Βιβλίο Η σονάτα της άνοιξης 
Συγγραφέας Ελένη Σίντου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα της Ελένης Σίντου είναι μια αξιόλογη προσπάθεια γραφής, γεμάτη σασπένς και αγωνία και με ταξίδεψε στα αγαπημένα Γιάννενα μέσα από μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και γρήγορο ρυθμό εξελίξεων. Από την αρχή έχουμε καλά συστατικά του είδους: σωστές περιγραφές θυμάτων, λιτούς διαλόγους, παραστατικότητα, διαρκή και αναπάντητα ερωτήματα και μια ποικιλία θανάτων με βασικό μοτίβο τα καψίματα στα χέρια από τσιγάρο. Όσο η αστυνόμος Μιχαέλα Θεοδότου προσπαθεί να εξιχνιάσει την υπόθεση, τόσο τα πράγματα περιπλέκονται κι επιπλέον αρχίζει κι η προσωπική της ζωή να διαλύεται με μια σειρά από λάθη που διαπράττει επηρεασμένη από την ένταση της υπόθεσης. Η Θεοδότου, διευθύντρια στην Υποδιεύθυνση Ασφάλειας Ιωαννίνων, με προϋπηρεσία στο Εγκληματολογικό Θεσσαλονίκης και στο Τμήμα Εγκλημάτων Κατά Ζωής, είναι «ένας ψυχρός και μόνος άνθρωπος», σκιαγραφεί με επιτυχία τα προφίλ των δραστών, προσπαθεί να μην μπλέξει τη δουλειά με τα προσωπικά της, σύντομα όμως θα βρεθεί στον κυκεώνα λάθος αποφάσεων. Έχει ήδη στην πλάτη της ένα δύσκολο παρελθόν και στην πορεία θα διαπιστώσει πως ό,τι ήξερε για την οικογένειά της θα πρέπει να το ξαναπιάσει από την αρχή.

Στο πλάι της, είναι ο Ιγνάτιος Παπασταύρου, υποδιευθυντής και συνεργάτης της, που από την αρχή την υποδέχτηκε με θέρμη και ανιδιοτέλεια. Γιατί λοιπόν εγκατέλειψε τη Θεσσαλονίκη η Θεοδότου και γιατί προσπαθεί ν’ απομακρύνει από κοντά της τον Παπασταύρου; Μήπως κι αυτός έχει κρυμμένα μυστικά; Γιατί ζήτησε διαζύγιο από τη Μαρία μετά από επτά υπέροχα χρόνια; Ταυτόχρονα, φτάνουν στην πόλη με εντολή υπουργού για να μην εκτροχιαστούν τα πράγματα, ο διευθυντής του Εγκληματολογικού Κωνσταντίνος Μαρκάκης και ο Αντώνης, με τον οποίο η Μιχαέλα έχει ένα παρελθόν από το οποίο αγωνίζεται να ξεφύγει. Και το κυνήγι αρχίζει! Τα πτώματα είναι ξαπλωμένα ειρηνικά αλλά με έναν ψυχαναγκαστικό τρόπο τελειότητας και ποικίλουν. Το κάθε θύμα έχει κάτι πάνω του που οδηγεί στο επόμενο αλλά όχι με φανερό τρόπο. Ταυτόχρονα ο δολοφόνος αλλάζει συμπεριφορά και μοτίβο αλλά παραμένει οργανωμένος. Είναι αλαζόνας, χειριστικός και μεγαλομανής, δε νιώθει ενοχές για τις πράξεις του και εναποθέτει στα θύματά του διάφορα αντικείμενα για την επίτευξη της καλλιτεχνικής δημιουργία που επιδιώκει. Από την αρχή σχεδόν στοχοποιεί τη Θεοδότου, την ειρωνεύεται ότι δε θα τον πιάσει ποτέ και ότι το έργο του θα μείνει στην αιωνιότητα. Αυτό την ανησυχεί, γιατί πριν λίγο καιρό μετατέθηκε στα Γιάννενα, δεν την ξέρουν ακόμη τόσο καλά. Πώς και πότε γνωρίστηκαν λοιπόν και τι τους συνδέει;

Μου άρεσε πολύ η υποβλητική ατμόσφαιρα και το πόσο παραστατικά ζωντανεύει η πόλη. Οι οδοί Αβέρωφ, Αγίας Μαρίνας, 28^ης Οκτωβρίου, το πάρκο Λιθαρίτσια, το κάστρο με την παλιά πόλη, το Δικαστικό Μέγαρο, το Ιτς Καλέ, η μαρτυρική λίμνη, η καμπάνα του εμβληματικού ρολογιού της πόλης και πολλά άλλα σημεία είναι το ιδανικό φόντο για ένα ανθρωποκυνηγητό που δείχνει να μην τελειώνει ποτέ. Οι χαρακτήρες κινούνται σε μια πόλη που η συγγραφέας έχει βιώσει και μελετήσει πολύ καλά ενώ κάπου στη μέση υπάρχει κι ένα ταξίδι στη Βαρσοβία. Εκεί η Μιχαέλα προσπαθεί να βρει τον εαυτό της, οπότε η συγγραφέας μιας παραθέτει αρκετές τουριστικές πληροφορίες κι εκεί που αναρωτιόμουν γιατί αφήσαμε την υπόθεση στη μέση και ζούμε ρομαντικές στιγμές μ’ ένα πρόσωπο που ενδιαφέρει την ηρωίδα μας, σκάει η μεγάλη βόμβα της ανατροπής. Η λυρικότητα είναι περιορισμένη και δε βαραίνει τα όσα διαδραματίζονται κι έτσι έχουμε κομψές περιγραφές που ακροβατούν ανάμεσα στον λυρισμό και στον ρεαλισμό: «Ο ήλιος άρχισε να αγκαλιάζει το θολό τοπίο που ανοιγότανε μπροστά του…Το απαλό σώμα της ομίχλης αγκάλιαζε στοργικά όλο το λεκανοπέδιο, σκεπάζοντας κάθε τι τριγύρω» (σελ. 12). Από την άλλη, έχουμε αρκετές επαναλήψεις κινήσεων από τους χαρακτήρες, για παράδειγμα η Μιχαέλα έπρεπε να κατεβαίνει συνέχεια έξω για τσιγάρο στη Βαρσοβία ή να καπνίζει πολύ στα Γιάννενα. Κι ενώ ήταν έξυπνη η επιλογή να φωτιστεί συγκεκριμένο πρόσωπο ως ένοχο μόνο και μόνο για να επέλθει η μεγάλη ανατροπή κοντά στο τέλος, μου φάνηκε βιαστική και σχεδόν ανεδαφική η επιλογή του πραγματικού ενόχου. Το γεγονός μάλιστα πως όλα αυτά είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου αλλά αυτό μένει μετέωρο ως το επόμενο (σίγουρα) βιβλίο δε μου φάνηκε σωστή επιλογή. Παρ’ όλ’ αυτά, η αποκάλυψη του μοτίβου στο οποίο βασίζονται οι δολοφονίες μου τράβηξε την προσοχή και με έβαλε να ψάχνω και για άλλες λεπτομέρειες!

«Η σονάτα της άνοιξης» είναι μια κραυγή διαμαρτυρίας για τις «κλειστές πόρτες», τις «κλειστές κοινωνίες», για όσα ξέρουμε ότι γίνονται αλλά (νομίζουμε πως) δε μας αφορούν, είναι οι συνέπειες της εγκατάλειψης και της κακοποίησης, είναι ένα σουλάτσο στα υποβλητικά Γιάννενα με τα μυστικά τους, με τις κρυψώνες τους, με τη μαγευτική λίμνη τους. Μια ανατρεπτική ιστορία γεμάτη μυστικά και αρκετά θετικά χαρακτηριστικά που με κράτησαν ως το τέλος.

Βιβλίο Χωρίς γυρισμό 
Τίτλος πρωτοτύπου Never coming back
Συγγραφέας Tim Weaver
Μεταφραστής Αντώνης Γιαννούλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Tim Weaver συνδέεται άμεσα με τα προηγούμενα, με τον Κολμ Χίλι και τον Ντέιβιντ Ρέικερ να βιώνουν τις συνέπειες από την περιπέτειά τους με τον Αφανιστή. Ο Κολμ Χίλι απολύθηκε πλέον από την αστυνομία και κατέφυγε πριν τέσσερις μήνες στο Ντέβον, σ’ ένα σπίτι που ανήκει στον Ντέιβιντ Ρέικερ, αφήνοντας πίσω την παλιά του ζωή. Προσπαθεί να καταλάβει τι θα κάνει από δω και πέρα χωρίς την κόρη του, παραμένει κλεισμένος στον εαυτό του και μιλάει μόνο όταν πρέπει, στοιχεία που τον ενσωματώνουν στην ηρεμία και στη σιγουριά του τόπου. Ταυτόχρονα, σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ο Ντέιβιντ Ρέικερ ξαναζεί τη σύντομη μεταθανάτια εμπειρία του όταν ο δολοφόνος του προηγούμενου βιβλίου τον μαχαίρωσε λίγο καιρό πριν τελικά συλληφθεί. Ο ερευνητής έχει καταφέρει να επιβιώσει οπότε το χρέος του απέναντι στους εξαφανισμένους, η ευθύνη που αυτόβουλα έχει αναλάβει να τους ξαναφέρνει στο φως, η θλίψη των οικείων για τους ανθρώπους που είχαν χάσει και χαθεί, η ανάγκη τους να επιμείνουν και να κρατηθούν, όλα αυτά κάνουν πλέον πιο έντονη και επιτακτική την παρουσία τους: «Οι εξαφανισμένοι υπήρχαν ακόμα στη ζωή μου» (σελ. 39).

Η συγκατοίκηση με τον Χίλι στο πατρικό του δεν είναι εύκολη παρά τα κοινά βιώματά τους: κι οι δύο υπέστησαν απώλειες και έχασαν αγαπημένους ανθρώπους, ο Ρέικερ χρωστάει τη ζωή του στον Χίλι, γενικά όμως έχουμε μια φιλία ή δεσμό εντελώς απροσδιόριστο, αφού ο Ρέικερ δεν έχει καταλάβει τα αίτια της φιλικότητας του Χίλι απέναντί του. Το πτώμα θα ταράξει την ηρεμία τους, αφού καλείται ο Χίλι στον τόπο του εγκλήματος για να δει τη σορό και να καλέσει το Εγκληματολογικό και τον Τομέα Διερεύνησης Εγκλημάτων, κάτι που φέρνει τον αρχιεπιθεωρητή Κόλιν Ρόκασλ και τον αστυφύλακα Στούαρτ Μακίνες στο προσκήνιο. Στην πορεία των ερευνών ο Χίλι γεμίζει πίκρα όταν συνειδητοποιεί πως οι δεσμοί του με την αστυνομία έχουν κοπεί οριστικά, αφού κανείς δεν έχει κρατήσει επαφή μαζί του για τους λόγους που είδαμε στο προηγούμενο βιβλίο κι έτσι ο Ρέικερ έρχεται αντιμέτωπος με το διπλό του πρόσωπο: υποστηρικτικός και βοηθητικός αλλά και θυμωμένος και απρόθυμος, με συναισθήματα ικανά να γκρεμίσουν ό,τι έχει χτίσει σε αποτελεσματικότητα.

Ταυτόχρονα, ο Ρέικερ αποφεύγει την πρώην του, Λιζ, με την οποία χώρισαν στο προηγούμενο βιβλίο και πέρασε τους δύο πρώτους μήνες στο Ντόβερ προσπαθώντας να ζήσει ξανά ενώ τους δύο τελευταίους ψάχνοντας πού θα πήγαινε στη συνέχεια, ώσπου φτάνει στην πόρτα του η Έμιλι Κέιν, ο εφηβικός του έρωτας, και του αναφέρει πως η αδελφή της, Κάρι, ο άντρας της, Πολ και οι κόρες τους Μπελ και Λιβ εξαφανίστηκαν χωρίς ίχνη, αφήνοντας το φαΐ να μαγειρεύεται, το τραπέζι στρωμένο, τα κινητά τους στο σπίτι. Ο Ρέικερ ξέρει πως δεν πρέπει να δεχτεί την υπόθεση, δεν είναι έτοιμος ψυχολογικά και σωματικά, η συζήτηση όμως τον κάνει να νιώθει επιτέλους φυσιολογικός. Παράλληλα επιστρέφουμε στο παρελθόν για να γνωρίσουμε την Κάρι και την οικογένειά της από πρώτο χέρι και τα ερωτήματα πληθαίνουν: πώς και γιατί έφυγαν αφήνοντας τα πάντα στη μέση; Γιατί τα παιδιά είχαν 18 χρόνια διαφορά; Πώς τα απέκτησαν οι γονείς τους; Ποιες ήταν οι σχέσεις του Πολ Λινγκ με καταγωγή από το Χονγκ Κονγκ με την Αγγλία, πώς γνώρισε και πώς παντρεύτηκε τη γυναίκα του; Έχει σχέση η εξαφάνισή τους με το πτώμα στο Ντόβερ; Τι απεικονίζει μια εξαφανισμένη φωτογραφία και γιατί πρέπει να καταστραφεί για πάντα; Ποιοι είδαν την οικογένεια, σε ποια σημεία και πόσο αξιόπιστοι είναι; Ήταν μαζί ή χωριστά τα μέλη της; Πώς συνδέονται όλα αυτά με το Λας Βέγκας και μια μυστηριώδη παρέα πλούσιων και επιτυχημένων αντρών;

Οι παραπάνω πληροφορίες είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου αφού η νέα υπόθεση του Ντέιβιντ Ρέικερ είναι πολυδιάστατη και αρκετά περίπλοκη. Η πορεία ερευνών του Ρέικερ πάει αργά και ακολουθούμε βήμα προς βήμα τα ίχνη της οικογένειας πριν χαθεί, ψάχνουμε την ταυτότητα του πτώματος, ακολουθούμε τις μαρτυρίες για τα εξαφανισμένα μέλη της οικογένειας μόνο και μόνο για να πέσουμε σε αδιέξοδο, σε συμπτώσεις ή σε διαστρεβλώσεις ενώ ταυτόχρονα ταξιδεύουμε στο μακρινό Λας Βέγκας λίγο καιρό πριν τα γεγονότα και το κάθε κομμάτι του παζλ μπαίνει αργά και βασανιστικά στη θέση του. Πρόκειται για μια έξυπνη πλοκή και μια καλοσχεδιασμένη ιστορία τόσο πυκνογραμμένη που κάποιοι θα τη θεωρήσουν χορταστική και κάποιοι κουραστική. Και στις δύο περιπτώσεις σίγουρα θα μπορούσαν να λείπουν αρκετές από τις εκτεταμένες περιγραφές τόπων και ψυχοσυναισθημάτων, μιας και η κεντρική ιδέα είναι αρκετά ενδιαφέρουσα από μόνη της, πόσο μάλλον όταν αποκαλύπτεται με κλιμακούμενη αγωνία, απανωτές ανατροπές και διαρκείς εκπλήξεις. Ακόμη κι όταν η εικόνα ολοκληρώνεται μένει εκτός ένα σημαντικό κομμάτι που επίσης αποκαλύπτεται σταδιακά, με το μυστήριο να πυκνώνει από σελίδα σε σελίδα. Δεν κουράστηκα και δεν απογοητεύτηκα γιατί η ιστορία είναι άρτια, καλοσχεδιασμένη και πρέπει να δοθεί με τον κατάλληλο τρόπο στον αναγνώστη, παρ’ όλ’ αυτά ένιωσα «μπουκωμένος» από τον όγκο των γεγονότων, των περιστατικών και των παράλληλων ώσπου να ενωθούν ιστοριών. Ένα μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου είναι πως αυτό που κρύβεται πίσω από τη φωτογραφία είναι ένα ιστορικό γεγονός για το οποίο έχω διαβάσει και σε άλλα αστυνομικά μυθιστορήματα, οι κρίκοι που χρησιμοποιεί όμως ο συγγραφέας είναι πρωτότυποι και διαφορετικοί. Εν κατακλείδι, το «Χωρίς γυρισμό» είναι μια συναρπαστική, μεστή περιπέτεια γεμάτη αλυσιδωτές αντιδράσεις, ερωτήματα που αργούν να απαντηθούν, πολλά διαδοχικά βήματα επίλυσης κι ένα διαρκές παιχνίδι μυαλού για τον αναγνώστη. Είναι σίγουρα μια διαφορετική πρόταση από τον Tim Weaver που με κέρδισε και με άφησε ικανοποιημένο παρά τη μεγάλη της έκταση.

Βιβλίο Άνθρωπος χωρίς ανάσα
Τίτλος πρωτοτύπου A man without breath
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Ανδρέας Αποστολίδης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σε απόσταση περίπου 500 χιλιομέτρων από τα σύνορα της Πολωνίας, εντός του Ρωσικού εδάφους, στο δάσος του Κατύν, που βρίσκεται 6,5 χλμ. από την ομώνυμη πόλη, θανατώθηκαν κατά χιλιάδες, κρατούμενοι από το στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Κοζέλσκ. Ομοίως και σε άλλες περιοχές, εκτελέστηκαν κρατούμενοι των στρατοπέδων του Οστασκόφ και του Στάρομπελσκ, καθώς και από φυλακές της δυτικής Λευκορωσίας και δυτικής Ουκρανίας. Το γεγονός της σφαγής επηρέασε βαθιά τις σχέσεις Πολωνίας και Σοβιετικής Ένωσης για αρκετά χρόνια. Εκτιμάται πως ο αριθμός των θυμάτων έφτασε περίπου τις 22.000. Η πρώτη δημόσια αναφορά στο γεγονός της σφαγής του Κατύν έγινε στις 11 Απριλίου του 1943 μετά από ανακοίνωση αρχών της Ναζιστικής Γερμανίας περί της ανακάλυψης ομαδικού τάφου στο Σμολένσκ. Η Σοβιετική Ένωση αρνήθηκε οποιαδήποτε ευθύνη, επιρρίπτοντάς τη στη Ναζιστική Γερμανία μέχρι το 1990, όταν επισήμως αναγνώρισε και καταδίκασε το έγκλημα εκ μέρους της NKVD, όπως και μεταγενέστερες προσπάθειες συγκάλυψής του. Το 2008 τα ρωσικά δικαστήρια προχώρησαν σε αποχαρακτηρισμό των σχετικών σοβιετικών αρχείων και το 2010 η Ρωσία αναγνώρισε πως η σφαγή του Κατύν διαπράχθηκε με εντολή του Ιωσήφ Στάλιν και της σοβιετικής ηγεσίας. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσίας υποστηρίζει και σήμερα πως υπεύθυνη για τη σφαγή είναι η Ναζιστική Γερμανία, ενώ η Ρωσική κυβέρνηση, πέραν της αποδοχής των συμβάντων, απέφυγε να αποδεχτεί τον χαρακτηρισμό της γενοκτονίας ή των εγκλημάτων πολέμου για τα γεγονότα. Αν και δεν διασώζεται κανένα έγγραφο που να μαρτυρά το κίνητρο του Στάλιν για την απόφαση της μαζικής εκτέλεσης των κρατουμένων, ισχυρή θεωρείται η άποψη μεταξύ Ρώσων και Πολωνών ιστορικών πως την έλαβε, έστω εν μέρει, διότι συνιστούσαν μια ελίτ μελλοντικών ηγετών υπέρ μιας ανεξάρτητης Πολωνίας (περισσότερα εδώ).

Σε αυτό το ιστορικό υπόβαθρο κινείται η νέα περιπέτεια του Bernie Gunther, ο οποίος έχει εγκαταλείψει την Πολιτική Αστυνομία κι εργάζεται στο Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου. Λύκοι ξεθάβουν ανθρώπινα μέλη στο Σμολένσκ της Ρωσίας και όλα δείχνουν ότι πρόκειται για Πολωνούς αξιωματικούς που εκτελέσανε άνευ λόγου και αιτίας οι Ρώσοι, κάτι που μπορεί να το χρησιμοποιήσει η Γερμανία ως προπαγάνδα για να στρέψει εναντίον των Ρώσων την κοινή γνώμη και τους συμμάχους τους. Παράλληλα όμως στο Σμολένσκ αρχίζει και μια σειρά δολοφονιών με σχεδόν αποκεφαλισμένα πτώματα. Ποιος τους σκοτώνει και γιατί; Ποιος θέλει να καλύψει αυτό το εύρημα και για λογαριασμό τίνος δουλεύει; Ένα εκπληκτικό αστυνομικό μυθιστόρημα, με πολλή μελέτη και εργασία του συγγραφέα για την εποχή και τους πρωταγωνιστές του 1943. Ο άνθρωπος κεντά για άλλη μια φορά και μας χαρίζει άλλο ένα εκπληκτικό βιβλίο με δράση, ανατροπές, εκπλήξεις, ιστορικό φόντο, ιστορικά πρόσωπα (ο φον Κανάρις λειτουργεί σχεδόν σαν από μηχανής Θεός για τη σωτηρία του Bernie Gunther). Άλλο ένα πετραδάκι στον χαρακτήρα του Bernie Gunther, τον οποίο αγαπώ όλο και περισσότερο σε κάθε βιβλίο, ειδικά από τη στιγμή που αναγκάζεται να κάνει κάτι που δεν το συλλαμβάνει νους ανθρώπου! Και όλα αυτά στο Σμολένσκ, πόλη της Ρωσίας, την οποία είχαν κυριεύσει οι Γερμανοί το 1941 αλλά ανακατέλαβαν οι Ρώσοι το 1943, λίγες μέρες μετά από τη στιγμή που εκτυλίσσεται το μυθιστόρημα, οπότε νιώθεις ότι ο χρόνος σε πιέζει όχι μόνο για να λύσεις το μυστήριο αλλά και για να σώσεις το τομάρι σου, Γερμανός ων, έτσι και μπουν οι Σύμμαχοι! Ο συγγραφέας σέβεται απόλυτα την αλήθεια πίσω από τα γεγονότα της ομαδικής εκτέλεσης και την περνάει δεξιοτεχνικότατα ανάμεσα στις γραμμές του κειμένου (γιατί σφαγιάστηκαν τόσοι άνθρωποι, από ποιους και γιατί και τι συνέπειες είχε αυτό μέχρι και σήμερα στη θέση της Ρωσίας έναντι του κόσμου όλου).

Ο Bernie Gunther παίρνει άλλο ένα μάθημα ζωής:

«Δεν μπορούσα να φανταστώ κάτι χειρότερο από την αποκάλυψη στρατιωτικών μυστικών αλλά, και πάλι, εκείνη την εποχή η αντίληψή μου για το κακό ήταν περιορισμένη λόγω της αφελούς πίστης μου στην εγγενή τιμιότητα των συμπατριωτών μου. Ύστερα από είκοσι χρόνια στην αστυνομία του Βερολίνου νόμιζα ότι ήξερα τα πάντα περί διαφθοράς αλλά, αν δεν είσαι διεφθαρμένος ο ίδιος, δεν μπορείς να ξέρεις πόσο είναι οι άλλοι στο κυνήγι του κέρδους και της εύνοιας. Τότε πίστευα ακόμα σε πράγματα όπως η τιμή, η ακεραιότητα και το καθήκον. Η ζωή είχε να μου διδάξει ακόμη το πιο σκληρό μάθημα απ’ όλα, ότι σε έναν διεφθαρμένο κόσμο το μόνο πράγμα στο οποίο μπορείς να στηριχτείς είναι η ίδια η διαφθορά, ο θάνατος και η ακόμη μεγαλύτερη διαφθορά, και ότι η τιμή και το καθήκον έχουν λίγη θέση σ\’ έναν κόσμο με Χίτλερ και Στάλιν» (σελ. 278).

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Ο Θεός θα έπρεπε σύντομα να διαλέξει πλευρά: να πάει με τους άθεους κομμουνιστές ή με τους βλάσφημους Γερμανούς. Με τέτοιες επιλογές ποιος θα γινόταν θεός» (σελ. 341).

Βιβλίο Η επόμενη στάση
Συγγραφέας Δημήτρης Πολίτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ίαμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Πολίτης γράφει ένα ευρηματικό κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο ζωές ανθρώπων που όλοι μας συναντάμε καθ’ οδόν για τη δουλειά μας. Μια καθημερινή ρουτίνα μάς φέρνει αντιμέτωπους με χιλιάδες πρόσωπα, που ίσως κάποιους απ’ αυτούς τους ξανασυναντήσουμε αργότερα σε κάποια φάση της ζωής μας. Οι χαρακτήρες είναι καλοδουλεμένοι και συγκροτούν ένα πάνθεον ηρώων με ποικίλες κουλτούρες, αντιλήψεις, προσδοκίες, προσωπικότητες, με διαφορετικά ερεθίσματα και αντιδράσεις σε γεγονότα που έρχονται αναπάντεχα να τα βιώσουν.  Η αφήγηση δεν είναι μονοδιάστατη, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πρωινό δρομολόγιο του Κηθ Μακφάρλαντ προς τη δουλειά του αλλά στην πορεία επιστρέφουμε στην Ιρλανδία για να δούμε τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του. Με τον ίδιο τρόπο συστήνονται και οι υπόλοιποι, με περιορισμένες και απολύτως απαραίτητες αναδρομές στο παρελθόν τους την ίδια ώρα που διαδραματίζονται κρίσιμα γεγονότα στο παρόν τους.

Εκτός από αυτό όμως, έχουμε σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις και ανάκληση γεγονότων, μιας και στην πορεία της ανάγνωσης η πλοκή προχωράει ως συνέπεια κάποιων περιστατικών που όμως περιγράφονται αργότερα μες στην αφήγηση. Δεν είναι τόσο δύσκολο ή απωθητικό όσο ακούγεται, απλώς ο συγγραφέας πειραματίζεται με ποικίλες μορφές αφήγησης, προσκαλώντας τον αναγνώστη σε διαφορετικά χρονικά επίπεδα και χωρίς να τον αφήνει να κουραστεί ούτε λεπτό. Επιπρόσθετα σε αυτό έχουμε και το διαρκές ερώτημα: «γιατί εκτός από τον Κιθ και το εργασιακό του περιβάλλον μας απασχολούν άνθρωποι που βιώνουν καταστάσεις τόσο μακριά από τις Βρυξέλλες»; Συνιστώ στον αναγνώστη λοιπόν υπομονή, γιατί το κάθε τι έχει τη δική του κατάλληλη θέση μα πάνω απ’ όλα το ανατρεπτικό τέλος θα τον αφήσει άφωνο και γεμάτο ένταση, επομένως «Η επόμενη στάση» πρέπει να διαβαστεί χωρίς ανυπομονησίες και βιαστικό ξεφύλλισμα.

Ο Κηθ Μακφάρλαντ από την Ιρλανδία εργάζεται στις Βρυξέλλες, στο Τμήμα Αγροτικών Επιδοτήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προϊστάμενος λογιστηρίου, και μια μέρα βρίσκει ένα υπηρεσιακό σημείωμα αρχειοθετημένο στο κοινό ηλεκτρονικό αρχείο που προερχόταν από το προσωπικό γραφείο του Λιθουανού Επιτρόπου και μεροληπτούσε σε μια διαδικασία υποβολής προσφορών για ένα σημαντικό project. Η Φεριντέ Οκέμ, μητέρα ενός βρέφους και χήρα, ζει στην Άγκυρα και μαθαίνει πως έχει επιθετικό καρκίνο. Η Κάσια Οφιανέφσκα, που ζει στο Κατοβίτσε της Πολωνίας, γνωρίζει τον γοητευτικό Αμερικανό Ντέιβιντ Καντίνσκι σ’ ένα σεμινάριο στην Κρακοβία όπου την έστειλε το Υπουργείο Οικονομικών της Πολωνίας στο οποίο εργάζεται. Η Σεβερίν Ντ’ Υντεκέμ-Μορέ, με σοβαρά ψυχικά τραύματα από την παιδική της ηλικία, μιας και μεγάλωσε μ’ έναν αυταρχικό και τυραννικό πατέρα, είναι η διευθύντρια του Κηθ, σε μια από τις πιο σημαντικές Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία αναρριχήθηκε πατώντας επί πτωμάτων. Ο Τζοβάνι ντελ Κολόμπο από την κεντρική Ιταλία εργάζεται ως διερμηνέας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Βρυξελλών και αποφασίζει να εκδικηθεί τον παντρεμένο σύντροφό του όταν του ανακοινώνει τον χωρισμό τους. Μια σφαγή αμάχων Παλαιστινίων είναι η αφετηρία ενός αναπάντεχου ταξιδιού.

Υπέροχο πάνθεον ηρώων, διαλεχτές και καλογραμμένες ιστορίες, που με γέμισαν σκέψεις και αισθήματα, αληθοφανέστατα παιχνίδια της μοίρας και οι ζωές όλων αυτών να συνενώνονται χωρίς υπερβολές και παρατραβηγμένες καταστάσεις. Τα περιστατικά που βιώνουν όλοι τους πριν έρθουμε στο παρόν των Βρυξελλών, εκτός από τη δυναμικότητα στην αφήγηση, είναι καλογραμμένα μικρά ψυχογραφήματα, γεμάτα ανθρωπιά, ρεαλισμό και παραστατικούς διαλόγους. Μου άρεσαν αυτά που επέλεξε ο συγγραφέας και φυσικά ο τρόπος μέσω των οποίων έπλασε αυτούς τους δυνατούς και υπέροχους πρωταγωνιστές, που με ταξίδεψαν από στάση σε στάση: απώλειες αγαπημένων προσώπων, κίνδυνοι από ψυχολογική βία, μάχη ενάντια στον άτρωτο σχεδόν καρκίνο, άνανδρες δολοφονίες Παλαιστίνιων οικογενειών από Ισραηλινούς και πολλά άλλα αναμετρώνται σε ένταση και δύναμη με τις εξελίξεις του σήμερα, όπου ο κάθε χαρακτήρας έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής του και πρέπει να κάνει ένα βήμα παρακάτω. Ο συγγραφέας φωτίζει με εξίσου παραστατικό τρόπο ένα σημαντικό γεγονός από τη ζωή του κάθε προσώπου που θα του δώσει το ψυχικό σθένος και θα τον κάνει να συγκροτήσει την ταυτότητα με την οποία κινείται πλέον στο μυθιστόρημα: πείσμα, δύναμη, αντοχή, πάθος είναι γνωρίσματα που σφυρηλάτησαν τις ζωές των πρωταγωνιστών. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα που όλοι τους έχουν ξεφύγει από τον θάνατο ή έχουν βιώσει το βάρος της οριστικής απώλειας.

Μου φάνηκε ιδιαίτερο το γεγονός πως κάθε κεφάλαιο έχει τον τίτλο συγκεκριμένης στάσης από τη γραμμή 1 του μετρό των Βρυξελλών, υπό την οποία ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες κάθε χαρακτήρα. Επίσης, χωρίς πολλά καλολογικά στοιχεία, ο συγγραφέας καταφέρνει να περιγράψει την ατμόσφαιρα και το κλίμα των Βρυξελλών πολύ παραστατικά, κάνοντάς με να νιώθω πως είμαι κι εγώ εκεί, σε αυτήν την «υγρή και μουντή» πόλη, πως ξυπνάω με ομίχλη «τα σκούρα πρωινά» και περπατάω σε πεζοδρόμια «με νοτισμένες πλάκες», πως κατεβαίνω στο μετρό ή μπαίνω στα γυάλινα κτήρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Κλείνοντας, εύχομαι να μπορούσα να γράψω όλα όσα μου γέννησε το τέλος του βιβλίου αλλά φυσικά αυτό δεν είναι εφικτό. Μου έδωσε να καταλάβω πως ο συγγραφέας δεν ήθελε να ρίξει το βάρος στη φυσική νομοτέλεια ενός μυθιστορήματος, με αρχή, μέση και τέλος (με την έννοια της ολοκλήρωσης) αλλά, βαθιά συγκινημένος από ανώνυμες απώλειες και με δέος απέναντι στο δευτερόλεπτο εκείνο που θα σου αλλάξει τη ζωή για πάντα, προτίμησε να γράψει ένα κείμενο γεμάτο ένταση, πάθος, πρόσωπα, εξελίξεις και γεγονότα ώστε να κρατήσει τον αναγνώστη σε αγωνία και ξαφνικά να του δείξει πως δεν εξαρτώνται όλα από μας τελικά. Στο τελευταίο κεφάλαιο λοιπόν ολοκληρώνεται με πρωτότυπο τρόπο η ιστορία που με ταξίδεψε στην πρωτεύουσα του Βελγίου και μου γνώρισε ανθρώπους που θα ήθελα να είχα συναντήσει από κοντά για να συγχαρώ, υποστηρίξω, αγκαλιάσω ή καταχερίσω. Και δεν είναι μόνο το φινάλε αλλά και το γεγονός πως εκεί στο τέλος μπαίνουν και τα τελευταία κομμάτια του παζλ, αφήνοντάς με άφωνο με τη συγγραφική δεινότητα του κυρίου Πολίτη και τον τρόπο που άλλαξε την οπτική γωνία με την οποία με καλωσόρισε στο πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος. Παρ’ όλ’ αυτά, ένας χαρακτήρας που εμφανίζεται πολύ αργότερα από τους άλλους, αν είχε βγει νωρίτερα και έκοβε τις εξελίξεις της δικής του ζωής σε σελίδες τοποθετημένες ανάμεσα στα υπόλοιπα κεφάλαια θα απογείωνε την ένταση, την αγωνία και το σασπένς σε δυσθεώρητα ύψη.

Δυστυχώς, το βιβλίο δεν έχει την επιμέλεια που θα του άξιζε, μιας και βρίθει τυπογραφικών λαθών ενώ βρήκα πάρα πολλές αβλεψίες όπως: «την έπιασε απροειδοποίητη» αντί «απροετοίμαστη» (σελ. 148) ή «Τα λεφτά θα σας εμβαστούν» (σελ. 279) και περιττές εκφραστικές επαναλήψεις: «να την ξανασφίξει δυνατά και πάλι» (σελ. 123), «να σταθεί σταθερός» (σελ. 136), «…λεπτά χείλη, μόνιμα σφιγμένα που προσπαθούσαν να καμουφλάρουν μόνιμα τη στριμάδα τους αυτή…» (σελ. 191) κ. ά. Αυτά όμως δε στάθηκαν ικανά ν’ αποσοβήσουν τα θετικά συναισθήματα που μου δημιουργήθηκαν κατά την ανάγνωσή του.

«Η επόμενη στάση» είναι ένα συναρπαστικό και διεισδυτικό μυθιστόρημα που μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύει κανείς με το μετρό και μου σύστησε, μέσω μιας άρτιας συγγραφικής δουλειάς, χαρακτήρες αληθινούς, πολύπλοκους, με σάρκα και οστά, που με καλωσόρισαν στις ζωές τους και την καθημερινή τους ρουτίνα αλλά και στα κρυμμένα τους μυστικά (κέντημα η σκηνή της δολοφονίας του κατάκοιτου με ενέσεις ινσουλίνης). Ένταση στην αφήγηση, απροσδόκητες εξελίξεις κι ένα από τα καλύτερα αμφίσημα φινάλε βιβλίου που θα προβληματίσει αρκετούς αναγνώστες είναι μερικά από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος.

Βιβλίο  Η λίστα του Σίντλερ
Τίτλος πρωτοτύπου Schindler’s arc
Συγγραφέας Thomas Kennealy
Μεταφραστής Στέφανος Κόκκαλης
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σίντλερ ήταν πράγματι “ήρωας” και μου έκανε εντύπωση η τόση επιμονή του για να σώσει τόσες χιλιάδες ανθρώπων, διακινδυνεύοντας τα πάντα. Φυσικά λειτούργησε η ευφράδειά του προς τους ανωτέρους του και προς τον στρατό κατοχής αλλά και τα ρεγάλα του (κονιάκ, χρήματα, κοσμήματα). Οι καιροί δεν αλλάζουν, ούτε και οι άνθρωποι. Υπήρχαν άνθρωποι που δεν είχαν ποτιστεί από τη φιλοσοφία του Χίτλερ και παρέμεναν άνθρωποι κι όχι Άριοι κι αυτοί βοήθησαν σημαντικά με τον τρόπο τους είτε να διασωθούν Εβραίοι είτε να υποστηρίξουν τον Σίντλερ στις αποφάσεις του.

Σε κάποια σημεία αγωνιώδες για την τύχη των ανθρώπων, σε κάποια σημεία θλιβερό για την ευκολία που σκότωναν οι Γερμανοί για ψύλλου πήδημα και πόσο αφέντες ένιωθαν απέναντι σε “κατώτερες μορφές ζωής” (ανατριχιάζω ακόμη στη σκέψη ότι πριν λήξει ο πόλεμος δεν γνώριζε η ανθρωπότητα για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα κρεματόρια). Η δικαιοσύνη τελικά θριάμβευσε και χαίρομαι που δεν γλύτωσε κανείς εγκληματίας πολέμου, τουλάχιστον από αυτούς που αναφέρονται στο βιβλίο. Και ο Σίντλερ έπρεπε να τιμηθεί με τον τρόπο που τιμήθηκε, όχι φυσικά από τους συμμάχους (αυτοί ποτέ δεν αναγνωρίζουν τίποτα μπροστά στο κέρδος) αλλά από τους ίδιους τους ανθρώπους που έσωσε και την πατρίδα τους.

Το βιβλίο περνά πολλά μηνύματα ανθρωπιάς και για το άδικο που ξέσπασε στα κεφάλια όλου του κόσμου (όχι μόνο των Εβραίων) κατά τη διάρκεια του Δεύτερου παγκόσμιου πολέμου και για την ανθρώπινη συμπεριφορά και αξιοπρέπεια που δοκιμάζεται τόσο πολύ και τόσο έντονα. Η ομώνυμη ταινία προβλήθηκε το 1993 και απέσπασε 7 όσκαρ. Για μένα, είναι μία από τις ωραιότερες ταινίες που δε σε κουράζει να τη βλέπεις παρά το τετράωρο της διάρκειάς της.