Βιβλίο Σφεντόνα 
Συγγραφέας Έλενα Χουσνή
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα ξεκινήσω με τα αστυνομικά διηγήματα που καταγράφουν πολλές και διαφορετικές αφορμές και αιτίες για ένα έγκλημα. Στην «Αφόρετη ανθρωπίλα», η υπαστυνόμος Ψυκάκου προσπαθεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας να βρει έναν κατά συρροή δολοφόνο που στέλνει στα θύματά του ακατανόητα mail περί μοναχικών λύκων, φυγής και «κοινωνία της πικρής εξομολόγησης». Η αλήθεια που κρύβεται από πίσω είναι ωμή και σκληρή, με τρόμαξε. Αστυνόμο έχουμε και στο «Μονά-ζυγά στον θάνατο», τον Γιώργο Καλομοίρη. Ερευνά τρεις φόνους που διαπράχτηκαν μέσα σε λίγες μέρες σε μια ήσυχη γειτονιά με τη βοήθεια της συναδέλφου Φαίης Καζάκου, μιας γυναίκας με όρεξη και δυνατό μυαλό, χώρια το ταλέντο της στις ανακρίσεις. Τρία θύματα χωρίς κανένα κοινό στοιχείο πλην της διαμονής τους στον ίδιο δρόμο, όπου δεν άκουσε και δεν είδε κανείς τίποτα. Ακολουθεί μια γρήγορη, σχεδόν βιαστική, επίλυση που αντικατοπτρίζει την πετριά που μπορεί να φάει ο οποιοσδήποτε σε ανύποπτη στιγμή και ν’ αρχίσει να σκοτώνει.

Μεγάλο θυμό βλέπω στις «Καμπύλες και γωνίες», όπου καταγράφεται μια ενδιαφέρουσα οπτική για ένα έγκλημα απωθημένων. Συγκινητικό το «Δυο τρεις λέξεις και τελειώσαμε» όπου ένας πατέρας αποφασίζει να πάρει τον νόμο στα χέρια του σε μια ανατρεπτική ιστορία που συνδέει απρόσμενα δυο διαφορετικούς ήρωες. Ξεχωρίζω τον τρόπο της αποκάλυψης του ενόχου και των εγκλημάτων του στο «Με άλλες, μα για κείνη». Η φράση «Γιατί η ζωή ένα πράγμα αγαπά. Τη φθορά. Αυτή έχει για μέτρο ότι προχωρά. Αυτή και την ασχήμια. Κι όταν τις μετρήσει και τις βρει αρκετές, ξέρει πως έχει κάνει δρόμο πολύ και θα πρέπει από κάπου αλλού να ξαναρχίσει» (σελ. 123) ακόμα με στοιχειώνει. Γρήγορη, πανέξυπνη αλλά πικρή «Η βιτρίνα» και μια έκπληξη το «Άσπρο-μαύρο κι όλο απ’ την αρχή», όπου η αλήθεια στην τελευταία σελίδα με κλόνισε.

Το μεταναστευτικό κύμα, οι πρόσφυγες, η διαβίωσή τους στο νησί της Σάμου αλλά και ευρύτερα απασχολεί επίσης σε μεγάλο βαθμό τη συγγραφέα. Στα «Γυμνά πόδια», ο Νάσος ο καντινιέρης μυρίστηκε χρήμα με όλη αυτήν την αναστάτωση και έστησε την επιχείρησή του κοντά στο λιμάνι. Σύντομα εμφάνισε για βοηθό ένα προσφυγόπουλο, που πασχίζει να είναι πάντα καθαρό κα περιποιημένο. «Δεν ήταν ο μόνος που έδινε μεροκάματο σε πρόσφυγες. Το κάνανε πολλοί κι ας ήταν παράνομο». Οι αθρόες αφίξεις με τα σαπιοκάραβα άλλαξαν την τοπική κοινωνία: «Αυτό το καλοκαίρι όλοι νιώθαμε αλλιώς για τη θάλασσα. Σα να είχε μαυρίσει ξαφνικά. Η θάλασσα και το καλοκαίρι» (σελ. 29). Ο αφηγητής της ιστορίας καταγράφει με ακρίβεια και αντικειμενικότητα τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων: κοντέινερ, σκηνές και πρόχειρα καταλύματα ανθρώπων με βουβή κραυγή. Τι περίμεναν να βρουν εδώ που ήρθαν κι εκεί που θέλουν να πάνε; Αξίζει να φροντίσει κάποιος έναν από αυτούς; Έχει δίκιο ο Νάσος ο καντινιέρης όταν λέει πως «Ξέρεις πόσοι σαν κι αυτόν θα έρθουν; Χιλιάδες. Άσ’ τον στην ησυχία του καλύτερα». Κι όμως οι εξελίξεις είναι ανατρεπτικές, σκληρές, ωμές, μου έκοψαν την ανάσα όταν κατάλαβα τι πραγματικά συνέβαινε με το προσφυγόπουλο και μ’ έκαναν να συμφωνήσω με το τέλος.

Από την άλλη, στη «Σφεντόνα», το πιο συγκινητικό κείμενο απ’ όλα, με δωρική λιτότητα και ταυτόχρονα με δυνατή αφηγηματικότητα παρακολουθούμε την πορεία ενός πλήθους ανθρώπων προς τα συρματοπλέγματα. Δεν ξεκαθαρίζεται ποιοι είναι όλοι αυτοί και πού πάνε παρά μόνο μέσα από λέξεις-κλειδιά (checkpoint, συρματοπλέγματα, διαδήλωση κλπ.): «Εμείς είμαστε οι ανεπιθύμητοι». Η συγγραφέας δίνει τον καλύτερό της εαυτό από την αρχή ως το τέλος. «Ποιος θα κερδίσει; Θα φανεί. Εξαρτάται από τη δύναμη πυρός που έχουν τα όπλα τους και τα δικά μας πέλματα» (σελ. 38). Παρά τα καπνογόνα, ο αφηγητής δίνει ρεαλιστικά στιγμιότυπα από την πορεία, κινήσεις, αντιδράσεις, πόνο, επιθέσεις, δάκρυα, συνθήματα. Και τότε αρχίζουν οι σφεντόνες να παίζουν ρόλο «στο μπαλέτο της κόλασης». Σκόνη, καπνός, σφαίρες και μέσα σ’ όλ’ αυτά, η έγνοια του αφηγητή και μέσω αυτού της συγγραφέως είναι το παιδί, το μέλλον: «Τι κάνει το παιδί ανάμεσα στις πεσμένες σφεντόνες, τις ηττημένες πέτρες, τη σκόνη, τον καπνό, τον πόνο; Τι κάνει εδώ το παιδί; Γιατί το άφησα να μείνει; Γιατί δεν το έσπρωξα να φύγει, πριν μολυνθεί κι αυτό από τη γητεύτρα σφεντόνα;» (σελ. 44). Ένα συναρπαστικό μείγμα σουρεαλισμού και πραγματικότητας, μια κραυγή αγωνίας για κάθε πόλεμο, για κάθε καταπάτηση, για κάθε βία.

Στη συλλογή υπάρχουν και κείμενα που φλερτάρουν με τον σουρεαλισμό και αναμιγνύονται υποδειγματικά με ρεαλιστικές καταστάσεις. Στο «Α-στοιχείωτοι!», μετά τις μεγάλες πυρκαγιές, τα στοιχειά που κατοικούσαν στα δάση, πεινασμένα και σχεδόν αποδιωγμένα, αναγκάζονται να πλησιάσουν τα χωριά και να ζητήσουν σπόρους από φυτά για ν’ αρχίσουν ξανά τις ζωές τους. Ζητιανεύουν λίγο νερό και ψωμί και οι κάτοικοι βλέπουν πως δε μοιάζουν με όσα οι διαδόσεις και οι φήμες είχαν σπείρει ως τότε. Κάποτε, ήταν σαν τελετή μύησης για τα παιδιά που γίνονταν δώδεκα χρονών να ανέβουν στο βουνό και να παρακολουθούν τα στοιχειά, γυρίζουν όμως στα σπίτια τους; Τι πραγματικά συμβαίνει στην κορφή του Άη Λια; Πόση ανυπολόγιστη ζημιά μπορεί να κάνει μια πυρκαγιά στον μικρόκοσμο ενός δάσους; Εξίσου υποβλητική και ατμοσφαιρική «Η σπηλιά των νεκρών», όπου μέσα σ’ ένα βράδυ εξαφανίστηκαν δώδεκα άνθρωποι από ένα χωριό και βρέθηκαν στη σπηλιά των τρελών, στο μέρος όπου το χωριό παράταγε τους τρελούς του «στο έλεος της φύσης και της ανημπόριας τους». Χρόνια μετά ένα περίεργο έθιμο στοιχειώνει τους κατοίκους και τα ερωτηματικά γύρω από τον θάνατο και τα κοινά στοιχεία των νεκρών εξακολουθούν να υφίστανται. Ανατρίχιασα! Τέλος, στο «Να σχωρεθούν τ’ αποθαμένα σας…» έχουμε μια ιδιόμορφη άγνωστη γυναίκα σε μια κηδεία, την οποία προσέχει κάποιος που «τα μέσα του έχουν πάρει κι αυτά να λιώνουν ένα ένα από τον αργό θάνατο της παράδοσης στη σήψη της ζωής» (σελ. 104). Ένα ιδιαίτερο κείμενο που ακροβατεί επιδέξια ανάμεσα στον σουρεαλισμό, τη φαντασία και την πραγματικότητα. Γέλασα πολύ πάντως με τις κατάρες του Ζήση!

Στο «Την έλεγαν Φωφώ» έχουμε μια καλογραμμένη ιστορία για το Αγρίμι, όπως την έλεγαν όλοι στο χωριό, μια γυναίκα που γεννήθηκε στα χωράφια όπου την παράτησε η μάνα της για να πεθάνει. Επέζησε χάρη σ’ ένα βοσκό που τη μάζεψε αλλά κανείς δεν ξέρει τους γονείς της. Από μικρή έτρεχε στα ρουμάνια, σκαρφάλωνε στα δέντρα, χωρίς να μιλάει και χωρίς να την ενδιαφέρει η επαφή με τους άλλους. Κι όμως έμαθε λίγα γράμματα κι όσο μεγάλωνε τόσο περισσότερο χανόταν στις σελίδες των βιβλίων της βιβλιοθήκης του κοινοτικού καταστήματος. Η αφηγήτρια ενδιαφέρεται για το καλό της Φωφώς και προσπαθεί να μάθει την ιστορία της. «Κρίμα μεγάλο στο χωριό μας», «Δεν ξέρεις τι έπαθε η Φωφώ» και άλλα τέτοια ερωτήματα αιωρούνται γύρω της. «…εξεταστικό, έξυπνο και ήρεμο» το βλέμμα της, μορφή ασκητική, στεγνή, ίσως λίγο απόκοσμη μα καθόλου τρομακτική. Η ιστορία της μου έφερε δάκρυα στα μάτια, περιγράφοντάς μου μια φρίκη τόσο αντίθετη με τα μαγευτικά χρώματα και τις σαγηνευτικές μυρωδιές της Σάμου, στα δάση της οποίας είχε βρει το δικό της καταφύγιο.

Θυμό και οργή έχουμε επίσης στο «Εσύ έχεις ταλέντο;», ένα άκρως επιθετικό κείμενο για «την αηδιαστική οσμή της αποτυχίας που κάνει τα ρούχα να μυρίζουν» και για την «καθαρή, ευωδιαστή, ερωτική και λάγνα οσμή της επιτυχίας». Ένας άντρας γεννήθηκε με το «βλέμμα της αποπομπής» να τον ακολουθεί παντού από τότε που γεννήθηκε. Η μάνα του κι όσοι σύντροφοι αλλάζει τον κακοποιούν, τον πιέζουν να τραγουδά, τον κλειδώνουν στο υπόγειο και τον θυμούνται μόνο όταν διαπιστώνουν πως δεν έχουν κάποιον να τους μαγειρέψει. Η μουσική τον βοηθά να αποδράσει, τον κάνει να ξεχνάει. Οι ακροάσεις για μια τηλεοπτική εκπομπή ταλέντων θα τον κάνουν να πάρει τη μεγάλη απόφαση. Αυτό όμως θα είναι η αρχή μιας νέας ζωής ή του τέλους του; Τα ίδια αρνητικά συναισθήματα γεννιούνται στο «Να πάρεις λίγη μυρωδιά κι εσύ… αγάπη μου» ενώ το δυστοπικό «Οι λάκκοι παραμένουν ανοιχτοί» καταγράφει μέσα από μια ανατριχιαστική ιστορία πώς θα ήταν ο κόσμος με δεύτερο απανωτό κύμα ιού σαν αυτόν του COVID-19 οπότε η κοινωνία δε θα προλάβαινε να συνέλθει. Πειράματα, λάθη, ομαδικοί τάφοι, αποτυχίες, μυστικά σχέδια, σκοτεινιά και γκριζάδα.

Η «Σφεντόνα» της Έλενας Χουσνή είναι μια συλλογή κειμένων ποικίλης θεματολογίας και στυλ γραφής, η οποία εναλλάσσεται από πρωτοπρόσωπη σε τριτοπρόσωπη. Κείμενα αστυνομικά, κοινωνικά, φαντασιακά, δυστοπικά ζωντανεύουν με δεινότητα σημαντικά θέματα της εποχής μας, όπως το προσφυγικό, την κακοποίηση, την εκμετάλλευση, τις διαλυμένες οικογένειες κ. π. ά. Γραφή στέρεα, ρεαλιστική, με ελάχιστα καλολογικά στοιχεία, κάτι που δίνει δύναμη στην αφηγηματικότητα, αποτυπώνει εικόνες σκληρές μα και αισιόδοξες. Σε κάποια κείμενα υπάρχουν ανατροπές, σε κάποια ένα δίκαιο τέλος, σε κάποια δημιουργούνται προβληματισμοί και σκέψεις πάνω στα ζητήματα που καταγράφονται.

The post «Σφεντόνα», της Έλενας Χουσνή, εκδ. Κύφαντα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Κήρυκας
Συγγραφέας Ελένη Γαληνού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Γαληνού, αναμιγνύοντας υποδειγματικά την πλούσια φαντασία της με πραγματολογικά στοιχεία από τη ζωή της οικογένειάς της, έγραψε ένα συγκινητικό μυθιστόρημα γεμάτο ανθρωπιά, τρυφερότητα και αγάπη. Με αφορμή τα διδάγματα και τις πράξεις του Κήρυκα, γνωρίζουμε δύο οικογένειες που διάγουν εντελώς διαφορετικούς βίους: από τη μια έχουμε πλούτη και ευμάρεια χάρη στον καπετάνιο σύζυγο και από την άλλη την απόλυτη φτώχεια, απόρροια της απόφασης μιας μάνας να κρατήσει το παιδί της ανύπαντρη, καθώς και τη ζωή στα προσφυγικά της λεωφόρου Αλεξάνδρας. Μικρά και μεγάλα γεγονότα αντικατοπτρίζουν τις αντιλήψεις, τη νοοτροπία, τα γεγονότα εκάστοτε εποχής και τόπου, δημιουργώντας ρεαλιστικές σκηνές και ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Η χορταστική πλοκή ξεκινάει από τη Σμύρνη του 1873 και φτάνει ως την Ερεσό, την Άνδρο και την Αθήνα των προπολεμικών και μεταπολεμικών δεκαετιών, μέσα στις οποίες όλοι οι χαρακτήρες αλλάζουν, βελτιώνονται ή χειροτερεύουν, μετανιώνουν ή επιμένουν, τιμωρούνται ή απογοητεύονται.

Το Παρίσι της Ανατολής των τελών του 19^ου αιώνα έρχεται στο φως μέσα από την ιστορία του ξακουστού καπνοπώλη Λουκή, ο οποίος κατεβαίνει στο λιμάνι για να υποδεχτεί τον θείο Λευτέρη Μαραντίδη που δεν θα έρθει ποτέ, μιας και αντιπαθεί τα ταξίδια. Εκεί θα γνωρίσει έναν μοναχό που θα προφητέψει περίεργα πράγματα για το παιδί που περιμένει η γυναίκα του. Το αγόρι θα ζήσει δύσκολη ζωή, δοκιμασίες, βάσανα, πίκρες, θα έχει όμως την ευλογία. «Με άλλο όνομα θα τον μάθει ο κόσμος και με αυτό θα τον φωνάζουν όλοι». Ο Λουκής είναι αντάξιος συνεχιστής του πατέρα του, ξέρει πολλά μυστικά του επαγγέλματος, οι πελάτες του τον θέλουν προσωπικά, έχει τρόπους, ευγένεια, διπλωματία και χαμόγελο. Το χρήμα «να το μαζεύεις με χαρά και να το σκορπάς με σύνεση», του έλεγε ο πατέρας του. Παντρεύτηκε την Ανθή κι απέκτησαν τρεις κόρες, τώρα θα αποκτήσουν τον πολυπόθητο γιο, τον Δαμιανό.

Το 1923, στο λιμάνι της Χίου, ο καπετάν Ζαφείρης Σιμιτζής, σύζυγος της Χαρίκλειας, απογόνου του θείου Λευτέρη, συναντάει τυχαία τον πρόσφυγα πλέον Δαμιανό και του δίνει δουλειά στο καράβι του ώστε να μαζέψει παράδες και να τον αφήσει στη Λέσβο όταν τελειώσει το ταξίδι τους για να μείνει με τους συγγενείς του. Τι απέγινε η οικογένεια του Δαμιανού; Ο Ζαφείρης κάνει με το καΐκι του μεγάλα ταξίδια, μεταφέροντας εμπορεύματα στα νησιά του Αιγαίου, στη Θεσσαλονίκη και παραπέρα. Με τη γυναίκα του απέκτησαν δυο παιδιά, την Ανδρομάχη, ιδιότροπη και γκρινιάρα, όλο αντιρρήσεις και παραξενιές, δεν αγαπά το σχολείο, φτιασιδώνεται, στα δεκατέσσερά της έχει ακόμα παιδιάστικη συμπεριφορά, και τη Σαπφώ, υπάκουη και βολική, κεντάει και δε βγάζει μιλιά, πρώτη στα μαθήματα. Τώρα έρχεται και ο μοναχογιός, κάτι που ανατρέπει με βία την καλοθρεμμένη ζωή της Ανδρομάχης: όλοι σε αυτόν στρέφονται, όλοι γι’ αυτόν μιλάνε, χάνει την προσοχή που της έδιναν, την αγάπη τους, το ενδιαφέρον τους για κείνη, σκληραίνει κι αρχίζει να ξεσπάει επικίνδυνα στον αδελφό της. Από την άλλη, η Σαπφώ αποφασίζει να κάνει μια θυσία για την οικογένειά της κι αυτό θα έχει ανυπολόγιστες συνέπειες για όλους.

Ο Δαμιανός καλλιέργησε δύναμη ψυχής και καλοσύνη και παρέμεινε σε διαρκή επαφή με τον Θεό: «Η πίστη είναι το κλειδί και η αγάπη ο δρόμος». Ο κόσμος τον αποκαλούσε Κήρυκα γιατί βλέπει περίεργα όνειρα και παλεύει μονάχος με τις αλήθειες και τη σκοτεινιά τους αλλά φοβόταν μεγαλώνοντας να μιλήσει γι’ αυτά, αφού ζούσε σε μια κλειστή κοινωνία που φοβάται τις δεισιδαιμονίες κι ήταν και παιδί. «Προφητεύει», μιλάει για τους βίους των αγίων, έχει διαβάσει για όλες τις θρησκείες και ακόμη νιώθει μπερδεμένος, είναι ευλογημένος ή καταραμένος; «Η πίστη είναι μεγάλο πράγμα. Έχει τεράστια δύναμη. Μπορεί να σε βοηθήσει σε δύσκολες ώρες, να σε δυναμώσει, να κάνει το ανέφικτο εφικτό» (σελ. 109), τονίζει. Άραγε, αξίζει να μην πιστεύεις σε πράγματα μόνο και μόνο επειδή το μυαλό δεν μπορεί να τα εξηγήσει; Πορεύεται σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι, όταν κάτι δεν το καταλαβαίνουν, το φοβούνται και το αποφεύγουν. Κάποιοι το δαιμονοποιούν και το κατακρίνουν. «Δεν είναι ανάγκη να λέγονται όλα με λόγια. Φτάνει να δείχνεις αγάπη και ίσως έτσι καταλάβουν. Η αγάπη κατοικεί στην ψυχή μας και η ψυχή είναι ένα κομμάτι του Θεού μέσα στον άνθρωπο. Η πίστη είναι ο τρόπος να επικοινωνήσουμε μαζί Του» (σελ. 113). Αυτός ο πράος άνθρωπος θα μπει στην οικογένεια Σιμιτζή και τα πάντα θ’ αλλάξουν.

Μέσα από μια πληθώρα μικρών και μεγάλων συναρπαστικών περιστατικών, ζωντανεύει με ενάργεια η Ερεσός με την κουλτούρα της, τις παραδόσεις της, την παστή σαρδέλα της («παπαλίνα» ή λεσβιακό σούσι), τις μετακινήσεις των κατοίκων από την πόλη στη Σκάλα το καλοκαίρι (τα «σνοπαρτά»), τις καντάδες, τα πανηγύρια, τις βαρκάδες, το ανεμοπύρωμα για τη βασκανία κ. π. ά. Κεντρικός άξονας παραμένει ο Κήρυκας και η πραότητά του που θα σταθεί βράχος δίπλα στην οικογένεια που τον περιμάζεψε όταν μια μεγάλη ανατροπή θα αποτελέσει την αρχή της σταδιακής οικονομικής πτώσης τους και τότε… Από την άλλη, έχουμε την Ελπινίκη που μεγαλώνει μόνη της τον γιο της, Αυγουστή, σ’ ένα καλύβι στην Άνδρο. Έφυγε απ’ το χωριό όταν ο πατέρας του παιδιού της την παράτησε πριν στεφανωθούν και προσπάθησε να ψευτοζήσει μέχρι να γεννήσει. Η επιλογή της αυτή όμως θα στρέψει τους πάντες εναντίον της, δικούς και ξένους, με αποτέλεσμα, μητέρα πλέον, να καταφύγει σ’ ένα εγκαταλειμμένο ερείπιο, μακριά απ’ την κακία και την περιφρόνηση του κόσμου. Πουλάνε χόρτα και ψάρια, δε θέλει να στείλει τον γιο της σχολείο γιατί τα παιδιά θα τον φωνάζουν μπάσταρδο, οπότε του μαθαίνει αυτή τα λίγα που ξέρει. Μια αναπάντεχη γνωριμία θα φέρει έναν άγνωστο στις ζωές τους και σταδιακά στην ψυχή του Αυγουστή που τον βλέπει σαν πατέρα, μαθαίνει πράγματα μαζί του, ωριμάζει χάρη σ’ αυτόν, τι θα συμβεί όμως αν φύγει όσο ξαφνικά ήρθε; Πόσο θα πληγωθεί ο Αυγουστής και τι θα συμβεί στη συνέχεια; Αλήθεια, πώς συνδέονται με την ιστορία μας;

Σωστοί διάλογοι, λίγες μεταφορές και παρομοιώσεις που στολίζουν το κείμενο διακριτικά, υποδειγματική ανάμιξη φαντασίας και πραγματικότητας είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Μου άρεσε που για κάθε χαρακτήρα της ιστορίας υπάρχει και μια όμορφη, γλυκόπικρη ιστορία που έρχεται και κουμπώνει αρμονικά πάνω στην πλοκή, δημιουργώντας έτσι ένα ενδιαφέρον ψηφιδωτό που ζωντανεύει ποικίλες πτυχές της εκάστοτε κοινωνίας που περιγράφεται (Σμύρνη και Λέσβος, αρχές 20ού αιώνα). Επίσης μου άρεσε που η συγγραφέας δεν αναλώθηκε σε ατέλειωτες σελίδες να εξιστορεί περιστατικά από τη μικρασιατική καταστροφή και από την Κατοχή, επιβαρύνοντας την πλοκή με ανούσιες ίσως λεπτομέρειες και γεγονότα. Αντιθέτως, την καταστροφή της Σμύρνης την απεικόνισε μέσα από ελάχιστες πρωθύστερες αφηγήσεις του Δαμιανού στα πρώτα του βήματα στην Ερεσό ενώ τον πόλεμο τον κατέγραψε σε μια παράγραφο, μαζί με τις συνέπειες που άφησε στους ήρωες του βιβλίου. Αυτό δείχνει πόσο καλά ξέρει η συγγραφέας να χειρίζεται την πλοκή της και να σέβεται τον αναγνώστη της. Επιπλέον, εξεπλάγην όταν στο Σημείωμα της συγγραφέως έμαθα πως ο Κήρυκας υπήρξε πραγματικά στη ζωή της οικογένειας της Ελένης Γαληνού, η οποία μάζεψε όσες πληροφορίες μπόρεσε για τον χαρακτήρα, την εμφάνιση, τις προσευχές, τη διαίσθησή του και τον τοποθέτησε σε μια φανταστική οικογένεια, δημιουργώντας αξέχαστες μυθιστορηματικές αφηγήσεις.

Ο «Κήρυκας» είναι ένα μυθιστόρημα ποτισμένο με δύναμη ψυχής, αισιοδοξία, πίστη και μια γλυκύτητα που απορρέει από την επιτυχή αναζήτηση της ψυχής και της αγάπης μέσα μας. Χωρίς φανατισμό, χωρίς ακρότητες, χωρίς επιμονή στη δύναμη της Θείας Χάριτος, η συγγραφέας αφηγείται την ιστορία ενός ανθρώπου που είχε χάρισμα και πραότητα, αφήνοντας τα γεγονότα να μιλήσουν από μόνα τους και να καταδείξουν τη σημασία και την αξία της πίστης στη ζωή μας, ανεξάρτητα από το αν απευθυνόμαστε σε Θεό, Αλλάχ ή άλλη θεότητα. Αυτή η επιλογή της συγγραφέως να μην παρέμβει, να μην πιέσει, είναι που κάνει και το μυθιστόρημα καλύτερο, γιατί ο αναγνώστης αφήνεται ελεύθερος να επιλέξει μόνος του αν αυτά που διάβασε γίνονται πραγματικά ή όχι, αν και κατά πόσο η πίστη σε μια θεία δύναμη θα του αλλάξει τη ζωή αν δεν προσκολλάται στη λογική και στο πραγματολογικό κλπ. Ο Κήρυκας έζησε μια γλυκόπικρη ζωή και η εξιστόρηση του βίου του, μαζί με το υποδειγματικό πλάσιμο και ζωντάνεμα της εποχής του, κάνουν το μυθιστόρημα διαχρονικό, υποδειγματικό και από τα καλύτερα της Ελένης Γαληνού ως τώρα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…τόπος μου και σπίτι μου είναι οι δικοί μου άνθρωποι κι αυτοί ζουν στην καρδιά μου. Εκεί είναι το σπίτι τους, εκεί είναι και το δικό μου. Στην καρδούλα σου να τους κρατάς, παιδί μου, κι από κει  κανείς δεν θα μπορέσει να σου τους πάρει ποτέ» (σελ. 328).

«Η μόνη έγνοια αυτού του σπάνιου ανθρώπου ήταν να εμφυσήσει πίστη στις ψυχές των ανθρώπων, να βοηθήσει τον πλησίον του περιθάλποντας τον πόνο και απαλύνοντας τους φόβους του. Να μιλήσει για το πολυτιμότερο δώρο του Θεού προς τον άνθρωπο, την αγάπη» (σελ. 558).

The post «Κήρυκας», της Ελένης Γαληνού, εκδ. Διόπτρα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Γκάρνα 
Συγγραφέας Μουράτης Κοροσιάδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μωβ Σκίουρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα του Μουράτη Κοροσιάδη έχει εκπληκτική παραστατικότητα, εκφραστική δύναμη, άφθαστο ρεαλισμό και υποδειγματική αφήγηση. Πρώτη φορά συναντώ μια σχετικά εκτεταμένη χρήση διαλόγων, οι οποίοι όμως είναι άκρως απαραίτητοι γιατί μέσα από αυτούς διαδραματίζονται σημαντικές εξελίξεις της ιστορίας. Φυσικά και υπάρχει και τριτοπρόσωπη αφήγηση, που στολίζεται από τούρκικους και ποντιακούς ιδιωματισμούς, οπότε αυτά τα δύο χαρακτηριστικά γνωρίσματα δημιουργούν μαζί ένα φρέσκο και καθαρά προσωπικό στυλ γραφής. Ο Μουράτης δε βιάζεται να μας τα αποκαλύψει όλα από την αρχή, τα αφήνει να βγουν στο φως όταν πρέπει και εν τη ρύμη του λόγου, όπως για παράδειγμα στην αρχή του μυθιστορήματος: άργησα να μάθω ότι βρισκόμαστε σε χωριό της Δράμας, ότι η ιστορία ξεκινάει λίγες μέρες μετά το ναυάγιο του «Ηράκλειον» (άρα είμαστε στα Χριστούγεννα του 1966) και κυρίως ποια πρόσωπα θα μας απασχολήσουν. Αυτή η τεχνική δημιουργεί μια αίσθηση μυστηρίου και αγωνίας κι έτσι, σε συνδυασμό με τη γλαφυρότητα και τον ρεαλισμό του κειμένου, η ανάγνωση κυλάει νεράκι και η προσοχή του αναγνώστη παραμένει δέσμια ως το τέλος.

Παραμονή Χριστουγέννων λοιπόν, είκοσι οχτώ αγόρια σκορπίζονται να πουν τα κάλαντα από τον πάνω ως τον κάτω μαχαλά και στη συνέχεια στο καφενείο αλλά, κατ’ εντολή του δασκάλου, τα φράγκα που θα μαζέψουν θα τα δώσουν «στις οικογένειες που έπαθαν το κακό», στα παιδάκια που έμειναν ορφανά. Ξεκινάνε να λένε τα κάλαντα και μπαίνουμε μαζί τους στα σπίτια και στις αυλές των χωριανών: «Άλλοι τον έβλεπαν και του πετούσαν μια δεκάρα στο κουτί. Άλλοι μια εικοσάρα. Μισόφραγκο έριχναν μόνο οι χουβαρντάδες. Κάποιοι γυρνούσαν αλλού το βλέμμα. Ή και την καρέκλα τους μαζί» (σελ. 17). Απολαυστικές οι κοντρίτσες μεταξύ των αγοριών, οι «βρισιές» τους, τα πειράγματα, οι κοροϊδίες: «-Τι να τα κάνουμε τα κορίτσια; Τα κορίτσια είναι για το σπίτι. Να κάνουν γλυκά με τις μανάδες τους, μέρες που είναι. Άσε που δεν αντέχουνε και στο κρύο» (σελ. 9). Το ξύλο του δασκάλου ήταν απαραίτητο συμπλήρωμα της εποχής: «Αμφίχειρας είχε γίνει στο ξύλο. Δεν τους προλάβαινε αλλιώς… Φαίνεται ότι ο δάσκαλος τα εξηγούσε όλα πολύ καλά. Κι όλοι το κατάλαβαν». Τα ρούχα λιγοστά και φτωχά: «Αδύνατος. Με κοντό παντελονάκι. Και με μελανιασμένα δάχτυλα απ’ το κρύο. Μια χοντρή πλεχτή καζάκα κι από μέσα ένα τσόχινο πουκαμισάκι φορούσε όλο κι όλο. Χτυπημένα τα παπούτσια του και λασπωμένα. Και φαγωμένα απ’ την έξω τη μεριά. Κυρίως το αριστερό. Απ’ το στραβοπάτημα. Τα πλεκτά τερλίκια ίσα που σκέπαζαν τους αστραγάλους» (σελ. 12). Άνθρωποι όλοι του μόχθου και του μεροκάματου: «Ήρεμος, βουρκωμένος, γερασμένος. Τα γαλανά του μάτια βαθουλωμένα απ’ το ξενύχτι και τη δουλειά. Και κουρασμένα απ’ τον ήλιο» (σελ. 70). Από την άλλη, οι γυναίκες: «Γι’ αυτό και άντε. Κι αυτή και όλες οι γυναίκες. Την προσφυγιά, τη φτώχεια, τους άντρες τους. Θ’ αντέξει τώρα και τα γηρατειά» (σελ. 72).

Ανάμεσά τους μεγαλώνει ο Δημητράκης της τρίτης, ο Δημητράκης ο ζαβαλής, ο οποίος, μετά την αναμέτρηση με λύκο που κατέβηκε στο χωριό, έγινε ο ασλάν Δημητράκης, ανέβηκε πόντους η αυτοεκτίμησή του, αφού μέχρι τότε τον είχαν για ένα παραπίσω. Μεγαλώνει με τη γιαγιά του, την κυρα-Μαριώρα, μιας και οι γονείς του έχουν μεταναστεύσει στη Γερμανία. Είμαστε σ’ ένα χωριό που αδειάζει: «Οι περισσότεροι, φευγάτοι από χρόνια. Απ’ το ’59, που άνοιξε η Γερμανία, λίγο-λίγο άδειαζε ο τόπος» (σελ. 15). Όλη αυτή η σκληρή εποχή συμπυκνώνεται σε μια παράγραφο γεμάτη ωμή αλήθεια: «Σάββα, θα τρώγαμε ο ένας τον άλλο, άμα δε φεύγανε. Αφού τα ξέρεις. Άλλοι βρίζουν τον Καραμανλή που άνοιξε τη Γερμανία. Κι άλλοι τον ευλογάνε που χορτάσανε ψωμί» (σελ. 19). Πόση ανατριχίλα από τη σκληρή παραδοχή: «-Και δεν το αποθυμήσατε τόσα χρόνια το παιδί; -Όλα τα συνηθίζει ο άνθρωπος. Μόνο τη φτώχεια και την πείνα δεν μπορεί. Μέρα-νύχτα δουλειά. Πού να βρεις ώρα να θυμηθείς το παιδί σου; Και άμα το θυμηθείς, βλέπεις το φάκελο με τα μάρκα και τα ξεχνάς όλα. Και πατρίδα και παιδί κι όλα» (σελ. 145). Στο καφενείο αυτού του χωριού, κάθε χωριοόυ της Ελλάδας τότε, έφτανε ο ταχυδρόμος με τα γράμματα που οι ξεχασμένοι γέροι και γριές ή δεν ήξεραν να διαβάζουν ή δεν έβλεπαν και φυσικά δε μοιράζονταν τα μυστικά τους με τον οποιονδήποτε, κάποιος της εμπιστοσύνης τους έπρεπε να τους τα διαβάζει. Και μετά τα νέα και τη γλύκα των γραπτών, δε διστάζουν να βάλουν φωτιά να κάψουν το γράμμα! Το τηλεγράφημα δεν το ήθελε κανείς: «Κάτι κακό προμηνούσε η βιασύνη του. Τα γράμματα έρχονταν πάντα με το πάσο τους. Κι όλα τα νέα τους ήρεμα και στη σειρά» (σελ. 16). Εκπληκτικές οι περιγραφές, δωρικές και λιτές εκφράσεις γεμάτες παραστατικότητα: «Στριφτά τσιγάρα κρέμονταν στα χείλια τους. Λες και ήταν αυτά που τους βάραιναν τα κεφάλια τους κατά μπροστά. Άσχημοι και τρομακτικοί μέσα στο λιγοστό φως του καφενείου.» (σελ. 16-17). Ανάμεσά τους κι ένας καπετάνιος που έφαγε τη θάλασσα με το κουτάλι: «…καλή ζαριά χρειάζεται στη ζωή. Αυτό έμαθα τόσα χρόνια στα βαπόρια. Τύχη. Όχι λεφτά. Τα φράγκα δε σε σώνουν πάντα. Τύχη να ‘χεις πρέπει. Λάδι στο γαμημένο το καντήλι σου. Κατάλαβες;» (σελ. 21).

Σκληρή και αμείλικτη η ζωή στο χωριό. Οι γυναίκες λένε τα νέα τους και πλέκουν ασταμάτητα, γιατί: «Ήταν η κρυφή γλώσσα των γυναικών. Οι πόθοι τους σε μια ζωή βουβή και υποταγμένη. Ο κρυπτογραφημένος κόσμος τους. Και η λογοκριμένη τους φωνή. Διωγμένες απ’ την Εδέμ τη ζωγράφιζαν με τις κλωστές τους…Μια επανάληψη σκληρότητας και αδιαφορίας χωρίς τέλος…Ήταν τα «σ’ αγαπώ» που δεν άκουσαν ποτέ. Οι «καλημέρες» που δηλητηριάστηκαν πριν γεννηθούν. Οι «καληνύχτες» που μάταια περίμεναν. Όλη η σιωπή που δίδασκαν στις κόρες τους με νεύματα. Αυτή ήταν η αληθινή τους προίκα» (σελ. 110). Άνθρωποι κουρασμένοι, φτωχοί, απελπισμένοι μα περήφανοι. Από τα χείλη τους βγαίνει η φράση που ακούει ο ακονιστής που τροχίζει μαχαίρια και τραχάδες όταν βρίσκει κάτι αδούλευτο και υποστηρίζει πως τζάμπα το ακονίζει: «-Αν αρρωστήσω πιο πολύ και δεν μπορώ, μ’ αυτό θα μαχαιρώσω τον εαυτό μου» (σελ. 96). Τα παιδιά που μεγαλώνουν σ’ αυτόν τον τόπο εξίσου σκληρά και αμείλικτα, δεν πειράζουν μόνο ούτε δέρνονται όπως όλα τα παιδιά της ηλικίας τους, αντίθετα, οπλισμένα με αεροβόλο, διασκεδάζουν σκοτώνοντας πουλιά και βατράχια. Σκηνές και περιστατικά δοσμένα με τέτοια παραστατικότητα που ανατρίχιασα από τη βιαιότητα και το μέγεθος της «κακίας» τους. Σε αντίβαρο αυτών, η αγάπη και η αυταπάρνηση του ασλάν Δημητράκη να σώσει έναν νεοσσό κι όταν δεν τα καταφέρνει, με πόση αγάπη στρέφεται στους φλώρους, στις καρδερίνες και στους σπίνους του για να παρηγορηθεί.

Μικρά και μεγάλα περιστατικά ζωντανεύουν αυτόν τον ρημαγμένο τόπο, πότε με χιούμορ και πότε με σοβαρότητα, στιγμιότυπα που ατσαλώνουν και εμπλουτίζουν την ψυχοσύνθεση του ασλάν Δημητράκη: η μάγισσα και η κατάρα της με το κιούπι (πόσο υποβλητική σκηνή), μια κηδεία κατά τη διάρκεια νεροποντής που θα φέρει αναπάντεχες εξελίξεις, αναμιγνύοντας υποδειγματικά τους ζωντανούς με τους αγίους της εκκλησίας και τον Χάροντα της Αχερουσίας, Αράπηδες και Μπαμπούγερα την παραμονή των Φώτων, η πάλη με τον λύκο, οι αναμνήσεις του καπετάνιου του χωριού από τα ταξίδια του, η άφιξη του ηλεκτρισμού που οδηγεί τους κατοίκους σε μοιραία λάθη, συνηθισμένοι τόσα χρόνια στις γκαζόλαμπες. Συγκλονιστική η σκηνή της εξομολόγησης μέσα στον ναό με κρασί και τσιγάρο και με την αντιστροφή των ρόλων μεταξύ ιερέα και πιστού, δοσμένη με υποβλητικότητα, αξέχαστους διαλόγους και βαθιά θρησκευτικότητα. Να και ο τάχα μου μοντέρνος ιερέας του χωριού («Οι σπουδαγμένοι και οι γραμματιζούμενοι φταίνε, παιδί μου. Αυτοί χαλάσανε τον κόσμο») και η πληρωμένη απάντηση στην υπερηφάνειά του που έβαλε μεγάφωνο στην εκκλησία να τον ακούνε παντού, ακόμη κι οι γέροι που δεν μπορούν ή δε θέλουν να πάνε στην εκκλησία. Πόσο γέλασα με την απρόσμενη απάντηση σε αυτό το επίτευγμα! Σιγά σιγά περνάμε στη Δικτατορία του 1967, όπου ο «βουργαρογραμμένος» γίνεται αγροφύλακας και καμπαρντίζει μες στα καφενεία κάνοντας παρατηρήσεις και καρφώνοντας όσους δε συμπαθεί, ο Γιαννάκης κλέφτηκε με μια Γερμανίδα και τη φέρνει στο χωριό του προκαλώντας σοκ στη μητέρα του που ήρθαν αστεφάνωτοι, μια πανάκριβη μοτοσυκλέτα οδηγεί σε μια ερωτική τραγωδία και πολλά άλλα περιστατικά δημιουργούν ένα συναρπαστικό πολυπρισματικό κείμενο γεμάτο εκπλήξεις και καλολογικά στοιχεία («Ο μεταλλικός της ήχος [της καμπάνας] τρυπούσε την παχύρρευστη μεσημεριανή ραστώνη», σελ. 127).

Ο συγγραφέας αναφέρεται σε πολλά θέματα (μετανάστευση, υποδέεστερος ρόλος της γυναίκας στην τοπική κοινωνία, ήθη και έθιμα, πασιφισμός και πανανθρώπινη αγάπη), δίνει όμως ιδιαίτερη έμφαση στη φροντίδα των καπνών, την πιο σκληρή γεωργική δουλειά: «Ένα-ένα σπάζονται τα φύλλα του, ένα-ένα βελονιάζονται, ένα-ένα πασταλιάζονται. Άνοιξη ξεκινάς, την επόμενη άνοιξη τελειώνεις. Και φτου κι απ’ την αρχή. Και το χειμώνα το παστάλιασμα. Διαλογή κατά ποιότητα και μέγεθος. Κι ύστερα το δεμάτιασμα. Έργα τέχνης ήταν τα δέματα του θείου Γιώργου. Γλυκό ταψιού θύμιζαν έτσι που ήταν στη σειρά. Σιροπιαστά μπακλαβαδάκια. Η πίκρα θα ερχόταν πιο μετά. Όταν έρχονταν οι έμποροι κι η ώρα να πληρωθούν για τον ιδρώτα μιας χρονιάς. Όλοι τους χρεωμένοι ως το λαιμό. Τα βερεσέδια περίμεναν να εξοφληθούν» (σελ. 86-87). Αλλά έφευγαν μετανάστες γιατί: «Δεν άντεχαν, βλέπεις, του καπνού τις πάμπολλες παραξενιές. Τις τόσες απαιτήσεις του για νοιάξιμο και τρυφερότητα. Την τόση του σκληρότητα. Και τη μνησικακία το, αν δεν το φρόντιζες και το παραμελούσες. Άμα δεν πήγαινες με τα νερά του. Κι αν δεν του συγχωρούσες χούγια και ιδιοτροπίες. Κι όλη αυτή η αγάπη και η υπομονή περνάει μέσα στα φύλλα του. Ποτίζεται η νικοτίνη του…Έτσι ανεπίγνωστα χτίζεται η αλληλεγγύη μεταξύ των καπνιστών» (σελ. 322).

Τα χρόνια της Δικτατορίας στη Θεσσαλονίκη, το ανερχόμενο ΠΑΣΟΚ και οι ελπίδες που φέρνει μαζί του για τον σοσιαλισμό, πώς μεταμορφώνονται οι προσδοκίες και οι χαρακτήρες των ανθρώπων με την Αλλαγή και πολλά άλλα ολοκληρώνουν το ταξίδι του ασλάν Δημητράκη στη ζωή. Πασιφιστικά και πανανθρώπινα τα ιδανικά του συγγραφέα, ονειρεύεται μια κοινωνία ίση και δίκαιη για όλους με μια πρωτοτυπία: στηρίζεται στο τσιγάρο, ακριβώς λόγω της κατανόησης και της αλληλεγγύης των καπνιστών και του τρόπου με τον οποίο ο καπνός έχει συνυφανθεί με τις ζωές μας. Δεν έχει όμως αυταπάτες γιατί ξέρει πως «μέσα στη μελλοντική ουτοπία των καπνιστών θα υπήρχαν πάντα οι ρεβιζιονιστές, οι αντεπαναστάτες και οι της παλινόρθωσης» (σελ. 324).

Το μυθιστόρημα «Γκάρνα» του Μουράτη Κοροσιάδη είναι ένα λυρικό ταξίδι ενηλικίωσης γεμάτο σκληρές αλήθειες, διαχρονικά πανανθρώπινα μηνύματα, δεισιδαιμονίες και προλήψεις, μυστικά και κατάρες. Ένα πουλί που προτιμάει να τραβάει τα φτερά του ώστε να προειδοποιήσει τον Δημήτρη να μην κάνει το ίδιο και να χρησιμοποιήσει τα δικά του φτερά για να πετάξει. Θα το καταλάβει ο ήρωας της ιστορίας μας ή θα αυτοκαταστραφεί, θύμα των εσωτερικών του τραυμάτων που ίσως να μη θεραπευθούν ποτέ; Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα γεμάτο ρεαλισμό, παραστατικότητα και αξέχαστες κωμικοτραγικές σκηνές. Δάκρυσα, προβληματίστηκα, απόλαυσα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Όταν ερωτεύεται κάποιος, νομίζει πως αυτό που νιώθει δεν το έχει ζήσει ποτέ κανείς ως τώρα. Και αγνοεί πως δεν υπάρχει αίσθημα που δεν φιλοξενήθηκε στα στήθη των ανθρώπων. Απ’ το βαθύ το μίσος και το σκοτεινό μέχρι το φωτεινό χαμόγελο του έρτα και της αγάπης. Το ίδιο έργο παίζεται αιώνες τώρα. Κάθε φορά με άλλους πρωταγωνιστές και άλλους κομπάρσους. Ο ταχυδρόμος βάζει γράμματα σε ολωνών τα γραμματοκιβώτια. Κανείς δεν ξέρει τι παίρνει ο διπλανός του» (σελ. 312).

«Και οι άνθρωποι, ασλάν, δέντρα είμαστε. Μόνο που εμείς περπατάμε. Τα δέντρα δεν τρέχουν να προλάβουν κάτι… Δέντρα είμαστε, που λες. Και έχουμε κι εμείς φωλιές…άμα είναι γεμάτες με μουσαφίρηδες, χαιρόμαστε. Άμα είναι άδειες όμως, μένουμε κι εμείς βουβοί. Και έρημοι. Τις κρύβουμε τότε να μη φαίνονται. Όσο και να τις κρύψεις όμως, θα έρθει κάποτε το φθινόπωρο και θα φανερωθούνε» (σελ. 317-318).

The post «Γκάρνα», του Μουράτη Κοροσιάδη, εκδ. Μωβ Σκίουρος appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Το αγόρι που ήθελε να περπατήσει ένα ολόκληρο νησί γύρω γύρω 
Συγγραφείς Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Αντρέας Κώστα
Εικονογράφος Έφη Κοκκινάκη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα αγόρι λατρεύει να κολυμπάει στη θάλασσα και να περπατάει στην αμμουδιά όλη μέρα. Κάποια στιγμή, το πλησίασε ένα κορίτσι που «σκέφτηκε ότι θα ήθελε παρέα» κι αυτό θα αποτελέσει την αρχή μιας ιδιαίτερης φιλίας. Το αγόρι εκμυστηρεύεται τους φόβους και τις απορίες του στο κορίτσι κι εκείνο το καθησυχάζει με διάφορες σκέψεις και απόψεις: «-Λες κανείς να μη θυμάται ότι περάσαμε από εδώ; -Από το μυαλό σου ποιος θα μπορούσε να το σβήσει; Η μνήμη είναι η δύναμή σου». Αποφασίζουν λοιπόν να περπατήσουν γύρω γύρω όλο το νησί κι ας ξέρουν ότι θα βρουν εμπόδια, θάλασσες, βράχια: «Φοβάμαι… -Μη φοβάσαι… – Κι αν πονέσω; -θα κάνεις υπομονή».  Η πιο έντονη ανάμνηση του κοριτσιού με συγκίνησε: ζούσε σ’ ένα σπίτι με μεγάλο κήπο με την οικογένειά της, όταν κάποια μέρα ήρθαν κάποιοι και τους είπαν ότι αυτά είναι δικά τους. Το κορίτσι έφυγε με το κλειδί του σπιτιού τους στα χέρια και με το κουταλάκι που το τάιζε εκείνη την ώρα η μαμά του. Ο πατέρας έφυγε να πολεμήσει, η οικογένεια ζούσε σε αντίσκηνα ενώ κάποιοι δε γύρισαν από αυτόν τον πόλεμο. Το κορίτσι δεν έχει μίσος, αντίθετα, τη διακατέχει μια συγκρατημένη αισιοδοξία: «Με το άδικο, ο χρόνος δεν κυλά. Σταμάτησε όταν φύγαμε και θα αρχίσει να μετράει πάλι όταν θα γυρίσουμε». Συγκλονιστική είναι η τελευταία σκηνή με την Αμμόχωστο, μπροστά στην οποία τα δυο παιδιά αποφασίζουν να μοιραστούν το όνειρό τους ότι κάποτε θα μπορούν να περπατήσουν ολόκληρο το νησί τους: «Το δίκιο είναι μαζί μας. Κάθε φορά που θα ξεκινάμε, θα είμαστε και περισσότεροι».

Το κείμενο το έγραψε ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος μαζί με τον Αντρέα Κώστα, δάσκαλο από τη Λάρνακα, που έζησε ως παιδί την τουρκική εισβολή. Το παραμύθι απευθύνεται σε παιδιά από 8 ετών και πάνω λόγω του ιστορικού του θέματος, αν και, με αφορμή το 1974 και τη διχοτόμηση, κατανοούμε τα προβλήματα και τις δυσκολίες του προσφυγικού ζητήματος που εξακολουθεί να ταλανίζει πολλές χώρες. Το παραμύθι λοιπόν δίνει την ευκαιρία και σε μικρότερα παιδιά να μάθουν τι συνέβη τότε και πόσο δύσκολο είναι να φεύγει κανείς από την πατρίδα του λόγω ανωτέρας βίας. Απαραίτητες οι μικρές νότες αισιοδοξίας: «…χαρά μπορεί να νιώσεις ακόμη και σε ένα αντίσκηνο, πρόσφυγας, αρκεί να έχεις όλους τους δικούς σου. Οι άνθρωποί μας δεν είναι το σπίτι μας;». Το τέλος του βιβλίου είναι μια ελπίδα ότι τα παιδιά, οι επόμενες γενιές δηλαδή, θα φτιάξουν έναν κόσμο χωρίς πόνο: «-Μα… αν μας καταστρέψουν το κάστρο; -Θα το ξαναφτιάξουμε. Και πάλι και πάλι. Κάποτε δε θα κουραστούν να μας το καταστρέφουν;».

Η εικονογράφηση της Έφης Κοκκινάκη είναι ονειρική, γεμάτη χρώματα, με έμφαση στο κίτρινο και στους τόνους του γαλάζιου και του μπλε. Σωστές και πρωτότυπες οπτικές γωνίες, κοντινά και γενικά πλάνα, αδρά χαρακτηριστικά των παιδιών και φευγαλέες αποτυπώσεις των υπολοίπων, λιτότητα στις γραμμές είναι μερικά μόνο από τα θετικά της γνωρίσματα. Στην ίδια εικόνα μπορεί να έχουμε διάφορα και διαφορετικά επίπεδα στα οποία διαδραματίζονται μικρές σκηνές ή να απολαμβάνουμε ξεχωριστά φόντα, κάτι που δημιουργεί μια πανδαισία που προκαλεί το μάτι των μικρών αναγνωστών να κοιτάξουν παντού. Το κείμενο και οι εικόνες μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο και αγκαλιάζονται ενώ πολλές φορές κάποιες προτάσεις δίνονται σε καμπύλη μορφή, σα να παρακολουθούμε έναν κυματισμό της θάλασσας. Οι ευτυχισμένες αναμνήσεις αποκτούν περισσότερα χρώματα ώστε να έρθουν σε αντιδιαστολή με την τραγική αλλαγή που θα ακολουθήσει (αξιέπαινες οι σκιές μέσα από τις οποίες ζωντανεύει η ιστορία). Φυσικά το δάκρυ κυλάει αβίαστα όταν αποτυπώνεται η Αμμόχωστος και η ζωή που είχε, μέσα από τα συρματοπλέγματα που έχουν πλέον στηθεί, ένας άψογος συγκερασμός του χτες και του σήμερα, πάλι με παραπάνω χρώματα να προσπαθούν να δώσουν μια νότα ανεμελιάς και αισιοδοξίας πριν την καταστροφή.

«-Το νησί σου, η Κύπρος, είναι νησί όλων μας. -Κι αν, όπως έλεγες, ξεχάσεις; -Πώς μπορώ να ξεχάσω; Μπορεί κανείς να ξεχάσει;». Ένα γλυκόπικρο παραμύθι για τη διχοτομημένη Κύπρο και για κάθε πρόσφυγα που προσπαθεί να βρει μια νέα πατρίδα, μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.

The post «Το αγόρι που ήθελε να περπατήσει ένα ολόκληρο νησί γύρω γύρω», των Βαγγέλη Ηλιόπουλου και Αντρέα Κώστα, εκδ. Πατάκη appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Κάτω από μια πορτοκαλί ομπρέλα  
Συγγραφέας Δέσποινα Λιαράκου
Εικονογράφος Ασπασία Ξυδέα
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Τελεία

Η Δέσποινα Λιαράκου έγραψε ένα συγκινητικό και τρυφερό παραμύθι για τη διαφορετικότητα και την αποδοχή και χρησιμοποιεί ένα συνηθισμένο αντικείμενο για να ενώσει αναπάντεχα τους ήρωες του παραμυθιού της. Με μικρές προτάσεις και πλούσιο λεξιλόγιο ζωντανεύει μια ιστορία που μου έφερε δάκρυα στα μάτια και μου έδειξε με άριστο τρόπο την ψυχοσύνθεση ενός παιδιού που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να γίνει προσφυγόπουλο. Η συγγραφέας δεν αναφέρει ξεκάθαρα το παρελθόν του Πάολο αλλά το δημιουργεί μέσα από υπονοούμενα και μικρές νύξεις που δείχνουν έμμεσα στους μικρούς αναγνώστες τα τραγικά γεγονότα που βίωσε και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το παιδί και η οικογένειά του στη νέα τους πατρίδα. «Στο σχολείο ο Πάολο δεν καταλάβαινε όλα όσα άκουγε αλλά λίγο πολύ έβγαζε νόημα». Όταν ο δάσκαλος ζητά από τα παιδιά της τάξης να διαλέξουν ένα πολύτιμο αντικείμενο για να το παρουσιάσουν την επόμενη φορά, ο ήρωας της ιστορίας δεν ξέρει τι να διαλέξει, αφού η μπάλα του δε χωρούσε στα πράγματά τους, οι κάρτες με τους ποδοσφαιριστές είχαν βραχεί και τσαλακωθεί κλπ. Αυτά είναι γνωρίσματα της περιπέτειας που βίωσε το παιδί μέχρι να βρει μια καινούργια ζωή κι έτσι οι προτάσεις αυτές αποτελούν ερεθίσματα για συζήτηση ως προς το τι μπορεί να συνέβη και γιατί υπήρξαν αυτές οι απώλειες.

Ο Πάολο λοιπόν ξαπλώνει στο κρεβάτι του σπιτιού τους, «ένα κρεβάτι για όλους και για τους γονείς του και για κείνον. Δεν τον πείραζε καθόλου αυτό γιατί ένιωθε τη ζεστασιά τους». Κι εκεί που δημιουργεί ιστορίες με τη φαντασία του βλέπει κρεμασμένη δίπλα στην πόρτα μια πορτοκαλί ομπρέλα που του θυμίζει τις όμορφες στιγμές στην πατρίδα του με τους φίλους του όταν έβρεχε. Κι επίσης: «Το πορτοκαλί ήταν για εκείνον το χρώμα της ελπίδας, σαν το γιλέκο που έσωσε τη ζωή τους». Έτσι το παιδί διαλέγει να δείξει στην τάξη του αυτό το αντικείμενο και από κείνη τη στιγμή μια σειρά από ανατροπές θα βοηθήσουν την ομπρέλα να παίξει άλλο, απρόσμενο ρόλο στη ζωή του.

Η εικονογράφηση της Ασπασίας Ξυδέα είναι γεμάτη χρώματα και όμορφα στιγμιότυπα. Οι σουρεαλιστικές απεικονίσεις των παιδιών και γενικά των μορφών με μπλε περιγράμματα και η επιλογή των μπλε μαλλιών σε όλους ταιριάζει απρόσμενα με τον άφθαστο ρεαλισμό των αντικειμένων από τη σχολική και όχι μόνο καθημερινότητα του Πάολο και των συμμαθητών του. Πρωτότυπες οπτικές γωνίες, ποικίλες γωνίες λήψης, ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες βοηθάνε τα μικρά παιδιά να νιώσουν οικεία και άνετα, μιας και η ιστορία εκτυλίσσεται κυρίως σε μια σχολική αίθουσα. Το στενόχωρο διαμέρισμα του Παόλο έχει απρόσμενο φως, η τάξη είναι γεμάτη όμορφα μηνύματα στους τοίχους και στον πίνακα («Φιλία-Καλοσύνη-Αποδοχή-Αγάπη-Ειρήνη») αλλά και κρυμμένες μαθηματικές πράξεις ενώ η καθαυτή πόλη αποτυπώνεται με απλοϊκές σχεδόν γραμμές, χωρίς λεπτομέρειες που ίσως κουράσουν.

«Κάτω από την πορτοκαλί ομπρέλα» τα παιδιά θα ζήσουν μεγάλες ανατροπές μαζί με τον ήρωα της ιστορίας, τον Πάολο, και θα καταλάβουν τι σημαίνει να είσαι πρόσφυγας, τι ζωή αφήνουν πίσω τους αυτοί οι άνθρωποι μα κυρίως πώς μπορούν να αγκαλιάσουν τα «ξένα» παιδιά και να γίνουν φίλοι, αφού στην ουσία τίποτα δεν τους χωρίζει. Μια υπέροχη ιστορία γεμάτη τρυφερότητα και εκπλήξεις που δείχνει με τον καλύτερο τρόπο την αποδοχή και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα.

The post «Κάτω από μια πορτοκαλί ομπρέλα», της Δέσποινας Λιαράκου, εκδ. Τελεία appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο 10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πινόκιο, η Ωραία κοιμωμένη, η Σταχτοπούτα, η Κοκκινοσκουφίτσα, η Χαλιμά, ο Τζακ με τη φασολιά, η Χιονάτη, η Πεντάμορφη, η Γοργόνα, ο Χάνσελ και η Γκρέτελ, η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων είναι οι ήρωες που συντρόφευσαν τα παιδικά μας όνειρα, μας νανούρισαν, μας γέμισαν συναισθήματα, πρότυπα και αυτοπεποίθηση. Τώρα έρχονται στον 21^ο αιώνα και αποκαλύπτουν πως τα πράγματα δεν είναι και τόσο ρόδινα. Ολοζώντανες σκηνές, άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλα συναισθήματα, σποραδικά στοιχεία από τη μυθολογία και τις λαϊκές παραδόσεις, φροντισμένα καλολογικά στοιχεία (τι όμορφη η πρώτη παράγραφος στη «Ροδοζάχαρη»), πλούσιο λεξιλόγιο δημιουργούν αξέχαστες σκηνές και παραστατικές εικόνες γεμάτες διαχρονικά μηνύματα. «Σε μια εποχή πλήρη υλικών αγαθών αλλά στερημένη γνήσιας χαράς, ο άνθρωπος φτιάχνει ιστορίες για να παρήγοροί τις λύπες του και να μπορεί ν’ αντέχει την καθημερινότητα. Στον καιρό του ορθολογισμού, η μαγεία που εκπέμπουν οι ιστορίες είναι το αλάτι της ζωής. Τι θα γινόμασταν χωρίς αυτές;» (σελ. 174).

Στη «Μαγική κολοκύθα γεμιστή», ένας φωτορεπόρτερ απολύεται παραμονές Χριστουγέννων από την εφημερίδα που δούλευε και μένει με 50 ευρώ στην τσέπη να αναρωτιέται πώς θα περάσει εκείνη τη γιορτινή νύχτα με το κορίτσι του, μήπως όμως η κοντινή του λαϊκή έχει τη λύση; Μαγική ατμόσφαιρα και ρεαλισμός συνταιριάζονται έξοχα. Στο «Μια μηλόπιτα κι ένας μαγικός καθρέφτης», η Λευκή πάσχει από το «σύνδρομο του καθρέφτη» και αποφασίζει να ξεκινήσει ένα σεμινάριο ζαχαροπλαστικής για να ξεχαστεί, σταδιακά όμως μαθαίνουμε για το τραυματικό παρελθόν της και τη γενεσιουργό αιτία του συνδρόμου, γεγονότα που με συγκίνησαν και με κλόνισαν. Χάρη στο κείμενο, έμαθα πολλά για τη «διαταραχή σωματικής δυσμορφίας» αλλά και για την παρασκευή μηλόπιτας, σε σημείο που μου έτρεχαν τα σάλια. Επίσης, μου άρεσε ο τρόπος που «ανακατεύτηκε» η ζύμη με τη ζωή: «…αν το ζυμάρι έχει ζωή κι η ζωή μπορεί να πλαστεί σαν ζυμάρι, αν και το μυαλό μπορεί ν’ αλλάξει, όπως αλλάζει και το ζυμάρι κι εξελίσσεται» τότε μήπως υπάρχει ελπίδα; Μήπως λοιπόν η Λευκή καταφέρει να θεραπευτεί από τα ψυχικά της τραύματα; Στο «Πώς η ροδοζάχαρη έφαγε το τέρας», η αδελφή Ευμορφία φροντίζει με αγάπη τον ροδώνα της λίγο πριν ξεκινήσει η συγκομιδή και χάρη σε ένα κακοποιημένο κορίτσι που καταφεύγει στη μονή μαθαίνουμε για το παρελθόν της, για το κακό που έκανε και μετουσιώθηκε σε καλό όταν ξεκίνησαν να βρίσκουν καταφύγιο στο μέρος κι άλλα κακοποιημένα κορίτσια. Σκληρές σκηνές και απρόσμενες ανατροπές, με ένα τέλος που αγάπησα. Στη «Γοργόνα Κακκαβιά», ένας ωκεανολόγος ανακαλύπτει μια κρυφή σπηλιά με μια γοργόνα που τον καλωσορίζει στον κόσμο της και του εξηγεί, μέσω του παραδείγματος της κακαβιάς που πλέον έχει καταντήσει μπουγιαμπέσα ή μπισκ ή καντσούα κλπ., πως κι ο κόσμος έτσι είναι, ενιαίος κι αδιαίρετος αλλά τα είδη πολεμούν μεταξύ τους για την κυριαρχία, καταστρέφοντας τη «συνταγή». «…όλοι βράζουμε στο ίδιο καζάνι και για να γίνει νόστιμη η σούπα -ο κόσμος μας- έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον». Επιπλέον, «Η υπεροψία του ανθρώπου χάλασε για τα καλά τον όμορφο κόσμο…η σούπα ξίνισε, αλλοιώθηκε, έγινε κάτι άλλο, διαφορετικό, ξένο…με απροσδιόριστη υφή και γεύση» (σελ. 58). Τότε ο Νίκολας θα πάρει μιαν απρόσμενη απόφαση, εμπνευσμένος και απ’ την ομορφιά του νησιού γύρω του.

Στην «Αλίκη στη χώρα των μαγικών μανιταριών», ο Σωτήρης αγωνίζεται να σώσει την κοπέλα του από την κατάθλιψη και στρέφεται στα παραισθησιογόνα μανιτάρια, με αποτέλεσμα ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων με έναν υποδόριο φόβο αν πέτυχε όλο αυτό και για τις συνέπειες που ίσως υπάρξουν. Στο αγαπημένο μου «Τσάι με τον Λύκο», ταξιδεύουμε σ’ ένα ερημωμένο σχεδόν χωριό της νότιας Ελλάδας, όπου ένας άντρας πέφτει θύμα καταιγίδας και τον σώζει μια κοπέλα που του αποκαλύπτει τον μαγικό της κόσμο: μια καθημερινότητα και μια διατροφή βασισμένη σε αρχαία και παραδοσιακά γιατροσόφια, ανακατεμένα με φύλλα τσαγιού. Η Μυρτώ και ο Γιώργος έβαλαν τις καινούργιες γνώσεις πάνω στη σοφία των παλιών και ρίζωσαν στον τόπο τους. Βιώσιμες καλλιέργειες, προϊόντα βασισμένα σε αυτές, χτίσιμο ξενώνων, κάλεσμα για επισκέπτες κ. ά. Κι όλα αυτά, με μέτρον, αυτό το μέτρον των αρχαίων που θα τους επιτρέψει να παραμείνουν εντός ορίων, χωρίς ασύστολη εκμετάλλευση της φύσης και του περιβάλλοντος, χωρίς οι ξένοι να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του τόπου. Τι όμορφες περιγραφές, τι ωραία φιλοσοφία, πόσο ξεχωριστή ιστορία!

Εξίσου αγαπημένο κείμενο ο «Μεγάλος ύπνος και το γλυκό της Δαμασκού», όπου ένας πρωτοετής της Ιατρικής συνδράμει εθελοντικά στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και τον απασχολεί η περίπτωση της Ραζάν, μιας «ωραίας κοιμωμένης» που πάσχει από το σύνδρομο της παραίτησης, έχοντας πέσει σε βαθύ ύπνο κοντά τρεις μήνες, απότοκο των δεινών που βίωσε από τη βομβαρδισμένη Δαμασκό αλλά και των άθλιων συνθηκών στη χώρα που τη φιλοξενεί. Η συγγραφέας περιγράφει αντικειμενικά και με σεβασμό τη ζωή στη Συρία πριν και μετά τους βομβαρδισμούς, καθώς και τον συνοικισμό των προσφύγων, με αντιθέσεις, ρεαλισμό και καλολογικά στοιχεία που τονίζουν την ομορφιά του τοπίου της ιστορίας και ταυτόχρονα τις σκληρές συνθήκες φιλοξενίας στον καταυλισμό. Δεν ήξερα πως αυτό το σύνδρομο παρατηρείται συχνά σε προσφυγόπουλα που βιώνουν ασταθείς συνθήκες διαβίωσης, χωρίς ελπίδα μόνιμης εγκατάστασης. Τα παιδιά αυτά είναι σα να παραιτούνται από τα άσχημα γύρω τους και να βυθίζονται στον ύπνο για να κρυφτούν. Επίσης, με συγκίνησε η σχέση του γιατρού με τον παππού του που τον βοήθησε στο συναισθηματικό κουβάρι με την αδελφή της Ραζάν, διαπίστωσα και πάλι πόσο χαριτωμένα ύπουλος είναι ο έρωτας και κατάλαβα πως δεν πρέπει να ντρέπεται κανείς γι’ αυτόν, όσο τραγικές κι αν είναι οι συνθήκες γύρω: «Να φοβάσαι τη μέρα που δεν θα αισθάνεσαι τίποτα, αγόρι μου, η μέρα αυτή θα είναι η μέρα του θανάτου σου κι ας εξακολουθήσεις να είσαι ζωντανός…». Το σάμαλι, όπως συνδέεται με την ιστορία και όπως περιγράφεται, με έκανε να ψάχνω για ζαχαροπλαστείο ξενηστικωμένος και το τέλος της ιστορίας μου έφερε δάκρυα στα μάτια, όχι μόνο για το αίσιο αποτέλεσμα αλλά γιατί ενώθηκαν άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών και νοοτροπιών κάτω από την τέντα που λέγεται αγάπη.

Στο «Ο αχλαδοχυμός ταιριάζει με τα video games» έχουμε μια συγκλονιστική ιστορία ενός παιδιού γυμνασίου που έχει κολλήσει με το κινητό του κι έχει χάσει χρονιά στο σχολείο, της φίλης του, Κατ, που χαρακώνεται και καίγεται («…έκανε το βλέμμα της ακόμα πιο υποβλητικό, ήταν λες και κοιτούσες κατευθείαν μέσα σε πηγάδι χωρίς πάτο», ανατρίχιασα στην έκρηξή της για το τι πραγματικά την πονάει, πάντως όχι το χαράκωμα) και του Χοντρού που τον έδερνε ο πατέρας του ενώ η αλκοολική μητέρα του αδιαφορούσε γι’ αυτόν, ώσπου το παιδί της πήρε την πιο απρόσμενη εκδίκηση. Τρία παιδιά απόβλητα, «τρεις ασώματες ψυχές που προσπαθούσαν να χωρέσουν στα καινούργια κορμιά που τους επέβαλε η εφηβεία» (σελ. 121). Άψογη η σκιαγράφηση του παιδιού που μπλέκει με το παιχνίδι της μπλε φάλαινας, κλιμάκωση της αγωνίας, καταπληκτικά ψυχογραφήματα, έφτασα στο τέλος με κομμένη ανάσα. Στο «Όρμα -στα φασόλια- Τζακ!», παρακολουθούμε τη συναρπαστική ιστορία του παλαιστή Τζακ που το έσκασε μικρός από το σπίτι του για να ακολουθήσει το τσίρκο που πέρασε από το χωριό του και μετά μπλέχτηκε με στημένους αγώνες κατς. Τι εννοούσε η μαντάμ Ζαΐρα που του είπε να προσέχει τα φασόλια που θα είναι η αρχή του τέλους του; Μια ιστορία με απροσδόκητο τέλος που επίσης μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

Στο «Σπίτι από σοκολάτα», μια γυναίκα μετά από άκαρπες προσπάθειες για παιδί και με την πεθερά της να την κατηγορεί γι’ αυτό χωρίζει κι επιστρέφει στους γονείς της ταλαιπωρημένη ψυχοσυναισθηματικά. Εγκλωβίζεται λοιπόν στην κλειστή κοινωνία του χωριού και επωμίζεται τη φροντίδα των γονιών και του οικογενειακού τους φούρνου «με τη ρετσινιά της άκληρης και τα ειρωνικά μειδιάματα του κόσμου». Μόνο τα παιδιά αγάπησε και έφτιαχνε με χαρά σοκολατένια γλυκίσματα, δίνοντάς τους μιαν αγάπη που το χωριό παρερμηνεύει και τη χαρακτηρίζει «μάγισσα» για να μην την πλησιάζουν. Τελικά πραγματοποιεί ένα μεγάλο όνειρο κι αυτό της φέρνει ένα ανέλπιστο δώρο σ’ ένα πανηγύρι. Και τέλος, στο ομότιτλο της συλλογής, μια συγγραφέας-φάντασμα, που μεγάλωσε με ιστορίες και παραμύθια αλλά απέτυχε να δει δικό της έργο τυπωμένο, αναπολεί τη ζωή της από τη στιγμή που δέχτηκε να γράφει χωρίς να υπογράφει, παλεύει με τις τύψεις της και μας αποκαλύπτει πώς άλλαξε η αγάπη της απέναντι στο κείμενο και στον γραπτό λόγο τώρα που γράφει κατά παραγγελία, πώς είναι οι συνθήκες εργασίας, πώς την αντιμετωπίζουν οι συνεργάτες της. Ένας ύμνος στον συγγραφέα και στο έργο του, που άνετα διαβάζεται και πρώτο στη σειρά.

Γεμιστή κολοκύθα, μηλόπιτα, γλυκό τριαντάφυλλο, κακκαβιά, μανιτάρια, τσάι του βουνού, σάμαλι, φασόλια με χόρτα, σμούθι αχλάδι, σοκολάτα, τσάι μέντας μου κράτησαν συντροφιά και με γέμισαν μυρωδιές και εικόνες όσο ταξίδευα στα καλογραμμένα κείμενα της διαφορετικής αυτής συλλογής διηγημάτων. «10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας» φέρνουν τα κλασικά παραμύθια των παιδικών μας χρόνων σ’ ένα σκληρό, άδικο, επικίνδυνο σήμερα και μας συστήνουν ήρωες απελπισμένους, φοβισμένους, ερωτευμένους, παγιδευμένους. Η συγγραφέας πάντως πιστεύει ακόμη, παρά το σύγχρονο της εποχής μας, στη μαγεία των παραμυθιών, στο ταξίδι στους φανταστικούς τους κόσμους, στα θετικά μηνύματα που πηγάζουν από αυτά και τονίζει πως «εξηγώντας τα πάθη, τα λάθη και τις αρετές των ηρώων, εξηγούμε και την ίδια μας τη φύση, ανακαλύπτουμε ποιοι είμαστε εμείς οι ίδιοι»! Άλλωστε, «οι διαχρονικές έννοιες του καλού και του κακού, του πλούτου και της φτώχειας, του δυνατού και του αδύνατου δεν είναι δυνατόν να αντικατασταθούν ποτέ και με τίποτα»!

The post «10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας», της Χρυσούλας Διπλάρη, εκδ. Πηγή appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Τα χρώματα των παιδιών 
Συγγραφέας Αλέκα Τρίπου-Μάνου 
Εικονογράφος Γιώργος Χατζηβασιλάκης
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αλέκα Τρίπου-Μάνου έγραψε ένα ενδιαφέρον εφηβικό και όχι μόνο μυθιστόρημα που μου σύστησε ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, μου αποκάλυψε μυστικά και με γέμισε ποικίλα συναισθήματα. Η γραφή είναι γρήγορη και κινηματογραφική, οι διάλογοι ρεαλιστικοί και το κάθε παιδί της ιστορίας ανεβαίνει τον δικό του γολγοθά. Ο Αλέξης, μετά τη μετακόμιση του πατέρα του στη Νέα Υόρκη λόγω δουλειάς, αναγκάζεται να πάει με τη μητέρα σε άλλο σπίτι για να μπορέσουν να επιζήσουν κι έτσι αναγκαστικά αλλάζει και σχολείο. Η σχέση με τους γονείς του αρχίζει να γίνεται πιο εύθραυστη γιατί μια σειρά από γεγονότα τον κάνουν να νιώθει μόνος και αποξενωμένος. Η μητέρα του δείχνει σα να κρύβει κάτι, ο πατέρας του σπάνια του μιλάει από το τηλέφωνο: «Τόσο πολλές αλλαγές μαζεμένες, πώς να τα βγάλει πέρα ο καημένος ο μπαμπάς. Μην περιμένουμε λοιπόν να μπορεί να μας τηλεφωνεί όποτε μας αρέσει», υποστηρίζει η μαμά. Μετακόμισαν λοιπόν στο πατρικό του μπαμπά του, κοιμάται στο παιδικό του δωμάτιο που έχει κολλημένα αστεράκια στο ταβάνι κι αυτό νιώθει πως κατά κάποιον τρόπο τον συνδέει με τον μπαμπά του, σα να είναι αληθινά και τον ταξιδεύουν στην αγκαλιά του ανθρώπου που αγαπάει τόσο πολύ. Δε χορταίνει να ψάχνει το σπίτι, να περπατά στα σημεία που περπάταγε κι ο ίδιος, να κάθεται στη σκιά της ελιάς στον κήπο, να ακολουθεί τα ίχνη του παρελθόντος του. Έτσι ο Αλέξης ξεκινάει να γράφει ένα γράμμα στον πατέρα του κι ας θεωρεί αυτήν τη μορφή επικοινωνίας ξεπερασμένη, αφού μ’ ένα κλικ μπορείς να δεις και ν’ ακούσεις τον άλλον την ίδια στιγμή.

Παράλληλα, επίσης με πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μαθαίνουμε από τον πατέρα του Αλέξη τις δικές του εντυπώσεις από τη διαμονή του στη Νέα Υόρκη, πώς είναι η καθημερινότητά του, ποια τα καθήκοντά του, πού μένει και πού εργάζεται, πώς είναι οι συνθήκες, πώς είναι οι σχέσεις με τους νέους συναδέλφους, γιατί ο επίσης καινούργιος μετανάστης συνάδελφος Μπάμπης είναι τόσο εσωστρεφής και κλειστός και δεν του μιλάει σχεδόν καθόλου και πολλά άλλα. Βουλιάζει στη νοσταλγία και νιώθει βαθιά και αφόρητη μοναξιά που του μαυρίζει την ψυχή. «Οι κουβέντες με τον κόσμο είναι τυπικές, οι γύρω αδιάφοροι, λίγο πολύ όλοι κλεισμένοι στον εαυτό τους. Δύσκολο πράμα η ξενιτιά» (σελ. 67). Γιατί όμως βασανίζεται από εφιάλτες; Τι έχει συμβεί στο παρελθόν του που τον κυνηγάει ακόμη; Μου άρεσε πολύ ο διττός τρόπος με τον οποίο στήνεται η νέα ζωή του μπαμπά και η μεγάλη αποκάλυψη που έρχεται λίγο πριν το τέλος, η οποία και θα θέσει σε νέες βάσεις τη σχέση του με την οικογένειά του. Με ρεαλισμό κι ενδιαφέροντα μικρά και μεγάλα περιστατικά γνωρίζουμε την καθημερινότητα του Αλέξη στο καινούργιο σχολείο, τους νέους του συμμαθητές, τα μαθήματα, τους δασκάλους, τις σχέσεις που ξεκινάει να δημιουργεί. Υπόσχεται νοερά στον πατέρα του πως δε θα κάνει αταξίες, δε θα επιτρέψει με τη συμπεριφορά του να του την πουν για τίποτα και θα τον κάνει περήφανο με τη στάση του. Οι μπελάδες όμως έρχονται και αυτήν τη φορά, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αυτοπεποίθησή του και να καταρρακώνεται η ψυχολογία του. Φτάνει σε σημείο για να πάψει ο νταής του σχολείου να τον χαρακτηρίζει «φυτό» να μπει κρυφά στο γραφείο των καθηγητών για να εξαφανίσει την άριστη κόλλα διαγωνίσματος που έγραψε, μόνο που έτσι θα γίνει μάρτυρας μιας σκηνής που θα φέρει στο φως σκοτεινά και ανομολόγητα μυστικά! Απανωτές εκπλήξεις θα του αλλάξουν την οπτική, θα βάλουν τη ζωή του σε νέες διαστάσεις και είναι στο χέρι του να χειριστεί τον θυμό και την πίκρα από τις νέες πληροφορίες.

Στην τάξη του Αλέξη έχουμε τον Φώτη που ήρθε από επαρχία, αφού οι γονείς του πήραν μετάθεση. Είναι χαρούμενος και ανέμελος παρά τις δυσκολίες που αναγκάστηκε να αλλάξει σχολείο στην τελευταία τάξη ερχόμενος στην Αθήνα, ακριβώς όπως και ο πρωταγωνιστής της ιστορίας. Κυκλοφορεί με πατερίτσες μετά από τροχαίο αλλά δε θέλει να συζητήσει γι’ αυτό. Μια μεγάλη ανατροπή θα φέρει στο φως την αλήθεια την κατάλληλη στιγμή και θα κλονίσει τη φιλία του με τον Αλέξη. Μαζί τους είναι ο σοβαρός και ήσυχος Βασίλης και η ζωηρή και φλύαρη Νεφέλη που έχει ακατάπαυστη ενέργεια και είναι η καλύτερη μαθήτρια της τάξης. Το κακό παιδί λέγεται Τάσος, είναι πλακατζής και μανιακός με τα στοιχήματα, ενοχλεί και αναστατώνει, κοροϊδεύει, είναι ένας νταής που δε χάνει την ευκαιρία να τρομοκρατήσει όποιον βρεθεί στο διάβα του. Καινούργια στην τάξη είναι και η προσφυγοπούλα από το Αφγανιστάν Χανιφέ, η οποία ξέρει κάπως τα ελληνικά και δείχνει να έχει ξαναπάει σε ελληνικό σχολείο, είναι σκυθρωπή, λιγομίλητη, κλειστή. Πέφτει κι εκείνη θύμα αστεϊσμών και κοροϊδίας στην τάξη αλλά η περίπτωσή της είναι πιο σκληρή, πιο άκαρδη. Υπόδειγμα αξιοπρέπειας και δυναμισμού, δέχεται ξαφνική επίθεση από εξωσχολικούς, αμύνεται αλλά κανείς δεν τρέχει να τη βοηθήσει είτε από σοκ είτε από αδιαφορία είτε από φόβο, γεγονός που θα κλονίσει τον κόσμο του Αλέξη και θα δει τα πράγματα με άλλο μάτι! Τέλος, ο κύριος Νικηφόρος, ο δάσκαλος της τάξης, ξεδιπλώνει τη δική του ιστορία, καταγράφει τα λάθη του στη διδασκαλία, ζητάει νοερά συγνώμη από τις μαθητές του για τις γκάφες που κάνει ή για τον λάθος τρόπο που αντιμετωπίζει κάποιες καταστάσεις. Χάρη σ’ εκείνον παρατηρούμε πιο ουδέτερα και αντικειμενικά τις σχέσεις μεταξύ των παιδιών και τις εξελίξεις στη φιλία του Φώτη, του Βασίλη και του Αλέξη. Γιατί όμως προσέχει περισσότερο τον Αλέξη; Τι του θυμίζει η παρουσία του παιδιού; Επίσης, δε χάνει ευκαιρία να μιλήσει κατά του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας με αφορμή τον αποκεφαλισμό του δασκάλου στο Παρίσι το 2020! Αυτό φούσκωσε φόβους, υποδαύλισε ρατσιστικά μίση και πυροδότησε αντιδράσεις με στόχο τη Χανιφέ από εφήβους που της την είχαν στημένη έξω από το σχολείο.

Η συγγραφέας γεμίζει το βιβλίο της με χιλιάδες μικρά και μεγάλα συναισθήματα, με πολλά και ενδιαφέροντα περιστατικά και χαρίζει σημαντικές αποκαλύψεις και ανατροπές σε κρίσιμα σημεία. Από τις καλύτερες στιγμές του βιβλίου είναι το περιστατικό εκφοβισμού της Χανιφέ, μιας και ο Αλέξης απογοητεύεται από την έλλειψη αντίδρασης ενός φίλου του που έδειχνε δίκαιος, δυνατός και υπεύθυνος: «Κι όποτε το έφερνα στον νου μου από εκείνη τη στιγμή και για αρκετό καιρό δεν ήταν παρά ένα ασήμαντο, ταπεινό, ξεπλυμένο γαλάζιο…» (σελ. 100). Αυτή η αδιαφορία όμως είναι και η ευκαιρία για ένα σημαντικό μάθημα ηθικής: «Πως όσο περισσότεροι βρίσκονται παρόντες τόσο λιγότερο πιθανό είναι κάποιος να αναλάβει δράση»! (σελ. 105). Και τι αντιπαραβάλλουμε στο επιχείρημα περί ουδετερότητας και απάθειας; Με αφορμή αυτά τα περιστατικά ξεδιπλώνεται μια σύντομη αλλά περιεκτική και αντικειμενική αναφορά στη μικρασιατική τραγωδία του 1922 ως το πιο απτό παράδειγμα προσφυγιάς, αναλύονται οι λόγοι και τα αίτια της καταστροφής κι όλα αυτά δημιουργούν ένα κύμα συμπάθειας και ουσιαστικής αγάπης προς τη Χανιφέ που εκφράζεται με τον πιο συγκινητικό τρόπο! Δάκρυσα όταν διάβασα με ποιον τρόπο αποφάσισαν οι συμμαθήτριες του κοριτσιού να την υποστηρίξουν και να ταυτιστούν μαζί της.

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον, τρυφερό και συγκινητικό μυθιστόρημα που αποτυπώνει με ενάργεια και ζωντανεύει με ρεαλισμό μια παρέα σημερινών μαθητών δημοτικού με τα παιχνίδια τους, τα λάθη τους, τις δυσκολίες τους. Οι εναλλαγές πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων (πατέρας, Αλέξης, δάσκαλος) ίσως κουράσουν ή δυσκολέψουν την ανάγνωση αλλά βοηθάνε στην πιο ολοκληρωμένη παράθεση των γεγονότων, μιας και οι τρεις αφηγητές επικαλύπτουν και συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον, εμπλουτίζοντας την ιστορία και φωτίζοντάς την απ’ όλες τις πλευρές. Το κείμενο είναι γεμάτο από αγνή φιλία, κινδύνους και ανατροπές, bullying, μαθησιακές και κοινωνικές δυσκολίες από παιδιά που αλλάζουν περιβάλλον και πρέπει να προσαρμοστούν, προκλητική συμπεριφορά από νταήδες, μια ποικιλία χαρακτήρων που ζωντανεύουν παραστατικά και με ενάργεια μα σχολική μονάδα του σήμερα. Με αφορμή μάλιστα την ξενιτιά του πατέρα στη Νέα Υόρκη και την προσφυγοπούλα του σχολείου ξεδιπλώνονται μέσα από συναρπαστικές ιστορίες και ενδιαφέρουσες εξελίξεις ο κοινός πόνος της απομάκρυνσης από την πατρική εστία, η μοναξιά και ο φόβος της απόρριψης στον νέο τόπο ή στην καινούργια ομάδα, ξεδιπλώνονται όλες οι εκφάνσεις ενός δίπολου με πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Μετανάστης ή πρόσφυγας ο πόνος, οι δυσκολίες, η πίκρα είναι όλα ίδια, κοινά, πόσο μάλλον όταν αυτό γίνεται βιαστικά και αναίτια και φεύγεις για να γλυτώσει τη ζωή σου, εξ ου και τα πολλά κοινά με την καταστροφή του 1922. Σε κάποια σημεία, οι ωραίες παρομοιώσεις και μεταφορές («…άφησα την κουβέντα μου να κρέμεται σαν ξηλωμένο ρουχαλάκι», σελ. 160) ελαφραίνουν την ατμόσφαιρα.

«Τα χρώματα των παιδιών» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με διαφορετικούς και άκρως ρεαλιστικούς χαρακτήρες, των οποίων οι ποικίλες προσωπικότητες έχουν κι από κάποιο χρώμα που τους ταιριάζει ή αντιπροσωπεύει περισσότερο ή λιγότερο. Ανοιχτό ή σκούρο, χαρούμενο ή θλιβερό, με τις αποχρώσεις να έχουν και διάφορες ή διαφορετικές σημασίες που δε φαίνονται με την πρώτη ματιά, γεμίζουν τις σελίδες. Κανείς όμως δεν έχει το ίδιο χρώμα ή απόχρωση από την αρχή ως το τέλος, μιας και ο Αλέξης με τα γεγονότα που αφηγείται και με την αντίδραση των φίλων και συμμαθητών του σε αυτά, σε άλλους βλέπει διαφορετικό χρώμα, σε άλλους αναπάντεχη απόχρωση και μέσα από αυτήν την πρωτότυπη οπτική ματιά ολοκληρώνονται οι χαρακτήρες του βιβλίου. Ανατροπές, εκπλήξεις και ιστορικά γεγονότα παρουσιάζονται σ’ ένα κείμενο που με γέμισε συναισθήματα, αν και σε κάποια σημεία μου φαινόταν πως η συγγραφέας παρασύρθηκε από την αφήγηση και δεν κατάφερε να εντάξει σωστά τα αίτια και τις αφορμές, εξ ου και τα παρέθεσε σχεδόν στο τέλος με κάποιες συμπερασματικές παραγράφους που ολοκληρώνουν την ιστορία εν είδει επιμύθιου. Ο Αλέξης και η παρέα του μου κράτησαν την καλύτερη συντροφιά και μου έμαθαν πολλά και σημαντικά πράγματα!

The post «Τα χρώματα των παιδιών», της Αλέκας Τρίπου-Μάνου, εκδ. Μεταίχμιο appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Η αληθινή ιστορία ενός θαλασσόγατου 
Συγγραφέας Μαρία Ανδρικοπούλου
Εικονογράφος Ελίζα Βαβούρη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όλα ξεκίνησαν τον Μάιο του 1941, όταν η ναυαρχίδα του γερμανικού στόλου «Μπίσμαρκ» ξεκίνησε για την πρώτη της αποστολή. Ανάμεσα στους 2000 ναύτες ήταν κι ένας γάτος! Πώς βρέθηκε όμως από κει στον βράχο του Γιβραλτάρ να ζει μια ήρεμη ζωή και γιατί ονομάστηκε «Σαμ ο αβύθιστος»;  Τι γυρεύει ένας γάτος στο Ναυτικό Μουσείο; Γιατί ποζάρει ανάμεσα σε ξεχωριστούς ναυάρχους και σε γενναίους ναύτες; Σε αυτό το βιβλίο ξεδιπλώνεται η ιστορία ενός γάτου που αγαπούσε τους ανθρώπους, είχε γενναία καρδιά αλλά και την τύχη με το μέρος του.

Η Μαρία Ανδρικοπούλου έγραψε μια συναρπαστική ιστορία για παιδιά από 4 ετών και πάνω που συγκεντρώνει την τρυφερότητα ενός κειμένου για γάτες με τη διακριτική σκληρότητα του πολέμου, μια ιστορία που τονίζει την ευγένεια ακόμα και στις εχθροπραξίες, τη γενναιότητα και την αυταπάρνηση («Σ’ αυτόν που κινδυνεύει απλώνουμε το χέρι μας να του δώσουμε βοήθεια») και περνάει μέσα από τις γραμμές των σελίδων της ένα έντονο πασιφιστικό μήνυμα. Κύριος πρωταγωνιστής είναι φυσικά ο γατούλης Σαμ ή Όσκαρ που άλλαζε η τύχη του κάθε τρεις και λίγο, με τα ιστορικά στοιχεία να περνάνε διακριτικά από το φόντο, ώστε να απολαύσουμε με την ησυχία μας τη χαριτωμένη μπαλίτσα που ηρεμεί τους ναύτες, τους χαρίζει χαμόγελα και κουράγιο στις δύσκολες συνθήκες του πολέμου και της ναυτικής ζωής τους. Μέσα από την ανατρεπτική ιστορία ενός αφανούς ήρωα που όμως ακόμη μνημονεύεται σε ορισμένους κύκλους, τα παιδιά μαθαίνουν για τα δεινά που φέρνει ένας οποιοσδήποτε πόλεμος και για τις δυσκολίες της ναυτικής ζωής. Η εικονογράφηση της Ελίζας Βαβούρη είναι άκρως ρεαλιστική, συναρπαστική, πολύχρωμη, σχεδόν τρισδιάστατη. Αποτυπώνει με υπέροχο τρόπο τον Σαμ σε διάφορες φάσεις της ζωής του και καταφέρνει να αποδώσει σωστά τα μεγέθη ενός πλοίου συγκριτικά με το πλήρωμά του ή μέσα από την οπτική ματιά μιας γάτας. Η καθημερινότητα στα πολεμικά πλοία δίνεται με μικρές εικόνες ξεκούρασης και ανάπαυλας ενώ αποφεύγεται σκόπιμα η αναπαράσταση ναυμαχιών ή άλλων σκληρών εικόνων. Μου άρεσαν πολύ ο βράχος του Γιβραλτάρ, η παραθαλάσσια ιρλανδική πόλη, το εσωτερικό του μουσείου, τα αμπάρια των πλοίων, όλα αποτυπωμένα με τέχνη και συναρπαστικές λεπτομέρειες. «Η αληθινή ιστορία ενός θαλασσόγατου» σας περιμένει να τη χαϊδέψετε…εεεε…να τη διαβάσετε!

Βιβλίο Still! Ένα άγαλμα που γύρισε τον κόσμο
Συγγραφέας Σταύρος Σταύρου
Εικονογράφος Αιμιλία Κονταίου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα κορίτσι φεύγει από τη χώρα του που βρίσκεται σε πόλεμο και φτάνει σ’ έναν άγνωστο τόπο. Μετά από περιπλανήσεις, ξεκουράζεται στα πόδια του αγάλματος ενός στρατιώτη κι αυτό θα τη βοηθήσει με τον τρόπο του να κερδίσει τα πρώτα της χρήματα. Το κορίτσι, για να τον ανταμείψει, προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του και να τον μαλακώσει, αφού δείχνει αυστηρός και καχύποπτος. Μαζί ζουν όμορφες και τρυφερές στιγμές που ενισχύουν τη φιλία τους, πράγματα που δε βιώνει κανείς στην καθημερινή του ζωή, γελούν και παρεξηγούνται, αγκαλιάζονται και γελάνε, ώσπου μια μέρα τους δίνεται η αναπάντεχη ευκαιρία να κάνουν τον γύρο του κόσμου!

Ο Σταύρος Σταύρου έγραψε μια υπέροχη, τρυφερή, δυνατή ιστορία για μια φιλία που δημιουργήθηκε αναπάντεχα και για μια σχέση ζωής που θα μαλακώσει τις καρδιές δύο πλασμάτων. Όμορφα λόγια που μου έφερναν δάκρυα στα μάτια όσο πλησιάζαμε στο τέλος και αναπάντεχες αναγνωστικές εκπλήξεις που μου κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του βιβλίου. Το κορίτσι και το άγαλμα αλλάζουν, ωριμάζουν, εκείνη κερδίζει την εμπιστοσύνη ενός αγνώστου κι εκείνος δέχεται να θυσιάσει ό,τι αγαπάει περισσότερο για να την προστατέψει. Η ζωή είναι όμορφη και μπορεί να γίνει ομορφότερη, αρκεί να συναντήσεις στον δρόμο σου πλάσματα με ζεστή καρδιά, αυτή είναι η κεντρική ιδέα του τρυφερού παραμυθιού που απευθύνεται σε παιδιά από 4 ετών και πάνω. Η εικονογράφηση της Αιμιλίας Κονταίου είναι υπέροχη και ιδανικό συμπλήρωμα του κειμένου, μιας και αγκαλιάζει με προσοχή και ευαισθησία τους δύο ήρωες της ιστορίας και μπλέκει αριστοτεχνικά τον σουρεαλισμό με την πραγματικότητα. Από την αρχή κιόλας που τα μαλλιά του κοριτσιού γίνονται η θάλασσα που τη σώζει από την πληγωμένη πατρίδα της ως το ταξίδι ανά τον κόσμο τα χρώματα και οι σκηνές που αποτυπώνονται δημιουργούν ένα αξέχαστο ταξίδι στη φαντασία, στην αγάπη και στη φιλία! «Ένα άγαλμα που γύρισε τον κόσμο» και κατάφερε ν’ αλλάξει τη ζωή του αγαπημένου της φίλου σας περιμένει να το ανακαλύψετε!

The post «Η αληθινή ιστορία ενός θαλασσόγατου», της Μαρίας Ανδρικοπούλου & «Still! Ένα άγαλμα που γύρισε τον κόσμο», του Σταύρου Σταύρου, εκδ. Καλέντη appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Μαύρο φλαμίνγκο 
Συγγραφέας Σταύρος Χριστοδούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σταύρος Χριστοδούλου έγραψε ένα δυνατό κείμενο γύρω από τις δύσκολες περιστάσεις που ανάγκασαν χιλιάδες οικογένειες να ακολουθήσουν τον δρόμο της προσφυγιάς και ταυτόχρονα στηλιτεύει τον εθνικισμό και τον ρατσισμό μέσα από μια σειρά γεγονότων που βιώνει ένας γιος προσφύγων, ένα παιδί σχεδόν παρατημένο στην τύχη του, φορτωμένο μίσος και οργή για τη νέα του πατρίδα. Μέσα από διαρκή πρωθύστερα, γνωρίζουμε καλύτερα τα μέλη της οικογένειάς του, το παρελθόν τους, τα βιώματά τους, τους δεσμούς μεταξύ τους, την καθημερινότητα στη Γεωργία πριν και μετά το 1992, τις συνθήκες που τους οδηγούν να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή τους και τις συνέπειες της προσφυγιάς τους. Σε αυτόν τον αγώνα επιβίωσης προστίθεται και ο έφηβος Λεβάν που παλεύει να γίνει κάτι, να ενταχθεί κάπου, σε μια εποχή και σε μια χώρα με ολοένα αυξανόμενο ρατσισμό και ξενοφοβία. Άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλοι χαρακτήρες, καλομελετημένα ψυχογραφήματα, σωστή και προσεκτική πλοκή με αλληλένδετες εξελίξεις, μια διαφορετική ματιά στην Αθήνα της φτώχειας, της ανέχειας και του ανερχόμενου εθνικισμού είναι στοιχεία που με κράτησαν ως το τέλος και με γέμισαν προβληματισμό και αντικρουόμενα συναισθήματα.

Μέσα από την ιστορία του Λέοντα και της Ανατολής Πεχλιβανίδη που εγκατέλειψαν την Τσάλκα κι έφτασαν στο Ρουστάβι το 1957 παρακολουθούμε τους αγώνες τους για ένα καλύτερο αύριο, τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο τους που σπαταλιέται σε συγκεκριμένα μέρη (Σπίτι της Κουλτούρας) και με συγκεκριμένες δραστηριότητες, καθώς και την καθημερινότητά τους στη νεόδμητη χρουστσόφσκα, όπως ονομάζονταν οι πολυκατοικίες που στεγάζανε εργάτες από τις Δημοκρατίες της ευρύτερης σοβιετικής πατρίδας. Άλλωστε και το Ρουστάβι είναι μια πόλη που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1940 ακριβώς γι’ αυτόν τον σκοπό, να κατοικηθεί από εργάτες που θα δουλεύουν στο Εργοστάσιο Μεταλλουργίας και στο Χημικό αλλά και σε μικρότερες βιομηχανίες. «Αυτή η πόλη μάς έχει στραγγίξει και την τελευταία ρανίδα αθωότητας», λέει ένας παλιός δάσκαλος. Παράλληλα ξεδιπλώνεται η ιστορία της Συμέλας και του Ξενοφώντα τη δεκαετία του 1990 που ζουν μια επαναλαμβανόμενη και πληκτική ζωή, χωρίς ελπίδα, με τη Συμέλα και τον αδερφό της να έχουν μεγαλώσει με αυστηρότητα και επιμονή στη μόρφωση από τη μητέρα τους: «-Σ’ αυτή τη χώρα μοναδική περιουσία σας είναι η μόρφωσή σας… Αλλιώς θα σας καταπιεί κι εσάς η φάμπρικα» (σελ. 33). Πλέον η Συμέλα δουλεύει στη Δημοτική Βιβλιοθήκη κι έχει μείνει η μόνη υπάλληλος, «όχι επειδή ήταν η καλύτερη βιβλιοθηκονόμος ή έστω η πιο τυχερή, αλλά επειδή ήταν η πιο χαμηλόμισθη»!

Στην οδό Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι 7, μέσα σε 32 τετραγωνικά, ζουν έξι ψυχές με ελάχιστα έπιπλα και χωρίς ηλεκτρισμό για μεγάλο διάστημα, τίμημα για την ανεξαρτησία της Γεωργίας έναν χρόνο πριν που την ακολούθησε η διάλυση της ΕΣΣΔ. «Στο εργοστάσιο περίσσευε ο φόβος και η ανασφάλεια. Στο σχολείο τα παιδιά μαράζωναν στις κρύες αίθουσες» (σελ. 22). Μια τραχιά πραγματικότητα είναι αυτή η απρόσμενη αλλαγή στη ζωή των κατοίκων, όλοι τους όμως είναι γερά σκαριά κι έτσι κάνουν πέρα τις κακουχίες και καταπίνουν τον θυμό τους, άλλωστε δεν ανέχονται και δε δέχονται όποιον σιγοντάρει τους Ρώσους, αφού δε θέλουν με τίποτα την αγκαλιά της μαμάς Ρωσίας. «Η σιωπή όμως, σε αυτή την αχανή σοβιετική πατρίδα, που την έλουζε επί δεκαετίες το χλωμό φως της νόρμας και της ακινησίας, ήταν σίγουρα ο πιο ασφαλής τρόπος για να επιβιώσουν οι μυαλωμένοι» (σελ. 40). Ο αδελφός της Συμέλας παίρνει την απόφαση το 1993 να κατέβει στην Ελλάδα με την οικογένειά του και η Συμέλα, μέσα από μια σειρά αναπάντεχων γεγονότων, θα ακολουθήσει το παράδειγμά του, παρά τις αντιρρήσεις του Ξενοφώντα που παραμένει οπισθοδρομικός και καθόλου ρηξικέλευθος, πιστός στη νόρμα και στις αρχές που είχε μάθει να ακολουθεί. Φίλοι και συγγενείς περνάνε από τις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύοντας τις διαφορετικές χρονικά περιόδους, βιώνοντας διάφορες περιπέτειες που αντικατοπτρίζουν τις εκάστοτε συνθήκες κι ανάμεσά τους ξεχωρίζω το ιδιαίτερο ζευγάρι Ίνγκα Νίνιτζε και Τέμουρ Γκογκάτζε, που είναι οι καλύτεροι φίλοι της Συμέλας. Οι ζωές τους μπλέκονται μαζί της και χάνονται ξανά και ξανά για διάφορους λόγους, μέχρι που απέκτησαν τη Σόφικο, την οποία η Ίνγκα μεγάλωσε με αυστηρότητα. Δεν έχει χρόνο να χαϊδεύει και να κανακεύει το παιδί της, της μεταφέρει όλες τις ανασφάλειες και τις φοβίες της, τη μιζέρια της, τη μοναξιά της.

Αυτά τα πρόσωπα, φορτωμένα με τις εμπειρίες, τις εικόνες, τις ανασφάλειες και τα άγχη που ξεδιπλώθηκαν στο άτυπο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος φτάνουν τμηματικά στην Ελλάδα του 1994. Οικοδομή, λαχαναγορά του Ρέντη, ένα ξενοδοχείο στην πλατεία Καραϊσκάκη, μια στέγη στη Λένορμαν και στα Πετράλωνα. Τα πρώτα βήματα μιας δύσκολης, σκληρής, ανασφάλιστης και αβέβαιης ζωής, η οποία συνεχίζει να εμπλουτίζεται με παρένθετες ιστορίες που φέρνουν τους ήρωες σε νέα διλήμματα, τους ωθούν σε πράξεις που δεν ήξεραν ότι μπορούν να τις κάνουν, τους χαρίζουν νέους έρωτες, καινούργιες ευκαιρίες, ίσα να σηκώνουν το κεφάλι τους από το νερό στο οποίο βουλιάζει η καθημερινότητά τους. Η πτυχιούχος Συμέλα κάνει δουλειές του ποδαριού, κάτι που γεμίζει ενοχές τον Ξενοφώντα, αφού νιώθει ανίκανος και ανήμπορος να της προσφέρει κάτι καλύτερο και δεν μπορεί να τη βοηθήσει ουσιαστικά. Σκάλες και άπλυτα ρούχα δεν της αξίζουν για μεροκάματο αλλά τι άλλο μπορεί να γίνει αφού δεν υπάρχουν δουλειές; Ακόμη και ως ζευγάρι, παρασύρεται από τη μονοτονία, πλέον δεν έχουν και πολλά να πουν, ο καθένας επιστρέφει σ’ ένα σπίτι τόσο γεμάτο όπου κανείς δε λείπει σε κανέναν! «Κι εκείνη δεν ήταν μια Συμέλα αλλά πολλές, ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής: μάνα και κόρη και σύζυγος -ένας ρευστός εαυτός που χωρούσε με το ζόρι στα συγκοινωνούντα δοχεία που συνέθεταν τη ζωή της» (σελ. 98).

Με πόση τέχνη ο συγγραφέας διαλύει σταδιακά τις ζωές τους! Ο Ξενοφώντας μένει κλεισμένος στο καβούκι του: δουλειά, φαΐ, τηλεόραση, ύπνος, ξανά δουλειά. «Λίγες κουβέντες, μετρημένες, όσο και το μεροκάματο» (σελ. 99). Ακόμη και η καινούργια αρχή είναι συννεφιασμένη: «Ένα αίσθημα παραίτησης που ροκάνιζε τα θεμέλια της σχέσης τους. Η έλλειψη εσωτερικής δύναμης να ξεκινήσουν ξανά από το σημείο μηδέν» (σελ. 105). Και τελικά με τον καιρό: «η ρωγμή ανάμεσά τους είχε βαθύνει τόσο που αποκάλυψε την ένδεια των συναισθημάτων τους» (σελ. 108). Ταυτόχρονα, διάχυτη η υποτίμηση και η περιφρόνηση από τους γύρω τους. Δύσκολη η ζωή: «Το καθετί εδώ έπρεπε να το κερδίσουν. Δεν χαριζόταν τίποτε σε κανέναν» (σελ. 109). Δουλειά, δουλειά, δουλειά. Αυτή η προσπάθεια επιβίωσης σε μια αφιλόξενη πόλη εξοντώνει τον Ξενοφώντα, αισθάνεται κουρασμένος ή μάλλον οριστικά νικημένος. Καχυποψία, προσβολές, ταπεινώσεις, αγωνιώδης προσπάθεια να νιώσουν λιγότερο ξένοι είναι καταστάσεις που τους φθείρουν. Ομολογώ ότι συγκινήθηκα με τις αναπάντεχες εξελίξεις στη ζωή της Συμέλας, μιας γυναίκας που ωριμάζει μέσα από τις επιλογές της ενώ οι βαθιά ανθρώπινες και απολύτως φυσιολογικές πράξεις της βοηθάνε το κείμενο να μην καταντήσει μελό ή γεμάτο στερεότυπα. Χάρηκα με κάποια γεγονότα, μπήκα όμως σε προβληματισμό όπως κι εκείνη και νομίζω πως οι λύσεις που έδωσε ήταν ό,τι σωστότερο μπορούσε να κάνει. Ο Ξενοφών και η Συμέλα είναι ένα ζευγάρι που τις ιστορίες τους θα τις θυμάμαι για πάντα.

Πώς μεγαλώνει λοιπόν ο έφηβος πια Λεβάν σ’ ένα σπίτι με ησυχία, αδιαφορία, συνεχείς μετακινήσεις για ένα καλύτερο αύριο που δεν έρχεται ποτέ; Μ’ έναν πατέρα που δυναμώνει την τηλεόραση για να μην ακούει, μια μητέρα που πηγαινοέρχεται ανάμεσα σε δυο δουλειές, ανάμεσα στα «θέλω» και τα «πρέπει» της; Νιώθει δεμένος σε μια πνιγηρή καθημερινότητα που βυθίζει τη ζωή τους σε μια ατέλειωτη μονοτονία. Θέλει να τον αφήνουν ήσυχο στη μοναξιά του, δεν αντιμιλάει στους συμμαθητές που τον κοροϊδεύουν αποκαλώντας τον «Ρώσο». Αγάπη είναι το μόνο που θυμάται από τη ζωή στη Γεωργία κι ένα διαμέρισμα που φαινόταν μεγάλο κι ας μην ήταν. Τώρα ο Λεβάν «καταπίνει αχόρταγα τα χιλιόμετρα της εφηβείας του», απομακρύνεται από την οικογενειακή φωλιά, ξεκόβει από τη μητρική φροντίδα. Και ο έρωτας; Που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του; Θα καταφέρει να εμποδίσει το ξύπνημα του λέοντα μέσα του; Έχουμε φτάσει πλέον στις αρχές του 2000 και ο Λεβάν, πάλι μέσα από μια σειρά γεγονότων, γίνεται μέλος σε μια σχολή πυγμαχίας που στην πραγματικότητα είναι φυτώριο ακραίου εθνικισμού και πατριωτισμού. Ο ιδιοκτήτης του, Ερμής Σαραντάκος, τον διπλαρώνει και τον χειρίζεται με τέτοιο τρόπο που ο νεαρός μπαίνει για τα καλά σε μια κατάσταση που θα τον φέρει αντιμέτωπο με βαθιά κρυμμένα ένστικτα. Για τον Λεβάν ο Ερμής είναι άντρας με αυτοπεποίθηση και δύναμη, ατρόμητος, το αντίθετο δηλαδή από τον πατέρα του, κι έτσι ενστερνίζεται την ιδεολογία του Ερμή για ξεβρόμισμα της πατρίδας «από τους Εβραίους, τους αναρχικούς, τα κομμούνια, τις αδερφές, τους αράπηδες» που μαγαρίζουν τον τόπο μας. «Η πατρίδα σε μια γροθιά»! Η γνωριμία με τον Λευτέρη και η σταδιακή του ένταξη στο γυμναστήριο τον κάνει επιτέλους να νιώθει συμβατός, ότι ταιριάζει με κάποιους, είναι μέλος μιας παρέας κι όλοι μαζί «αφεντικά εκείνης της χαοτικής πόλης με τα αρχαία θεμέλια» (σελ. 196)! Αργά αλλά σταθερά αρχίζει να παίρνει την κατηφόρα, να αντικρίζει έναν εαυτό κρυφό, με αρρωστημένη έλξη σε πρωτόγονες ορμές, κι αυτό δεν μπορεί να τον κρατήσει μακριά από τον ζόφο! Και το οικογενειακό του υπόβαθρο; Η καταγωγή του; Θα καταφέρουν αυτά να τον σώσουν εγκαίρως ή θα υπαναχωρήσουν μπροστά στα νέα συναισθήματα;

Γεωργία, Ελλάδα και Κύπρος είναι οι τόποι δράσης μιας αφήγησης που κυλάει σα νερό, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αναπάντεχες εξελίξεις και ποικίλες οπτικές γωνίες αφήγησης, που μας συστήνουν τα γεγονότα από κάθε πλευρά. «…οι εκπατρισμένοι μαθαίνουν να ζουν κάτω από τη σκιά μιας προσωρινότητας, γεγονός που τους κάνει τόσο επιρρεπείς στους νοσταλγικούς ακροβατισμούς. Ακόμα κι αν η νοσταλγία εξωραΐζει το παρελθόν» (σελ. 203). Μετέωροι λοιπόν ανάμεσα στο εκεί και στο εδώ, με τις φτωχογειτονιές της Αθήνας (Πετράλωνα, Ρουφ, Ομόνοια, Μεταξουργείο, Γκάζι, Αχαρνών, Λένορμαν, αλλά και Καισαριανή, Νεάπολη, πλατεία Βικτωρίας) να τους αγκαλιάζουν αλλά και να τους διώχνουν, οι ήρωες του μυθιστορήματος ψάχνουν τη λύτρωση κι έναν τόπο να ριζώσουν. Τι συνέπειες θα έχει αυτό στις μεταξύ τους σχέσεις; Ποιος φταίει σε κρίσιμες αποφάσεις;

Το «Μαύρο φλαμίνγκο» είναι ένα συναρπαστικό, πολυεπίπεδο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο χαρακτήρες και απανωτές εξελίξεις που αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες επιβίωσης στη Γεωργία πριν και μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ αλλά και στην Ελλάδα την εποχή της αύξησης του ρατσισμού. Είναι μια βαθιά τομή στις αποφάσεις που καλούνται να πάρουν άνθρωποι υποταγμένοι σε μια τραχιά καθημερινότητα, γεμάτοι ελπίδα για ένα αύριο που αποδεικνύεται σκληρό, ρατσιστικό και εθνοκεντρικό. Μια καθημερινότητα που απομυζεί την ανθρωπιά και την αγάπη, αφήνει να παρεισφρήσουν ψεύτικες ελπίδες για μια πλαστή πραγματικότητα και οδηγεί ένα παιδί με αβέβαιο παρόν και επισφαλές μέλλον να πάρει αποφάσεις που θα το φέρουν αντιμέτωπο με τη σκοτεινή πλευρά της πόλης και της ζωής. Πού φταίνε οι γονείς και πού φταίει το ίδιο το παιδί; Ποια είναι η στιγμή που αλλάζουν τα πάντα; Και τι γίνεται μετά; Μια ιστορία που ξεδιπλώνεται κυρίως από το 1992 έως το 2018, οπότε και φτάνουμε εκεί που επιστρέφει κάθε χρόνο το μαύρο φλαμίνγκο, και μας συστήνει ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες μέσα από διαρκή πρωθύστερα. Καταγράφει με ρεαλισμό τις οικογενειακές στιγμές ανθρώπων που αναζητούν ένα καλύτερο αύριο σε μια χώρα που δεν τους θέλει, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που τους λυγίζουν, την καθημερινότητά τους στη χώρα που άφησαν πίσω αλλά στη νέα πατρίδα και μου χάρισε προβληματισμό, συγκίνηση και ενδιαφέρον για τις τύχες των χαρακτήρων.

The post «Μαύρο φλαμίνγκο», του Σταύρου Χριστοδούλου, εκδ. Καστανιώτη appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Χάρης και Φάρις 
Συγγραφέας Γιώτα Κ. Αλεξάνδρου
Εικονογράφος Φωτεινή Τίκκου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Susaeta
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Αλεξάνδρου γράφει ένα συγκινητικό, τρυφερό, γλυκό και ρεαλιστικό παραμύθι για παιδιά από 4 ετών και πάνω που δείχνει με τον καλύτερο τρόπο τις δυσκολίες προσαρμογής και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα ασυνόδευτα προσφυγόπουλα στην προσπάθειά τους να φύγουν μακριά από τη χώρα τους για να γλυτώσουν πολέμους και συμφορές. Ο Χάρης, ένα παιδί που παλεύει στη φαντασία του με δράκους και ιππότες, αγκαλιάζει με στοργή και αγάπη τον Φάρις και βλέπουμε βήμα βήμα να γεννιέται η δυνατή φιλία τους μέσα από απλές και ανιδιοτελείς πράξεις, όπως παιχνίδι, φαγητό, κουβέντες. Κάποια στιγμή ενημερώνονται και οι γονείς του Χάρη, οπότε ο νέος του φίλος αρχίζει μια διαφορετική ζωή και προσπαθεί να ξεχάσει το σκληρό παρελθόν του. Στο έτσι κι αλλιώς «πολύχρωμο» σχολείο του Χάρη λοιπόν γνωρίζουμε παιδιά από διάφορες χώρες του κόσμου, μαθαίνουμε βασικές λέξεις της γλώσσας τους και γινόμαστε ένα μαζί τους όταν διαπιστώνουμε πως τα παραδοσιακά παιχνίδια είναι σε γενικές γραμμές τα ίδια σε όλο τον κόσμο! Η ιστορία έχει γλυκές μα και σκληρές στιγμές αλλά το ματωμένο παρελθόν του Φάρις δίνεται με προσοχή, χωρίς να προκαλέσει φόβο στους μικρούς αναγνώστες. Συγκινήθηκα από την αγάπη που έδειξαν όλοι στο προσφυγόπουλο και από τον τρόπο που το βοήθησαν να ενσωματωθεί στην οικογένεια και στο σχολείο, να μάθει βασικά πράγματα, να παίξει και να γελάσει, άλλωστε «Αυτό έχει σημασία. Μόνο αυτό. Τίποτα άλλο»!

Η εικονογράφηση της Φωτεινής Τίκκου με τα παλ χρώματα και τις ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες κερδίζει αμέσως το μάτι του αναγνώστη, αφού αποτυπώνει με ρεαλισμό τη ζωή του Χάρη και του Φάρις στο σπίτι και στο σχολείο. Ο Φάρις δίνεται αρχικά με σκούρα χρώματα, είναι βρώμικος, ταλαιπωρημένος και πεινασμένος, σταδιακά όμως κι όσο εξοικειώνεται με τον Χάρη αρχίζει να γίνεται πιο φωτεινός, πιο χαρούμενος, πιο αισιόδοξος. Οι εικόνες δείχνουν σε κάποια σημεία αφαιρετικές, ταυτόχρονα όμως τα συναισθήματα αποτυπώνονται αδρότατα, όπως το δάκρυ του Φάρις όταν τρώει ένα μήλο κι έτσι η ιστορία ζωντανεύει με τον καλύτερο και πιο ταιριαστό τρόπο. Σε πολλά σημεία δεν υπάρχει φόντο κι αυτό επιτρέπει να εστιάσουμε στα όσα διαδραματίζονται σε πρώτο πλάνο και μου άρεσε ο τρόπος που αποτυπώθηκαν τα παιδιά του σχολείου με τα χρώματά τους, με τις ενδυμασίες τους, με τα ρούχα τους.

Το γλυκό και όμορφο παραμύθι της Γιώτας Αλεξάνδρου «Χάρης και Φάρις» δείχνει στα παιδιά τη δύσκολη ζωή ενός προσφυγόπουλου που κατάφερε να φύγει από τη χώρα του λόγω του πολέμου που ξέσπασε εκεί και μέσα από τη φιλία του με τον Χάρη τα παιδιά κατανοούν πως οι άνθρωποι είναι ίδιοι και δε διαφέρουν σε τίποτα, επομένως, όταν κάποιος βρίσκεται σε ανάγκη, καλό είναι να τον φροντίζουμε και να τον βοηθάμε, ακόμη κι αν δεν ξέρουμε τη γλώσσα του. Αγάπη, σεβασμός, ενδιαφέρον και δοτικότητα είναι μερικά από αυτά που έχει ανάγκη όποιος βρίσκεται σε κίνδυνο και ο Χάρης με τους συμμαθητές του αποτελούν το καλύτερο παράδειγμα. Στο βιβλίο υπάρχουν επίσης QR Code για να ακούσουν τα παιδιά την αφήγηση της ιστορίας από την ίδια τη συγγραφέα με μουσική σύνθεση Γιάννη Μυγδάνη, προτάσεις για την επεξεργασία της ιστορίας, επίμετρο της Πόπης Διονυσοπούλου από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και περιγραφές ομαδικών παιχνιδιών από άλλες χώρες! Μια δυνατή αναγνωστική εμπειρία που μας χαρίζει όπως πάντα με αγάπη και φροντίδα η Γιώτα Αλεξάνδρου.

The post «Χάρης και Φάρις», της Γιώτας Αλεξάνδρου, εκδ. Susaeta appeared first on Πανος Τουρλης.