Οχανές Σαρκίς-Αγαμπατιάν – Πανος Τουρλης

«Μετζ Γιεγέρν», του Paolo Kosi, εκδ. Τσουκάτου

Πάνος Τουρλής — Sun, 24 Jan 2021 17:53:43 +0000

Μετζ γιεγέρν είναι το όνομα που έδωσε η αρμενική διασπορά στα εγκλήματα που διέπραξαν εναντίον του λαού της η κυβέρνηση και ο στρατός της οθωμανικής αυτοκρατορίας από το 1915 έως το 1916. Για να μας αφηγηθεί αυτά τα τραγικά γεγονότα ο συγγραφέας Paolo Kosi απεικονίζει τρεις διαφορετικές απόψεις: α) του γερμανού στρατιώτη Άρμιν Βέγκνερ, που με κίνδυνο της ζωής του αψηφά τις εντολές των ανωτέρων του και αποκαλύπτει στον κόσμο, μέσα από τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του, τις σφαγές, των οποίων είναι αυτόπτης μάρτυς, β) την απόπειρα αρμενικής αντίστασης γνωστή με το όνομα «οι σαράντα μέρες του Μούσα Νταγ», γ) τη δίκη του Σογομών Τεχλιάρ που εξετέλεσε το 1921 στο Βερολίνο τον Ταλαάτ Πασά ως εκδίκηση απέναντι στα δεινά που τράβηξε ο αρμενικός λαός εξαιτίας του (θεωρήθηκε ως ένας από τους κύριους υπεύθυνους της αρμενικής γενοκτονίας).

Βιβλίο Μετζ Γιεγέρν
Τίτλος πρωτοτύπου Medz Yeghern
Συγγραφέας-Σχέδιο Paolo Kosi
Μεταφραστής Οχανές Σαρκίς-Αγαμπατιάν
Κατηγορία Graphic novel / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η άνοδος του εθνικιστικού και ρεπουμπλικανικού κινήματος των Νεοτούρκων πρότεινε την κατάργηση της αυτοκρατορικής μοναρχίας. Το 1908 οι Νεότουρκοι πραξικοπηματικά εγκατέστησαν στην εξουσία μια δικτατορική τριανδρία (Υπουργός Άμυνας Εμβέρ πασάς, Υπουργός Εσωτερικών Μεχμέτ Ταλάατ πασάς και Υπουργός Ναυτικού Αχμέτ Τζεμάλ πασάς). Την άνοιξη του 1909 οι τρεις αυτοί άντρες ανέτρεψαν τον σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ Β΄, και το 1911, σε μυστικό συνέδριο, προσχεδίασαν την εξόντωση των Αρμενίων που κατοικούσαν στην Τουρκία. Οι επιχειρήσεις εκτυλίχθηκαν σε τρεις φάσεις, οι μέθοδοι εξόντωσης ήταν υπερβολικά βίαιες και οι νεκροί υπολογίζονται στο 1.500.000.

Στο κόμικ παρακολουθούμε όλα τα γεγονότα: τις εκτελέσεις των αντρών, τους βιασμούς των γυναικών, τις πορείες των Αρμενίων μέσα στην έρημο («προορισμός της εκτόπισης το τίποτα») με αφορμή την από τύχη σωτηρία ενός ανήλικου Αρμενίου μετά από ομαδική εκτέλεση των συμπατριωτών του. Παρελαύνουν ιστορικά πρόσωπα, βλέπουμε τον αγώνα του Βέγκνερ να αντισταθεί απέναντι σε αυτό το άδικο με αποτέλεσμα να καθαιρεθεί και να απομακρυνθεί από το στράτευμα, βλέπουμε τις προσπάθειες των Μεγάλων Δυνάμεων να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει με τους Αρμενίους, βλέπουμε βαναυσότητες Τούρκων και ωμότητες, βλέπουμε εικόνες φρίκης. Κι όλα αυτά εμπλουτισμένα με τηλεγραφήματα των τουρκικών αρχών που διασώθηκαν και φωτογραφίες. Το σκίτσο είναι ασπρόμαυρο, ωμό αλλά τρυφερό, στυγνό αλλά και ρομαντικό. Οι σκηνές της καθημερινότητας των Αρμενίων εναλλάσσονται με τις βάναυσες σκηνές των βιασμών, του προπηλακισμού, της πορείας μέσα στην έρημο. Μανάδες τρώνε τα παιδιά τους μισότρελες από τις κακουχίες στην έρημο, Τούρκοι στρατιώτες πεταλώνουν και τυφλώνουν ανθρώπους. Το σκίτσο είναι ρεαλιστικό και στις στιγμές του άφατου πόνου και της ωμότητας μετατρέπεται σε Μουνκ, σε Γκουερνίκα, η γραμμή και το στιλ απλοποιείται, εκεί δε χρειάζονται λόγια, ούτε ωραιοποιήσεις. Απορώ, όταν διαβάζεις για τη γενοκτονία των συμπατριωτών σου σίγουρα δακρύζεις, πώς γίνεται όμως να έχεις τη δύναμη να απεικονίζεις τέτοιες σκηνές, ο συγγραφέας και εικονογράφος πρέπει να πόνεσε πολύ όταν σκιτσάριζε τις σκαιότητες και τις εικόνες φρίκης.

Σε γενικές γραμμές ένα κόμικ μόνο για ενήλικες, γεμάτο ειλικρίνεια, αμεσότητα, ιστορικά τεκμηριωμένο, ωμό κι η πίκρα ξεχειλίζει σε κάθε σελίδα.

«Η Ανατολή των Αρμένιων φωτογράφων», εκδ. Τσουκάτου

Πάνος Τουρλής — Tue, 10 Nov 2020 19:19:28 +0000

Ένα φροντισμένο βιβλίο, με μεγάλες, όμορφες και καλοτυπωμένες ασπρόμαυρες (κυρίως) φωτογραφίες. Η φωτογραφία από την εποχή που πρωτο-εφευρέθηκε το 1839 γνώρισε μεγάλη επιτυχία και η απήχησή της έφτασε μέχρι τα βάθη της Ανατολής, στην καρδιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η οθωμανική αυλή πίστεψε στη δύναμη της φωτογραφίας και στις δυνατότητες που παρείχε για προπαγάνδα. Οι εκάστοτε σουλτάνοι προσλαμβάνουν φωτογράφους για να τους απαθανατίζουν και σε μεγάλο ποσοστό πιστεύουν στις δυνάμεις και τις ικανότητες των Αρμενίων. Οι Αρμένιοι, που φημίζονται για την ευφυία τους και για την έφεσή τους στη μάθηση, δεν τρέφουν προκαταλήψεις απέναντι στη νέα αυτήν τέχνη και δεν παύουν να αναζητούν καινοτομίες.

Βιβλίο Η Ανατολή των Αρμένιων φωτογράφων
Μεταφραστής Οχανές Σαρκίς-Αγαμπατιάν
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι Αρμένιοι φωτογράφοι εξαπλώνονται σε όλη την Ανατολή: Κωνσταντινούπολη, Κάιρο, Ιερουσαλήμ, Βηρυτός, Βαγδάτη, Χάιφα….Κι όλα αυτά ως το 1915 και την αναίτια σφαγή τους, οπότε και κατέφυγαν στις αραβόφωνες χώρες και στις ΗΠΑ για να προστατευτούν από την οργή και τη λαίλαπα. Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζεται μέρος ενός ανεκτίμητου φωτογραφικού αρχείου που εικονογραφεί όχι μόνο την οθωμανική πρωτεύουσα και τους παράγοντές της αλλά την ίδια τη Μέση Ανατολή, απ΄ τα μέσα του 19ου αιώνα και ως το πρώτο μισό του 20ού. Ο τρόπος ζωής, οι τύποι της εποχής και το πλαίσιο ενός κόσμου που σήμερα έχει κατά μεγάλο βαθμό χαθεί και αλλοτριωθεί ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια μας χάρη στις ακάματες προσπάθειες σημαντικών Αρμενίων φωτογράφων.

Το βιβλίο καταγράφει συνοπτικά την ιστορία και την εξέλιξη της αρμενικής φωτογραφίας στη Μέση Ανατολή, με συνοπτικά κείμενα, εύληπτα και ακριβή. Παρουσιάζονται 11 φωτογραφικές επωνυμίες, που έπονται μιας αναλυτικής καταγραφής των κυριότερων στούντιο φωτογραφίας στη Μέση Ανατολή. Κάθε επωνυμία συνοδεύεται από αρκετά δείγματα της φωτογραφικής δουλειάς, με λεζάντες, φωτογραφίες και ένδειξη της εμπορικής επωνυμίας που τυπωνόταν στην πίσω πλευρά κάθε φωτογραφίας. Μια ευχάριστη έκπληξη περιμένει τον αναγνώστη στις τελευταίες σελίδες: από το μακρινό τότε (19ος αιώνας) και αλαργινό εκεί (Ανατολή) φτάνουμε στο λίγο πιο κοντινό σήμερα και στην έγχρωμη φωτογραφία διάσημων καλλιτεχνών από τα χέρια των Βαν Λεό και Άντζελο (προσέξτε τον νεότατο Ομάρ Σαρίφ στη σελίδα 88). Το αφιέρωμα κλείνει με τη νέα γενιά, που δραστηριοποιείται ως σήμερα, την Κάτια Μπογιατζιάν.

Σε γενικές γραμμές ένα φροντισμένο άλμπουμ, νοσταλγικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο, που παρουσιάζει μια σημαντική τεκμηρίωση των αλλαγών που υφίστατο ο «Μεγάλος Ασθενής», η Οθωμανική Αυτοκρατορία, στα τέλη του 19ου αιώνα και τα αποτελέσματα των αλλαγών και των καινοτομιών που υφίστατο διαρκώς η φωτογραφία, από ανθρώπους με μεράκι και περιέργεια! Ο αναγνώστης θα το ξεφυλλίσει με περιέργεια και θα ξαφνιαστεί από τις αλλαγές με το πέρασμα των αιώνων στην εμφάνιση, στο στήσιμο και στο βλέμμα των απλών και των επίσημων ανθρώπων. Ο ερασιτέχνης και ο επαγγελματίας φωτογράφος θα βρει αρκετές πληροφορίες για τους Αρμένιους φωτογράφους της Μέσης Ανατολής (βιογραφικά στοιχεία και δείγματα δουλειάς), θα ανακαλύψει μια άλλη οπτική γωνία της Ανατολής και θα θαυμάσει τα αποτελέσματα σημαντικών καινοτομιών στο χώρο της φωτογραφίας, πάνω στα οποία στηρίχτηκε και εξελίχθηκε η σημερινή τέχνη της φωτογραφίας.