Βιβλίο Όλα συνέβησαν στην Αθήνα! 
Συγγραφέας Τζένη Καλλέργη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ενάλιος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τζένη Καλλέργη έγραψε ένα ιστορικό μυθιστόρημα, ένα «χρονογράφημα» όπως το χαρακτηρίζει η ίδια, στο οποίο παρατίθενται τα σημαντικότερα γεγονότα του δεύτερου μισού του 19^ο αιώνα, μιας περιόδου που καθόρισε την πορεία του 20ού στη χώρα μας. Μυθοπλασία και εκλαΐκευση των εξελίξεων και των σημαντικότερων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών της συγκεκριμένης περιόδου, με επίκεντρο τις ζωές της Δούκισσας της Πλακεντίας, της Τζένης Θεοτόκη και της βασίλισσας Αμαλίας. Η συγγραφέας θέλησε να εντοπίσει τον ρόλο που έπαιξε ο έρωτας στους ανθρώπους σε μια εποχή σκληρών αγώνων, βαθιά πατριαρχική και καταπιεστική για τη γυναίκα, ρομαντική και ανατρεπτική. Πώς επηρεάστηκαν από την αγάπη σημαντικές προσωπικότητες, πόσο πολύ βασίστηκαν σε αυτήν για να προβούν σε πράξεις που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας άνθρωποι στιβαροί, με κύρος και ισχυρή προσωπικότητα; Πολιτικές μηχανορραφίες και έρωτας δεν άλλαξαν καθόλου στο διάβα όλων αυτών των χρόνων της ελληνικής Ιστορίας και η συγγραφέας παραθέτει μια ολοζώντανη τοιχογραφία μιας εποχής που αλλάζει σταδιακά με την εμφάνιση του φεμινιστικού και του εργατικού-σοσιαλιστικού κινήματος.

Μέσα από τις ζωές και τα σκάνδαλα της Δούκισσας της Πλακεντίας ή Σοφί ντε Μαρμπουά, κυρίας επί των τιμών της Αυτοκράτειρας Μαρίας Λουίζας, συζύγου του Ναπολέοντα και της Τζέιν Ντίγκμπι ή κόμισσας Τζένης Θεοτόκη, Αγγλίδας αριστοκράτισσας, με πολλά ερωτικά σκάνδαλα στις αυλές των βασιλιάδων της Ευρώπης, ταξιδεύουμε από τα πρώτα βήματα του ελληνικού κράτους και τον αγώνα που έδωσε ο Ιωάννης Καποδίστριας στη νεόδμητη Αθήνα που έγινε πρωτεύουσα με νομοθετικό διάταγμα και αποτέλεσε κέντρο καλαίσθητου αρχιτεκτονικού ανταγωνισμού. Από τον Όθωνα και την Αμαλία στον Γεώργιο, από τις λαμπρές χοροεσπερίδες και τις μυστικές επαφές στα σκάνδαλα, στο φαινόμενο της ληστείας, στον Ανδρέα Συγγρό και στον Χαρίλαο Τρικούπη. Δυο αριστοκράτισσες που ήρθαν στην Ελλάδα, σε μια χώρα κατεστραμμένη που σπαραζόταν ακόμη από εμφυλίους, η Θεοτόκη από έρωτα, η Δούκισσα της Πλακεντίας με κρυφή ανάμιξη στα πολιτικά δρώμενα της χώρας, ξεκινάνε την πλοκή αυτού του μυθιστορήματος.

Πώς μετέτρεψε ο Καποδίστριας το Ναύπλιο σε πρωτεύουσα και ποιοι συνέθεσαν το ιδιότυπο πληθυσμιακό μωσαϊκό του, τι λάθη έκανε που οδήγησαν σταδιακά σε ένα κύμα αντιδράσεων με αποκορύφωμα τη δολοφονία του, ποια ήταν η κόντρα του με την ισχυρότερη οικογένεια της Μάνης, τους Μαυρομιχαλαίους, πώς εξελίχθηκε ο έρωτάς του με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα και πόσο ενοχλήθηκε με αυτό η Δούκισσα της Πλακεντίας; Ποια ήταν τα πραγματικά σχέδια αυτής της αριστοκράτισσας και γιατί άφησε τα παλάτια της Ευρώπης; Πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στη δολοφονία του Καποδίστρια, πώς μπήκε ο Ηλίας Κατσάκος Μαυρομιχάλης ανάμεσα σε αυτήν και στην κόρη της; Προχωρώντας στην εποχή του Όθωνα, μαθαίνουμε πώς επελέγη ο βασιλιάς από τις προστάτιδες δυνάμεις, τα δεινά που επέφερε η βασιλεία του (Βαυαροκρατία, διώξεις και καταδίκες αγωνιστών της Επανάστασης, απολυταρχική διοίκηση, καταχρήσεις κ. ά.), πώς και από ποιον επελέγη η Αθήνα ως πρωτεύουσα («μια πόλη ανισοτήτων»), πώς χτίστηκαν τα μέγαρα και πώς άρχισε η πόλη να γίνεται περίλαμπρη, πώς υποδέχτηκε ο κόσμος την Αμαλία, πώς δημιουργήθηκε ο Εθνικός Κήπος, πώς και γιατί αναπτύχθηκαν τόσα καφενεία στην Αθήνα και τι ρόλο έπαιξαν στις πολιτικές εξελίξεις, πόσο έντονο ήταν το πρόβλημα της ληστείας τότε, πώς εκθρονίστηκε τελικά ο Όθωνας.

Η συναρπαστική αφήγηση ολοκληρώνεται με μικρότερης έκτασης περιστατικά που δεν παύουν να δίνουν με ενάργεια και παραστατικότητα την κοινωνική και πολιτική ατμόσφαιρα των τελών του 19^ου αιώνα. Με ποιους ασχολούνταν η Αθήνα μετά τον θάνατο της Δούκισσας και της Θεοτόκη, ποιοι ήταν ο Μιμίκος και η Μαίρη, ποιος ήταν ο Σταύρος Καλλέργης και πότε έγινε η πρώτη επανάσταση του Πολυτεχνείου, πώς άλλαξε τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία η Καλιρρόη Παρρέν, τι συνέβη με την άφιξη της Σάρα Μπερνάρ στην Αθήνα, ποιοι ποιητές ερωτεύτηκαν και πώς απέδωσαν τα αισθήματά τους στα έργα τους, τι ρόλο έπαιξαν στα γεγονότα της εποχής ο Ανδρέας Συγγρός και ο Χαρίλαος Τρικούπης, πώς δημιουργήθηκε η αθηναϊκή μαντολινάτα και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται μέσα από συναρπαστικές σκηνές.

Το «Όλα συνέβησαν στην Αθήνα» είναι μια πολύ καλή πρώτη επαφή με τα σημαντικότερα γεγονότα του ελληνικού 19^ου αιώνα, μιας και η συγγραφέας, χωρίς να εντρυφεί σε λεπτομέρειες, παραθέτει συνοπτικά τα αρνητικά και τα θετικά των εκάστοτε κυβερνώντων και παρατηρεί από κοντά τις εξελίξεις, επιλέγοντας τις πιο σημαντικές ώστε να μην κουράσει τον αναγνώστη. Ταυτόχρονα καταγράφει και δικές της παρατηρήσεις πάνω στα δρώμενα, επηρεασμένη απ’ όλ’ αυτά, με τρυφερότητα και υποκειμενικότητα, αφήνοντας να παρασυρθεί από συγκίνηση και εθνικό φρόνημα, χωρίς όμως να υπερασπίζεται συλλήβδην τη μία ή την άλλη πλευρά των γεγονότων. Παραθέτει όλες τις τεκμηριωμένες απόψεις των γεγονότων, καταγράφει κάθε αντίθετη γνώμη που έχει συναντήσει, χωρίς κουραστικές λεπτομέρειες που θα αποθαρρύνουν τον αναγνώστη. Όλη αυτή η προσπάθεια συνοδεύεται από αποσπάσματα αυθεντικών επιστολών της εποχής, άρθρα εφημερίδων, καταγραφές και παρατηρήσεις περιηγητών και διάφορες μαρτυρίες των σημαντικότερων προσώπων της εποχής, κάτι που δίνει αυθεντικότητα και αληθοφάνεια στο μυθιστόρημα. Πολύ όμορφο είναι και το αισθητικό κομμάτι του βιβλίου, με ωραία διακόσμηση πάνω και κάτω στις σελίδες, πορτρέτα των σημαντικότερων προσώπων και κομψή αποτύπωση της Ακρόπολης όπως ήταν περίπου την εποχή που διεξάγεται το μυθιστόρημα.

Βιβλίο Γυναίκα από βελούδο
Συγγραφέας Φρέντυ Γερμανός
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα απλό, λιτό, περιεκτικό, ρεαλιστικό, μεστό κείμενο που ζωντανεύει με ενάργεια, ακρίβεια και σεβασμό την εποχή, τα πρόσωπα και τις εξελίξεις στην Ελλάδα των μέσων και των τελών του 19^ου αιώνα. Η αφήγηση εμπλουτίζεται από χαρακτηριστικές φράσεις, αποσπάσματα αυθεντικών επιστολών, αληθοφανείς διαλόγους και «πιπεράτα» αλλά διακριτικά σχόλια του συγγραφέα πάνω στο θέμα που διαπραγματεύεται. Βήμα προς βήμα ξεδιπλώνεται προσεκτικά και τεκμηριωμένα η προσωπικότητα μιας γυναίκας που γεννήθηκε στο Λονδίνο και συναναστράφηκε με επιφανείς προσωπικότητες του 19^ου αιώνα ενώ στη συνέχεια τάχθηκε στη φροντίδα του αδελφού της κατά τη διάρκεια της πολιτικής του καριέρας. Σημαντικό κομμάτι της ζωής της είναι ο φημολογούμενος έρωτάς της για τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη, μετέπειτα αντίπαλον δέος του Χαρίλαου Τρικούπη στον πολιτικό στίβο, μια σπίθα που δεν πρόλαβε να γίνει φωτιά. Αυτή η γνωριμία και το ευρύτερο διπλωματικό, πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής αναπτύσσει έξοχα ο Φρέντυ Γερμανός, αναμιγνύοντας αξιέπαινα τη φαντασία με την πραγματικότητα και ιστορώντας γεγονότα που σε άλλα βιβλία φαίνονται βαρετά αλλά εδώ τα «ρούφηξα» και άρχισα να ψάχνω για περισσότερες λεπτομέρειες.

Η Σοφία Τρικούπη ήταν μια γυναίκα που μπήκε ανάμεσα σε δύο άντρες, οι οποίοι ακόμη και μετά θάνατον έχουν γυρισμένη την πλάτη ο ένας στον άλλον ως ανδριάντες έξω από το κτήριο της Παλαιάς Βουλής! Μεγάλωσε στην αυλή της βασίλισσας Βικτωρίας: «Κανένα άλλο, ίσως, κορίτσι του καιρού της δεν είχε γνωρίσει τόσο νωρίς όλους τους Μεγάλους που χάραζαν τότε, νωχελικά, τη μοίρα της Ευρώπης». Έμαθε από νωρίς να ζει συντροφιά με την Ιστορία κι έπαθε σοκ με τη μετάβασή της στην Αθήνα εκείνης της εποχής. Ήταν μια γυναίκα από βελούδο, όπως τη χαρακτήρισαν ο ποιητής Άλφρεντ Τέννυσον, ο Γεώργιος Α΄ και φυσικά ο Θεόδωρος Δεληγιάννης. Αλήθεια, τι θα γινόταν αν ο τελευταίος δεν άκουγε κανέναν παρά μόνο την καρδιά του και ζούσε τον έρωτά του με τη Σοφία; «Είναι παράξενο πόσο η μοίρα… μιας χώρας ή ενός κόσμου ολόκληρου κρέμεται καμιά φορά από ένα κρεβάτι»! Οι ιστορικοί δεν τα παραδέχονται αυτά, «πόσα όμως ξέρουν, εδώ που τα λέμε, … για την Ιστορία; Πόσα καταλαβαίνουν για τα κρυφά, ανθρώπινα πάθη που τη γράφουν καμιά φορά, πίσω από την πλάτη τους;»  (σελ. 12). Τι συνέβη κι απομακρύνθηκαν; Γιατί μάζεψε τόσο μίσος και μνησικακία που ανάγκασε τελικά τη Σοφία να πει νοερά: «Καληνύχτα σας, κύριε Δεληγιάννη. Κρατήστε τη χολή σας, κρατάω το βελούδο μου» (σελ. 210);

Μια υπέροχη, δυνατή, συγκλονιστική και συναρπαστική ιστορία ζωής που ξεδιπλώνεται ταυτόχρονα και παράλληλα με τα σημαντικότερα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά γεγονότα της περιόδου, όπως τα Ιουνιανά του 1863, η ένωση των Ιονίων Νήσων, οι κρητικές επαναστάσεις, η επιλογή του Γεωργίου για βασιλιά (πώς επιλέχτηκε ο Γεώργιος για βασιλιάς όσο «το στέμμα του ελληνικού θρόνου τριγυρνάει από τη μια ευρωπαϊκή Αυλή στην άλλη σαν λεπρό ορφανό») αλλά και η προσωπική του ανάμιξη στις εξελίξεις και στο απανωτό ανεβοκατέβασμα κυβερνήσεων, καθώς και η επιθετικότητα του Τρικούπη στο πρόσωπό του, η χρεοκοπία του 1896, όλα αυτά σε μια Αθήνα που αλλάζει ερωτικά τοπία την ίδια στιγμή που η Ελλάδα αλλάζει κυβερνήσεις! Πώς σπούδασε ο μεγάλος αυτός άντρας στο εξωτερικό και τι θυσίασε από την προσωπική του ζωή, πώς και γιατί γράφτηκε το άρθρο «Τις πταίει» και ποιες ήταν οι συνέπειές του στη ζωή τους (το Παλάτι με λάθος αποφάσεις τον έκανε λαϊκό ήρωα, «Τα κελιά είναι περίεργα θερμοκήπια, Σοφία. Καμιά φορά γεννάνε πρωθυπουργούς»), ποιες ήταν οι ταραγμένες σχέσεις με τον Γεώργιο («Δεν έχουμε κράτος, Σοφία, έχουμε παζάρι!»), πώς δημιουργήθηκαν τα μεγάλα έργα («ο Τρικούπης ξοδεύει, ο Δεληγιάννης μαστιγώνει»); Και ταυτόχρονα ποια ήταν η σχέση της Σοφίας με τον αδελφό της, που το χαμόγελό του το κράταγε μόνο για κείνη,  ποια ήταν η συνθηματική τους γλώσσα και τα μυστικά τους, τι ρόλο έπαιξε ο παπαγάλος από τη Ζανζιβάρη (ο τελευταίος σύντροφος ζωής της Σοφίας), πώς χάραξαν μια κοινή διαδρομή αποθέωσης και λιθοβολισμού, πώς γινόταν να μαλακώνουν ο αγέλαστος πρωθυπουργός και η αλύγιστη αδερφή του πίσω από τις κλειστές πόρτες;

Παρακολουθούμε επίσης τη ζωή του Θεόδωρου Δεληγιάννη, που τιθάσευσε την αμαζόνα Σοφία και ξύπνησε τη γυναίκα μέσα της («μετά τον στοχαστικό Τρικούπη, ο ορμητικός εραστής»), ένας πολιτικός που ως παιδάκι αποτυπώθηκε στον πίνακα του φον Ες «Η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο» αλλά έριξε τον βασιλιά αργότερα, που έγινε από στενογράφος υπουργός και σταδιακά έχτισε μιαν αντιπαλότητα με τον Τρικούπη κι όσο γερνούσε τόσο γέμιζε μίσος που τον οδηγούσε σε σπασμωδικές και απάνθρωπες κινήσεις: «-Πρέπει να μάθεις να γερνάς Δεληγιάννη. Ν’ αποχαιρετάς τη ζωή γλυκά, σαν πουλί που κελάηδησε στη νιότη σου. Όχι σαν θηρίο που σου τη σπάραξε» (σελ. 210). Υπάρχουν επίσης κι άλλα πρόσωπα όπως οι Ρόκκος Χοϊδάς, Ανδρέας Κάλβος, Τερέζα Μακρή, Κωστής Παλαμάς, Εμμανουήλ Ροΐδης, Ανδρέας Συγγρός, Κλεάνθης Τριανταφύλλου και πολλοί άλλοι, οι «δορυφόροι» του μυθιστορήματος, με απρόσμενες εμφανίσεις που απογειώνουν την πλοκή κι εμπλουτίζουν τις εξελίξεις.

Ο συγγραφέας σέβεται τα ιστορικά πρόσωπα και δε βγάζει αυθαίρετα συμπεράσματα, μάλιστα επιμένει να καταγράφει ακριβοδίκαια όλες τις όψεις του νομίσματος. Τονίζει: «Πάλι είμαστε στην άχαρη θέση να ψυχαναλύουμε… ύστερα από εκατόν δέκα χρόνια. Δεν ωφελεί ούτε μπορούμε» (σελ. 152). Τα ελάχιστα σχόλιά του είναι πάντα αιχμηρά και ταυτόχρονα κομψά, δείχνουν άνθρωπο που έχει ζήσει πολλά κι έχει μια πείρα ζωής: «Αστείοι που είναι οι πεθαμένοι έρωτες όταν τους κοιτάς από μακριά» (σελ. 160). Μάλιστα, πολλές φορές συναντάμε αλήθειες που βρίσκουν απήχηση ακόμη και στο σήμερα, κάτι που κάνει τα κείμενα του Φρέντυ Γερμανού διαχρονικά και δεν τ’ αφήνουν να «παλιώσουν» ποτέ: «Τι ξέρουν οι κακόμοιροι οι γιατροί γι’ αυτό το δολοφονικό πύον που βγάζουν τα σπυριά της πολιτικής. Δεν θα βρεθεί ποτέ το φάρμακό τους» (σελ. 170). Και: «Δεν μπορείς να κάνεις κράτος αν δεν σε κάνει πρωθυπουργό ο λαός» (σελ. 172). Ταυτόχρονα παραμένει τυπικός και προσγειωμένος: «Πίσω από τις γραμμές αυτές…. δεν υπάρχει η υπερβολή ενός ποιητή αλλά η ακρίβεια ενός ρεπόρτερ» (σελ. 226). Αυτή η μαγική πένα λοιπόν, αυτός ο ταλαντούχος συγγραφέας και δημοσιογράφος, ζωντανεύει με αληθοφάνεια και υπέροχες σκηνές τη ζωή της Σοφίας Τρικούπη, του αδελφού της Χαρίλαου, του αντιπάλου τους Θεόδωρου Δεληγιάννη και όλων των σημαντικών προσώπων που πρωτοστάτησαν στην ελληνική ιστορία του 19^ου αιώνα. Άλλο ένα ιστορικό μυθιστόρημα που έχει ακόμη λόγο ύπαρξης στα ράφια και στις ζωές μας.

Βιβλίο Δύο μοναξιές
Τίτλος πρωτοτύπου Dos soledades
Συγγραφείς Gabriel García Márquez & Mario Vargas Llosa
Μεταφραστής Μαρία Παλαιολόγου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εκτός από την ουσία του κειμένου, που είναι οι παρατηρήσεις πάνω στη λογοτεχνία γενικότερα, στο λατινοαμερικάνικο μυθιστόρημα ειδικότερα, το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως από το 1967 έχουν αλλάξει τα πάντα και στη λογοτεχνία και στην ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Το «Εκατό χρόνια μοναξιά» έχει επηρεάσει, αλλάξει και ανατρέψει πολλά και ταυτόχρονα ο πολιτικός κόσμος της Λατινικής Αμερικής έχει υποστεί απανωτούς μετασχηματισμούς. Οι λέξεις τού τότε έχουν καταστραφεί και επανεφευρεθεί στο σήμερα ενώ ταυτόχρονα η συζήτηση αντικατοπτρίζει μια εποχή που το φαινόμενο μόλις που αρχίζει να αποκτά σχήμα και παρ’ όλες τις κουβέντες αυτών των δύο συγγραφέων δεν του αποδίδεται ούτε μια φορά κάποιο όνομα. Ναι, είναι αυτό που θα ονομαστεί αργότερα μαγικός ρεαλισμός ενώ εδώ πρωτογνωρίζουμε το μεταγενέστερο «Λατινοαμερικάνικο μπουμ» («άνθηση») του εντόπιου μυθιστορήματος που διαδόθηκε επιτέλους στην Ευρώπη. Ανατρίχιασα μάλιστα με την αίσθηση πως οι δυο τους μιλάνε τη στιγμή που τα «Εκατό χρόνια μοναξιάς» είναι απλώς στον πάγκο με τις νέες κυκλοφορίες!

Πώς ξεκίνησε η αλληλογραφία μεταξύ των δύο αντρών, πόσα γεγονότα συντάραξαν τη Λατινική Αμερική μέχρι να βρεθούν, πώς κατάφερε ο ιθύνων νους αυτής της συνάντησης Χοσέ Μιγκέλ Οβιέδο να τους φέρει σε επαφή εκείνη την Τρίτη 5 Σεπτεμβρίου 1967, τι έχουν βιώσει και τι έχουν γράψει ως τότε, ποιες οι καταβολές τους, ποιος ο τρόπος σκέψης τους, όλα αυτά αναφέρονται σε μια συνοπτική εισαγωγή που μας βάζει στο απαραίτητο κλίμα της συζήτησης, η οποία είναι μια μαγεία, μια απόλαυση! Ο σχολαστικός, μεθοδικός στην αντιπαράθεση Βάργας Γιόσα έρχεται σε αντίθεση με το εκρηκτικό και παράδοξο χιούμορ, την καυστική ευφυία, τη ζωτικότητα του Γκαρσία Μάρκες κι έτσι δημιουργείται ένα απολαυστικό κείμενο γεμάτο αλήθειες, «μυστικά» και αναγνωστικές εκπλήξεις. Ζωή και λογοτεχνία, θεωρία και πρακτική, φαντασία και πραγματικότητα, κατευθύνσεις γύρω από το μυθιστόρημα και τη συγγραφή όλα χαρίζονται αφειδώς και ανέλπιστα σε μια συζήτηση στην οποία πραγματικά θα ήθελα να είμαι παρών!

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και Μάριο Βάργας Γιόσα, δύο γίγαντες της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας, συναντιούνται στα πρώτα τους βήματα και αναμετριούνται σε μια ξεχωριστή, ιδιαίτερη συνομιλία που συνεπαίρνει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη! Λόγος που ρέει, έξυπνες αντιπαραθέσεις και διαξιφισμοί, βαθιά και διαχρονικά μηνύματα για τη λογοτεχνία, για τη συγγραφή, για τη ζωή, για τη Λατινική Αμερική, σε ένα κείμενο που δεν ήθελα να τελειώσει! Το βιβλίο περιέχει επίσης κείμενα κάποιων ανθρώπων που ήταν μάρτυρες του διαλόγου, οι οποίοι αναπαριστούν με ποικιλομορφία και διαφορετικές οπτικές γωνίες τις συνθήκες και την ατμόσφαιρα της συνέντευξης, τις εντυπώσεις που αποκόμισαν ως θεατές από τους δύο συγγραφείς, πώς επηρεάστηκαν κι αυτοί αργότερα ως άνθρωποι και ως ενασχολούμενοι με το βιβλίο κλπ. Τέλος, υπάρχουν δύο συνεντεύξεις με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και σπάνιες φωτογραφίες του, καθώς και μια αποτίμηση του έργου του από τον Μάριο Βάργας Γιόσα! Ένα εξαίρετο από κάθε άποψη βιβλίο, πολύτιμο απόκτημα όχι μόνο για τους φανατικούς των δύο συγγραφέων αλλά και για όποιον αγαπάει πραγματικά τη λογοτεχνία!

Βιβλίο Πατρίδα από βαμβάκι
Συγγραφέας Έλενα Χουζούρη
Κατηγορία  Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, άμεσο, σφιχτό. Η συγγραφέας παρεμβαίνει στο κείμενο από την αρχή παραινετικά, συμβουλευτικά, συμπονετικά. Καταλαβαίνουμε αμέσως ότι το μυθιστόρημα αναπλάθει πραγματικά γεγονότα πραγματικών ανθρώπων και μας δίνει πραγματικές πλευρές της ελληνικής και όχι μόνον Ιστορίας. Οι παρεμβάσεις της κυρίας Χουζούρη προς τον ήρωά της («Έτσι υποθέτω, γιατρέ…», «Με μπέρδεψες, γιατρέ…» κλπ.) δεν είναι πολύ συχνές και δίνουν προσωπικό τόνο που συγκινεί και φορτίζει το κλίμα. Θα έλεγα ότι η συγγραφέας είναι μια μάνα που συμπάσχει και αγωνιά για τον γιο της, τον ήρωα του μυθιστορήματος, έναν άνθρωπο που πίστεψε σε κάποια ιδεώδη, δεν παρασύρθηκε από την τυφλότητα του σοσιαλισμού και αγωνίστηκε να επιβιώσει από το μίσος και τη μισαλλοδοξία και το άγριο ξεκαθάρισμα που ακολούθησε τον θάνατο του Στάλιν, οπότε και οι λύκοι που κρύβονταν στα γραφεία του κόμματος ξαμολύθηκαν προς άγρα θυμάτων.

Ο γιατρός μας, λοιπόν, έζησε την τραγικότητα του Εμφυλίου, την αγωνία, τον πόνο και την απελπισία των «στρατιωτών» του Εμφυλίου (τι στρατιωτών δηλαδή, αμούστακα και άγουρα παιδιά όλοι τους) και την υποχρέωση που δημιουργήθηκε απέναντι στη Σοβιετική Ένωση που τους φιλοξένησε, οπότε ήταν υποχρεωμένοι να τηρήσουν μια συγκεκριμένη, αυστηρή πορεία εργασίας στις φάμπρικες. Καταπληκτική αναπαράσταση της Τασκένδης και της ψυχολογίας που επικρατούσε μεταξύ των Ελλήνων που κυκλοφορούσαν για χρόνια με στρατιωτικά και το περιβόητο «όπλο παρά πόδα» αλλά και μεταξύ των Ρώσων που τους υποδέχτηκαν. Τι τύφλωση, τι εγωισμός, τι πειθήνια υπακοή στη γραμμή του κόμματος και αργότερα, μετά τον θάνατο του Στάλιν, του «πλαστογράφου της Ιστορίας» όπως τον κατηγόρησαν δικοί του άνθρωποι, να πέφτει ένα τείχος και να μπαίνουν τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση. Μια κατάσταση που πολλοί δεν άντεξαν και ξέσπασαν σε λιποθυμίες και κρίσεις τρέλας ενώ στα κλιμάκια του κόμματος γινόταν ο κακός χαμός από προδοσίες, διαγραφές και εξορίες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο γιατρός Στέργιος έχει παντρευτεί τη συντρόφισσα Σταυρούλα, συναγωνίστρια στον Γράμμο, κι έχουν κάνει και δυο κόρες. Μέσα στην παραφροσύνη του κλίματος στην Τασκένδη, ο γιατρός διαπράττει κάτι που δείχνει πρόστυχο αλλά αναδεικνύεται τόσο βαθύ και ειλικρινές χάρη στην αφήγηση και στη ροή της πλοκής, χάρη στον τρόπο που φωτίζονται κάποια περιστατικά και καταγράφονται κάποια αισθήματα, ώστε τα πρόσωπα διεκδικούν το δικό τους, ιδιαίτερο δίκιο. Οι «σύντροφοι» θα το μάθουν και θα το εκμεταλλευτούν, οπότε η δράση εκτυλίσσεται πλέον στα Σκόπια, με όνειρο του γιατρού να γυρίσει στην πατρίδα του και στους αγαπημένους του, από τους οποίους απαγορευόταν να έχει νέα. Παράλληλα με τη ζωή του Στέργιου, μαθαίνουμε και για τον αδελφό του, Λεωνίδα, που πολέμησε κι αυτός στον Εμφύλιο από την πλευρά των Δημοκρατικών. Τι αντίκτυπο είχε η απόφαση του Λεωνίδα να πάει με τους κομμουνιστές, πώς αντέδρασε η μάνα τους, τι συνέπειες είχε αυτό για τον Λεωνίδα και για την καριέρα του στον στρατό;

Όνειρα που ποδοπατήθηκαν στη γραμμή του κόμματος, ελπίδες που έσβησαν στη μακρινή ανατολή της Τασκένδης, χαμόγελα που θάφτηκαν βαθιά στις στέπες του Ουζμπεκιστάν. Και μια νέα ζωή, που ξεφύτρωσε ξαφνικά, να χαρίζει ελπίδα τουλάχιστον στον έναν από τους δύο χαρακτήρες του μυθιστορήματός μας και χάρη σε αυτήν τη ζωή κατάφερε η συγγραφέας, όπως μας εκμυστηρεύεται, να συμπληρώσει τα γεγονότα της ζωής του γιατρού. Υπέροχο, λυρικό, τραγικό αλλά και αισιόδοξο.

Βιβλίο Σκέψεις που έγιναν λέξεις
Συγγραφέας Γιούλη Τσακάλου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ενδιαφέρουσες, ξεχωριστές και ιδιαίτερες ερωτήσεις μας βοηθάνε να γνωρίσουμε καλύτερα τον άνθρωπο πίσω από το βιβλίο και να μάθουμε τον τρόπο σκέψης και αντίληψης πριν, κατά τη διάρκεια ή ακόμη και μετά τη συγγραφή. Η Γιούλη Τσακάλου έχει μελετήσει την κάθε προσωπικότητα και προσπαθεί να βγάλει στο φως τα ψήγματα εκείνα που είναι πιο αντιπροσωπευτικά του χαρακτήρα και του ταλέντου που έχει ο / η συνομιλητής / συνομιλήτριά της. Οι ερωτήσεις ποικίλλουν σε μέγεθος και περιεχόμενο και οι απαντήσεις βοηθάνε να αποκτήσουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς βλέπουν αυτοί οι άνθρωποι του πνεύματος το παρελθόν και την Ιστορία μέσα από τη λογοτεχνία, την οικονομική κρίση της εποχής μας, τις μεταβολές στην καθημερινότητά μας μετά την πανδημία κι όλα αυτά με αφορμή το βιβλίο που έγραψαν την περίοδο που έγινε η συνέντευξη. Φυσικά οι γυναίκες έχουν την πρωτοκαθεδρία και δεν ήξερα ποια να πρωτοδιαλέξω για να «γνωρίσω» μέσα από τα κείμενα που έστησε η Γιούλη Τσακάλου. Η Άλκη Ζέη της λεωφόρου Αλεξάνδρας, η Ιωάννα Καρυστιάνη που υποστηρίζει θετικά την απόπειρα συγγραφής από τον καθένα αρκεί να δουλέψει με ταπεινοφροσύνη, η Αλκυόνη Παπαδάκη που τη βαραίνει το υλικό που μαζεύεται μέσα της και θέλει να το μοιραστεί κάπου, η Ευγενία Φακίνου που υποστηρίζει πως γράφουμε για να παρηγορήσουμε και όχι για να θεραπεύσουμε το τραύμα που φέρουμε εντός μας, η Ελένη Πριοβόλου που γράφει από την ανάγκη να φωνάξει δυνατά και να επαναστατήσει, η Σώτη Τριανταφύλλου που μιλάει μεταξύ πολλών άλλων για τους διανοούμενους και για τον ελιτισμό, η Λένα Διβάνη που αναφέρεται εκτενώς στη γυναικοκτονία και προσπαθεί να καταλάβει πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο και άλλες μας καλωσορίζουν στη ζωή τους.

Υπάρχουν όμως και άντρες, όπως ο αστείρευτος Γιάννης Ξανθούλης, που προσπαθεί μεγαλώνοντας να κατανοήσει πόσο αταίριαστος εξακολουθεί να είναι με τα τρέχοντα ήθη, ο Αύγουστος Κορτώ που έχει βγει πιο ώριμος και νηφάλιος από τα λάθη που έκανε στο παρελθόν, ο Γιώργος Χουλιάρας με το αξιοσέβαστο βιογραφικό και τη συνέντευξη-χείμαρρο, ο Πέτρος Μάρκαρης που τονίζει πως το αστυνομικό μυθιστόρημα μετεξελίχθηκε από αστυνομικό σε κοινωνικό με αστυνομική πλοκή γι’ αυτό και απέκτησε μεγάλη επιτυχία κυρίως στην Ευρώπη, ο Αλέξης Πανσέληνος που τον έλκει η αντιφατική φύση των ανθρώπων και υποστηρίζει πως οι δύσκολες καταστάσεις ευνοούν την τέχνη, ο Αλέξης Σταμάτης που διευκρινίζει ότι η τέχνη δε θεραπεύει, ο Δημήτρης Στεφανάκης που αναφέρει πως η Ιστορία γράφεται για να εθίσει τους ανθρώπους στα κακώς κείμενα εξ ου και επαναλαμβάνεται αφού ο άνθρωπος δε διδάσκεται, ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης που εντοπίζει πως η μαγεία της γραφής προέρχεται από το γεγονός ότι αναβλύζουν μέσα σου ιδέες και προτάσεις που δεν είχες φανταστεί, ο Γιάννης Δούκας που εντοπίζει ως προαιώνιες ανθρώπινες ανάγκες τη μετάπλαση της εμπειρίας, την αφήγηση και την αναπαράστασή της, ο Θοδωρής Καλλιφατίδης που τονίζει την ανάγκη μιας συμφιλίωσης με τον εαυτό μας για να μπορούμε να κοιταχτούμε στον καθρέφτη χωρίς αγωνίες κι ενοχές, ο Κώστας Ακρίβος που αποφαίνεται πως η λογοτεχνία στέκεται θαρραλέα απέναντι στην έννοια του κακού χωρίς να δασκαλεύει και να ηθικολογεί, ο Τεύκρος Μιχαηλίδης που διοχετεύει στις ιστορίες του την οργή, την πίκρα και τον σαρκασμό του και η λίστα δεν έχει τελειωμό.

Στους εκδότες συναντάμε τον Στέφανο Πατάκη που ενδιαφέρεται για την ορθή χρήση της γλώσσας και πρεσβεύει πως χρειάζεται ταλέντο και σκληρή δουλειά για να γράψει κάποιος σοβαρά έργα, τον Γεώργιο Κυπραίο-Παπαδόπουλο που υποστηρίζει ότι όλα τα βιβλία είναι αξιόλογα, αφού ο καθένας που γράφει δίνει σε αυτό τον καλύτερό του εαυτό, την Ελένη Κεκροπούλου που τονίζει πως η πρόοδος επιτυγχάνεται με την αλληλοβοήθεια, την αλληλεγγύη και την αυταπάρνηση, τον Δημήτρη Καραναστάση που εκπροσωπεί έναν σημαντικό μεσαίου βεληνεκούς εκδοτικό οίκο αφοσιωμένο στην ποιότητα και στην επιμέλεια και στο πλάι τους στέκονται σημαντικά ονόματα της ξένης λογοτεχνίας, όπως ο Chris Carter, ο Anthony Horowitz, ο Leonardo Padura, η Claire Mackintosh με εξίσου ενδιαφέρουσες απόψεις και σκέψεις για την παγκόσμια λογοτεχνία και τα διάφορα και διαφορετικά είδη της. Υπάρχουν επίσης αγαπημένα ζευγάρια, όπως ο Θάνος Μικρούτσικος και η Μαρία Παπαγιάννη, που ασχολούνται με τη μουσική και με το παιδικό βιβλίο αντίστοιχα, ο Μάνος και η Κώστια Κοντολέων που βιώνουν μια ζωντανή και εξαιρετικά συντροφική καθημερινότητα με διαρκείς αφορμές για συζητήσεις, όπως επίσης άνθρωποι από τον χώρο της μουσικής, ακόμη και πολιτικοί που πλαισιώνουν αυτήν τη σημαντική έκδοση.

«Σκέψεις που έγιναν λέξεις» έγραψε η Γιούλη Τσακάλου διατυπώνοντας εύστοχες ερωτήσεις και απευθυνόμενη σ’ ένα ευρύ φάσμα λογοτεχνών, Ελλήνων και ξένων, σε εκδότες και σε πολιτικούς, με αποτέλεσμα μέσα από τις σελίδες του συγκεντρωτικού αυτού τόμου να ξεπηδάει με ενάργεια, αμεσότητα και πολυπρισματικότητα ο κόσμος της σημερινής λογοτεχνικής πραγματικότητας εντός και εκτός Ελλάδος, να διαφαίνονται τάσεις, προοπτικές και εξελίξεις που, αν δε μας απασχολούν ήδη, σίγουρα θα μας απασχολήσουν στο μέλλον. Ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις που διαβάζονται ανεξάρτητα και με όσο χρόνο θεωρεί ο αναγνώστης απαραίτητο για να γνωριστεί καλύτερα με τον συγγραφέα που επιλέγει κάθε φορά, όλες τους ρέοντα κείμενα από ανθρώπους που μας ταξιδεύουν συχνά με τα πονήματά τους και τώρα ήρθε η ώρα να μας καλωσορίσουν και στη ζωή τους.

Βιβλίο Μελίνα
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ποιος μπορεί να τιθασεύσει την ορμή του λόγου και των ιδεών της Μελίνας; Ποιος μπορεί να κρατήσει στα χέρια του ένα πλάσμα σαν αυτήν; Ρευστή άμμος που κυλάει αφήνοντας της πίσω της όμως έργα που αποκρυσταλλώνονται στο γυαλί της αιωνιότητας, αυτή ήταν η Μελίνα της Ελλάδας κι αυτήν τη ρευστότητα ακολουθεί ο συγγραφέας. Πρόκειται για μια μυθιστορηματική πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Μελίνας Μερκούρη όπου καταγράφονται σε μικρά κεφάλαια τα βιώματά της, οι επιρροές της, η προσωπικότητά της, η καριέρα της, οι άντρες πριν τον Ζυλ Ντασέν, οι σκέψεις και οι ιδέες της. Ταξιδεύουμε στα παιδικά χρόνια αλλά μπαίνουμε και στο νοσοκομείο όπου γίνεται η μάχη με τον καρκίνο, κερδίζουμε βραβεία και τρυπώνουμε σε θεατρικά παρασκήνια, γνωρίζουμε σημαντικούς ανθρώπους όπως τον Σασά Γκιτρί, την Κολέτ, τον Ζαν Μαρέ, την Γκρέτα Γκάρμπο, τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ανάμεσά τους εμφανίζονται ο Φειδίας και ο Πύρρος που προηγούνται του Ζυλ, του αξεπέραστου Τζούλη της («Με μάγεψαν τόση αγάπη και τόσο γαλάζιο», σελ. 68), όλα όμως γυρίζουν στον Μεγάλο Σπύρο, τον παππού της, Σπύρο Μερκούρη: «Είχε το πείσμα του μάστορα και την περηφάνια του μάγου. Ή θα διόρθωνε το ελάττωμα ή θα το εξαφάνιζε» (σελ. 12).

Ο συγγραφέας έχει αποτυπώσει προσεγμένα το τσαγανό της Μελίνας, την ορμή της, τη στάση ζωής της, τα θέλω της: «Το χέρι ενός άντρα και το βλέμμα στα αστέρια. Δεν με ένοιαζε τίποτε άλλο» (σελ. 10). Δεν υπάρχει νοητή σειρά, η αφηγήτρια πότε γυρνά στην παιδική της ηλικία, πότε βαφτίζεται ηθοποιός, πότε επιστρέφει στην Κατοχή, πότε καταγράφει την περιοδεία στην Αμερική, πότε ουρλιάζει στην ανθρωπότητα για τη Δικτατορία. Όλα αυτά είναι σκόρπια κομμάτια μιας πολυκύμαντης ζωής που όμως ακολουθούν μια νοητή πορεία που δε με άφησε να χαθώ ούτε στιγμή: «..έζησα μόνο για την αγάπη, την προσδοκία, το στοίχημα, το λίγο ακόμα. Ξέρεις πώς είναι αυτό; Σαν να πέφτεις με τα μούτρα στις αγκαλιές και στα κορμιά» (σελ. 19). Μικρά βήματα, διακριτικοί φωτισμοί γεμάτοι λάμψη και επιβραβεύσεις αλλά και μια δύσκολη ανηφόρα φορτωμένη πόνο. Ανασκαλεύει τη μνήμη της: «Γι’ αυτό λέω αυτήν την ιστορία. Γιατί κανείς δεν θα καταλάβει πως, ό,τι κι αν έκανα στη ζωή μου, το έκανα εξαιτίας αυτής της μοναξιάς [συνεκδοχικά της αγάπης της για την Ελλάδα]» (σελ. 95). Μια γυναίκα χωρίς ταμπού σε μια εποχή γεμάτη ασφυκτικά από αυτά: «Γιατί έτσι ήταν τότε οι γυναίκες…Είχαν την αξιοπρέπεια σαν ρούχο στην κρεμάστρα. Περίμεναν πάντα να το φορέσουν αργότερα…Μόνο μια άλλη γυναίκα μπορούσε να τις κάνει να το βγάλουν από την ντουλάπα…Μπροστά στα μάτια και στα στόματα του κόσμου, χρειάζονταν μα πανοπλία. Ακόμα κι αν μύριζε ναφθαλίνη. Ακόμα κι αν ταίριαζε στα μέτρα κάποιου ονείρου που μαράζωσε στο σκοτάδι» (σελ. 14-15).

Πότε γράφει ο Γιάννης Σκαραγκάς και πότε μιλάει η Μελίνα; Αξεδιάλυτο το μυστήριο και παντρεύει δύο ποταμούς τους οποίους ενώνει σε σημεία απρόσμενα, τους διασταυρώνει εκεί που δεν το περίμενα, λυρισμός και ρεαλισμός γίνονται ένα. Γλυκά και τρυφερά καλολογικά στοιχεία («Κάπου κάπου γύριζε να με κοιτάξει κι εγώ σταματούσα να αναπνέω από την ανακούφιση. Σκεφτόμουν πόση χαρά και πόση λατρεία θέλει για να κοιτάζεις τον άλλον σαν να φοράει τα καλά του», σελ. 76), διαχρονικά νοήματα και σημαντικές παρατηρήσεις («,,,πόσο διαφορετικά μυρίζουν στη μοναξιά τους όσοι τα έχασαν όλα από εκείνους που δεν θα αποκτήσουν τίποτα για να πονέσουν», σελ. 79), όλα αυτά ομορφαίνουν τον μαγικό ρεαλισμό των λόγων και των σκέψεων της Μελίνας, μιας γυναίκας που μεγάλωσε σε εποχές δύσκολες, σε περιόδους όπου η Ελλάδα ακροβατούσε στο κενό. Οι Έλληνες «…κουραστήκαμε πολύ σε αυτή τη χώρα να παριστάνουμε τις πέτρες που ανθίζουν» (σελ. 47). Αποφαίνεται: «Τέτοια μοίρα θα έχει ο τόπος αυτός μέχρι το τέλος. Πάντα ένα ξένο χέρι που ασχολήθηκε, που του αφιερώθηκε. Πάντα μια δανεική πνοή» (σελ. 116). Συμπεραίνει: «Αυτό ήταν η Ελλάδα για δεκαετίες μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο. Ένας κόσμος με θηρία, φονιάδες και αμίλητους μάρτυρες» (σελ. 64). Παραδέχεται: «Από αυτά ήθελα να ξεφύγω. Από την ησυχία ενός κόσμου που μπορεί και χωρίς εσένα. Που δεν σε αντέχει γέρο και μετανιωμένο» (σελ. 26). Αποζητά: «Ήθελα να ερωτευτώ. Να πέσω με τα μούτρα στον έρωτα και να γίνω μια σκιά, μια ιδέα, μια ανάμνηση. Να τους ακολουθώ, να με σκέφτονται και να τους λείπω» (σελ. 27). Θλίβεται: «Δεν σε πονάει η απώλεια αλλά η παρουσία τους τριγύρω…δεν αναρωτιέσαι πώς θα είναι από εδώ και πέρα η ζωή μακριά τους αλλά πώς θα ήταν μαζί τους». (σελ. 17).

Στο νέο του μυθιστόρημα ο Γιάννης Σκαραγκάς ζωντανεύει με σεβασμό την προσωπικότητα της μεγάλης Ελληνίδας πολιτικού και ηθοποιού, φέρνει στο φως αποσπάσματα του βίου της, καταγράφει σε μικρά κεφάλαια τα σημαντικότερα στιγμιότυπα, δημιουργεί ένα φροντισμένο κείμενο που ακροβατεί ανάμεσα στο μυθιστόρημα και στη βιογραφία. «Να θέλουν όλοι ν’ ανοίξουν τα χέρια τους να σε αγκαλιάσουν αλλά να μη σε χωράνε, να μην μπορούν να σε σηκώσουν» (σελ. 10), αυτό είναι η Μελίνα της Ελλάδας.

Βιβλίο Το ποτάμι των χιλίων τυφλών 
Συγγραφέας Πάνος Δημάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Πάνου Δημάκη είναι μια συναρπαστική, σκοτεινή ιστορία που αποτυπώνει όλη την ψυχολογία του ελληνικού λαού μέσω της σκιαγράφησης των κατοίκων μιας σημαντικής κωμόπολης της Πελοποννήσου. Ο Εμφύλιος μόλις έχει τελειώσει και διαφαίνεται μια περίοδος ανάκαμψης και ηρεμίας στον τόπο, μόνο που μια γυναίκα, κλονισμένη από κάτι που μαθαίνει για την οικογένειά της, αρχίζει να στρέφει χθόνια πυρά στους συμπολίτες της. Το πρώτο σκέλος του σχεδίου της πηγαίνει αρκετά καλά με τα πάνω του και τα κάτω του, όταν όμως βαλτώνει έρχεται ένα δώρο σα μάννα εξ ουρανού και πυροδοτεί μια σειρά από αναπάντεχες εξελίξεις που θα βάψουν τον Μέλανα ποταμό που ρέει στην πόλη κατακόκκινο: «Σε ένα μανιφέστο μεγαλομανίας και άκρατης αλαζονείας, η Μάγδα εκείνο τον καιρό μπήκε στο ποτάμι, πάνω στη στέρεη, μισάνθρωπη βάρκα της και άρχισε να πλέει αργά…» (σελ. 69).

Ο συγγραφέας εξακολουθεί να ανιχνεύει σκοτεινές ψυχές και να αποτυπώνει με παραστατικότητα τα κίνητρα σκοτεινών πράξεων, στο παρόν βιβλίο όμως καταφέρνει και κάτι περισσότερο: να πλέξει με έξυπνο τρόπο μια ιστορία που φαίνεται να χωρίζεται σε δύο μέρη, ενώνονται όμως αναπάντεχα και συναποτελούν ένα ενιαίο κείμενο με κλιμακούμενη πλοκή, ανατροπές και διαυγείς ψυχογραφίες, με τις πρώτες ενέργειες να ξανάρχονται στο φως όταν πλέον αναρωτιόμουν γιατί ξεκινήσαμε από αλλού και αλλού κινούμαστε και να δίνουν ένα αναπάντεχο τέλος στην ιστορία. Η πολύ καλά σχεδιασμένη πλοκή στολίζεται με ενδιαφέρουσες παρομοιώσεις, μεταφορές και άλλα καλολογικά στοιχεία («Οι χιονισμένοι χειμώνες έτρεχαν πίσω από τα ιδρωμένα καλοκαίρια όσο η Ελλάδα βυθιζόταν στον βάλτο του Εμφυλίου», σελ. 69) που χαρίζουν μια μετρημένη λυρικότητα, χωρίς όμως να βαραίνουν το κείμενο που είναι γεμάτο μυστικά, φόνους και χειραγώγηση. Έχουμε ένα μυθιστόρημα που δείχνει με παραστατικότητα και απανωτές ανατροπές τα διαχρονικά κακά της ανθρωπότητας: όλοι θέλουν να ανήκουν σε μια παράταξη και ταυτόχρονα πάντα θα υπάρχουν αυτοί που θα εκμεταλλευτούν αυτήν την κατάσταση. Πάντα εριστικοί, πάντα αχόρταγοι για εξουσία και επιβολή, πάντα ευάλωτοι σε δημαγωγούς, αυτοί είναι οι λαοί γενικότερα και ο ελληνικός ειδικότερα.

Οι κάτοικοι της Μερζένιστας αλλά και η ίδια η πόλη είναι ένας συμβολισμός, με κάθε όνομα να είναι διαλεγμένο προσεκτικά από έναν συγγραφέα που λατρεύει την ελληνική γλώσσα και τις λέξεις της. Η ίδια η ονομασία προέρχεται από τη σλάβικη «μερζένια» που σημαίνει μίσος, άρα είμαστε στην πόλη του μίσους, όπου ζουν περίπου χίλιοι κάτοικοι με ενδιαφέρουσες προσωπικές ζωές, μυστικά και ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Η πόλη δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, η φαντασία όμως του Πάνου Δημάκη δίνει συναρπαστικές περιγραφές της, πλήρη ρυμοτομία, χαρακτηριστικά μέρη και τοπόσημα, την ιστορία της και τα αρχαιολογικά της ευρήματα όσο ξεδιπλώνει το παρελθόν των κατοίκων. Την πρωτοκαθεδρία ανάμεσά τους έχει φυσικά η χήρα Ζεΐρη, μια γυναίκα που προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις: «Το πρόσωπό της απέπνεε αυστηρότητα…Οι αδρές γραμμές του ήταν φτιαγμένες από χώμα και δέος» (σελ. 13-14). Σημαντικό μέλος της τοπικής κοινωνίας, μορφωμένη χήρα του πρώην δημάρχου Χριστόφορου Ζεΐρη, για δεκατέσσερα χρόνια ήταν η πρώτη κυρία και άτυπη βασίλισσα του τόπου, εργαζόταν ως αυστηρή και απρόσιτη δασκάλα, είναι μια ηθική κολόνα πάνω στην οποία μπορούν όλοι να στηριχτούν και ταυτόχρονα μια άτυπη δύναμη που ασκούσε αντιπολίτευση, παρόλο που ποτέ της δεν είχε εκφραστεί πολιτικά. Αυτά έφταναν για να τη βάλουν στο μάτι οι άντρες, ειδικά από τότε που χήρεψε, ενώ αντίθετα οι γυναίκες προστρέχουν σ’ εκείνη για συμβουλές και γνώμες, αφού τη θεωρούν σοβαρή και μετρημένη,

Η Ζεΐρη βάζει έναν σκοπό στο μυαλό της κι αρχίζει ένα σχέδιο, τα πάντα όμως αλλάζουν όταν επισκέπτονται την πόλη τους οι βασιλείς κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας και πέφτουν οι πρώτες σκέψεις για τουριστική αξιοποίηση. Έτσι ξεσπάει ένας εμφύλιος πόλεμος με το μισό χωριό να παίρνει το μέρος του νυν δημάρχου και το άλλο μισό της πρώην δημαρχίνας. Είναι εντυπωσιακός ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο υφαίνει τον ιστό της αυτή η γυναίκα απέναντι σε ανυποψίαστους συνομιλητές κι ο συγγραφέας παραθέτει μια ποικιλία επιχειρημάτων, μεθόδων και ευπείθειας, χειρίζεται πολύ καλά τις διαφορετικές οπτικές γωνίες που πηγάζουν από τους ξεχωριστούς χαρακτήρες κι όλο αυτό προσμετράει στο σασπένς και στην αγωνία για τη συνέχεια και για την επιτυχία του εκάστοτε σχεδίου που εξυφαίνει η Ζεΐρη. Άλλοι πείθονται εύκολα, άλλοι έχουν λίγο μυαλό στο κεφάλι και καθυστερούν να υπαναχωρήσουν, άλλοι ρίχνουν το βάρος στο θέλημα του Θεού, άλλοι είναι τόσο αφελείς και ελαφρόμυαλοι που πέφτουν σαν ώριμα φρούτα. Ποιους να πρωτοθυμηθώ: τον νυν δήμαρχο Διομήδη Νόβα, τον παπα-Βασίλη, τις κουτσομπόλες Τασία Πεζοπούλου και Ευγενία Πάλλη, τον γιατρό Ζώη Μαχαιό, τη δασκάλα Λευκή και τον σιδηρουργό σύζυγό της Στέλιο; Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η Βέρα Δαναΐδη, μια γυναίκα παγιδευμένη σ’ έναν γάμο με έναν άντρα που την κακοποιεί καθημερινά και με ασήμαντες αφορμές, οπότε καταγράφονται με ενάργεια και αντικειμενικότητα η ψυχολογία και τα συναισθήματα της κακοποιημένης γυναίκας που παραμένει σε αυτήν τη σχέση παρά τις ευκαιρίες να σωθεί, και η ομορφότερη γυναίκα της Μερζένιστας, η Θεοφανώ, η οποία ζει για τον έρωτα και την τρέφει ο θαυμασμός των αντρών για κείνη, αλλά οι γυναίκες φυσικά την κοιτάνε με μισό μάτι αφού διασαλεύει την ηθική και ξελογιάζει τους άντρες τους, και η οποία είναι παντρεμένη με τον Όθωνα Δρούζη που έχει την ταβέρνα, μόνο που ο γάμος τους είναι ένα τέλμα, η προσωποποίηση της πλήξης.

«Όσο άκουγε έξω τη βροχή να λυσσομανάει, την ένιωθε να μεταμορφώνεται σε ένα μαύρο ποτάμι, έτοιμο να κυλήσει μέσα από τους ανθρώπους. Χίλιοι στρατιώτες θα πνίγονταν στα αφρισμένα νερά του, έχοντας σπρώξει πρώτα ο ένας τον άλλο μέσα» (σελ. 17). Έτσι ξεκινάει ένα συναρπαστικό αιματοβαμμένο χρονικό μιας πόλης που γίνεται υποχείριο φιλοδοξιών, εμπάθειας και πόλωσης ενώ με παραστατικότητα και αντικειμενικότητα καθώς και με προσεκτικό σχεδιασμό μεταβαίνει από τις προσωπικές ιστορίες μέσω των οποίων γνωρίζουμε το «εν μέρει» στο ευρύτερο σύνολο που ξεσηκώνεται και χωρίζεται σε δύο στρατόπεδα με αφορμή την περιβόητη τουριστική αξιοποίηση που προτείνει το βασιλικό ζεύγος. Ο νυν δήμαρχος το επικροτεί, η δε Μάγδα παρασύρει μεγάλο μέρος του πληθυσμού κατά της πρότασης ώστε μέσω της διαμάχης να ξανάρθει στα πράγματα. Διχόνοια μεταξύ γειτόνων αλλά και μελών της ίδιας οικογένειας, από τη μια στιγμή στην άλλη μια ασήμαντη θρυαλλίδα οδηγεί σε ομηρικούς καβγάδες και ξύλο, ο φανατισμός είναι τέτοιος που ακόμη και οι ουδέτεροι αναγκάζονται να στραφούν προς τον δήμαρχο ή την άτυπη αντιπολίτευση, με αποτέλεσμα όλων αυτών η πόλη και το ποτάμι να σιγοβράζουν. Κι αυτή η διχογνωμία είναι η αφορμή για να αποκαλυφθούν πάνω στους καβγάδες απιστίες, ζήλιες, μικροψυχίες για τα κληρονομικά, για τις σχέσεις, για τους συνεταιρισμούς, για τις φιλίες. Ο «Μέγας Αλέξανδρος» και η «Μεγάλη Αικατερίνη» ετοιμάζουν τους στρατούς τους χωρίς να ξέρουν πως τελικά θα χύσουν άφθονο αίμα. Μια μικρογραφία της Ελλάδας είναι τελικά η Μερζένιστα, γεμάτη πάθη, μίση, κακία, εντάσεις και ασήμαντες αφορμές για αιματοχυσία. Όταν η αποφασιστικότητα της Φραγκογιαννούς συναντά την καλοσύνη της Βέρα Ντρέικ και μαζί δρουν στο ελληνικό Ναγκίρεβ που μετατρέπεται από τη μια στιγμή στην άλλη σε θέατρο παραλογισμού τότε μιλάμε για αυτό το μυθιστόρημα κι όλο και κάποιο κομμάτι της ζωής μας και του εαυτού μας θα βρούμε στις σελίδες του.

Βιβλίο Κράτος τρόμου 
Τίτλος πρωτοτύπου State of terror
Συγγραφείς Hillary Rodham Clinton, Louise Penny 
Μεταφραστής Νίκος Ιβραηνίας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, διπλωματικούς χειρισμούς και διπλούς κατασκόπους, παιχνίδια εξουσίας και λυκοφιλίες, με κάθε σελίδα να μας βάζει όλο και πιο βαθιά σ’ ένα καλά μπλεγμένο κουβάρι, όπου κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται κι όπου πίσω από κάθε κεφάλι που κόβεται φυτρώνουν περισσότερα. Η Louise Penny και η Hillary Rodham Clinton έγιναν σταδιακά φίλες χάρη σε διάφορες αφορμές που τους έφεραν κοντά. Την άνοιξη του 2020 σκέφτηκαν να γράψουν ένα πολιτικό θρίλερ, επηρεασμένες από την ασταθή θέση του κόσμου γύρω τους και από κάποια δυσάρεστα προσωπικά βιώματα, που κάποια εξ αυτών αντικαθρεφτίζονται στο μυθιστόρημα. Η Hillary Clinton μάλιστα είχε ως πρόσφατο παράδειγμα την επιτυχία του συζύγου της, Bill, που έγραψε δύο αντίστοιχα βιβλία με τον James Patterson, το δυνατό και γρήγορο «Ο Πρόεδρος αγνοείται» και το, αμετάφραστο ακόμη στα ελληνικά, «The President’s daughter». Η Hillary Clinton μάλιστα υποστηρίζει: «…η ιστορία που διηγείται είναι απόλυτα επίκαιρη. Από μας εξαρτάται αν το σενάριο θα παραμείνει στη σφαίρα του μυθιστορήματος» (σελ. 539).

Το μυθιστόρημα έχει κλιμακωτή πλοκή που κορυφώνεται όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, έχει λίγους βασικούς χαρακτήρες, κάτι που βοηθάει στις ανατροπές, στις υποψίες και στα διπλά παιχνίδια ενώ με τον διαμοιρασμό των ηρώων σε διαφορετικές ομάδες και σε διαφορετικούς χώρους δράσης αυξάνονται η αγωνία και το σασπένς. Οι προβολείς πέφτουν κυρίως πάνω στην Έλεν Άνταμς και τον Πρόεδρο Ντάγκλας Γουίλιαμς που τη διόρισε.  Η Έλεν είναι τυπική Αμερικανίδα («Πόσο αγαπούσε αυτή τη χώρα. Αυτό τον μεγαλόπρεπο, τραυματισμένο φάρο», σελ. 15), πολιτικός με φιλοδοξίες και όνειρα, παρέδωσε με χαρά στην κόρη της, Κάθριν, την αυτοκρατορία διεθνών μέσων ενημέρωσης που έχτισε και διηύθυνε για μεγάλο διάστημα. Φαίνεται συγκρατημένη, ευγενική, γεμάτη αυτοπεποίθηση και εκπροσωπεί το ισχυρότερο κράτος του κόσμου, στα παρασκήνια όμως δείχνει κουρασμένη, ατημέλητη, εξαντλημένη, μεγαλύτερη σε ηλικία. Το ενδιαφέρον στη σχέση μεταξύ Προέδρου και υπουργού είναι το γεγονός πως οι ισορροπίες δε σταματούν να αλλάζουν, διαπιστώνοντας έτσι πως πέφτουν και οι δύο θύματα είτε του εγωισμού τους (όπως ο Πρόεδρος που σύντομα βλέπει πως το πιόνι του κινείται με αυτοβουλία) είτε των φιλοδοξιών τους (όπως η Έλεν που διαπιστώνει σύντομα πόσο πιο άσχημο παιχνίδι απ’ ό,τι φαινόταν αρχικά είναι η επιλογή της ως Υπουργού). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο τσαλακώνονται, αδειάζουν, ξεφουσκώνουν ή ατσαλώνονται ανάλογα τις περιστάσεις και οδηγούνται σ’ ένα τέλος εκτίμησης και αμοιβαίου θαυμασμού.

Οι προσωπάρχες Τσαρλς Μπόιντον και Μπάρμπαρα Στένχαουζερ, η σύμβουλος της Έλεν και καλύτερή της φίλη Μπέτσι Τζέιμεσον, η διπλωματική υπάλληλος στο Γραφείο Υποθέσεων Νότιας και Κεντρικής Ασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών Αναχίτα Ντάχιρ, η δόκτωρ Νασρίν Μπουχάρι, ο επικίνδυνος Μπασίρ Σαχ, ο δημοσιογράφος του Reuters Γκιλ Μπαχάρ, η Κάθριν Άνταμς, ο στρατηγός Μπερτ Γουάιτχεντ και άλλοι κινούνται δίπλα στο πρωταγωνιστικό ντουέτο εμπλουτίζοντας την πλοκή και οδηγώντας τον αναγνώστη σ’ ένα αέναο κυνήγι γάτας και ποντικιού ως προς τα κίνητρά τους, τον πραγματικό τους ρόλο στην ιστορία, τα αληθινά τους συναισθήματα, τα αίτια των πράξεών τους κ. ά. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη εμβάθυνση σε ψυχογραφήματα ούτε κάποια λογοτεχνικότητα κι έτσι αφέθηκα να παρασυρθώ από την ταχύτητα των εξελίξεων και τις απανωτές αποκαλύψεις που με οδήγησαν χωρίς ανάσα στο τέλος. Τα κεφάλαια μάλιστα είναι ευσύνοπτα, χωρίς απότομα φινάλε που να αφήνουν κάτι στη μέση σε κρίσιμο σημείο, έχουν τον χώρο τους και τη θέση τους και λείπουν οι μακροσκελείς ανούσιοι διάλογοι, οι περιττές επαναλήψεις, οι κοφτές προτάσεις, κάτι που δείχνει σεβασμό στον αναγνώστη και έλλειψη βιασύνης.

Ένα τέτοιο μυθιστόρημα περιπέτειας και κατασκοπείας δε θα μπορούσε να μην είναι γεμάτο κλισέ, ειδικά από τη στιγμή που το γράφουν μια σημαντική συγγραφέας και μια ισχυρή πολιτικός. Φυσικά και η Αμερική προβάλλεται ως ισχυρή χώρα, φυσικά και αχνοφαίνεται ως αντίπαλον δέος η Ρωσία (δε θα αποκαλύψω τον ρόλο της), φυσικά και τονίζονται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα γεωστρατηγικά και κοινωνικοπολιτικά παιχνίδια της Μέσης Ανατολής που με γέμισαν δέος ως προς τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτούνται μεταξύ ανθρώπων που βιάζονται ποιος θα εξοπλιστεί περισσότερο, χωρίς να δίνει σημασία από ποιον και με τι συνέπειες, όλα αυτά όμως είναι και τα εχέγγυα για το αίσθημα της ικανοποίησης που άντλησα ολοκληρώνοντας την ανάγνωση. Σαφέστατες αιχμές υπάρχουν για τον Ντόναλντ Τρ…εεεε… Έρικ Νταν, που κατέστρεψε τα πάντα με τη θητεία του, παραδίδοντας μια γραφειοκρατία που την αποτελούσαν οι άνθρωποι που την είχαν σακατέψει, οι ανίκανοι δηλαδή της προηγούμενης κυβέρνησης. Αλώβητος δε βγαίνει ούτε ο Ρώσος Πρόεδρος (μυθιστορηματικά Μαξίμ Ιβάνωφ): «Ένας αδίστακτος τύραννος, εκπαιδευμένος σε μεθόδους καταπίεσης που ήταν συνάμα δόλιες και σκληρές… υπολόγιζε τα πάντα, με μια ψυχρότητα που θα έκανε ακόμα και τη Σιβηρία να ανατριχιάσει» (σελ. 458).

Όταν κυβερνάς με όπλο τον φόβο, δε δημιουργείς αφοσίωση αλλά εχθρούς σε αναμονή. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαρκείς αλλαγές σε διακρατικές σχέσεις και μια υποφώσκουσα ένταση για κάθε παραστράτημα στην ευαίσθητη διπλωματική κονίστρα. Μυστικές υπηρεσίες, Κογκρέσο, Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Λευκός Οίκος, Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας είναι βαρύγδουπες λέξεις που τραβούν την προσοχή ενώ ταυτόχρονα δράση και περιπέτεια σε Πακιστάν, Ομάν, Ιράν, Ρωσία, Κεμπέκ και στην καρδιά της Ουάσιγκτον αυξάνουν το σασπένς. Η Hillary Clinton και η Louise Penny έγραψαν ένα δυνατό μυθιστόρημα για το σημείο στο οποίο ίσως φέρουν η ματαιοδοξία και η απληστία των ισχυρών τον κόσμο των αθώων και των αμάχων και χειρίζονται με μαεστρία και ευρηματικότητα μια πλοκή γεμάτη προδοσίες, διλήμματα, διπλές ταυτότητες, μυστικούς πράκτορες, διπλωματικά παιχνίδια και ανατροπές. Το κείμενο ρέει αβίαστα, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και τίποτα δε μένει σταθερό σε θέση, απόψεις και χαρακτήρα σε μια κούρσα με έπαθλο την κυριαρχία του κόσμου για όποιον αδιαφορεί για τις συνέπειες.

Βιβλίο Φωτιά
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης γράφει ένα δυνατό εφηβικό μυθιστόρημα που διαβάζεται όμως και από μεγαλύτερους με θέμα τα ηθικά διλήμματα στα οποία μπαίνουμε όταν τα πράγματα ανατρέπονται ριζικά στις ζωές μας. Στήνει μια αρχικά τρυφερή ιστορία ανάμεσα σε δύο εφήβους που προέρχονται από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και κουλτούρες και τη μετατρέπει στη συνέχεια σ’ ένα αγωνιώδες ψυχολογικό θρίλερ όπου βυθίστηκα γεμάτος αγωνία μέχρι να δω πώς και γιατί απομακρύνθηκαν ο Θωμάς Ηλιόπουλος και η Άννα Δενιέρη, τι συνέβη και πώς θα αποδοθεί η δικαιοσύνη που αναμένεται μετά από μια καταστροφή όπως η πυρκαγιά σε τράπεζα. Η ενναλακτική πρωτοπρόσωπη αφήγηση Άννας και Θωμά είναι χρήσιμη και απαραίτητη για τις ποικίλες συναισθηματικές και ψυχολογικές διακυμάνσεις των δύο παιδιών και δημιουργεί έναν αναγνωστικό αγώνα τένις, με τη ματιά να περνάει από τον έναν στον άλλον και να ζωντανεύουν σκηνές και γεγονότα μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Τα παιδιά είναι μαθητές της Β΄ Λυκείου σ’ ένα σχολείο στο Μαρούσι. Εκείνη έχει χάσει τη μητέρα της από καρκίνο ενώ ο πατέρας της αδιαφορεί για την παρουσία της και ζει με τη μητριά της. Είναι καθηγητής ιατρικής και περιζήτητος στα ΜΜΕ λόγω της οργάνωσης «Γιατροί της Γης» που ίδρυσε για όσους έχουν ανάγκη σε όλο τον πλανήτη. Η Άννα, παρά το πλούσιο οικονομικό υπόβαθρο, βοηθάει κάθε κατατρεγμένο και αδύναμο, κινητοποιείται, παρακινεί και άλλους σε διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις. Νιώθει πως ζει σε κινούμενη άμμο και όχι σε σπίτι. Εκείνος ζει με μια οικογένεια που δεν έχει πολλά χρήματα, μετακόμισε πρόσφατα με τη μητέρα του στο Μαρούσι για να είναι κοντά στη δουλειά της, αφήνοντας πίσω του το αγαπημένο και γνώριμο Περιστέρι. Νιώθει παρείσακτος στο σχολείο, μένει έξω από τις κλίκες που ήδη έχουν δημιουργηθεί από το γυμνάσιο και θυμώνει με τα φλωροπαιδάκια που δεν έχουν ιδέα τι θα πει δυσκολία αλλά το παίζουν επαναστάτες. Πιστεύει σε οτιδήποτε καλό γίνεται, αρκεί να μην είναι δήθεν και να μην πνίγει όσους διαφωνούν με αυτό. Αντιπαθεί τον αριστερισμό, παραμένει όμως σε ένα δικό του σύμπαν κοσμοθεωρίας, το οποίο δείχνει αρκετά τεκμηριωμένο. Κανένα από τα δυο παιδιά δεν ακολουθεί την ιδεολογική γραμμή της οικογένειάς του, αντίθετα, οι δυσκολίες που βιώνουν τους ωθούν να στραφούν είτε σε αντιδραστικές κινήσεις (Άννα) είτε να κλειστούν στον εαυτό τους (Θωμάς). Γι’ αυτό η Άννα τελικά παραδέχεται πως ο Θωμάς της αρέσει, γιατί μιλάει με κάποιον που κοιτάζει το ίδιο πράγμα μ’ εκείνη αλλά καταλαβαίνει κάτι διαφορετικό. Δίπλα τους έχουμε μέλη της οικογένειάς τους, φίλους και συμμαθητές, με προεξάρχοντες τον ετεροθαλή αδελφό της Άννας, Γιάννη, και την κολλητή της, Λούνα, πρώην Ερμιόνη, ένα γκοθ τυπάκι που το συμπάθησα από την αρχή ενώ ο κολλητός του Θωμά, Στέλιος, είναι ομοφυλόφιλος και ζει τον πρώτο του έρωτα, νιώθει μάλιστα τόσο δυνατός που ετοιμάζεται να μιλήσει στους γονείς του γι’ αυτό.

Η ιστορία ξεκινάει με την κατάληψη του σχολείου, οπότε βλέπουμε από κοντά τον τρόπο λειτουργίας του δεκαπενταμελούς μ’ έναν πρόεδρο-τηλεστάρ, μαθητές που βαριούνται και τους βολεύει να μείνει το σχολείο κλειστό και από την άλλη συμμαθητές που φοβούνται να αντιπαρατεθούν στον πρόεδρο ή τον γλείφουν. Επίσης ξεπηδούν μικρογραφίες των σημερινών σχολικών κοινοτήτων με παραστατικές λεπτομέρειες που ζωντανεύουν με ενάργεια μια σημερινή σχολική πραγματικότητα. Για παράδειγμα: «Η δημόσια εκπαίδευση είναι μέτρια, ψιλοχάλια, ελεεινή, για τα μπάζα, για φτύσιμο, πες ό,τι θες…όμως εγώ δεν έχω άλλο μέσο για να μάθω οτιδήποτε» (σελ. 76-77). Το μυθιστόρημα καταφέρνει να καταγράψει αρκετές διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές πεποιθήσεις και απόψεις, μόνο και μόνο για να δείξει τον πλούσιο κόσμο των ιδεών, να τονίσει τις διαφορές του πρωταγωνιστικού ζευγαριού και να στηρίξει πάνω σ’ αυτές ένα ενδιαφέρον, ανατρεπτικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικές σκέψεις, τρυφερότητα αλλά και ωμότητα, δικαιοσύνη και αλήθειες.

Το κείμενο είναι πυκνογραμμένο και μεστό, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες, μελετημένο κοινωνικό και πολιτικό φόντο, και ακροβατεί ανάμεσα στο ρομάντζο, το κοινωνικό και το αστυνομικό είδος. Οι έφηβοι χαρακτήρες μιλούν φυσιολογικά, με ελάχιστες λέξεις που χρησιμοποιούν οι συμμαθητές τους εν είδει μόδας αφού διαβάζουν πολύ και οι δύο κι έχουν συγκροτήσει ισχυρό τρόπο σκέψης (κάπου κάπου βέβαια ο έρωτας σκάβει λίγο τα χώματά τους για να τους φέρει πιο κοντά), ακούνε Matchbox 20 (δεν τους ήξερα), κάνουν ενδιαφέρουσες συζητήσεις με αφορμή την κατάληψη, πετάνε μπηχτές ο ένας στον άλλον και ξεκινάει τόσο όμορφα ο έρωτάς τους. Και ξαφνικά ξεσπάει η φωτιά κι ο συγγραφέας μάς πηγαίνει τρεις μήνες μετά, με τα πάντα διαλυμένα στις ζωές όλων και μας δείχνει μέσα από πρωθύστερα και μαρτυρίες τι συνέβη τότε, ποιοι επηρεάστηκαν και γιατί μα κυρίως τι συνέβη ανάμεσα στην Άννα και τον Θωμά και δεν είναι πια μαζί. Τα συναισθήματα της πίκρας και της αδικίας είναι διάχυτα, ο συγγραφέας μοιράζει ερωτήματα και δείχνει τα υπέρ και τα κατά κάθε απόφασης για εκδίκηση ή τιμωρία ή νέα καταστροφή, χωρίς να υποστηρίζει καμία και χωρίς να εγείρει μίσος. Καταγράφει μια δυσάρεστη κατάσταση και την ψυχολογική κατάσταση των εμπλεκομένων ενώ ταυτόχρονα αποδομεί το όμορφο, τρυφερό και ρομαντικό love story των δύο παιδιών δημιουργώντας ένα ανελέητο ανθρωποκυνηγητό κατά παντός υπευθύνου. Σε κάθε σελίδα ο Θωμάς «γκρεμίζεται» όλο και περισσότερο, η Άννα πλησιάζει όλο και πιο κοντά σε μια φριχτή αλήθεια που θα καταστρέψει για πάντα τη ζωή της και αναρωτιόμουν πώς θα μπορούσε να τελειώσει ένα τέτοιο βιβλίο, χωρίς να πέσει στις παγίδες που το ίδιο το κείμενο στήνει σε αυτόν που το γράφει. Ευτυχώς μιλάμε για τον Πολυχρόνη Κουτσάκη, που ξέρει να τιθασεύει τις ιδέες και την πλοκή των βιβλίων του χωρίς ακρότητες και βιασύνες, οπότε εδώ το τέλος είναι λυτρωτικό, ανακουφιστικό και άκρως απαραίτητο.

Τι είναι δίκαιο και τι σωστό; Επιτρέπεται κάποιος να πάρει την κατάσταση στα χέρια του; Πώς μπορεί η αδικία να τυφλώσει κάποιον και να τον οδηγήσει σε αυθόρμητες, απερίσκεπτες αντιδράσεις; Πώς είναι να ξέρεις πως όσοι σου έχουν κάνει κακό κυκλοφορούν ελεύθεροι κι ατιμώρητοι; Γιατί το «κράτος δικαίου» είναι τόσο τρύπιο; Γιατί αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες και κωλυσιεργίες; Το αίσθημα ευθύνης και το στίγμα του καταδότη συγκρούονται σε μια σειρά από ηθικά διλήμματα που ξεπηδούν από τις απρόσμενες εξελίξεις του δεύτερου μέρους. Ένα δυνατό και ανατρεπτικό ποικιλόμορφο μυθιστόρημα, λες και οι αδελφοί Γκριμ συναντιούνται με τον Μιχαήλ Μπακούνιν στο ίδιο βιβλίο. «Κάποτε πίστευα πως οι καλοί ανταμείβονται για την καλοσύνη τους -τώρα πια πιστεύω πως, αν προσπαθήσουν πολύ, οι καλοί έχουν μισή ελπίδα να τα καταφέρουν» (σελ 274).

Βιβλίο Αντι-Μακιαβέλι 
Τίτλος πρωτοτύπου Examen du Prince de Machiavel
Συγγραφείς Φρειδερίκος ο Μέγας, Βολταίρος
Μεταφραστές Νικόλας Βερνίκος, Σοφία Δασκαλοπούλου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το 1512 οι Μέδικοι κατέλυσαν τη δημοκρατία και φυλάκισαν και βασάνισαν τον Μακιαβέλι ως ύποπτο για συνωμοσία

εναντίον τους. Αποσύρθηκε στο πατρικό του κτήμα, έγραψε τον «Ηγεμόνα» και άλλα κείμενα κι όταν κέρδισε την εύνοια των Μεδίκων, επέστρεψε η δημοκρατία κι έχασε τη θέση του. Στο εμβληματικό του έργο σημειώνει ωμά και ρεαλιστικά με ποιον τρόπο πρέπει ένας μονάρχης να δράσει για να κρατήσει την εξουσία του, πολλές φορές χωρίς ηθικούς φραγμούς και όρια. Το έργο έχει τραβήξει το ενδιαφέρον πολλών μελετητών και έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για αυταρχικούς πολιτικούς και δικτάτορες. Εξ αυτού προέκυψε και ο όρος μακιαβελισμός, δηλαδή η πολιτική θεωρία σύμφωνα με την οποία μια κυβέρνηση ή ένας ηγεμόνας μεταχειρίζεται οποιοδήποτε μέσο, ακόμη και μη ηθικά ορθό, για να προστατεύσει το κράτος του. Ευρύτερα, μακιαβελισμός θεωρείται η άρση κάθε ηθικού φραγμού και οι δολοπλοκίες για την επίτευξη προσωπικών στόχων, ακόμη και άνομων,

Δύο αιώνες μετά, ο Φρειδερίκος Ντερ Γκρόσε (1712-1786), γνωστός ως Φρειδερίκος ο Μέγας, μετέπειτα βασιλιάς της Πρωσίας, έγραψε το έργο «Αντι-μακιαβέλι», το οποίο ζήτησε από τον Βολταίρο να το σχολιάσει και να το ελέγξει. Το κείμενο εκδόθηκε το 1740 και στις σελίδες του η σκέψη και η γραφή του Φρειδερίκου αντανακλούν τις αρχές του Διαφωτισμού. Ο Φρειδερίκος καταρρίπτει τις απόψεις του Μακιαβέλι και υποστηρίζει έντονα και τεκμηριωμένα πως δε χρειάζεται να κυβερνά κανείς με τόση ωμότητα και δολοπλοκίες. Και τα δύο έργα θεωρείται ότι συνετέλεσαν στη διαμόρφωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής πολιτικής επιστήμης κι η καλαίσθητη, εύληπτη, εμπλουτισμένη έκδοση που κυκλοφόρησε πρόσφατα βοηθάει ακόμη και τον μέσο αναγνώστη να κατανοήσει βασικές αρχές της πολιτικής ιδεολογίας που έχουν εφαρμογή ακόμη και σήμερα.

Ο Νικόλας Βερνίκος και η Σοφία Δασκαλοπούλου μετέφρασαν και επιμελήθηκαν την έκδοση και των δύο έργων, τα οποία παρατίθενται μαζί ανά κεφάλαιο, ώστε η σύγκριση να είναι ευκολότερη, η μελέτη στοχευμένη και τα σχόλια και οι παραπομπές να ολοκληρώνουν το σκεπτικό που αναλύεται σε κάθε περίπτωση. Ας σημειωθεί εδώ πως ο «Αντι-Μακιαβέλι» κυκλοφορεί για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα (πρόκειται για απόδοση της μεταγενέστερης του πρωτοτύπου γαλλικής έκδοσης του 1753), συμπληρώνοντας έτσι κατά σημαντικό βαθμό τη βιβλιογραφία περί της πολιτικής φιλοσοφίας και ιδεολογίας γενικότερα, του Μακιαβέλι και της εποχής του ειδικότερα.

Ο συγγραφέας αναφέρει και δέχεται κριτική για τις κληρονομικές ηγεμονίες, για το πώς πρέπει να κυβερνώνται οι πόλεις που είχαν δικούς τους νόμους πριν κατακτηθούν, για τις νέες ηγεμονίες που αποκτώνται με την αξία και τα όπλα, με τις δυνάμεις άλλου ή από ευτυχή συγκυρία ή ακόμη και μετά από εγκλήματα, για τους μισθοφόρους και τα εθνικά στρατεύματα, για τους δίκαιους λόγους που υπάρχουν για να γίνει πόλεμος κ. π. ά. Περιέχονται επίσης ο βίος και τα έργα του Μακιαβέλι, πρόλογος του Βολταίρου, σημειώσεις των επιμελητών, συμπερασματικός επίλογος και βιβλιογραφικές αναφορές, υλικό δηλαδή που καθιστά το βιβλίο πολύτιμο και σημαντικό.