Βιβλίο Μετάξι 
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Νεκταρία Ζαγοριανάκου αυτήν τη φορά ασχολείται με την παραγωγή και την κατασκευή του μεταξιού και ταυτόχρονα, μέσα από τα μάτια ενός άντρα που γίνεται πανίσχυρος εμποροράφτης, ξεδιπλώνει τα τραγικά γεγονότα των αρχών του ελληνικού 20ού αιώνα μέσα από διηγήσεις, ντοκουμέντα και μαρτυρίες. Η λυρικότητα της αφήγησής της συναντά την εμπεριστατωμένη και εμβριθή μελέτη και την ομορφιά ενός αρμονικού συνόλου από έρωτες, προδοσίες, πλούτο και ευμάρεια. Από τη ζωή του Αρσέν, όπως συστήνεται στον κύκλο του, περνάνε γυναίκες που τον στοιχειώνουν, τον προδίδουν, τον ερωτεύονται, τον ζητάνε. Μεγαλώνει, ωριμάζει, αμφισβητεί, δειλιάζει, τύπτεται, δημιουργεί, πλουτίζει, σκέφτεται, μοιράζεται. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του δίνει το περιθώριο να καταγράψει τα πάντα με καθαρή ματιά και να μην αφήσει τίποτε απ’ έξω. Παραδέχεται τα λάθη του, καταγράφει τις φοβίες του, αποδέχεται τις αλλαγές που ατσαλώνουν τον χαρακτήρα του, αμφισβητεί, παρασύρεται, πάντα όμως ακολουθεί τα χνάρια της ηθικής που του μεταλαμπάδευσε ο παππούς του, Πετρής, ένας άντρας που έζησε χωρίς στερεότυπα και καθωσπρεπισμούς.

Η συγγραφέας με ταξίδεψε και με ξενάγησε στη Λυών και το Παρίσι, την Κωνσταντινούπολη και την Προύσα μα κυρίως στην Αλεξάνδρεια. Φωτίζει και παραθέτει με εύληπτο τρόπο γεγονότα ήσσονος και μείζονος σημασίας, που συμπληρώνουν την αφήγηση και της δίνουν παλμό και αληθοφάνεια. Η επανάσταση των εργατών του μεταξιού το 1831 στη Γαλλία, η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ, η εκστρατεία στην Καλλίπολη, ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος, οι σφαγές του 1922 είναι γεγονότα ιστορικά που επηρεάζουν τις δουλειές και τις γνωριμίες του Αρσέν. Παραμένοντας πιστός στις αξίες του, συνεταιρίζεται πλούσιους πελάτες, συναναστρέφεται τις μούσες που τον εμπνέουν για να τις ντύσει στα μετάξια και όλα αυτά σχηματίζουν ένα όμορφο παζλ, γεμάτο με μυρωδιές και χρώματα.

Φυσικά η Αλεξάνδρεια, ως μαγική και ταυτόχρονα ιστορική πόλη, έχει κυρίαρχο ρόλο στο μυθιστόρημα: οι Παναιγύπτιοι-Πανελλήνιοι αγώνες του 1910, η εμπειρία μιας κρουαζιέρας στον Νείλο, η Βιβλιοθήκη, ο ποιητής Καβάφης που τον κέρδισε η δεξιοτεχνία του Αρσέν και τόσα άλλα γεγονότα παρελαύνουν και εξοικειώνουν τον αναγνώστη με την εποχή και τους τόπους. Ντοκουμέντα όπως το Βασιλικό Διάταγμα που απαγόρευε την υποδοχή ομαδικών αφίξεων από την αλλοδαπή άνευ διαβατηρίου, τα άρθρα των εφημερίδων που ζωντάνευαν τα γεγονότα του Εθνικού Διχασμού κ. ά. εναλλάσσονταν με τα λόγια ψυχής που περιείχαν οι επιστολές από την πατρίδα Κίο, τις αισθήσεις που ξυπνούσαν κατά τον διάπλου του Νείλου και τόσα όμορφα, ζωντανά στιγμιότυπα και περιστατικά.

Το «Μετάξι» είναι η ζωή ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τα χαμηλά και κατάφερε με προσωπικό μόχθο και δουλειά να ανέβει κοινωνικά, να κυριαρχήσει στον χώρο του πολύτιμου υφάσματος, να γνωρίσει σημαντικές προσωπικότητες μα πάνω απ’ όλα να ζήσει γεγονότα που τον ατσάλωσαν, τον γαλούχησαν και στο τέλος του επεφύλασσαν απανωτές εκπλήξεις. Ο Αρσένιος Ασλάνογλου ακολούθησε ακριβώς την πορεία της κάμπιας που γίνεται μεταξοσκώληκας και τυλίχτηκε με τις ατσάλινες κλωστές της μοναξιάς και της απομόνωσης ώσπου να βρεθεί η κατάλληλη ραγισματιά που θα τον ξαναφέρει στο φως: η γυναίκα.

Βιβλίο Μια ιστορία πολλών καρατίων
Συγγραφέας Σταύρος Μαυρομάτης
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η οικογένεια Μαυρομμάτη ξεκίνησε από την Προύσα τον μακρινό 19ο αιώνα, εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη και τελικά το 1980 μετακόμισε οριστικά στην Αθήνα. Συνοδευόμενο από πλούσιο φωτογραφικό υλικό, το κείμενο είναι γεμάτο αναμνήσεις, χαρές και λύπες, περιπέτειες, αγωνία και έρωτα, συναισθήματα, εικόνες και εμπειρίες που κάνουν μια ζωή τόσο μα τόσο γεμάτη. Κι όμως, ο συγγραφέας δεν είναι ευτυχισμένος γιατί ξεριζώθηκε βίαια από τον τόπο όπου μεγάλωσε και διέπρεψε, την Κωνσταντινούπολη.

Μαθαίνουμε για την ιστορία της Προύσας και της Πόλης, ζούμε τις άσχημες στιγμές που κατεδίωκαν τους Έλληνες της Πόλης από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1980, τη φωτιά στο Καπαλί Τσαρσί, τη βαριά φορολογία και τη στρατιωτική θητεία της δεκαετίας του 1940 που επιβλήθηκε στους Έλληνες υπηκόους, για τα Σεπτεμβριανά, περπατάμε στην Πρίγκηπο και την Αντιγόνη, μεγαλώνουμε κι αλλάζουμε κι εμείς μαζί με την αρχιτεκτονική της πόλης και τη νοοτροπία των κατοίκων, φοιτούμε στο Ζωγράφειο, παίζουμε στην αυλή, δουλεύουμε σκληρά για το μεροκάματο… Ο συγγραφέας υπήρξε μάρτυρας πολλών περιστατικών και η εξιστόρησή του δίνει μια ακόμα νότα αλήθειας στην άδικη ιστορία που γράφτηκε για τον ελληνισμό της Πόλης. Το βιβλίο συμπληρώνουν τα αναλυτικά γενεαλογικά δέντρα της οικογένειας του συγγραφέα. Άλλο ένα ταξίδι στον Βόσπορο και στην Κωνσταντινούπολη, άλλη μια μαρτυρία ουσίας.

Βιβλίο Middlesex
Τίτλος πρωτοτύπου Middlesex
Συγγραφέας Jeffrey Eugenides
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή SPOILERS:

Ξεκινάμε λοιπόν με την ιστορία του παππού και της γιαγιάς στην Προύσα του 1919. Σε ένα έρημο χωριό, χωρίς άλλα νέα παιδιά που θα μπορούσαν να αγαπήσουν αυτό το ζευγάρι, ο αδερφός και η αδερφή καταπνίγουν τα αισθήματά τους ο ένας για τον άλλον (εν τω μεταξύ πριν από αυτό διάβασα καπάκι το «Θείο Τάκη» του Ξανθούλη και το «Πεθαμένο λικέρ» του ιδίου, όπου πάλι υπάρχουν έντονο το αιμομικτικό στοιχείο μεταξύ αδελφών και παραλίγο να ουρλιάξω όχι άλλο κάρβουνο). Τελικά τα αδέρφια πειθαναγκάζονται να ερωτευτούν, να αγγίξουν το ένα το άλλο ολίγο διαφορετικά από το πρέπον, παρ’ όλες τις προκαταλήψεις και τους φόβους για την αιμομιξία. Παράλληλα με αυτούς ζούμε τις τελευταίες στιγμές του ελληνικού απελευθερωτικού στρατού στη Σμύρνη με τα μάτια του Πλαστήρα. Συγκλονιστικότατες οι εικόνες της καταστροφής της Σμύρνης που μου έφεραν δάκρυα στα μάτια, μυθιστορηματικός ο τρόπος που δραπέτευσε το ζευγάρι, το οποίο επιπλέον εκμεταλλεύτηκε τον πόνο και τη θηριωδία για να ζήσει τον έρωτα του, κάνοντας μια νέα, «νόμιμη» αρχή.

Λεπτομερειακή παρουσίαση της σηροτροφίας της εποχής και των συνηθειών των μεταξοσκωλήκων. Γλυτώνουν λοιπόν τα παιδιά χάρη στην ευφυία και την προνοητικότητα του συζύγου-αδελφού και καταφεύγουν Πειραιά, με σκοπό να πάνε Αμερική. Έτσι όπως περιγράφει τις καταστάσεις ο συγγραφέας, πραγματικά θα πάθαινα κι εγώ πολιτισμικό σοκ. Ξέρεις τι είναι να ζεις στην Προύσα της δεκαετίας του 1920, να ζεις στο αίμα σου τη σφαγή και τη φρίκη της τουρκικής θηριωδίας και μετά από 1 μήνα ταξίδι να εμφανίζεσαι στην Αμερική με τους ουρανοξύστες, σε έναν τόπο τόσο μακρινό που τίποτα δεν τον αγγίζει; Σοκ πραγματικά. Και πάλι καλά που το χειρίστηκαν έτσι οι πρώτοι ήρωες του μυθιστορήματος. Εγώ θα έμενα άφωνος. Σκαρώνουν λοιπόν ένα παραμύθι στο κρουαζιερόπλοιο και κάνουν ότι γνωρίζονται πρώτη φορά μπροστά στον κόσμο. Φλερτάρουν, ερωτεύονται από την αρχή και τελικά παντρεύονται με τις ευλογίες των επιβατών και του πληρώματος. Είναι ελεύθεροι επιτέλους να ζήσουν τον έρωτά τους. Πραγματικά ταξιδεύεις μαζί τους στα υπερπόντια ταξίδια των μεταναστών και είναι τόσο δυνατή και αθώα η αγάπη τους που τους συγχωρείς την αιμομιξία. Φτάνουμε Νέα Υόρκη όπου περνάμε έλεγχο υγείας και ικανότητας και καταλήγουμε Ντιτρόιτ, όπου ζούσε η ξαδέλφη της γυναίκας και τους κάλεσε να ζήσουν μαζί της.

Ως προς το Ντιτρόιτ έχουμε αναλυτικότατη χαρτογράφηση και ιστορική καταγραφή της πόλης, με τα στενά, τους κατοίκους, τα μέσα μεταφοράς και τις μεγάλες βιομηχανίες αυτοκινήτων. Το ζευγάρι ξεκινά να ζει τη ζωή του και παρατηρούμε παράλληλα με τις κοινωνικές εξελίξεις της πόλης, την άνοδο και την πτώση των αυτοκινητοβιομηχανιών, τις συνθήκες εργασίας της εποχής κτλ. Σύντομα ο άντρας αναγκάζεται να κάνει κι άλλες δουλειές παράνομες για να θρέψει την οικογένειά του και παρακολουθούμε και την περίοδο της ποτοαπαγόρευσης. Τέσπα, μεγαλώνουν, κάνουν παιδιά (μετά φόβου Θεού, γιατί η γυναίκα δεν ξεχνάει ότι ο Θεός τιμωρεί τις αιμομιξίες), ζούμε τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, ζούμε όλη την ιστορία της Αμερικής, το κίνημα των χίπηδων, τον πόλεμο του Βιετνάμ, την εισβολή στην Κύπρο κλπ. κλπ. Κι όλα αυτά αφηγείται η Καλλιόπη ή Καλ, την οποία γνωρίζουμε επίσης αναλυτικότατα και παρακολουθούμε την αγωνία της να γνωρίσει τον εαυτό της και το γύρω περιβάλλον. Μαθαίνουμε για τη ζωή των παιδιών στα σχολεία, για το χασίς και τα ναρκωτικά, για την ιστορία των Κάντιλακ κι ένα σωρό άλλα. Ώσπου φτάνει η ώρα της αλήθειας για την Καλ: στην εφηβεία, τα σημάδια της δε συμβαδίζουν με την εφηβεία των άλλων κοριτσιών. Άσε που ερωτεύεται και μια συμμαθήτριά της και έρχονται τα πάνω κάτω. Αφού λοιπόν πληροφορούμεθα και για τα κινήματα της ομοφυλοφυλίας στην Αμερική, και για τις γενετικές διαταραχές των γονιδίων και όλα τα βιολογικά στοιχεία που απαιτούνται για να κατανοήσουμε την ταυτότητα του κοριτσιού (ή αγοριού) όταν έρχεται η ώρα μαθαίνει με άσχημο τρόπο την πραγματική της ταυτότητα και το σκάει. Κάνει ωτο-στοπ, γνωρίζεται με την παρακμή της αμερικανικής κοινωνίας και καταλήγει σε ένα προχωρημένης μορφής peep show στο Σαν Φρανσίσκο (το οποίο επίσης εξηγεί πώς και γιατί κατάντησε κατεξοχήν τόπος γκέι και λεσβιών), το οποίο κλείνει με τη βία η Αστυνομία και την μπαγλαρώνουνε κι αυτήν μαζί με τους άλλους κι αναγκάζεται να γυρίσει στο σπίτι, όπου γίνεται αποδεκτή με τη νέα της ταυτότητα. Κι ο κύκλος κλείνει με τη συγχώρεση που ζητά η γιαγιά γιατί ένιωθε ότι κάποια στιγμή θα τιμωρηθεί η αιμομιξία της. Φανταστείτε πόσες άλλες περιπέτειες και ιστορίες παρελαύνουν ανάμεσα σε αυτές τις γραμμές μέσω των οποίων εξελίσσεται όχι μόνο η οικογενειακή ιστορία αλλά και η ιστορία της Αμερικής (και σε κάποια σημεία και της Ελλάδας). Δεν παύει να σε κερδίζει όμως επαναλαμβάνω, ακριβώς χάρη σε αυτές τις λεπτομέρειες. Κι εκεί που λες ότι δεν χρειάζονταν τόσα χρόνια αφήγησης, το τέλος κλείνει αυτόν ακριβώς τον κύκλο.

Τα γεγονότα τα αφηγείται ο Καλ που πλέον έχει διαπρέψει στο διπλωματικό σώμα και καταφέρνει στη Φρανκφούρτη να βρει μια γυναίκα που θα τον αγαπήσει γι’ αυτό που πραγματικά είναι. Η περιγραφή της ερμαφρόδιτης Καλλιόπης ίσως ξενίσει και θυμώσει κάποιους και το θέμα που διαπραγματεύεται το βιβλίο ίσως φανεί αναρχικό σε πολλούς. Πράγματι είναι ένα διαφορετικό βιβλίο, με πολλά βιολογικά χαρακτηριστικά κι επεξηγήσεις (μεγάλη επιμονή να δοθεί επιστημονική εξήγηση σε αυτήν την ανατομία της) αλλά δεν παύει να σε ταξιδεύει σε έναν κόσμο ολότελα διαφορετικό από το συνηθισμένο. Φοβόμουν ότι θα είναι ένα βιβλίο οικτιρμού και αυτολύπησης (είναι λάθος το σώμα μου αυτό, εγώ είμαι άντρας, και τι θα κάνω, κι ερωτεύτηκα γυναίκα κλπ. κλπ.). Καμία σχέση. Έχουμε ένα πρόβλημα (πρόβλημα;), θα το αντιμετωπίσουμε και θα σταθούμε στα πόδια μας. Στην αρχή με δυσκολία αλλά θα υπάρξει υποστήριξη από το γύρω μας περιβάλλον και κυρίως από τον ίδιο μας τον εαυτό. Ουφ, το τελείωσα….