Βιβλίο Τα χειρόγραφα της Μέλισσας
Συγγραφέας Μαρία Χίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Χίου με το νέο της μυθιστόρημα ασχολείται με κάτι εντελώς διαφορετικό απ’ ό,τι μας έχει συνηθίσει ως τώρα: με τη φυσική, την ενέργεια, τους παράλληλους κόσμους και το βάθος της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Ξεδιπλώνει την ιστορία της σε δύο παράλληλες και εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους χρονικές περιόδους και χαρίζει μέσα από συναρπαστικές ανατροπές και μια κλιμακούμενη πλοκή πολλές και σημαντικές πληροφορίες γύρω από έναν κόσμο που ελάχιστοι γνωρίζουμε και ακόμη λιγότεροι κατανοούμε με σκοπό να αναδείξει τις αρετές της ανθρώπινης ψυχής και να τις βάλει να αντιπαλέψουν με την επιστημονική δεοντολογία. Τα πραγματολογικά στοιχεία δίνονται σε υποσημειώσεις κι έτσι ήταν στο χέρι μου να εντρυφήσω περισσότερο σε θεωρήματα, έρευνες, αξιώματα ή να προχωρήσω απλώς στην ανάγνωση της ιστορίας. Με την εξιστόρηση σε διαφορετικούς χρόνους και με μια πλούσια σε πρόσωπα και πλοκή αφήγηση όπως αυτή του σήμερα το βιβλίο κυλούσε σα νεράκι και μου δημιουργούσε ανάμικτα κατά καιρούς συναισθήματα, αγωνία και σασπένς, συγκίνηση και ενδιαφέρον κλπ.

Η Μέλισσα καταγράφει σε χειρόγραφα την ιστορία της και μέσα από αυτά ξεδιπλώνεται η μοναχική και σκληρή ζωή της ως τη στιγμή που τη βρήκε Εκείνος, ο Δάσκαλος. Κάποιος την εγκατέλειψε μωρό ακόμη στα σκαλιά του ναού της Ήρας στη Σάμο και την έσωσε η Λευκάτη, η πιο τρανή μάγισσα του νησιού. Στο πλάι της μεγάλωσε και τελικά παγιδεύτηκε, μιας και καταλαβαίνει πως η γυναίκα που τη μεγάλωσε δεν έχει και τα πιο αγαθά κίνητρα. Έτσι, αποφασίζει να κάνει την επανάστασή της, δυστυχώς πληρώνοντας το αντίστοιχο τίμημα. Η γνωριμία της με τον άγνωστο άντρα τη βοηθάει να εμβριθήσει στην ψυχοσύνθεσή της και να κατανοήσει βασικές αρχές της ανθρώπινης σκέψης και διανόησης. Γιατί τον κυνηγάει όμως ο τύραννος της Σάμου Πολυκράτης; Τι φοβάται από αυτόν τον φιλόσοφο;

Η ζωή της Μέλισσας λειτουργεί συμπληρωματικά με την κυρίως ιστορία, η οποία εμπλουτίζεται από ενδιαφέροντα πρόσωπα, αναπάντεχες εξελίξεις και σωστά μελετημένα πραγματολογικά στοιχεία. Μπορεί να ξεκινάει με το όνειρο ενός νεαρού άντρα να σπουδάσει στην Αθήνα ενώ προσπαθεί να ξεχάσει τον θάνατο της γυναίκας που αγαπούσε, διαπιστώνουμε όμως σύντομα πως αυτό είναι η αρχή ενός ιστού που εξυφαίνεται δεξιοτεχνικά από τη συγγραφέα και που θα φέρει σε σύγκρουση ή σε θετικές επαφές τους ήρωες του βιβλίου. Ο Νίκος λοιπόν, γιος της Θεοδώρας και του τσαγκάρη Φανούρη, ζούσε με την αρραβωνιαστικιά του, Αναστασία, μια περίεργη γυναίκα που του έλεγε πράγματα για κείνον χωρίς να της τα έχει εκμυστηρευτεί ποτέ αυτός! «Να εξάρεις τα καλά και τα σπουδαία», του τόνιζε συχνά. Αυτό το ιδιαίτερο πλάσμα τράβηξε την προσοχή ενός επιστήμονα, ο οποίος έστησε γύρω της μια ολόκληρη ερευνητική εργασία. Τι το ιδιαίτερο είχε αυτή η κοπέλα; Τι σχέση είχε με όλα αυτά ο θάνατός της; Ο Νίκος διαπιστώνει πως εξακολουθεί να παθαίνει ανεξήγητες διαλείψεις και να βιώνει περίεργες καταστάσεις όποτε βρίσκεται μεταξύ ύπνου και ξύπνιου, κάτι που θα προσέξει ο ηλικιωμένος γείτονάς του, Φαίδωνας, ένας μοναχικός και απόμακρος άντρας που τα βράδια διαβάζει ασταμάτητα. Μήπως όμως έχει κι αυτός κρυμμένα μυστικά;

Με πρωτοπρόσωπη αφήγηση που δίνει ένταση και ταχύτητα, με προσεγμένο λεξιλόγιο και πιστή αναπαράσταση της εποχής (θαύμασα τον τρόπο μέτρησης του αρχαίου χρόνου μεταξύ άλλων) εμβαθύνουμε στην εσωτερική αναζήτηση της Μέλισσας και σε διάφορα φιλοσοφικά, μυθικά και επιστημονικά στοιχεία που θα τη βοηθήσουν να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό της. Πολλά από αυτά μάλιστα διασταυρώνονται, καταρρίπτονται ή εμπλουτίζονται από τις εξελίξεις στην εποχή του Νίκου κι έτσι μαθαίνουμε για την «Πολιτεία» του Πλάτωνα όπου βρίσκουμε τις απαρχές της αναζήτησης για το πού πάνε οι ψυχές όταν φεύγουν, για το δίπολο «νείκος-φιλότητα», για το ποροφάραγγο των αρχαίων και τη μελανή οπή των αστρονόμων, για τη θεωρία των χαμηλών συχνοτήτων και την επιστήμη της νευροφυσιολογίας ενώ ταυτόχρονα διαβάζουμε προσπάθειες ερμηνείας στο ερώτημα «τι είναι ύλη και τι ψυχή», τι τις ορίζει στον χώρο και στον χρόνο, γιατί είναι η βάση των πάντων κ. ά. Πώς βοηθάνε οι μαθηματικές εξισώσεις να περιγράψουν σχήματα που τα ανθρώπινα μάτια δε βλέπουν; Τι ρόλο παίζει στην πλοκή ο Άγγελος Τανάγρας, ο πατέρας της ελληνικής παραψυχολογίας; Πληροφορίες όπως η εντυπωσιακή για μένα άποψη της σύγχρονης φυσικής πως η έννοια της γέννησης ενός σώματος ταυτίζεται με την αύξηση της πυκνότητας της ενέργειας σε μια περιοχή κι αντίστοιχα του θανάτου ότι οφείλεται στην ελαχιστοποίηση αυτής της πυκνότητας κάτω από συγκεκριμένο όριο ή ακόμη και πέρα από ένα άλλο ανώτερο όριο με άφησαν με ανοιχτό το στόμα και μου άρεσε ο τρόπος που εντάσσονταν στις εξελίξεις.

Τι είναι το φυτό ροδιόλα ή «χρυσή ρίζα» του Προμηθέα; Τι συνδέει τα μυστηριώδη Αναστενάρια με τα Ελευσίνια μυστήρια; Ποιος είναι ο καθηγητής Αριστομενέας και γιατί προκάλεσε σάλο στην επιστημονική κοινότητα με τη θεωρία που διατύπωσε γύρω από τα ερεθίσματα και την αντίληψη; Πώς συνδέεται με την κλοπή ενός πειραματικού φαρμάκου από ένα ίδρυμα ερευνών και ποιος το έχει στην κατοχή του; Πώς θα το χρησιμοποιήσει χωρίς να υπολογιστούν οι συνέπειες στον ανθρώπινο εγκέφαλο; Πώς θεραπεύει η τρεβετόλη τη σχιζοφρένεια και γιατί, μία στις δέκα που δεν πετυχαίνει στα ποντίκια, προκαλεί τρόμο στους επιστήμονες που πειραματίζονται μαζί της; Γιατί τα πέντε αξιώματα του Ευκλείδη δεν έχουν αποδειχθεί ποτέ και πώς αυτό θεωρείται αποτέλεσμα της περιορισμένης επεξεργασίας του ανθρώπινου εγκεφάλου; Πώς έχει αποδειχθεί πως αυτό που μπορούμε να δούμε γύρω μας δεν είναι η πραγματικότητα αλλά μια εικόνα της, δηλαδή προβολές πάνω σ’ έναν χώρο; Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται σε ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που πότε μας ταξιδεύει στην αρχαιότητα και πότε μας φέρνει σε ένα πιο κοντινό μας παρελθόν. Οι ήρωες μπλέκονται σε επικίνδυνες καταστάσεις, γνωρίζουν πρωτόφαντα μυστικά, αγωνίζονται να μάθουν και να κατανοήσουν και όλα τελειώνουν μ’ ένα υποδειγματικό κλείσιμο που επιφέρει τη λύτρωση και εξάρει τις αρετές του ανθρώπου που θα αποτελεί πάντα αστάθμητο παράγοντα απέναντι στην τυπολατρική, προσεκτική, μετρημένη επιστήμη. «Τα χειρόγραφα της Μέλισσας» είναι ένα διαφορετικό, πρωτότυπο, καλογραμμένο μυθιστόρημα που χαρίζει άφθονες πληροφορίες γύρω από τη διάσταση, την πραγματικότητα, τον χώρο και τον χρόνο, εντάσσοντάς τες σε μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και κινδύνους που με κράτησε ως το τέλος.

Βιβλίο (Δεν) υπάρχουν χαζές ερωτήσεις στην επιστήμη
Τίτλος πρωτοτύπου There Are (No) Stupid Questions … in Science
Συγγραφέας Leah Elson
Μεταφραστής Ευθαλία Σιαντούφη
Κατηγορία Non fiction / Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας σπούδασε Προϊατρική, Βιοτεχνολογία και Επιδημιολογία και ξεκίνησε να πειραματίζεται για το κοινό που την παρακολουθούσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με διάφορες περιπτώσεις, προσπαθώντας να δείξει και να εξηγήσει περίπλοκες έννοιες και απόψεις. Το ένα έφερε το άλλο και τελικά η αυξανόμενη θέαση, επισκεψιμότητα και ακολουθία την οδήγησε σε αυτό το βιβλίο που είναι χωρισμένο σε ενότητες (Βιολογία, Χημεία, Φυσική, Φυσιολογία του ανθρώπου και Διάστημα) και μου χάρισε χιλιάδες πληροφορίες και επεξηγήσεις για έννοιες, καταστάσεις και αντικείμενα που ποτέ δεν ήξερα ότι θα βρω συγκεντρωμένα σε ένα βιβλίο μα πάνω απ’ όλα θα κατανοήσω. Η αλήθεια είναι ότι δυσκολεύτηκα σε κάποια θέματα, ακόμη και με την απλότητα με την οποία παρατίθενται τα σχετικά κεφάλαια, τα περισσότερα όμως τα απόλαυσα και πιστεύω πως κέρδισα πολλά διαβάζοντας αυτό το βιβλίο. Άλλωστε είναι έτσι δομημένο που ο καθένας θα διαβάσει αυτό που τον ιντριγκάρει περισσότερο και είναι πιο κοντά στα δικά του γνωστικά ενδιαφέροντα.

Για παράδειγμα, δε θα σκεφτόμουν ποτέ πως η θεραπεία του κρυολογήματος μέσω της κοτόσουπας θα γινόταν αντικείμενο κλινικής έρευνας με σωστά και έγκυρα αποτελέσματα! Στη συνέχεια, ξετρελάθηκα όταν διαπίστωσα πως το DNA λειτουργεί σαν μια καλά οργανωμένη, πλούσια και μεγάλη σε έκταση και περιεχόμενο βιβλιοθήκη! Επιτέλους κατάλαβα τη διαφορά μεταξύ μπέικιν πάουντερ και σόδας! Δε θα φανταζόμουν ποτέ πως το γουργούρισμα της γάτας προέρχεται από δόνηση του αέρα στον λάρυγγα και στο διάφραγμα. Με αφορμή τον τρόπο δράσης των εμβολίων έμαθα, κατανόησα και ανακάλυψα πώς λειτουργεί το ανοσοποιητικό σύστημα (ενδογενές και επίκτητο) και αναπαρέστησα τον πόλεμο των κυττάρων του ανοσοποιητικού με τους ιούς και τα βακτήρια ως κανονικό πόλεμο αλλά σε μικρογραφία! Εξίσου ευφάνταστος είναι ο παραλληλισμός της αναμονής των σπερματοζωαρίων για γονιμοποίηση με ένα λυπητερό ρωσικό μυθιστόρημα (όταν διαβάσετε το σχετικό κεφάλαιο θα καταλάβετε τι εννοώ και θα γελάσετε όσο κι εγώ).

Χάρη στη δουλειά της Leah Elson κατανόησα τι είναι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα και πόσο επικίνδυνα είναι καθώς και γιατί σπάνε τα κρύα ποτήρια αν τους βάλουμε καυτό νερό! Επίσης, δεν ήξερα ότι οι ιοί δεν είναι ζωντανοί οργανισμοί! Έπαθα σοκ με τις φυσικές συνέπειες στη γη και στους κατοίκους της αν ο πλανήτης σταματούσε μια μέρα να περιστρέφεται! Στα κείμενα υπάρχει και χιούμορ: «Με ανακούφιση θα ακούσεις, αγαπητέ μου αναγνώστη, ότι το μέλι δεν είναι τα κακά των μελισσών. Είναι πιο πολύ σαν τον εμετό τους. Είδες; Δεν σου ‘φυγε ένα βάρος;» (σελ. 59). Πολύ ενδιαφέρουσα βρήκα την ανάλυση για τον ρόλο και τον σκοπό της κλωνοποίησης, τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιείται και τους λόγους για τους οποίους προτείνεται. Και πόση «επιστημονική μαγεία» υπάρχει στο κατακόκκινο αίμα, αφού ο σίδηρος κάνει τα μαγικά του, όπως και με τη σκουριά! Επίσης με συγκίνησε ο απλουστευμένος ορισμός του καρκίνου: «…ένα κύτταρο που ξεχάστηκε στο βιολογικό φωτοτυπικό μηχάνημα και γεμίζει το σώμα σου με αντίγραφα του βλαμμένου εαυτού σου» (σελ. 187).

Η επιστήμη εξελίσσεται συνεχώς, προχωράει, εμπλουτίζεται με διαρκείς γνώσεις, μελέτες και έρευνες και το «(Δεν) Υπάρχουν χαζές ερωτήσεις στην επιστήμη» συμβάλλει τα μέγιστα σε αυτόν τον αγώνα με τις χιλιάδες κατανοητές πληροφορίες που περιέχει για πολλά θέματα που γενικότερα και κατά μεγάλο ποσοστό απωθούν το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, εδώ όμως γίνονται κτήμα του με υποδειγματικό τρόπο. Έξυπνοι παραλληλισμοί, απλή και όχι απλοϊκή γλώσσα, άφθονα παραδείγματα, ποικιλία θεμάτων και αντικειμένων μελέτης, ζητήματα βιοηθικής και δυνατές, συγκλονιστικές απόψεις: «Αλλά μόνο και μόνο επειδή μπορούμε να το κάνουμε, αυτό σημαίνει και ότι πρέπει; Είμαστε βρέφη του σύμπαντος, τυφλωμένα από τον ενθουσιασμό για αυτό που ονομάζουμε μεγαλείο μας. Πόσα ακόμα έχουμε να μάθουμε και πόσο μικρό είναι το αποτύπωμά μας στ’ αστέρια!» (σελ. 71). Γέλασα, έμαθα, έψαξα, το ευχαριστήθηκα!

Βιβλίο Εύκολες ιδέες για να κάνετε STEAM στο σπίτι
Συγγραφέας Μαριλίζα Ποντικού-Λιγνού
Κατηγορία Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η βασική ιδέα αυτών των δύο βιβλίων είναι να δείξει με εύκολο, εύληπτο και συναρπαστικό τρόπο στα παιδιά πώς να κάνουν   STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) μέσω του δημιουργικού παιχνιδιού. Άλλωστε το ακρωνύμιο αφορά έναν εναλλακτικό τρόπο εκπαίδευσης, με πιο διαδραστικό χαρακτήρα. Οι Μικροί Επιστήμονες των 4 ετών θα μάθουν για τα χρώματα, την απορροφητικότητα, τον μαγνητισμό, το φως και τη σκιά, τον ηλεκτρισμό, για τα γρανάζια, τις τροχαλίες και τους μοχλούς, ακόμη και τη ρομποτική. Οι μεγαλύτεροι φιλομαθείς, εκτός από τα παραπάνω, θα μάθουν για την ακουστική, τον ηλεκτρομαγνητισμό, τη θερμότητα και άλλα. Το κάθε πείραμα έχει πολλές φωτογραφίες που ακολουθούν βήμα προς βήμα την υλοποίησή του, περιέχει λεξιλόγιο, υλικά και αναλυτικό σχεδιασμό, καθώς και μια απαραίτητη εισαγωγή στο αντίστοιχο πεδίο εξερεύνησης.

Αυτό το καλοκαίρι αλλά και τη νέα σχολική χρονιά μάθετε στα παιδιά σας απλά και εύκολα τον φυσικό κόσμο γύρω σας, τις δυνάμεις του, τους νόμους του και τις δυνατότητές του. Δύο συναρπαστικά βιβλία με απλά και εύκολα πειράματα, γραμμένα από την έμπειρη παιδαγωγό Μαριλίζα Ποντικού-Λιγνού θα εισαγάγουν με τον ιδανικότερο τρόπο τα παιδιά σας στη μαγεία της επιστήμης.