Βιβλίο Καιρός του θερίζειν 
Συγγραφέας Ελευθερία Μεταξά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελευθερία Μεταξά ξαναφέρνει κοντά μας τους γνωστούς από άλλα μυθιστορήματά της χαρακτήρες, την Έλσα Γληνού, διακεκριμένη ψυχολόγο που συνεργαζόταν με την αστυνομία για διαλεύκανση εγκλημάτων συνθέτοντας το ψυχολογικό προφίλ των δραστών και τον μεσήλικα αστυνόμο Βαρσάμη, τέως προϊστάμενο του Τμήματος Ανθρωποκτονιών και νυν ιδιωτικό ντετέκτιβ. Οι δυο τους μπλέκουν σε μια σκοτεινή υπόθεση και προσπαθούν να ξεχωρίσουν το ψέμα από την αλήθεια ενώ κάποια στιγμή μπαίνουν και οι ίδιοι στο στόχαστρο του δολοφόνου. Όλα ξεκινάνε όταν ο Ευθύμης Λάπας, ο καινούργιος προϊστάμενος του Τμήματος Εγκλημάτων κατά Ζωής, κατόρθωσε να καρπωθεί  ως προσωπικό του κατόρθωμα την εξάρθρωση κυκλώματος ληστειών και δολοφονιών σε Κηφισιά, Φιλοθέη και Πολιτεία, ώστε να αποδείξει σε όλους την αξία του και να αποδειχθεί καλύτερος του προκατόχου του, του Βαρσάμη. Ο αστυνόμος Οδυσσέας Γιαβρόγλου αναγνωρίζει όμως ανάμεσα στα κλοπιμαία ένα μενταγιόν με τρεις καρδιές που ανήκε στη μητέρα του ως την ημέρα που τη σκότωσαν κι έτσι Γληνού και Βαρσάμης αναλαμβάνουν να βοηθήσουν τον Γιαβρόγλου στην υπόθεση του κοσμήματος της μητέρας του.

Ο αστυνόμος υπήρξε μάρτυρας της δολοφονίας της Κλειούς στα δέκα του αλλά δεν κατάφερε να βρει τον δολοφόνο της. Κατατάχτηκε στην αστυνομία θέλοντας να βρει τον ένοχο και τώρα δικαιώνεται, πρέπει όμως να κινηθεί πολύ προσεκτικά. Είναι ο αρχηγός της σπείρας ο δολοφόνος κι αν ναι, γιατί κράταγε το ενοχοποιητικό κόσμημα είκοσι χρόνια τώρα; Αν όχι, από ποιον το πήρε και πότε; Έχει σχέση με όλα αυτά ο βουλευτής Αντίνοος Σαρακηνιώτης, μέλος του αντιδικτατορικού αγώνα και της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, με συνεχείς επανεκλογές εδώ και πολλά χρόνια ή η δολοφονία του είναι τυχαία; Τον σκότωσε ο Γιαβρόγλου που παραπήρε προσωπικά την υπόθεση ή κάποιος άλλος; Γιατί τον έντυσαν με κουρέλια ζητιάνου και τον άφησαν έξω από την οδό Μπουμπουλίνας 18; Ποιος ήταν στην πραγματικότητα όμως και τι γνωρίζει ο γιος του, Αλέξης; Τι κρύβεται πίσω από το λαμπρό του προσωπείο; Η συναρπαστική αυτή περιπέτεια ξεδιπλώνεται κλιμακωτά, με τους Γληνού και Βαρσάμη να προχωρούν βήμα βήμα για να διαλευκάνουν αν και κατά πόσο έχει σχέση με τη δολοφονία της μητέρας του Γιαβρόγλου ο επιφανής ποινικολόγος και βουλευτής Σαρακηνιώτης. Μετά από τόσα χρόνια συνεργασίας ξέρουν καλά ο ένας τον άλλον, πολλές φορές όμως θα έρθουν σε αντιπαράθεση για την ενοχή ή όχι του Γιαβρόγλου, μιας και η παγίδα είναι καλά στημένη. Ανατροπές, λανθασμένες οπτικές γωνίες, νέες δολοφονίες, διαρκείς απορίες που καλύπτονται από άλλες πριν πάρουμε απάντηση στις πρώτες, απολαυστικές συζητήσεις μεταξύ Γληνού και Βαρσάμη που μας παραθέτουν όλα τα γεγονότα από κάθε πλευρά, είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός βιβλίου που με ξενύχτησε με την πλούσια πλοκή του και την καλογραμμένη αφήγηση.

Ενδιάμεσα διαβάζουμε τις επιστολές μιας μητέρας προς τον γιο της, γραμμένες από τη Γυάρο κατά την εξορία της εκεί το 1967 ως σύζυγος κομμουνιστή. Ένα «θανατονήσι», ένας ξερότοπος, όπου άνθρωποι πεινάσανε, διψάσανε, πονέσανε, πεθάνανε. «Και για ποιο λόγο; Γιατί το θέλανε άλλοι. Γι’ αυτό» (σελ. 401). Η κοφτή, άμεση γραφή ζωντανεύει με ενάργεια τη σκληρή καθημερινότητα, τα μαρτύρια, τη βρωμιά, την απελπισία, τον αγώνα για επιβίωση, τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης και πολλά άλλα. Μέσα από τα γεγονότα της εξορίας αλλά και τα κατοπινά που βιώνει η συντάκτρια των επιστολών γνωρίζουμε τον Ηλία Ηλιού, τον Κυριάκο Σταμέλο και τη Βάσω Κατράκη αλλά και τους βασανιστές Αναστάσιο Σπανό, Ευάγγελο Μάλλιο και Πέτρο Μπάμπαλη. Πείνα, δίψα και ξύλο η συντροφιά των γυναικών στο ξερονήσι και οι ιστορίες που έχουν να πουν μεταξύ τους για να παρηγοριούνται και να παίρνουν κουράγιο. Κι όσο βυθιζόμουν στη σκοτεινή εποχή της σύγχρονης ιστορίας μας τόσο αναρωτιόμουν ποια γράφει αυτά τα γράμματα στο αγέννητο παιδί της και πώς θα συνδεθεί με την καθαυτή ιστορία. Η Ελευθερία Μεταξά δίνει τον καλύτερό της εαυτό και γεμίζει αυτές τις σελίδες με αγάπη, ειλικρίνεια και συγκίνηση, καταγράφοντας με παραστατικότητα την αγωνία της μάνας για την τύχη του παιδιού που κουβαλάει όταν γεννηθεί, για τις ποικίλες και αντικρουόμενες ψυχικές της διακυμάνσεις κ. ά.

Γνωρίζουμε λοιπόν μια γυναίκα που σκέφτεται πως δεν της αξίζει να βρίσκεται ανάμεσα σε αγωνιστές, σε ανθρώπους που πληρώνουν για τα πιστεύω τους και βασανίζονται για τις ιδέες τους. Ντρέπεται που δεν έφαγε ξύλο και απλώς την έστειλαν εξορία λόγω του γάμου της. «Όμως παίρνω κι εγώ λίγο από το θάρρος τους, από τη λεβεντιά τους, γιατί ανασαίνω τον ίδιο αέρα μ’ εκείνους, γιατί κρυώνω μαζί τους, πεινάω μαζί τους, φοβάμαι μαζί τους» (σελ. 173). Συγκινητικό το δίλημμα: δηλωσίας και προδότης για να σώσεις το παιδί σου ή αγωνιστής; «Άραγε, βαραίνει πιο πολύ η υπογραφή από τη ζωή ενός παιδιού»; Δε γίνεται να μη δακρύσεις σε τέτοια αποσπάσματα: «…όσο εγώ άντεχα, τόσο αυτοί δέρνανε. Και όσο με δέρνανε, τόσο εγώ άντεχα. Αυτοί κουραστήκανε πρώτοι, όχι εγώ! Τους νίκησα τους κερατάδες! Χαλάλι που σακατεύτηκε το πόδι μου» (σελ. 173). Μια κραυγή ενάντια στα «καλά» της Δικτατορίας: «Και μην ακούς που λένε κάποιοι πως κάνει η χούντα πολλά καλά… Στάχτη στα μάτια μας ρίχνει, για να μη βλέπουμε τι γίνεται γύρω μας, μας γεμίζει την κοιλιά, για να μας κλείνει το στόμα» (σελ. 345).

«Καιρός του θερίζειν» λοιπόν για τους πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος ή, όπως λέει ο σοφός λαός «ό,τι έσπειρες, θερίζεις». Ένα δυνατό, ανατρεπτικό και πλούσιο σε πλοκή αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ανθρωπιά και συγκίνηση, εκπλήξεις και αναβίωση των σημαντικών στιγμών της αντίστασης κατά της δικτατορίας του 1967, της νύχτας του Πολυτεχνείου και της επανόδου του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Τα πάντα συνδέονται με ένα σκοτεινό παρελθόν και κάποιος δε θέλει να έρθει αυτό στο φως. Θα καταφέρουν οι Βαρσάμης και Γληνού να τον νικήσουν;

Βιβλίο Παλιοί λογαριασμοί 
Συγγραφέας Γρηγόρης Αζαριάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη επανακυκλοφόρησε δέκα χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση στα ράφια των βιβλιοπωλείων και έχει ακόμη πολλά να πει. Όποιος θέλει ένα βιβλίο με δράση, ανατροπές, εκπλήξεις, κυνήγι ενάντια στον χρόνο θα το ευχαριστηθεί. Εξίσου ενδιαφέρον όμως είναι και για όποιον θέλει να διαβάζει πίσω από τις γραμμές, να εντοπίζει υποδόρια κοινωνικά και όχι μόνο μηνύματα, να βλέπει τους χαρακτήρες να συνδέονται με επόμενα βιβλία και να αλλάζουν, να ωριμάζουν, να ολοκληρώνονται. Ο συγγραφέας μου απέδειξε τελικά πως από την αρχή σχεδόν ήταν διατεθειμένος να χτίσει το δικό του λογοτεχνικό σύμπαν και να χαράξει την πορεία του στην αστυνομική λογοτεχνία μ’ ένα καθαρά δικό του είδος γραφής, απόλυτα προσωπικό και αναγνωρίσιμο που με χαρά απόλαυσα και στα επόμενα βιβλία του. Πολλές σκέψεις όμως με κατέκλυσαν αφού τελείωσα το συγκεκριμένο μυθιστόρημα κι ένιωσα την ανάγκη να ξεφυλλίσω και τα επόμενα της σειράς, με το «Μοτίβο του δολοφόνου» να έχει τον πρώτο λόγο. Στους «Παλιούς λογαριασμούς» έχουμε μια σημαντική αναφορά στην εξέλιξη της πορείας που ακολούθησε η γενιά του Πολυτεχνείου, μέσα από τις ευκολίες που τελικά ενστερνίστηκαν ο Δημήτρης Δαρεμής, ο Γιώργος Καριπίδης και τα επόμενα θύματα. Οι άνθρωποι που μεγάλωσαν με την αλυσίδα των τανκς ακόμη στ’ αυτιά τους τι απέγιναν; Ακολούθησαν τα όνειρα και τις ελπίδες που ζυμώνονταν ακροπατώντας σ έναν Μάη του ’68 ή συμβιβάστηκαν; Γιατί δε συνέχισαν να πολεμούν για τα ιδεώδη τους; Πόσο μεγάλο ρόλο έπαιξε η προσωπική επιλογή και πόσο οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που ακολούθησαν; Πώς κατάφερε να παρεισφρήσει σ’ αυτόν τον δρόμο η ακροδεξιά και με τι συνέπειες; Το μυθιστόρημα φωτίζει μια άλλη πλευρά των εξελίξεων που βίωσε και των δρόμων που ακολούθησε η γενιά του Πολυτεχνείου, ρίχνοντας το βάρος στη σκοτεινή πλευρά των επιλογών.

Οι ανωτέρω απορίες και τα συμπεράσματα προκύπτουν αβίαστα και καθόλου κουραστικά μέσα από την πορεία των εξελίξεων που καταγράφει ο Γρηγόρης Αζαριάδης στο μυθιστόρημα, όπου συναντάμε για πρώτη φορά τη δυναμική, ανοιχτόμυαλη, απρόσιτη Τρύπη κι έναν χαρακτήρα που θα συναντήσουμε σε εντελώς διαφορετική θέση σε επόμενα βιβλία. Ο υπαστυνόμος Μίραλης, επίμονα αναλυτικός και με ισχυρό ένστικτο, προϊστάμενος του Τμήματος Ανθρωποκτονιών, αναλαμβάνει την υπόθεση. Οι συνεργάτες του ασχολούνται με ένα κομμάτι της έρευνας ο καθένας: η αρχιφύλακας Τρύπη (παντρεμένη με διευθυντή πωλήσεων γνωστής πολυεθνικής και μητέρα μιας τετράχρονης κόρης, εργασιομανής, οργανωτική, με μεγάλες αναλυτικές ικανότητες, δημιουργική και ευφυής), οι αρχιφύλακες Μπρίνης (κοντά στα πενήντα, με δύο διαζύγια στο ενεργητικό του, αθεράπευτος εραστής του ωραίου φύλου, γλεντζές, ανοιχτοχέρης, με επιμονή κι αφοσίωση στη δουλειά) και Ντονάς (παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών, χαμηλών τόνων, συνεπής οικογενειάρχης, εργάζεται εξίσου πολλές ώρες χωρίς να βαρυγκομάει, μπας και καταφέρει να ξεπληρώσει το δάνειό του για το σπίτι τους) και άλλοι. Μαζί τους είναι ο πολύπειρος κι απρόσιτος αστυνομικός διευθυντής Βεργίνης που κοντεύει να βγει στη σύνταξη και ο αρχηγός της αστυνομίας, Μάρκος Μπελούνης, που λόγω της κατάστασης, πιέζεται αφόρητα άνωθεν. Είναι άκρως ενδιαφέροντες και αληθινοί χαρακτήρες, με ποικίλες σχέσεις που επιπλέον επηρεάζονται από τις εξελίξεις, δημιουργώντας μια μικρή εστία μέσα στη χιονοστιβάδα των γεγονότων που απειλούν να τινάξουν στον αέρα κάθε έννοια δικαιοσύνης.

Ο πρώτος νεκρός, Δημήτρης Δερεμής κάποτε ήταν μέλος μιας παρέας πολιτικοποιημένων παιδιών και προοδευτικών νεαρών. Συν τω χρόνω, συμβιβάστηκε όπως αρκετοί προοδευτικοί της γενιάς του κι έγινε άξιος συνεχιστής της δυναστείας του πεθερού του, διευθυντή ομίλου κερδοφόρων κατασκευαστικών επιχειρήσεων με πολλά δημόσια έργα στο ενεργητικό του. Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και τα επόμενα θύματα, κλείνοντας ασφυκτικά μια θηλιά γύρω από τον λαιμό του Μίραλη. Η πλοκή προχωράει σχεδόν αβίαστα, με κάποιες από τις προσπάθειες του Υπαστυνόμου Μίραλη και της αρχιφύλακα Τρύπη να πέφτουν σε αδιέξοδα, κάτι που ίσως κουράσει αφού το νήμα πιάνεται πολλές φορές από την αρχή, όσο πλησίαζα όμως προς το τέλος τόσο μεγάλωνε η αγωνία μου για την τελική αποκάλυψη. Αξιομνημόνευτα είναι τα παιχνίδια μυαλού που αναπτύσσονται μεταξύ Μίραλη και Βαρόνου, παρασύροντας τον τελευταίο λόγω ενθουσιασμού σε τέτοιο βαθμό που οδηγούμαστε σ’ ένα σημείο χωρίς επιστροφή. Το προσωπικό ύφος του συγγραφέα, που στη συνέχεια το εξέλιξε σε επόμενα μυθιστορήματά του, κάνει αισθητή την παρουσία του, με ιδιαίτερες παρομοιώσεις, ενδιαφέρουσες περιγραφές και ολοζώντανη ατμόσφαιρα: «…τα κρουασανάκια βουτύρου είχαν κάποιες έστω μακρινές ομοιότητες με τα γαλλικά τους ξαδέρφια. Όταν τα έφερνες βέβαια κοντά στο στόμα, μπορούσες ν’ αφουγκραστείς τον επιθανάτιο ρόγχο της αλλοτινής φρεσκάδας» (σελ. 29).

Αντιεξουσιαστικός χώρος, Αριστερά και τα πρώτα βήματα του σοσιαλισμού κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας είναι το αρχικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η ιστορία. Όλα δείχνουν πως ο δολοφόνος έχει εμμονή με την αντιεξουσιαστική ιδεολογία και πως η σταδιακή μετάλλαξη των θυμάτων ίσως να αποτελεί το κίνητρο των δολοφονιών. «…μέσα απ’ τη διαφθορά, τις μίζες και την εξαγορά ανθρώπων και συνειδήσεων, έχτισαν μια αυτοκρατορία πιο βρόμικη απ’ αυτήν που ήθελαν να καταργήσουν» (σελ. 325). Στα τελειώματα της Δικτατορίας βγήκαν παρέες φοιτητών που κάτω από καθοδήγηση προσχωρούσαν στον αντιεξουσιαστικό χώρο, εν αντιθέσει με τις κομματικές νεολαίες της εποχής, με στόχο όχι απλώς να ρίξουν τη χούντα αλλά και να γκρεμίσουν τη σάπια κοινωνία, ώστε να οικοδομήσουν στη θέση της μια δίκαιη, ελευθεριακή κοινωνία. Μπορεί να βρήκαν πρόσφορο έδαφος τότε, επιζούν όμως μέχρι σήμερα; Και με ποια μορφή; Ο συγγραφέας καταθέτει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις: «Όλοι ξέρουμε τι έγινε μετά τη Δικτατορία. Με την έλευση του θείου απ’ το Παρίσι κι αργότερα του καθηγητή εξ Αμερικής εγκαταστάθηκε μια αστικού τύπου δημοκρατία που βασικά δεν έφερε καμία ριζοσπαστική αλλαγή στην κοινωνία. Απλώς κάναμε κάνα δυο μερεμέτια» (σελ. 324).

Οι «Παλιοί λογαριασμοί», με αφορμή αληθινά γεγονότα, όπως η αποχή των φοιτητών από τα μαθήματά τους στο Αμερικανικό Κολέγιο τη δεκαετία του 1970 για πάνω από έξι μήνες, σουλατσάρουν σε Στρέφη και Εξάρχεια, Γκάζι και Μεταξουργείο, ακούνε τον επιθανάτιο ρόγχο παλαιών ιδεολογιών αλλά και αφουγκράζονται το ξύπνημα ενός νάνου που ίσως γίνει γίγαντας ανάλογα με τον προσωπικό χειρισμό του καθενός από μας και την πορεία των εξελίξεων. Είναι ένα μυθιστόρημα που παίζει με το μυαλό του αναγνώστη από την αρχή ως το τέλος, θέτοντας απρόσμενα διλήμματα, αποκαθηλώνοντας ή αγιοποιώντας χαρακτήρες. Το έξυπνο τέλος που βάζει τα πράγματα στη θέση τους και ταυτόχρονα αφήνει μια ανοιχτή ερμηνεία γύρω από όσα διαδραματίστηκαν με άφησε με κομμένη ανάσα. Αλήθεια, ανακαλύψατε τον χαρακτήρα που θα σταθεί στο πλάι της Τρύπη ως υφιστάμενός της σε επόμενο μυθιστόρημα της σειράς;

Βιβλίο Η κουρελού 
Συγγραφέας Τάκης Γεράρδης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τρίπολη, Αγρίνιο, Καματερό, Εξάρχεια, Κυψέλη, Τζιτζιφιές, Άκτιο και Πρέβεζα, μα και Μόναχο, Γενεύη είναι κάποιοι από τους τόπους όπου μας ταξιδεύουν τα κείμενα. Φτώχεια και βιοπάλη, ρέντα και χασούρα, δεσμοί και χωρισμοί, κέρδη και παρανομίες, αλλαγές και εκπλήξεις, όλα αυτά είναι αναμνήσεις που ο συγγραφέας ξαναφέρνει κοντά του, χτίζοντάς τες με το λογοτεχνικό του μυστρί. Γνήσιοι και αληθινοί χαρακτήρες περνοδιαβαίνουν μέσα από τις σελίδες, πρωταγωνιστούν ή κοιτούν από τις κεφαλίδες και τα υποσέλιδα των κειμένων, με αμεσότητα που δεν πηγάζει μόνο από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση αλλά και από το ταλέντο του συγγραφέα να φέρνει κοντά στον αναγνώστη τις οικογενειακές του περιπέτειες και να τις ράβει αρμονικά σε μικρά κεφάλαια. Πότε με την οπτική του παιδιού, κάτι που δίνει αφορμή για «διαστρέβλωση» των γεγονότων και πυροδότηση της φαντασίας, πότε με του ενήλικα διαδραματίζονται γεγονότα του μακρινού και κοντινού παρελθόντος και του παρόντος, πάντα μέσα από μια ματιά και έναν νου που καταγράφουν τα πάντα και αναλύουν με συναρπαστικό τρόπο καταστάσεις, γεγονότα, αλληλοεπιδράσεις. Σχεδόν όλη η οικογένεια περνάει από τις σελίδες του βιβλίου, κάθε φορά όμως έχουμε μια διαφορετική ιστορία, μια ξεχωριστή περιπέτεια, μια τρυφερή, αστεία, δύσκολη ή χαρούμενη στιγμή.

Εποικοδομητικές συζητήσεις για φιλολογικά θέματα λαμβάνουν χώρα σε βιβλιοπωλεία, όχι όμως κάτι βαρύ, δυσνόητο ή κουλτουριάρικο, αλλά όπως ακριβώς συζητάμε με αγαπημένο πρόσωπο που ξέρει πολλά ή λίγα γύρω από το θέμα και συνομιλούμε με χαρά μαζί του, ακουμπώντας στο τραπεζάκι τα τσιγάρα και τον αναπτήρα μας, τον καφέ, το νερό μας. Κι αν ο χώρος και η μέρα δε φτάνει, εμφανίζεται και το Αθηναϊκό Καφενείο στο κτήριο του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Αθηναίων για να συνεχίσουμε το λακριντί! Αυτή η μυσταγωγική και μορφωτική ατμόσφαιρα αντιδιαστέλλεται με τους ιπποδρομιακούς αγώνες με ό,τι αυτό συνεπάγεται γύρω και μέσα στον χώρο, κατά τη διάρκεια ή ενδιάμεσα από τα στοιχήματα. Κι όχι μόνο! Βιβλιοπαρουσιάσεις και σκακιστικοί αγώνες, εθνικές οδοί, «σπίτια» και φαγάδικα, οι δύσκολες μέρες του μετανάστη στη Γερμανία του 1970 αλλά και οι ηρωικές στιγμές στο Πολυτεχνείο του 1973, γνωριμίες με επιφανείς μουσικούς και συγγραφείς, οικογενειακά ντράβαλα αλλά και ευτυχισμένες στιγμές, είναι καλοφτιαγμένα «ξέφτια» που απαρτίζουν την κουρελού της ζωής του Τάκη Γεράρδη.

Μου είναι δύσκολο όμως να ξεχωρίσω κάποιο από αυτά, γιατί θα είναι σα να διακόπτω ένα αγαπημένο πρόσωπο από την κουβέντα του. Και είναι τόσο όμορφη η γλώσσα που χρησιμοποιείται, με ποικιλίες εκφραστικών μέσων, με καθημερινές ή δόκιμες αλλά και πιο σπάνιες λέξεις («λαγνουργικές») που συνδέουν αρμονικά τη λαϊκότητα με την κουλτούρα, την ευρυμάθεια με την άγνοια και δείχνουν έτσι την ικανότητα του συγγραφέα όχι μόνο να προσαρμόζεται και να διαβιεί σε ετερόκλητα περιβάλλοντα αλλά και να τα αποτυπώνει στο χαρτί με προσοχή, μέτρο και συνέπεια, μιας και εύκολα θα μπορούσε κανείς να ξεχαστεί με τις αναμνήσεις του και να γράψει ένα αταίριαστο και κακοφτιαγμένο συμπίλημα. Ακόμη και οι αναπόφευκτες ελάχιστες επαναλήψεις περιστατικών σε διάφορα διηγήματα δεν είναι περιττές, γιατί φωτίζουν διαφορετικές οπτικές γωνίες του ίδιου γεγονότος κι αυτές με τη σειρά τους πυροδοτούν άλλες εξελίξεις!

«Η κουρελού» είναι μια ενδιαφέρουσα συλλογή αυτοβιογραφικών διηγημάτων που με ρέοντα λόγο, ποικίλα περιστατικά, ρεαλισμό και αφηγηματικές ποικιλίες ζωντανεύει στιγμιότυπα από το χτες και το σήμερα του κατασταλαγμένου, ήρεμου και χαρούμενου οικογενειάρχη Τάκη Γεράρδη και ίσως να αποτελεί τη «βαθιά ανάσα» που χρειάζεται κάποιος πριν κάνει ένα επόμενο βήμα, στην περίπτωσή μας ένα νέο μυθιστόρημα. Γέλασα, συγκινήθηκα και απόλαυσα κάθε κορδέλα αυτής της πρωτότυπης «κουρελούς»! Το μυθιστόρημα διατίθεται από τις εκδόσεις Φιλιππότη. (afilippotis@gmail.com, 210 36338 363).

Βιβλίο Amor fati 
Συγγραφέας Νέλλη Σπαθάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελκυστής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που τέμνει τις ανθρώπινες σχέσεις με οξυδέρκεια και ταυτόχρονα έχει τόσες ανατροπές και τέτοιο τρόπο γραφής που δεν ήθελα να το αφήσω από τα χέρια μου. Ξεκίνησε σχετικά χαλαρά, παρουσιάζοντάς μου τα προβλήματα μιας οικογένειας με αδιάφορους γονείς και μια επαναστατική κόρη, στη συνέχεια όμως η κοπέλα αρχίζει να βιώνει διάφορες καταστάσεις, να δοκιμάζει, να ωριμάζει, μόνο που τίποτα από αυτά δεν την προετοιμάζει για τη βόμβα που θα σκάσει σύντομα και θα φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή της.  Τα πρόσωπα έρχονται το ένα πίσω από το άλλο, οι ρόλοι τους αλλάζουν απανωτά και όταν έφτασα στη μεγάλη αποκάλυψη είχα ήδη απορροφηθεί τόσο που δε γινόταν να σταματήσω. Η πλοκή διαδραματίζεται κυρίως τη δεκαετία του 1970, με κάποια πισωγυρίσματα που αποτελούν τα πρώτα βήματα της Νάντιας στη ζωή. Τα κεφάλαια έχουν για τίτλο ονόματα των χαρακτήρων του βιβλίου, χωρίς όμως να αλλάζει η οπτική γωνία της αφήγησης, μιας και η πρωταγωνίστρια καταγράφει τα πάντα. Ύδρα και Σίφνος, Γαλλία και Αγγλία είναι τα μέρη που θα σφυρηλατήσουν την προσωπικότητα της Νάντιας και της Τίνας αλλά και της Ζωής, του Άρη, του Αλέξη. Η Νάντια είναι πάντα στα μαχαίρια με τη μητέρα της: «Μα υποτίθεται πως θα έπρεπε να την ξέρει η μητέρα της. Να βλέπει τα όνειρά της. Τις προσδοκίες της. Τον δικό της ορίζοντα. Α η Ζωή ήταν εγκλωβισμένη στις δικές της προσδοκίες. Η Νάντια υπήρχε γι’ αυτήν μόνο όταν ευθυγραμμιζόταν στα δικά της κίνητρα» (σελ. 184). Η εφηβεία της συμπίπτει με την επανάσταση της δεκαετίας του 1970. Ψυχεδέλεια, ατομική και κοινωνική επανάσταση, η κοπέλα ταράζει τα ήρεμα νερά της οικογένειάς της με τερτίπια. Μαζί με την Τίνα «προσπαθούσαν ν’ αποκρυπτογραφήσουν τον κόσμο που είχε βγει από την εκρηκτική δεκαετία του ‘60» (σελ. 246).

Ο Αλέξης, ο άντρας που μπαίνει ανάμεσα στις δύο φίλες, εκπροσωπεί τη μουσική πλευρά της δεκαετίας, μιας και συμμετέχει σε συναυλίες των Rolling Stones, ακούει Δημήτρη Πουλικάκο και Socrates, πηγαίνει στο Κύτταρο: «Αντισυμβατικός ήταν, λοιπόν, κι αυτός. Αλλά με τον δικό του τρόπο. Αυτή η αντισυμβατικότητα συνδυαζόταν παραδόξως με μια σοβαρότητα. Δεν ήταν στη συμπεριφορά. Ήταν στον τρόπο σκέψης» (σελ. 85). Οι σπουδές του στη ζωγραφική αφήνουν άπλετο χώρο για λυρικές και πρακτικές παρατηρήσεις και σχόλια πάνω στη μαγεία των χρωμάτων, τα κινήματα της ζωγραφικής, αναφορές σε Ελ Γκρέκο, Μονέ και Πόλοκ. Ο επαναστάτης νέος με την έφηβη παρέα του ανεβοκατεβαίνουν την Ύδρα, βρίσκουν ενδιαφέροντα σημεία, αποτυπώνουν την ομορφιά σε διαφορετικές στιγμές της ημέρας. Ο ρόλος του πάντως δεν είναι ο αναμενόμενος, μιας και ξεφεύγουμε σχεδόν από τα παρελκόμενα ενός ερωτικού τριγώνου και εξακολουθούμε να εστιάζουμε στο ταξίδι της αυτογνωσίας και της ωρίμανσης, πάντα με προσεγμένες και μετρημένες λέξεις και περιστάσεις.  Επίσης, έχουμε τον Τζόναθαν, εκπρόσωπο της αγγλικής υπαίθρου, παιδί μεγαλωμένο κι αυτό στον απόηχο του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Χρόνια αργότερα θα ακολουθήσει την καρδιά του και θα εγκατασταθεί στην Αθήνα για να ανοίξει φροντιστήριο αγγλικών με την αγαπημένη του Αγγελική, που κάνει ιδιαίτερα στην Τίνα. Φτάνει μάλιστα στην Αθήνα το βράδυ της 17^ης Νοεμβρίου 1973! Όταν αναλαμβάνει εκείνος την Τίνα της ανοίγει έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, γεμάτο ποίηση, ταξίδια, κουλτούρα, Ιστορία, μουσικά ακούσματα, κάνοντάς με να κρέμομαι κι εγώ από τα χείλη του, θαυμάζοντας τη σφαιρική του θεώρηση και τη μεταδοτικότητα των γνώσεών του. Τέλος, ο Αλφόνσος, συγγενής εξ αγχιστείας της οικογένειας της Νάντιας, με δουλειές στη Γαλλία, ακολουθεί το ρεύμα της εποχής και αξιοποιεί μεγάλο μέρος του κτήματός του για περιπάτους και αναψυχή, ώστε να μπορεί να συντηρεί τον πύργο όπου μένει. Χάρη σε αυτόν η Νάντια μαθαίνει πολλά πράγματα από το ασαφές παρελθόν του πατέρα της και από τα ταραγμένα, προβληματικά εφηβικά του χρόνια στο Νανσί της Γαλλίας.

Αυτοί και άλλοι ολοζώντανοι χαρακτήρες, συνηθισμένοι, καθημερινοί, που ο καθένας μας θα μπορούσε να γνωρίσει στη ζωή του και δόσμενοι με τέτοιο τρόπο που τραβούν την προσοχή, αλλάζουν, ωριμάζουν και ολοκληρώνονται μέσα από αναπάντεχες εκπλήξεις και δραματικές αλλαγές. Η αφήγηση αρκετές φορές λοξοδρομεί σε σκέψεις, διλήμματα, προβληματισμούς και εσωτερικούς μονολόγους ή δωρικές περιγραφές των τοπίων από αισθητικής και ιστορικής άποψης, μου έκανε εντύπωση όμως που όλα αυτά δε με κούρασαν ούτε στιγμή. Δεν μπορώ να πω πως συνδέονται και πολύ με τα γεγονότα (έμαθα πχ. το τραγούδι Bécassine, μα πόσο χαριτωμένο είναι!) ήταν όμως τόσο χρήσιμα για το χτίσιμο της σωστής ατμόσφαιρας που τα ρουφούσα άπληστα όσο ξεδιπλώνονταν, χωρίς, επαναλαμβάνω, να καταλαμβάνουν μεγάλη ή περιττή έκταση. Η συγγραφέας παραμένει στην κεντρική της ιδέα, ξεδιπλώνει την ιστορία όσο θέλει και όπως πρέπει, αποφεύγοντας ταυτόχρονα περιττολογίες και ολοκληρώνοντας κεφάλαια και περιστατικά με υποδειγματικό τρόπο. Με την ίδια αγάπη και τον προσήκοντα σεβασμό με σεργιάνισε στα τοπία του βιβλίου της. Γοητευτική Ύδρα, μαγευτική Σίφνος, γεμάτες φως και χρώμα, θερινή ραστώνη και νυχτερινή ζωή είναι λες και εκμεταλλεύονται την απλότητα της δεκαετίας και τον ελεύθερο χρόνο των ηρώων ώστε, χωρίς να αποσπώνται από τα τεχνολογικά μαραφέτια της εποχής μας, να γνωρίσουν το νησί καλύτερα, να σουλατσάρουν σε πολλά σημεία, να κοιτάξουν παντού κι έτσι να δοθούν οι πανέμορφες εικόνες των δύο νησιών με τον καλύτερο τρόπο. Για να μην αναφερθώ στην εκπληκτική εξοχή της Γαλλίας μεταξύ Νανσί και Παρισιού ή της Αγγλίας στο Σάρεϊ, όπου οι περιγραφές μού γεννούσαν απανωτές εικόνες και κάποια σημεία τα χάζευα και στο διαδίκτυο.

Καλό είναι πάντως να πάρει κανείς μια ανάσα πριν βυθιστεί στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, όπου κατακρημνίζονται όλες οι ισορροπίες ως εκείνο το σημείο. Τα γεγονότα μπαίνουν στη σωστή σειρά, το τίμημα πληρώνεται με δύσκολο τρόπο και η Νάντια αρχίζει έναν αγώνα δρόμου για να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό της. Καημένη Νάντια: «Οι ζωές των ανθρώπων έχουν πολυπλοκότητα, ψάχνουν εναγωνίως να βρουν τον χώρο τους σε αυτόν τον κόσμο, κι εσύ νομίζεις πως όλα είναι εξαρχής με τους κανόνες που σου παρουσιάζουν» (σελ. 247). Έτσι, τα ηνία της αφήγησης αναλαμβάνει η γιαγιά Λέλα, μέσω της οποίας περπατάμε στο μαγευτικό Βερολίνο του Μεσοπολέμου ενώ ψάχνουμε εναγωνίως να ενώσουμε και τα τελευταία κομμάτια του παζλ σε μια ιστορία τραγική, δύσκολη, δυνατή. Ένα Βερολίνο πολλών ταχυτήτων: «Ανατολικά βασιλεύει το έγκλημα, δυτικά η διαστροφή, βόρεια η φτώχεια, στο κέντρο η απάτη, και σε όλα τα σημεία του ορίζοντα απλώνεται η παρακμή» (σελ. 250).

Το «Amor fati» είναι ένα δυνατό κοινωνικό μυθιστόρημα, με αναπάντεχες εξελίξεις, σωστά ψυχογραφήματα και δυνατά συναισθήματα που με ξάφνιασαν ευχάριστα. Αληθινοί χαρακτήρες αντιδρούν, σμιλεύονται, ωριμάζουν μέσα από γεγονότα και πράξεις απόλυτα ρεαλιστικά και συγκροτούν ένα κείμενο αξιοπρόσεκτο και καλογραμμένο. Να αγαπάς τη μοίρα σου προτρέπει η συγγραφέας και ρίχνει στην κονίστρα της ζωής μια ηρωίδα που αγωνίζεται να ενώσει τα χαμένα κομμάτια του παρελθόντος και του παρόντος της, ακριβώς όπως κάνει η γυναίκα στο εξώφυλλο.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η δεκαετία του ’60 είχε χτυπήσει τη γροθιά στο μαχαίρι και η δική του δεκαετία ζούσε την απομυθοποίηση του συντηρητισμού. Προϋπόθεση γι’ αυτό ήταν να είσαι όχι απλά μη πολιτικοποιημένος αλλά α-πολιτικός. Ή, ακόμα καλύτερα, πέρα από την πολιτική» (σελ. 85).

«Μπορείς να μάθεις το παρελθόν των ανθρώπων; Κι αν μάθεις τις κινήσεις τους, μπορείς να μάθεις τις σκέψεις τους, τα κίνητρά τους, το προσωπικό κίνητρο του καθενός… Ακόμα κι αν της έλεγαν κάτι, θα ήταν διαθλασμένο από το δικό τους πρίσμα» (σελ. 309).

«Η αφήγηση -η μεγάλη αυτή ανάπλαση της πραγματικότητας, η διαθλασμένη από το πέρασμα του χρόνου, από την προσωπική οπτική, από την υποκειμενικότητα της αντίληψης- σίγουρα κάλυπτε ένα κενό όχι της ιστορίας αλλά της μνήμης» (σελ. 159).

Βιβλίο Οδεβεβού
Συγγραφέας Μπάμπης Ν. Αναστόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Captainbook
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όταν ο Μέλιος του Λουντέμη συναντά τον Γεροστάθη του Λέοντα Μελά και κουβεντιάζουν πάνω από ένα φλυτζάνι αναμνήσεις, γλυκόπικρες και δύσκολες, ανταποδοτικές και αισιόδοξες. Ο συγγραφέας μας χαρίζει απλόχερα τη ζωή του, τις σκέψεις του, τα συναισθήματά του, με έναν τρόπο που μου θύμισε έντονα τη νοοτροπία και τις δυσκολίες των λογοτεχνικών χαρακτήρων που ανέφερα πριν. Ο συγγραφέας μεγάλωσε στη Γορτυνία τη δύσκολη και μεταβατική περίοδο του 1950. Όταν έρχεται στην Αθήνα για να μάθει γράμματα γράφεται σε νυχτερινό γυμνάσιο του Πειραιά και το πρωί μεροκάματο: οικοδομές, τσιμινιέρες, τζαμάδικα, αναθυμιάσεις και κακουχίες. Καταφέρνει να μπει ακόμη στη Νομική οπότε οι σπουδές του συμπίπτουν με τα δύσκολα γεγονότα της Δικτατορίας και την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Σήμερα ο κύριος Αναστόπουλος είναι εδώ, παρών μέσα από τις σελίδες της βιογραφίας του, για να ζητήσει συγνώμη από τις μελλοντικές γενιές που δεν τους δίδαξαν οι γονείς τους το μεροκάματο παρά τους πίεσαν για πτυχία και σπουδές και τώρα δεν έχουν δουλειά.

Το κείμενο ρέει ασταμάτητα, γραμμένο με το πολυτονικό σύστημα (που καθόλου δεν ξενίζει και δε δυσκολεύει), είναι πλούσιο σε αναμνήσεις, λεπτομερείς αναπαραστάσεις εποχής, αναπλάσεις ανθρώπων, καταγραφή διευθύνσεων καταστημάτων και εργοστασίων του Πειραιά. Με συγκίνησε και με παρέσυρε. Λατρεύω τα παλιά χρόνια, όλα όσα τότε είχαν αξία κι εμείς σήμερα τα κατεδαφίσαμε ή τα αγνοήσαμε. Ο συγγραφέας έχει μια πολύτιμη παρακαταθήκη το μυαλό του: πώς ήταν ο Πειραιάς (κυρίως) τη δεκαετία του 1950 και πόσο πολύ άλλαξε (όχι απαραίτητα προς το καλύτερο, βέβαια). Φυσιογνωμίες, νοοτροπίες, κατοικίες, εργοστάσια, ραφεία, τζαμάδικα, μνημεία και πλατείες, όλα διασώθηκαν χάρη στο κοφτερό μυαλό του συγγραφέα. Διεισδυτικός, σαρκαστικός και ειρωνικός όπου δει, χαιρετά νοερά τους φίλους και συνοδοιπόρους στον αγώνα της ζωής και βρίζει ολοφάνερα τους ρουφιάνους και τους κάθε λογής «ύπουλους» που του τη φέραν αλλά τους σχωρνάει. Ομολογώ ότι όταν φτάνουμε στα χρόνια των σπουδών στη Νομική με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου κλπ. κάπου έχασα τον ειρμό του συγγραφέα και τη δροσιά του και τις νουθεσίες του αλλά αυτό δε με εμπόδισε να τελειώσω το βιβλίο.

«Τώρα θα μου πεις, τι φταις εσύ να σε ζαλίζω με τις ιστορίες και τα πρόσωπα που σαβουρώνουνε την ψυχή μου. Δίκιο έχεις, μα να ξέρεις πως το σαβούρωμα είναι το έρμα του πλεούμενου. Χωρίς σαβούρα δεν πάει βήμα. Βουλιάζει σούμπιτο. Σ’ τα ακουμπάω απλώς. Πέταξέ τα αν δεν τα θέλεις. Από τρυφερότητα σ’ τα λέω εγώ. Να κοινωνήσεις μαζί μου αυτές τις εμπειρίες, αυτά τα πρόσωπα, όπως εγώ τα αντιλήφθηκα. Δεν είναι απαραίτητο να είναι ακριβώς όπως εγώ τα φαντάστηκα, όπως εγώ τα κατέταξα. Πάντως, για να μείνουνε στο σκοτισμένο μου μυαλό τόσα χρόνια, κάτι θα αξίζουνε διαχρονικά. Αλήθειες είναι. Πιπέρι ελάχιστο…Κρύβω κιόλας, γιατί ούτε ο αναγνώστης μου φταίει, να ακούει τις ανοστίλες μου, ούτε τα πρόσωπα έχω δικαίωμα να τα κάνω μέρος του ασταμάτητου ονειροπολήματός μου» (σελ. 92).

Ο συγγραφέας, χωρίς να κουράζει ή να επαναλαμβάνεται, νουθετεί τον αναγνώστη, δίνει μαθήματα ζωής, εφιστά την προσοχή στις παγίδες της ζωής και μας αποκαλύπτει όλο του το παρελθόν. Όλο; Όχι, το πώς γνώρισε τη γυναίκα του και γιατί την παντρεύτηκε είναι μυστικό δικό του, λέει! Στις τελευταίες σελίδες μάλιστα επεξηγείται και ο τίτλος του βιβλίου: στο Ζευγολατιό της Τρίπολης πριν την έλευση του τρακτέρ, οι ζευγολάτες φωνάζαν στο βόδι που έσερνε το αλέτρι τους «Οδεβεβού», δηλαδή Όδευε, βου! οπότε μεταφορικά «Ανθρωπάκο μου, βοϊδάκι μου, όδευε, καλλιέργησε και ψωμοδότησε την πλάση με τους καρπούς του ιδρώτα σου» (σελ. 391).

Ένα εκπληκτικό ταξίδι στο χτες, μια διαφορετική βιογραφία που διαβάζεται απνευστί.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Με τους μήνες καρφωμένους στο κεφάλι σου. Ένας ένας με τα σουσούμια και τις εικόνες του. Ο Γενάρης με τα κρουσταλλένια κεραμίδια, ο Φλεβάρης με τα Χοιροσφάγια και τις Μπούλες της Αποκριάς, ο Μάρτης με τη σημαία και το σχολείο στη Βαγγελίστρα, ο Απρίλης με τη Μεγάλη Παρασκευή και τον Επιτάφιο, ο Μάης με το ροδάμι και τα οργιαστικά χρώματα της φύσης, ο Ιούνιος με το λιγοστό ψωμί, ο Ιούλιος με το πανηγύρι τ’ Αγιολιός, το θέρο και το αλώνισμα, ο Αύγουστος με τους καρπούς του, ο Σεπτέμβρης με το τελείωμα κάθε συγκομιδής, ο Οκτώβρης με τον Άγιο Δημήτρη, τη σημαία και το ΟΧΙ μας, ο Νοέμβριος με τη σπορά μετά τ’ Αγιοφιλίππου και ο Δεκέμβρης με τον άγιο Νικόλα μας και τις φτωχογιορτές μας!» (σελ. 28).

«Τα παιδιά μας με τα κρινοδάχτυλα χέρια τους ποτές δεν πιάσανε σφυρί ή άλλο εργαλείο. Δεν τα μάθαμε να πιάσουν. Προλαβαίναμε τις ανάγκες τους πριν δημιουργηθούν. Εμείς τα στείλαμε στολισμένα και πεντακάθαρα στις Λαμαρίνες. Αφανιστήκαμε μονάχοι μας…Μια καμένη ασφάλεια, μια λάμπα του ηλεκτρικού δεν ξέρουν ν’ αλλάξουν. Ένα καρφί στον τοίχο δεν μπορούν να καρφώσουν. Μια βρύση δεν ξέρουν να βιδώσουν. Στην πρώτη δυσκολία καλούνε το 100! Πόσο αγιάζει τον άνθρωπο η χειρωνακτική δουλειά και η δημιουργία της τίμιας και ιδρωμένης προσπάθειας! Τον ψηλώνει και τον ανδρώνει. Η ευθύνη ολόκληρη δικιά μας, μάστορά μου. Της γενιάς μου. Βέβαια, οι παρόντες εξαιρούνται. Ελπίζω» (σελ. 78).

«Το δίφραγκο ήταν σκάνδαλο, το φράγκο ευτυχία και το πενηνταράκι ικανοποίηση. Η κοσάρα κατανόηση και η δεκάρα λύπηση» (σελ. 96).

«Πού δουλέ; Στον Περαί. Πόσα παι; Πέντε και. Τι τα κα; Στις πουτά. Που κοιμά; Σε δωμά. Μοναχός; ‘φτα νομά» (σελ. 159).

«Όλο αυτό το ανακάτωμα της πλάσης, όλα αυτά τα παιδιά που πορευόντουσαν κόντρα στη μοίρα τους να την αλλάξουν, αναδίδανε μια υπόγεια ελπίδα για τις ημέρες που έρχονταν. Η επιθετικότητα ενάντια στις αρνητικές καταστάσεις και το πείσμα και ο θυμός ενάντια στην ολοφάνερη κοινωνική αδικία δείχναν την πρώιμη ωριμότητα εκείνων των παιδιών. Την ωριμότητα που έτσι, ακαθόριστα και αόριστα, κάτι το θετικό υποσχόταν για τις επόμενες φάσεις της ζωής τους. Το αισθανόσουν» (σελ. 159-160).

«Συνεχίζω επί μήνες τη δίαιτα. Το έλκος επιμένει. Τσαντίζομαι και αρχίζω τις σκορδαλιές και τα τζατζίκια και τα κρασιά. Έλκος τέλος. Φοβήθηκε» (σελ. 308).

Βιβλίο Σχήμα οξύμωρον
Συγγραφέας Κανή Καραβά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα αισθήματα όμως, οι υποχρεώσεις και κυρίως η κόρη της, η Αννέτα, τη βγάζουν από την πλάνη της κι επιστρέφει σπίτι της. Οι Βρυξέλλες της αλλάζουν τη νοοτροπία και τα πολιτικά γεγονότα με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και την απάτη που ζει η Ελλάδα επί ΠΑΣΟΚ τη βοηθούν να πάρει τις οριστικές αποφάσεις της («Σχήματα οξύμωρα στη ζωή άφθονα είχε να παρατηρήσει η Λίζα. Κι η ίδια άλλωστε δεν ήταν ένα από αυτά; Αυτή, που ξελαρυγγιαζόταν στις διαδηλώσεις «Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι», «Έξω απ’ την ΕΟΚ, έξω απ’ το ΝΑΤΟ» δε βρέθηκε αργότερα δεμένη στο άρμα της ευρωπαϊκής ιδέας και μάλιστα με το αζημίωτο;» (σελ. 144).

Το κείμενο είναι καλογραμμένο σε γενικές γραμμές, όμως οι ιστορίες της οικογένειας της Λίζας με τα συνεχή πηγαινέλα στο παρελθόν και στο παρόν ίσως μπερδέψουν τον αναγνώστη (ευτυχώς υπάρχει στην αρχή το γενεαλογικό δέντρο της Λίζας). Το κείμενο έχει μια ελαφρότητα και μια προφορικότητα ως προς το γράψιμο και τους διαλόγους, χωρίς να είναι κακογραμμένο. Η διεισδυτική ματιά της συγγραφέως τέμνει ορθά κοφτά τις εκάστοτε κοινωνικές πραγματικότητες της Ελλάδας και μας δείχνει τα «φιλέτα» και τα «κόκαλα» της Ιστορίας μας. Παραδέχομαι ότι αυτή η έντονη «κόκκινη» τοποθέτηση της Λίζας και η «γαλαζοπράσινη» και όχι μόνο του Παναγιωτάκη κάπως μονομέρησαν το κείμενο, σύντομα όμως κατάλαβα πόσο σημαντική ήταν αυτή η τοποθέτηση για τη συνολική πλοκή του βιβλίου.

Παρ’ όλο που η ιστορία έχει ως αφορμή τη ζωή της Λίζας οι υπόλοιποι ανιόντες και κατιόντες συγγενείς έχουν κι αυτοί το δικαίωμα να εμφανιστούν με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο στο βιβλίο οπότε είναι φυσικό ως ρομαντικός και ονειροπόλος αναγνώστης να με κέρδισε η ιστορία του προπάππου Συμεών, αρωματοποιού και σαπωνοποιού στην Αλεξάνδρεια των αρχών του 20ού αιώνα. Πολύ καλή αναπαράσταση εποχής, ηθών κι εθίμων, κοινωνικών αντιλήψεων και προσδοκιών των Αιγυπτιωτών Ελλήνων. Ο προπάππος Συμεών, γνωστός για τα σαπούνια του, έχτισε μια αυτοκρατορία γνωστή σε όλο τον κόσμο, με το πλήρωμα του χρόνου όμως όλα αυτά χάθηκαν μέσα από τα χέρια του σαν άμμος σε κλεψύδρα. Μαζί με τους υπόλοιπους Αιγυπτιώτες ξενιτεύτηκε στην Ελλάδα τις μαύρες μέρες της εκδίωξης.

«Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι. Λίγο να βαδίσεις / στην ίσια της οδό που στο Ιπποδρόμιο παύει / θα δεις παλάτια και μνημεία που θ’ απορήσεις. / Όσο κι αν έπαθεν απ’ τους πολέμους βλάβη, / όσο κι αν μίκραινε, πάντα θαυμάσια χώρα. / Κ’ έπειτα μ’ εκδρομές, και με βιβλία / και με σπουδές διάφορες περνά η ώρα…» (Φυγάδες, Κ. Π. Καβάφης).

Εξίσου όμορφη ιστορία και για μένα το τραγικότερο πρόσωπο όλων η μάνα της Λίζας, Αρετή, που ήταν ελαφρών ηθών κι όταν έμεινε έγκυος δέχτηκε να δώσει το μωρό της στην αδελφή της, Αντιγόνη, να το μεγαλώσει με τα δικά της. Έτσι, αυτός ο ισχυρός δεσμός με τον αδελφό της, Γεράσιμο, και το αβυσσαλέο μίσος της για την αδελφή της, Βαρβάρα, διατρέχουν όλο το κείμενο. Η Βαρβάρα ποτέ δεν έπαψε να χαρακτηρίζει τη Λίζα νόθο και μπάσταρδο, με τις αντίστοιχες τιμωρίες από τους γονείς της. Μια πινακοθήκη χαρακτήρων λοιπόν, που εκπροσωπούν την εποχή τους με τις αντιλήψεις και τις τάσεις της, των οποίων οι περιπέτειες και οι ζωές επηρεάζουν έντονα και το παρόν της Λίζας. Θα σας συντροφέψει και θα σας ταξιδέψει με όμορφο και απλό τρόπο.

Βιβλίο Πικρά κεράσια
Συγγραφέας Δημήτρης Αλεξίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι όντως πολλά τα πρόσωπα κι αν το διαβάσει κάποιος με μεγάλα χρονικά διαστήματα θα χαθεί και θα χάσει και τη μαγεία του βιβλίου. Ενώ, αν το πιάσεις ενιαία, ο συγγραφέας με παρεμβολές σε βοηθάει να καταλάβεις για τι πράγμα μιλάει, σε ποιον αναφέρεται κλπ. Όντως θα έπρεπε η αφήγηση να συμβαδίζει με την εποχή και όντως αυξηθήκαμε και πληθύναμε μετά τον πόλεμο. Πώς καταφέρνουν όμως οι ήρωες να βρουν τον δρόμο τους, να βρουν δουλειά και να ανταπεξέλθουν σε όλες τις δυσκολίες της ζωής… Μπορεί να είναι χαζό για όσους είναι απαισιόδοξοι αλλά είναι μαγικό για κάποιον που το διαβάζει και για κείνον που το γράφει. Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία είναι τραβηγμένη από τα μαλλιά σε ελάχιστα σημεία ευτυχώς.

Δυστυχώς (ακολουθεί SPOILER) επιτρέψατε μου να εναντιωθώ σε ένα πράγμα, που με ξένισε αρκετά: δεν είναι δυνατόν, όσο προχωρημένης νοοτροπίας και να είσαι, έστω και μάνα να είσαι που θες το καλό του παιδιού σου, να ανεχτείς την ομοφυλοφιλική σχέση του γιου σου, σε μια περίοδο που η ομοφυλοφιλία ήταν παράνομη (αυτό καταργήθηκε με το ΠΑΣΟΚ το 1981, αν θυμάμαι καλώς) και πάλι καλά που τη γλύτωσε ελαφρώς ο Φώτης στον στρατό (έχω διαβάσει για πολύ χειρότερες περιπτώσεις). Ήταν μια περίοδος που κρατούσες τέτοιου είδους πράγματα κρυφά μετά φόβου Θεού. Ούτε καν αναφέρθηκε κάτι τέτοιο στο έργο. Οι συνθήκες γνωριμίας και ανάπτυξης αυτής της σχέσης δόθηκαν τρυφερά και αληθοφανώς αλλά η όλη αυτή περιπέτεια ήταν χωμένη βαθιά στο σκοτάδι. Και το χειρότερο από όλα ήταν ο τρόπος που απέκτησαν παιδί. Σόρυ αλλά εκεί χάθηκε η μπάλα. Δέχομαι την ανάγκη της κοπελιάς του αδερφού του Φώτη να κάνει παιδί από οικογένεια τόσο δική της αλλά όχι τριπλέτα βρε παιδιά. Θα δεχόμουνα την εξωσωματική γονιμοποίηση. Είναι δυνατόν να είσαι τόσο στενά δεμένος με τον σύντροφό σου που να πάρετε μαζί μια γυναίκα για να αποκτήσετε έτσι παιδί; Και μετά δε σε ξέρω, δε με ξέρεις. Τρομερά δύσκολο, όσο αληθοφανώς κι αν θέλει να καταδειχτεί. Αυτή η περίπτωση ήταν πέραν του κόσμου τούτου.

Ευτυχώς που η γραφή του Δημήτρη, οι γυναίκες του, τα πάθη τους και οι περιπέτειές τους ήταν τόσο καθημερινές, τόσο λιτές, τόσο τραγικές και τόσο όμορφες που δεν κόλλησα ιδιαίτερα σε αυτό. Σε γενικές γραμμές ήταν ένα όμορφο ταξίδι, που κράτησε αρκετά, με γέμισε σκέψεις και άγχος για την ηλικία και για τα χρόνια που περνούν. Και φυσικά τρελάθηκα με το τέλος. Η εγγονή της Πλουσίας συνεχίζει το έργο με τα κεράσια. Κρίμα που η Σάμος αναφέρεται τόσο λίγο. Και η Ρώμη όπου αναζητείται το μαύρο πρόβατο (μαύρο για όσους δεν ξέρουν την ψυχολογία του, εννοώ) της Πλουσίας.

Βιβλίο  Το παιδί του ουρανού
Τίτλος πρωτοτύπου Heavenly’s child
Συγγραφέας Brenda Reid
Μεταφραστής Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο βιβλίο «Χωρίς αντίο», ο Άγγλος διπλωμάτης Χιου και η σύζυγός του, Έβενλυ, τοποθετούνται στην Αθήνα εν έτει 1936. Μια υπόθεση κρίνει απαραίτητη την παρουσία του Χιου στην Κρήτη, στο χωριό της Παναγιάς, κοντά στον Άγιο Νικόλαο, έναν τόπο που η Έβενλυ ερωτεύεται και δένεται. Γνωρίζει τους κατοίκους του, δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς φιλίας, χτίζει από την αρχή το ετοιμόρροπο πατρικό του Χιου. Ο σύζυγός της επιστρέφει στην Αθήνα, όμως η Έβενλυ δεν τον ακολουθεί. Και ο πόλεμος ξεσπά. Η Έβενλυ θα γνωρίσει έναν άντρα που θα τη σαγηνεύσει και θα τη φέρει αντιμέτωπη με τα όριά της.

Στο βιβλίο «Το παιδί του ουρανού» ή αλλιώς «Το παιδί της Έβενλυ» όπως είναι η κυριολεκτική μετάφραση του τίτλου («Heavenly ‘s child»), η Έιντζελ, κόρη της Έβενλυ και του Χιου, επιστρέφει στην Κρήτη μετά από αναγκαστικό εσωτερικό εγκλεισμό σε ιδιωτικό κολέγιο της Αγγλίας, από το οποίο απεβλήθη! Η Έιντζελ αγνοεί τις φωνές και την οργή του πατέρα της από τη μακρινή Ταϊβάν και ζει ένα όσο γίνεται ξέγνοιαστο καλοκαίρι στο χωριό της Παναγιάς, παρέα με την κολλητή της, Χρυσή, τον αδερφό της, Γουίλ και την κοπέλα του, Λούσυ. Ένα χωριό όπου οι έσχατοι έχουν γίνει με τα γαλόνια της χωροφυλακής των συνταγματαρχών πρώτοι, κάνουν άνω κάτω το χωριό, βγάζουν τα απωθημένα τους σε αριστερούς και «επαναστάτες» κλπ. Η καταπίεση που νιώθει η Έιντζελ την ωθεί να το σκάσει στα Μάταλα μαζί με τη Χρυσή και να ζήσουν την ξέγνοιαστη και δύσκολη ζωή των χίπιδων. Μετά από επτά μήνες το όνειρο αυτό πρέπει να σταματήσει γιατί η πραγματικότητα εισβάλλει βίαια στις ζωές τους. Έτσι η Έιντζελ εγκαθίσταται στην Αθήνα και ενώ σπουδάζει ανακατεύεται με το φοιτητικό κίνημα που αντιστεκόταν κι επαναστατούσε, με αποκορύφωση τη βραδιά της 17ης Νοεμβρίου 1973, στην οποία η Έιντζελ υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας.

Πρόκειται για ένα «χαλαρό», ας μου επιτραπεί η έκφραση, βιβλίο, όπου η κεντρική ιστορία ξετυλίγεται χωρίς βιασύνη και μπορώ να πω με εναλλασσόμενους θεματικούς άξονες: α) η Χρυσή στα Μάταλα και η συγγραφέας περιγράφει τις συνθήκες διαβίωσης των χίπιδων, ναρκωτικά, απλυσιά, κοινοκτημοσύνη, καμιά κλεψιά πού και πού, β) η Χρυσή στην Αθήνα και η συγγραφέας περιγράφει το κλίμα του στρατοκρατούμενου καθεστώτος και ένα μικρό χρονικό των γεγονότων που οδήγησαν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Αφηγήτριες στο βιβλίο είναι εναλλάξ η Έιντζελ και η Αφροδίτη, η μητέρα της Χρυσής και με αυτόν τον τρόπο η συγγραφέας μπορεί να αφηγηθεί την ιστορία της, συμπληρώνοντας το παζλ κομμάτι κομμάτι. Μέσα από αυτά τα γεγονότα λοιπόν δεν οδηγείται ο αναγνώστης προς κάποια λύση, απλώς η Έιντζελ βιώνει καταστάσεις και συναισθήματα που την ωριμάζουν σαν άνθρωπο και εγείρουν την ερωτική της πλευρά. Σε αυτό συμβάλλει η γνωριμία της με τον γιατρό Κώστα, έναν γοητευτικό νεαρό που παραθέριζε κι αυτός στην Παναγιά και αναπτύχθηκαν αισθήματα μεταξύ τους, όμως ο Κώστας ετοιμάζεται να παντρευτεί και το λέει από την αρχή στην Έιντζελ. Η μονομερής ερωτική ιστορία που ζουν ξεδιπλώνεται στην Αθήνα, όπου η Έιντζελ γνωρίζει και τη μέλλουσα σύζυγο, Γιολάντα, δυστυχώς όμως η Ιστορία παρεμβαίνει και η πλοκή παίρνει μια απρόσμενη, τραγική τροπή τη νύχτα του Πολυτεχνείου.

Στα συν του βιβλίου η λυρική σχεδόν μετάφραση της Αναστασίας Καλλιοντζή, που σεβάστηκε και στηρίχτηκε στο αγγλικό πρωτότυπο, όμως απέδωσε με τη δεξιοτεχνική της πένα απαράμιλλα την ντοπιολαλιά της Κρήτης και νοστίμεψε με τη δική της τέχνη το κείμενο. Επίσης, η μελέτη της συγγραφέως γύρω από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και τις συνήθειες των χίπις είναι διεξοδική και μας μεταφέρει με πολύ όμορφο τρόπο τη δική της οπτική γωνία.

ΠΡΟΣΟΧΗ SPOILERS

Επισημαίνω το γεγονός ότι χωρίς να έχω διαβάσει το πρώτο βιβλίο κατάλαβα αμέσως ποιο είναι το μυστικό της Έβενλυ και αυτό το μυστικό εμφανίζεται προς το τέλος της ιστορίας, αποκτώντας με τη σειρά του πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή της Έιντζελ. Η συγγραφέας χειρίστηκε πολύ καλά το θέμα του απαγορευμένου έρωτα που έχουμε εδώ και βρήκα σωστή τη λύση του δράματος, όσο άδικη κι αν φαντάσει στα μάτια του αναγνώστη. Παραήταν εύκολο όμως, εκτός κι αν με τη δεξιοτεχνική της γραφή, κρατά σε αγωνία στο πρώτο βιβλίο για την αληθινή ταυτότητα του «μυστικού» ή δεν το αποκαλύπτει καθόλου!

Βιβλίο Άλφα
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τα πρώτα εφηβικά μυθιστορήματα που έγραψε ο συγγραφέας. Καλογραμμένο, αληθινό και βαθιά συναισθηματικό. Ένας έφηβος, γεμάτος όνειρα, ελπίδες, σχέδια και αυθάδεια της ηλικίας μπαίνει στο Πολυτεχνείο με τους κολλητούς του κι ένα σωρό κόσμο. Εκεί ανακαλύπτει έναν μικρόκοσμο της κοινωνίας. Μίσος (απύθμενο), ένταση, αγωνία και για ένα ελάχιστο δευτερόλεπτο παραλληλισμός με τη 17η Νοεμβρίου 1973. Ο συγγραφέας γράφει τα πράγματα όπως είναι: οι νέοι που κατέλαβαν το Πολυτεχνείο βασικά δεν είχαν επιχειρήματα κι αυτό έγινε σύντομα γνωστό και αντιληπτό αλλά συνεχίζανε την κατάληψη, παγιδευμένοι από τον ίδιο τους τον αυθορμητισμό! Πραγματικά, για μένα τουλάχιστον δεν έχει νόημα η κατάληψη του Πολυτεχνείου σε κάθε επέτειο κι ο χαμός που γίνεται γύρω από την Πατησίων. Αναλυτικές και διεξοδικές περιγραφές του χώρου του Πολυτεχνείου, μεγάλη λύπη και στενοχώρια για τα αρχεία και τα βιβλία που καίγονταν και για τα έπιπλα που καταστρέφονταν. Μου άρεσε όμως που μπήκε και η φαντασία σε αυτόν τον ρεαλιστικό λόγο κι έτσι ο πρωταγωνιστής, ο Αλέξης, γνώρισε ένα άγαλμα, έργο μιας φοιτήτριας, και το άγαλμα τον έφερε σε επαφή με έναν διαφορετικό κόσμο, τον βοήθησε να αλλάξει την ψυχοσύνθεσή του. Σοκ και δέος τη στιγμή που κάηκε η ελληνική σημαία και τόσα άλλα χαρακτηριστικά περιστατικά, ακόμη και ποιος πραγματικά προδίδει τις κινήσεις των καταληψιών στην αστυνομία και τις πρυτανικές αρχές. Ειλικρινά, μετά την ανάγνωση αυτού του βιβλίου μπήκα στην ψυχοσύνθεση του Πολυτεχνείου ως κτήριο και πόσο αδικημένο νιώθει από τις βάνδαλες και αναίτιες επιθέσεις που του γίνονται κάθε τόσο.

(Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2009, λίγο πριν τα Δεκεμβριανά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Ο πρωταγωνιστής λέγεται Αλέξης. Κοίτα κάτι συμπτώσεις!)

Βιβλίο Όλοι μαζί, τώρα!
Συγγραφέας Γιώργος Κοτανίδης
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αυτοβιογραφία και εξομολογήσεις του ηθοποιού Γιώργου Κοτανίδη, με έμφαση στην περίοδο της Δικτατορίας που έζησε τα φοιτητικά του χρόνια. Ο ηθοποιός περιγράφει τις σκέψεις, τα συναισθήματά του, τις ιδέες του και τα όνειρά του και πώς βρήκαν όλα αυτά διέξοδο στη δραματική τέχνη. Αναφέρεται στα φοιτητικά χρόνια της δραματικής σχολής, στην παρέα που δημιουργήθηκε και οδήγησε στο Ελεύθερο Θέατρο, μια επαναστατική θεατρική πρόταση, πώς αναπτύχθηκε, πώς παρουσιάστηκε και γιατί «ξεφούσκωσε». Ποιοι οι φίλοι, ποιοι ήταν αντίθετοι στην πορεία της ομάδας, ποιοι ήθελαν να αποχωρήσουν, τι ήθελε να κάνει αργότερα. Αυτά σε πρώτο στάδιο. Παράλληλα με αυτές τις εξιστορήσεις, έχουμε τη συμμετοχή του ηθοποιού στις φοιτητικές οργανώσεις της εποχής, τα νοητικά του ταξίδια στον κομμουνισμό, τον μαοϊσμό, τον υπαρξισμό, τη διεισδυτική του ματιά στα φιλοσοφικά κείμενα της εποχής που επηρέασαν και επηρεάζουν ακόμη, τις εικόνες και την αγωνία από την περιβόητη νύχτα του Πολυτεχνείου που έζησε από μέσα. Γνωριμίες με σημαντικούς ανθρώπους των γραμμάτων, πορείες, αγωνίες για ένα καλύτερο αύριο. Και η συμμετοχή του στον αγώνα κατά της χούντας τον αντάμειψε με βασανιστήρια και απομόνωση. Χωρίς να κουράζει καθόλου, πηγαίος και αυθόρμητος, ειλικρινής και ουδέτερος απέναντι στους άλλους και στον εαυτό του, μας δίνει την εικόνα, την εποχή, τον σφυγμό και τον παλμό των νέων φοιτητών και των νέων ηθοποιών της εποχής. Από τα πιο πρωτότυπα αυτοβιογραφικά κείμενα, χωρίς δάφνες για το τι έκανε στη ζωή του, τι καριέρα έχτισε κλπ. Ο Κοτανίδης απέχει από τέτοιες φιλοδοξίες!