο απελεύθερο να έχει το δικό του υπόβαθρο κλπ. Κι όταν στρεφόμαστε πλέον στη Λάιλα, ένα ταξίδι θα της αλλάξει για πάντα τη ζωή και τη νοοτροπία, κάτι που δυστυχώς άργησα να κατανοήσω γιατί φωτίστηκε μέσα από γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο δεύτερο μέρος. Υπάρχουν κι άλλες λεπτομέρειες που αφορούν π. χ. τον Αλέξανδρο, καθώς και τις κοινωνικές και στρατιωτικές μεταβολές των γύρω από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία λαών κι όλα αυτά υπαναχωρούν στο δεύτερο μέρος, όπου η δράση εκτυλίσσεται πλέον στην Κωνσταντινούπολη.

Σίγουρα οι χαρακτήρες ενός μυθιστορήματος πρέπει να επεξεργάζονται σωστά και να αποτελούν αδιάλειπτη ροή ενός καλογραμμένου και σωστά μελετημένου πλαισίου, μόνο που στο μυθιστόρημα αυτό ο δεσμός αυτός κάπου χαλαρώνει, κάπου αλλού σπάει, κάπου πιο πέρα ρίχνει αλλού το κέντρο βάρος του, κάτι που, σε συνδυασμό με την τεχνική του συγγραφέα να ολοκληρώνει κάποιες σκηνές μέσα από λεγόμενα των χαρακτήρων πολύ αργότερα μες στο κείμενο, με δυσκόλεψε αφάνταστα. Ακόμη και τα πραγματολογικά στοιχεία δεν επεξηγούνται, απλώς παρατίθενται και ενσωματώνονται στην πλοκή. Πρέπει κανείς να ξέρει πως Ρωμαίοι ήταν η ονομασία των Βυζαντινών, πως Νέα Ρώμη είχε ονομαστεί η Κωνσταντινούπολη και ως πού έφτανε η Μακεδονία και γιατί υπήρχαν αντεκδικήσεις με τη Βουλγαρία για τα εδάφη της. Η ειρήνη είναι επίπλαστη, με τους Ρωμαίους να στριμώχνονται από τους Άραβες, οι Βούλγαροι να αγωνίζονται για να αποκτήσουν εθνική οντότητα και οριοθέτηση του χώρου τους, Μαγυάροι, Πετσενέγκοι και Ρως πιέζουν από βορρά κι οι Ρωμαίοι πιέζουν σλαβικά και ελληνικά φύλα προς τα νότια. Μα πάνω απ’ όλα: «…εντυπωσιασμένη από τα πάθη των ανθρώπων, από τους τρόπους που μηχανεύονταν για να βλάψουν ο ένας τον άλλο, από τη δίψα να αρπάξουν ηδονή κι απόλαυση. Και κάποιοι είχαν την ικανότητα να εκμεταλλεύονται αυτά τα πάθη προς όφελός τους» (σελ. 135).

Βάσει της τελευταίας αυτής πρότασης έκανα μια σχετική έρευνα γύρω από την εποχή και τις σχέσεις μεταξύ των λαών κι αυτό με καθυστέρησε και με απομάκρυνε από την πλοκή, παρ’ όλ’ αυτά με βοήθησε να ενταχθώ καλύτερα στο κλίμα. Η βυζαντινή ιστορία είναι γεμάτη από ήσσονος αλλά και πρωτεύουσας σημασίας γεγονότα, αλλεπάλληλες διαδοχές αυτοκρατόρων, μάχες, φυλές, απανωτές εξελίξεις, εδώ όμως περιοριζόμαστε σε μια συγκεκριμένη περίοδο κι έτσι πιστεύω πως ένα σύντομο πλαίσιο ή κάποιες επιπλέον επεξηγήσεις ή έστω μερικές υποσημειώσεις θα ήταν κάτι παραπάνω από καλοδεχούμενες. Και η ιστορία προχωράει από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μες στο χρόνο, αλλάζει τόπους, προσθέτει νέα πρόσωπα με το δικό του κοινωνικό και ιστορικό υπόβαθρο το κανένα και δε σταμάτησα λεπτό να κρατάω σημειώσεις για να μη χαθώ πουθενά. Ευτυχώς από το δεύτερο μέρος και εφεξής η πλοκή εστιάζεται στην καθαυτή εξιστόρηση και η δράση παρακολουθείται πιο εύκολα.

Τι γίνεται λοιπόν με το κατασκοπικό κομμάτι του μυθιστορήματος; Κουμπώνει αρμονικά με τα γεγονότα της εποχής και του τόπου ενώ ο υποδόριος έρωτας μεταξύ του Αλέξανδρου και της Εσπερίας δίνεται στις σωστές του διαστάσεις. Η πάλη ανάμεσα στο καθήκον και την αγάπη τυραννάει και τους δύο κι όσο η δράση κορυφώνεται τόσο κάποιες εξελίξεις απομακρύνουν την πολυπόθητη ένωση. Οι έρευνες του ενός για την αποκάλυψη του δικτύου κατασκοπείας και ο αγώνας της άλλης να παραμείνουν τα σχέδιά της κρυμμένα είναι ένα διαρκές παιχνίδι γάτας και ποντικού, το οποίο, εμπλουτισμένο με αναπάντεχες εξελίξεις, με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Όταν όμως η ιστορία της Εσπερίας συναντάει ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο και το κέντρο βάρους της πλοκής αλλάζει, υπάρχει μια εξίσου λεπτομερής παράθεση γεγονότων που προετοιμάζουν το επόμενο βήμα της, πάλι όχι άμεσων με τις εξελίξεις καθαυτές. Ένας σημαντικός ασθενής στο νοσοκομείο της πόλης, οι επαφές της Εσπερίας με γιατρούς και θεραπευτές δίνουν το έναυσμα για μια πλήρη σχεδόν παράθεση των ιατρικών επιτευγμάτων και απόψεων που ήταν γνωστά και χρησιμοποιούνταν στην ιατρική και τη χειρουργική της εποχής. Σίγουρα δε γίνεται να έχουμε διαρκώς δράση και εξελίξεις ούτε στείρα παράθεση γεγονότων χωρίς καλολογικά και πραγματολογικά στοιχεία, απλώς και σε αυτό το σημείο αφθονούν και υπερτερούν επουσιώδεις λεπτομέρειες που βαρύνουν το κείμενο και καθυστερούν αρκετά τις εξελίξεις. Σε αυτά τα συμπεράσματα κατέληξα όταν πειραματίστηκα στο τρίτο μέρος προσπερνώντας αποσπάσματα και σελίδες ή διαβάζοντας διαγώνια και ναι, δεν έχανα τον ειρμό της ιστορίας.

Το «Αλέξανδρος και Εσπερία» είναι ένα καλά μελετημένο ιστορικό μυθιστόρημα, με αρκετές συναρπαστικές σκηνές δράσης και απανωτές ανατροπές, που ζωντανεύει με ενάργεια και ρεαλισμό τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία του 9^ου αι. μ. Χ., μια περίοδο όπου οι Σαρακηνοί λυμαίνονται τις θάλασσες, οι Βούλγαροι ακονίζουν τα μαχαίρια τους για κατάληψη «αλύτρωτων εδαφών», το εμπόριο ανθεί παρά τις χιλιάδες δυσκολίες και η Κωνσταντινούπολη είναι το μεγαλύτερο και σημαντικότερο κέντρο πληροφοριών για όλους. Αν παραλείπονταν όμως αρκετά κομμάτια και αν υπήρχε μια μικρή βοήθεια από τον συγγραφέα για καλύτερη κατανόηση των δρώμενων θα ήταν πολύ καλύτερο.

Βιβλίο Η γεύση της ερήμου
Συγγραφέας Ιφιγένεια Θεοδώρου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιφιγένεια Θεοδώρου ξαναχτυπά. Ανελέητα. Λίγα χρόνια μετά την αξεπέραστη «Γλώσσα από μάρμαρο», πολλά σκαλιά τέχνης και τεχνικής παραπάνω. Ποτέ δεν έχω πετύχει συγγραφέα να εξελίσσεται και να ανελίσσεται τόσο πολύ στον κυκεώνα του πνεύματός μας. Στη «Γλώσσα από μάρμαρο» έχουμε ένα εξαίρετο, αυθεντικό μυθιστόρημα με τη μορφή του ιστορήματος. Εδώ έχουμε ένα τρυφερό, ρομαντικό και σκληρό μυθιστόρημα, με τη μορφή της ενδοσκόπησης. Χωρίς να καταντά ρομάντσο, το βιβλίο περιγράφει τον πλούσιο ερωτικό και συναισθηματικό κόσμο τριών γυναικών (και όχι μόνο): της Τζένης, της μητέρας της, Αμαλίας, και της Τίνας. Γυναίκες που κινούνται γύρω από τον ήλιο του Ναντίμ, σημαντικού πολιτικού παράγοντα της Συρίας. Η Τζένη αυτόφωτη, οι άλλες δύο ετερόφωτες. Ο ήλιος του Ναντίμ τις ζεσταίνει όλες αλλά δεν τις καίει. Χωρίς να το ξέρει επηρεάζει σημαντικά όλες τους.

Η Τζένη πηγαίνει στη Συρία για να βαδίσει στα χνάρια της Jane Elizabeth Digby, εκκεντρικής Αγγλίδας αριστοκράτισσας του 1853, η οποία μετά από τρία διαζύγια βρίσκει τον αυθεντικό έρωτα στην αγκαλιά ενός σεΐχη. Μαζί της θα ερχόταν και η μητέρα της με μια φίλη, όμως το ατύχημα της φίλης τους καθυστερεί τη δική τους άφιξη. Η Τζένη, μετά από δύο αποτυχημένες σχέσεις, κόρη ηθοποιού που έδινε βάρος στη δημόσια εμφάνιση και στην καριέρα του, στερημένη από χάδια, καταφεύγει στην πλανεύτρα έρημο για να ηρεμήσει και να ξεκουραστεί. Ο ξεναγός της, ο ανιψιός του Ναντίμ, θα τη βοηθήσει να επουλώσει τις πληγές της και να ξαναμπεί θαρρετά στη ζωή. Η Αμαλία έχει ένα μυστικό που πρέπει να εξομολογηθεί στον Ναντίμ. Ο Ναντίμ δεν έχει ξεχάσει την Αμαλία. Η Τίνα περιμένει το παιδί του. Η Συρία περιμένει την ελευθερία της.

Παράλληλα με τις ζωές αυτών των χαρακτήρων γνωρίζουμε την ιστορία και της Συρίας, μιας χώρας που εξακολουθεί να ματώνει και να ψάχνει στα σκουπίδια του κόσμου την αξιοπρέπειά της. Χωρίς να καταντά κουραστικό, το βιβλίο είναι γεμάτο από ψήγματα της ιστορίας αυτής της τόσο γοητευτικής και τραυματισμένης χώρας. Η συγγραφέας κατέχει το αντικείμενο καλά και η ταξιδιωτική της ματιά σε καθηλώνει. Νιώθεις σα να διαβάζεις τις αναμνήσεις μιας μητέρας που στέλνει πρώτη φορά το παιδί της στο σχολείο και το βλέπει με αγωνία και φόβο να κάνει τα δικά του πρώτα βήματα στον κόσμο.

Το κείμενο είναι πολύ καλογραμμένο, ίσως με παραπάνω λυρισμούς από ό,τι θα έπρεπε αλλά είναι ένα υπέροχο ταξίδι στη Συρία και γενικότερα στη Μέση Ανατολή, ένα οδοιπορικό στη γυναικεία ψυχολογία και στον ανθρώπινο χαρακτήρα, όπου κάθε γραμμή, κάθε λέξη έχει σοβαρό λόγο ύπαρξης. Η γραφή, τα επίθετα, η εξέλιξη και η δομή της αφήγησης, τα πισωγυρίσματα, τα αισθήματα, οι τύψεις, η αγωνία, ο πόνος, η χαρά, η ελπίδα, όλα μαζί εδώ, δοσμένα όμορφα, τρυφερά, συγκινητικά. Ένα βιβλίο που δε θες να τελειώσει.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η Συρία στους παγκόσμιους τουριστικούς οδηγούς χαρακτηρίζεται ως η γη που όσο την ξεφλουδίζεις, τόσα περισσότερα βρίσκεις κάτω απ’ αυτή…Ένα μωσαϊκό ιστορίας και θρύλων» (σελ. 13).

«Η Μέση Ανατολή είναι μια θράκα που σιγοκαίει. Λεπτές ισορροπίες, εύθραυστες συμμαχίες, μίσος, έχθρες και αίμα. Αίμα και προσφυγιά. Πολλή προσφυγιά» (σελ. 47)!

«Οι πελάτες δεν έχουν καμιά επιθυμία να μοιραστούν μια σκηνή Βεδουίνων και τη μυρωδιά των άπλυτων κορμιών μέσα στην άνυδρη έρημο. Επιζητούν τα σιδερωμένα σεντόνια των ξενοδοχείων και τις ανέσεις του σπιτιού τους. Προσομοίωση της ρουτίνας τους σε εξωτικό περιβάλλον. όσο κι αν προτάσσουν το ενδιαφέρον για τη χώρα, τις περισσότερες φορές κουράζονται γρήγορα και βλέπουν την υπόλοιπη διαδρομή μέσα από τη φωτογραφική κάμερα. Λίγοι είναι εκείνοι που απολαμβάνουν το ταξίδι για το ίδιο το ταξίδι. Αυτούς τους πελάτες λατρεύει ο Ρωμανός που εξερευνούν με το βλέμμα και την ακοή. Μυρίζουν, γεύονται, αγγίζουν. Δεν φωτογραφίζουν. Τυπώνουν στο μυαλό ανθρώπους και εικόνες, μουσικές και ήχους…στο γραφείο τους ονομάζουν ταξιδιώτες και όχι τουρίστες» (σελ. 61).

«Ο νέος κόσμος πόσο μπορεί να κοιτάζει προς τα μέσα; Ποιος μπορεί να τον κρατήσει μακριά απ\’ την εποχή του; Η τεχνολογία είναι μια ορθάνοιχτη πόρτα, πύλη χωρίς φραγμούς. Γι\’ αυτούς που υποψιάζονται. Για τους άλλους φτάνει η τηλεόραση-το μεγαλύτερο παράθυρο του σπιτιού» (σελ. 84).

Βιβλίο Τα κόκαλα της αδερφής μου
Τίτλος πρωτοτύπου My sister’s bones
Συγγραφέας Nuala Ellwood
Μεταφραστής Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κέιτ -που ζει με χάπια για να μπορέσει να κοιμηθεί ενώ το Σύνδρομο Μετατραυματικού Στρες (PSTD: Post-Traumatic Stress Disorder), απότοκο των δύσκολων συνθηκών επιβίωσης σε εμπόλεμες ζώνες- την κάνει να ακούει φωνές και να βλέπει εφιάλτες. Είναι έτσι ή όντως οι φωνές που ακούει στο πατρικό της ανήκουν σε κάποιο παιδί; Ποιο είναι το μυστηριώδες πλάσμα που ξεγλιστρά από το διπλανό σπίτι ως τον κήπο της; Ποια είναι η συνεσταλμένη γειτόνισσα και τι μυστικό κρύβει;

Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα που ξεκινάει ως κοινωνικό και καταλήγει αστυνομικό, με μια μεγάλη ανατροπή που ανεβάζει την ένταση σε αναπάντεχο σημείο! Στο πρώτο μέρος, η αφήγηση έχει πολυπρισματικό άξονα: από τη μια η Κέιτ ανακρίνεται από την αστυνομία και μέσα από τις ερωταπαντήσεις μαθαίνουμε για τα δύσκολα παιδικά της χρόνια καθώς και για το συναισθηματικό της δέσιμο με ένα μικρό αγόρι στο Χαλέπι της Συρίας, και από την άλλη εκτυλίσσεται η ιστορία της όταν επιστρέφει στο Χερν Μπέι και αγωνίζεται να βάλει σε μια τάξη τη ζωή της και τις προτεραιότητές της. Έχει χιλιάδες λογαριασμούς να κλείσει και κυρίως να αντιμετωπίσει τους εφιάλτες του παρελθόντος, ενώ ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον από προσφιλές της πρόσωπο την κολακεύει.

Όσες φορές και να διαβάσω περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, πάντα θα νιώθω την ίδια αποστροφή και αγωνία για την τύχη των εμπλεκόμενων θυμάτων και πάντα τα απόνερα αυτής της συμπεριφοράς θα έχουν μια ποικιλία μορφών, συνεπειών και έκφρασης. Η συγγραφέας αφηγείται παραστατικά, δυνατά και ρεαλιστικά την καθημερινότητα αυτών των τριών γυναικών με έναν άνθρωπο-κτήνος, δυνάστη και θρασύδειλο που έχει στοιχειώσει τις ζωές τους και το μέλλον τους, μιας και η Σάλι δεν ξέφυγε από το ποτό.

Ένα οικογενειακό μυστικό και οι δυσκολίες της Σάλι με την κόρη της, Χάνα, είναι περιστατικά που κάνουν ακόμη πιο ασφυκτική την ατμόσφαιρα. Πόσες φορές έλεγα μέσα μου να μην εναντιωθούν τα κορίτσια, κυρίως η Κέιτ, στους παραλογισμούς του πατέρα τους και να περάσουν ένα ήσυχο βράδυ, αλλά φευ…

Εξίσου καλοδουλεμένες είναι και οι σκηνές των βομβαρδισμών και του αποκλεισμού στο Χαλέπι, με τους αμάχους να χάνουν ανά πάσα ώρα και στιγμή τα υπάρχοντά τους, την ελπίδα, την ίδια τους τη ζωή. Οι δημοσιογράφοι που καλούνται να καλύψουν τα γεγονότα, τι νιώθουν που τους παρακινεί να αδιαφορήσουν για τις συνθήκες διαβίωσης και την ίδια τους τη ζωή, ώστε να μεταβούν εκεί και να καταγράφουν τα γεγονότα; Είναι αξιοθαύμαστα το σκεπτικό, η νοοτροπία και η αυτοθυσία τους ακόμη. Κίνδυνοι, αγωνία, ανασφάλεια και καμία σιγουριά!

Στη συνέχεια, η Κέιτ επιστρέφει στο Χαλέπι για να συνεχίσει το ρεπορτάζ της, έτσι ώστε να αφήσει χώρο στην αδερφή της να αφηγηθεί τη δική της ιστορία, κι έτσι με την ίδια παραστατικότητα μπαίνουμε στο μυαλό και τη ρουτίνα ενός αλκοολικού. Η Σάλι έχει την αμέριστη συμπαράσταση του άντρα της και πατριού της Χάνα, Πολ, και οι σκηνές που εκτυλίσσονται μεταξύ τους είναι δραματικότατες. Η Σάλι εκπίπτει σταδιακά, εκτίθεται σε φίλους και γνωστούς, στο τέλος επιτίθεται στον Πολ, μόνο και μόνο για να πιει λίγο ακόμη, ένα ποτηράκι κρασί, τι κακό έχει ένα ποτήρι κρασί;

Όταν πέφτει στο τραπέζι η πρώτη αποκάλυψη, η ιστορία αρχίζει σχεδόν να τρέχει και τα γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο με καταιγιστικό ρυθμό. Οι αμφιβολίες αρχίζουν να ξεκαθαρίζουν, κάποιος παίρνει τη ζωή στα χέρια του, κάποιος δεν είναι αυτός που δείχνει και κάπου ένα παιδί αναρωτιέται πότε θα τελειώσει η φυλάκισή του.

Δεν έχω κατασταλάξει ακόμη αν το μυστικό που φυλαγόταν καλά κρυμμένο ανάμεσα στις γραμμές και η τροπή που πήρε η ιστορία μού άρεσε ή όχι, κυρίως γιατί ένιωσα πως οι δύο πόλοι της αφήγησης ήταν σχετικά ασύμμετροι σε ένταση μεταξύ τους ή ίσως σε διαφορετικές τροχιές. Έχουμε μια ιστορία με πολλά μυστικά, τις προσπάθειες δύο αδελφών να τα βρουν μεταξύ τους, την εμμονή της Κέιτ να ανακαλύψει αν υπάρχει παιδί απέναντι ή όχι, μια ψύχωση που όλοι αποδίδουν στις αποστολές της στο Χαλέπι και τις τραγικές συνθήκες που ζούσε εκεί, μια εύστροφη εναλλαγή αφηγητή και ξαφνικά… μπουμ! Όλα αλλάζουν, οι μάσκες πέφτουν και τα κομμάτια του παζλ μπαίνουν στη θέση τους.

Μήπως η ίδια η κεντρική ιδέα ήταν παρατραβηγμένη για τον δικό μου, «ροζ» κόσμο, όπου έχουν μπει κάποια όρια στις ανθρώπινες πράξεις και έτσι με απώθησε η εξέλιξη της ιστορίας; Δεν ξέρω, σε καμία περίπτωση όμως αυτοί οι ενδοιασμοί μου δεν θα μου μειώσουν το γόητρο του βιβλίου και δεν θα μου αλλάξουν γνώμη για τα πάμπολλα θετικά του χαρακτηριστικά.

«Τα κόκαλα της αδερφής μου» είναι ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τις αδελφικές σχέσεις και μια εναλλακτική οπτική επί της αστυνομικής λογοτεχνίας. Ρεαλιστικό, ανατρεπτικό και καταιγιστικό, θέτει καίρια ερωτήματα για τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, δείχνει με έξυπνο τρόπο τις συνέπειες της αμφισβήτησης, της προδοσίας και του πληγωμένου εγωισμού και αποτελεί ένα καλό ντεμπούτο για τη Nuala Ellwood.

Βιβλίο Η κραυγή της πέτρας
Τίτλος πρωτοτύπου Le cri des pierres (إن شاء الله: 2- صرخة الحجارة)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συρία, Αίγυπτος, Λίβανος, Παλαιστίνη, Ιράκ, Ιορδανία: ποια η μοίρα τους και η τύχη τους μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πώς τις αντιμετωπίζουν αυτοί που έχουν την Ιστορία στα χέρια τους και πόσο επηρεάζει το βαθμό έντασης στο καζάνι που βράζει η παρουσία των Εβραίων στην Παλαιστίνη, που στέλνονται καραβιές με εντολή των Άγγλων; Με αφορμή αυτήν την ιστορία ξεδιπλώνονται οι ιστορίες πέντε οικογενειών, που μπλέκονται μεταξύ τους, και διαβάζουμε την Ιστορία μέσα από τις τύχες, τις πληγές και τις χαρές αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι κουραστικό, έτσι όπως είναι γραμμένο είναι σαν να φωτίζονται σκηνές και κομμάτια της Ιστορίας που δεν κρατάνε πάνω από 4-5 σελίδες, οπότε ο αναγνώστης δεν μπλέκεται και δεν κουράζεται. Δεν έχουμε ατέλειωτη και συνεχή ροή γεγονότων, ονομάτων, ιστορικών πράξεων αλλά σύντομες, βαθιές ανάσες πάνω στην αιματηρή πορεία της Μέσης Ανατολής στο χρόνο. Σχεδόν αποσπασματικά παρακολουθούμε και τις εξελίξεις στις ζωές των οικογενειών, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό που αντανακλά πραγματικές πτυχές και γεγονότα στο διάβα του χρόνου.

Εδώ δε θα αναλύσω τα ιστορικά γεγονότα του βιβλίου όπως έκανα στην παρουσίαση της «Πνοής του γιασεμιού». Η κραυγή της πέτρας είναι η κραυγή για ελευθερία, η κραυγή εναντίον κάθε μορφής αδικίας, η κραυγή εναντίον των απίστων. Πλέον η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και ο θρησκευτικός πόλεμος συνεχίζεται αμείλικτος και ανελέητος. Τζιχάντ, Ιντιφάντα, Σαντάμ Χουσείν, Νάσερ, Σαντάτ, Ακίλε Λάουρο, Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, Λωρίδα της Γάζας, αεροπειρατείες, Γιάσερ Αραφάτ, όλα παρουσιάζονται στις σελίδες αυτού του καταπληκτικού συγγραφέα. Έμαθα πώς ξεκίνησε ο θρησκευτικός φανατισμός, για τι αγωνίζονται (έστω και με άσχημο τρόπο) οι άνθρωποι-καμικάζι που δε διστάζουν να πάρουν μαζί τους αθώους ανθρώπους στον άλλο κόσμο, έμαθα πολλά και ντρέπομαι που είμαι άνθρωπος.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, σε τι συνθήκες θα αλλάξουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα επηρεάζουν τις πράξεις τους, τις σκέψεις τους, το μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Στο τέλος του βιβλίου, όπως και στο προηγούμενο, υπάρχει συμπληρωματική βιβλιογραφία για όσους θέλουν να εντρυφήσουν περισσότερο.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Ο όχλος είναι μια μάζα ανθρώπων που συγκεντρώνονται ανάλογα με τις περιστάσεις. Ο λαός είναι μια συνεχή οντότητα που διαμορφώνεται από την Ιστορία. Αντίθετα από τον όχλο, ο λαός ξέρει τι θέλει. Μόνο που δεν ξέρει πώς να το καταφέρει. Γι’ αυτό χρειάζεται τους αρχηγούς. Αφοσιώνεται τυφλά σ’ αυτούς, εφόσον κι αυτοί αφοσιώνονται σ’ εκείνον. Αλλά όταν αυτοί, αντί για οδηγοί, συμπεριφέρονται σαν αφέντες, όταν προδίδουν τις προσδοκίες του εξαιτίας της πλεονεξίας τους ή από προσωπική φιλοδοξία, τότε τους ανατρέπει. Καίει αυτούς που έκανε το λάθος να λατρέψει. Ένας λαός δεν αφοσιώνεται σε αρχηγούς για ν’ αποκτήσουν αυτοί πλούτη ή για να δοξαστούν -πόσο μάλλον για να τον οδηγήσουν στην καταστροφή. Αφοσιώνεται σε αυτούς για να τους υποχρεώσει να πετύχουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Τέτοιους αρχηγούς, πιστέψτε με, δε θα τους εγκαταλείψει ποτέ» (σελ. 144-145).

Βιβλίο Η πνοή του γιασεμιού
Τίτλος πρωτοτύπου Le souffle du jasmin (إن شاء الله: 1-أريج الياسمين)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αίγυπτος: μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο αναδύεται η μορφή του αγωνιστή Σάαντ Ζαγλούλ και το κόμμα του, Ουάφντ. Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες στη διεθνή διπλωματική κονίστρα για αποτίναξη του αγγλικού ζυγού, οι Άγγλοι εξορίζουν τον Ζαγλούλ στη Μάλτα, με αποτέλεσμα να έχουμε την πρώτη μεταπολεμική επανάσταση στην Αίγυπτο το 1919, που οδήγησε στην ανεξαρτησία της χώρας το 1922. Ο Ζαγλούλ έγινε πρωθυπουργός, όμως η στάση και η συμπεριφορά του βασιλιά Φαρούκ έκανε την κατάσταση ετοιμόρροπη. Το 1952 ο Νάσερ και ο Ναγκίμπ έκαναν πραξικόπημα και ανάγκασαν τον Φαρούκ να παραιτηθεί υπέρ του γιου του, Φουάντ. Το 1953 η Αίγυπτος είναι μια δημοκρατική χώρα, όμως ο Νάσερ ανατρέπει τον Ναγκίμπ και αναλαμβάνει την εξουσία ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το βιβλίο κλείνει με τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο του 1956, με στόχο τη διεθνοποίηση του Καναλιού του Σουέζ.

Συρία: το 1916 υπεγράφη η μυστική Συμφωνία Σάικς-Πικό, με την οποία οι Άγγλοι και οι Γάλλοι χώριζαν τις αραβικές χώρες σε σφαίρες επιρροής. Η Ρωσία συμμετείχε σε λιγότερο βαθμό, όμως η συμφωνία αποκαλύφθηκε μετά την έκρηξη της Ρωσικής Επανάστασης. Οι Άγγλοι, αποσκοπώντας στον έλεγχο της Μεσογείου, κράτησαν υπό την επιρροή τους την Ιορδανία, το νότιο Ιράκ και την περιοχή μεταξύ Χάιφας και Άκρας. Η Γαλλία κράτησε τη νοτιοανατολική Τουρκία, το βόρειο Ιράκ, τη Συρία και τον Λίβανο. Όταν βρέθηκε πετρέλαιο στη Μοσούλη τα πράγματα χειροτέρεψαν. Το 1920 έχουμε το ανεξάρτητο βασίλειο της Συρίας του Φαϊζάλ, όμως η Διάσκεψη του Σαν Ρέμο υπαγόρευσε τη γαλλική κατοχή της Συρίας. Ο Σουλτάνος Αλ-Ατράς πολέμησε σκληρά εναντίον των Γάλλων, όμως ηττήθηκε και το έσκασε στην Υπεριορδανία. Μετά τον πόλεμο, οι Βρετανοί και η συνεχιζόμενη αντίσταση στη χώρα έδιωξαν τα γαλλικά στρατεύματα από τη χώρα. Το 1948 η ήττα της στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο οδήγησε σε μια σειρά από πραξικοπήματα. Η χώρα αναμιγνύεται στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο .

Ιράκ: το Ιράκ τελούσε υπό αγγλική κατοχή, όμως άσχημες επιλογές ανθρώπων σε θέσεις ισχύος στη χώρα και ο απόηχος της κακής μεταχείρισης του ήρωα Τ. Ε. Λώρενς (γνωστού και ως Λώρενς της Αραβίας) έκαναν τους Άγγλους να αλλάζουν συνέχεια ανθρώπους σε σημεία-κλειδιά της διοίκησης του Ιράκ. Τελικά το 1932 το Ιράκ κηρύχτηκε ανεξάρτητο, αν και οι στρατιωτικές δυνάμεις των Άγγλων παρέμεναν. Το 1941 ανετράπη ο Αμπντάλα από τον Ρασίντ αλ-Γκαϊλάνι και με τον αγγλο-ιρακινό πόλεμο, οι Άγγλοι επιτέθηκαν στο Ιράκ από φόβο ότι οι φιλοναζιστικές τάσεις του Γκαϊλάνι ίσως αποκόψουν την παροχή πετρελαίου στους Συμμάχους.

Λίβανος: το 1920 ήταν μέρος του Βασιλείου της Συρίας αλλά ο Συρο-Γαλλικός πόλεμος οδήγησε τους Άραβες στην ήττα. Οι Γάλλοι ανέκτησαν τις χαμένες περιοχές και το 1926 ο Λίβανος έγινε ανεξάρτητο κράτος. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου η κυβέρνηση του Βισύ χρησιμοποίησε το Λίβανο για να περάσουν γερμανικά στρατεύματα και να επιτεθούν στους Άγγλους. Οι Άγγλοι επιτέθηκαν στη χώρα και την κατέλαβαν. Ο Λίβανος, υπό γαλλική κατοχή ξανά, έκανε εκλογές, κάτι που δεν αναγνώρισαν οι Γάλλοι, η γενική κατακραυγή όμως τους ανάγκασε να αναγνωρίσουν τον Λίβανο ως ανεξάρτητο. Στο Λίβανο συγκατοικούν Μαρονίτες, Σουνίτες, Σιίτες, μουσουλμάνοι και χριστιανοί ορθόδοξοι. Ο Λίβανος συμμετείχε ενεργά στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο.

Έχουμε και την Παλαιστίνη! Εν συντομία στις χώρες της Παλαιστίνης ζούσαν Άραβες και μόλις έληξε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος ξεκίνησε η ιδέα του σιωνισμού, με αποτέλεσμα χιλιάδες Εβραίοι να αποβιβαστούν στη γη της Παλαιστίνης και να αναγκαστούν να συγκατοικήσουν με τους Άραβες κατοίκους, κατόπιν προτροπής και υποστήριξης των Άγγλων, ώστε να έχουν την περιοχή στο χέρι τους. Εμφύλιες συγκρούσεις υπήρξαν χιλιάδες και γιγαντώθηκαν όταν με τα πολλά οι Άγγλοι απλώς έπαψαν να θέλουν ως προτεκτοράτο τους την Παλαιστίνη. Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε είχε ως αποτέλεσμα ποταμούς αίματος και την ανεξαρτησία της Παλαιστίνης το 1948. Σύντομα, με τον Αραβο-ισραηλινό πόλεμο, τα πράγματα άλλαξαν. Η Ιορδανία κατέλαβε τη Δυτική Όχθη και η Αίγυπτος τη Λωρίδα της Γάζας. Περισσότερα για τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο με αφορμή τη Διώρυγα του Σουέζ εδώ.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, τι συνθήκες θα επηρεάσουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα έχουν αντίκτυπο στις πράξεις τους, στις σκέψεις τους, στο μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Επαναλαμβάνω ότι έγραψα τις ανωτέρω παρατηρήσεις ώστε ο αναγνώστης να έχει μια εισαγωγική-συνολική εικόνα της τοιχογραφίας που θα διαβάσει και όλα αυτά τα γεγονότα ξεδιπλώνονται αργά, προσεκτικά, μελετημένα και καθόλου κουραστικά. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Σε έναν κόσμο χωρίς μελαγχολία, τα αηδόνια θα άρχιζαν να ρεύονται» (σελ. 213).

«Ένα πετάρισμα των βλεφάρων η διάρκεια της ζωής μας, ώσπου να τη συνηθίσουμε ένα χέρι μας δείχνει την έξοδο. Άδικο; Όχι. Αναμφίβολα ήταν υγιές να παραχωρείς τη θέση από τη στιγμή που η αποστολή σου εκπληρώθηκε» (σελ. 296).