Βιβλίο Όταν πάγωσε ο Βόσπορος 
Συγγραφέας Μαίρη Μαγουλά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας του λατρεμένου μου μυθιστορήματος «Κύματα του Βοσπόρου» μάς ταξιδεύει και πάλι στην Κωνσταντινούπολη, αυτήν τη φορά την περίοδο 1929-1954, για να μας συστήσει νέους συναρπαστικούς χαρακτήρες, να καταστρώσει άλλη μια ενδιαφέρουσα πλοκή με αναπάντεχες εξελίξεις, να μας περπατήσει στα στενά και στις λεωφόρους, να μας γνωρίσει τις φυσικές ομορφιές και τα μνημεία, να καταγράψει τον παλμό της οικονομικής, εμπορικής και κοινωνικής ζωής, να μας δείξει το Σταυροδρόμι, το Μπεμπέκ, το Εμίνονου, το Πέρα, το Μέγα Ρεύμα, το Φανάρι, το Μπαλουκλί, το Αρναούτκιοϊ, την Πρίγκηπο, τα Θεραπειά, να ντύσει με μυρωδιές και ήχους τις τελευταίες ανάσες του ελληνισμού της Πόλης που άκμασε (και) στον Μεσοπόλεμο, αποδεκατίστηκε με το βαρλίκ του 1944 και οδεύει ανυποψίαστος για τα Σεπτεμβριανά του 1955. Για άλλη μια φορά η αφηγηματική δεινότητα με παρέσυρε ως το τέλος χωρίς να χαθώ στιγμή από τους πολλούς χαρακτήρες και τις μεταξύ τους σχέσεις ενώ η εξιστόρηση δεν είναι γραμμική, αφού πότε με πρωθύστερα και πότε μέσα από συζητήσεις τρίτων μαθαίνουμε τις εξελίξεις και τις πορείες ζωής των πρωταγωνιστών αλλά και των δευτερευόντων χαρακτήρων. Πότε χτες και πότε σήμερα, πότε δω και πότε κει, έτσι ξεδιπλώνεται ένα πυκνογραμμένο μυθιστόρημα που δεν ήθελα να τελειώσει.

Στο αποκλεισμένο Οριάν Εξπρές γνωρίζουμε τους πρώτους ήρωες, μετά προστίθενται κι άλλοι όσο οδεύουμε προς τον πόλεμο και σχεδόν οκτώ χρόνια μετά το ξέσπασμά του μετράμε πληγές, απουσίες, ελπίδες, αναποδιές, όνειρα. Ο ψηλός, ελκυστικός Ιβάν Γιούρεφ με την Αλγερινή χορεύτρια Χανριά Χασεναούι έχουν μια σχέση αγάπης και μίσους. Η Νίνα, απογοητευμένη με την παρακμή της Μονμάρτης και την αλλαγή προς το χειρότερο της διασκέδασης εκεί, έρχεται στην Πόλη με τη φίλη της, Θεανώ, την οποία προσπαθεί να μεταπείσει και να μην αφήσει το μωρό της έκθετο σε εκκλησία ή ίδρυμα αλλά να το κρατήσει και να το μεγαλώσει παρά το παρελθόν της. Η χήρα Μαντάμ Κλειώ, που δεν αφήνει τίποτα να χαλάσει την πολυτελή διαμονή της στο τραίνο, είχε περάσει υπέροχα στο Παρίσι και οι θετές της κόρες, Πελίν και Μπεριά, πλήρωσαν ακόμη και την πανάκριβη επιστροφή της στην Πόλη. Τώρα ζει στο Αρναούτκιοϊ με τον μπαξεβάνη Τσετίν και τη γυναίκα του, Νιλγκιούν, ενώ μετά τη φωτιά στα Ταταύλα περιέθαλψε τον δάσκαλο Παύλο Σοφιανό, όπως κάνουν όσοι έχουν χώρο και φαγητό να τους δώσουν. Μήπως όμως υπάρχει κάτι βαθύτερο στα κίνητρά της; Ο Σέργιος, απεσταλμένος ελληνικής εφημερίδας της Γαλλίας για το συνέδριο φεμινιστριών στην Πόλη, φιλοξενείται από τον Παύλο που τακτοποίησε ξανά τη ζωή του ενώ είναι φίλος με τον συγγραφέα Φρανσουά, τον οποίο η πόλη δε σταματάει να εμπνέει στα μυθιστορήματά του. Τι θα συμβεί όμως όταν η έμπνευση τον εγκαταλείψει; Η Σαμιχά μεγαλώνει την κόρη της, Λαλέ, αποκρύπτοντάς της μια σημαντική αλήθεια. Ο Άγγλος ύπατος αρμοστής στο Ιράκ φέρνει στην Πόλη την Εριέττα, μια γυναίκα που ελπίζει σ’ ένα καλύτερο αύριο, μακριά από το αμαρτωλό χθες, μόνο που θα δυσκολευτεί να ξεφύγει από την ταμπέλα της συνοδού κυρίων. Ο καντηλανάφτης Ηλίας ζει σε μια καλύβα στο Μέγα Ρεύμα με την Αγγελική και τα δυο παιδιά τους, ώσπου βρίσκουν ένα μωρό έκθετο στα σκαλιά της Αγίας Τριάδας και το περιθάλπουν. Ο νάνος Ανανίας Τσακίρης, με καρδιά και ψυχή τρεις φορές το μπόι του, δε διστάζει να αναλάβει το βάρος μιας ηθικής τιμής που δεν είναι δική του. Στο Μπεμπέκι, η αρχόντισσα Ζηνοβία Μπαλτά, σ’ ένα σπίτι όπου φιλοξενήθηκαν διαπρεπείς Οθωμανοί κι επιφανείς Ρωμιοί, βλέπει τον γιο της, Ανδρόνικο, να αργοπεθαίνει και τότε εμφανίζεται μπροστά της η Εριέττα, η πρώην γυναίκα του, που τον είχε εγκαταλείψει για να ακολουθήσει τον εραστή της στο Παρίσι, μετανιωμένη για την επιπολαιότητά της. Στα υψώματα της Μεγάλης Οδού ζουν σε μια τρύπα για σπιτικό ο Εμίλ και η Λώρα, γόνοι ξεπεσμένων φραγκολεβαντίνων και μεγαλώνουν την κόρη τους, Λίζα ενώ ο Εβραίος Ααρών απαιτεί τα νοίκια τους. Μόνο που ο βοηθός του, Νικολάι, αδίστακτος και καιροσκόπος, έχει άλλα σχέδια. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή για ένα πολύχρωμο κουβάρι με χιλιάδες γλυκόπικρες άκρες, όπου τα πάντα αλλάζουν και όλα ανατρέπονται από σελίδα σε σελίδα ενώ κατά καιρούς εμφανίζονται και χαρακτήρες που γνωρίσαμε στα «Κύματα του Βοσπόρου».

Συναρπαστικά γεγονότα, ενδιαφέροντες και ποικιλόμορφοι χαρακτήρες, πλοκή που ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, με τις ιστορίες να κυλάνε σα νερό, να μπλέκονται μεταξύ τους, να ανακατεύονται, να διασταυρώνονται, να απομακρύνονται ξανά και ξανά και όλα κουμπώνουν με συναρπαστικό τρόπο, συγκροτώντας μια πυκνή πλοκή γεμάτη αναγνωστικές και συγγραφικές εκπλήξεις. Υπέροχες ιστορίες, τραγικές και αισιόδοξες, με αίσιο ή όχι τέλος, πασπαλισμένες με τη γλυκιά ζάχαρη των ανατολίτικων σερμπετιών και το αλάτι του Βοσπόρου. Κάποιους ήρωες τους αγάπησα, κάποιους ήθελα να τους σκοτώσω με τα ίδια μου τα χέρια, κάπου συγκινήθηκα, κάπου θύμωσα. Ένα υπέροχο σκηνικό θεάτρου είναι και αυτό το μυθιστόρημα, σε μια παράσταση που δεν ήθελα να τελειώσει. Από το 1929 στο 1935-1938, στο 1946 κι η ιστορία κλείνει το 1954, φωτίζοντας τις σημαντικότερες στιγμές των ηρώων, καταγράφοντας σχεδόν τα πάντα από την Κωνσταντινούπολη (σπίτια, μαγαζιά, σχολεία, δρόμους, τοπόσημα που λαμπρύνουν το μυθιστόρημα αλλά και φτωχικά σπιτάκια, ταπεινά διαμερίσματα γεμάτα όμως καρδιές που πάλλονται και ανθρώπους που ελπίζουν για κάτι καλύτερο).

Το 1929, «Όταν πάγωσε ο Βόσπορος», ξεκίνησαν κάποιες ιστορίες που πήραν τελικά απρόσμενη τροπή, ωρίμασαν, προχώρησαν, διασταυρώθηκαν με άλλες, εμπλουτίστηκαν κι όσες δεν ολοκληρώθηκαν έφτασαν ως τη δεκαετία του 1930, επέζησαν του πολέμου και όλες μαζί χαρίζουν αυτό το τρυφερό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που αντικατοπτρίζει τη ζωή, την καθημερινότητα και την κουλτούρα των Ελλήνων της Πόλης πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Απρόσμενες εξελίξεις, έξυπνος χειρισμός της πλοκής, ποικίλες ιστορίες, αγάπης, προδοσίας, εκδούλευσης, εξαπάτησης, ελπίδας, εγκατάλειψης, πίστης, εμπιστοσύνης, φιλίας σε μια περασμένη πόλη και εποχή, δοσμένα όλα με μέτρο, χωρίς να κουράζουν, χωρίς να αποπροσανατολίζουν, με διεισδυτικές ψυχογραφίες, σωστές αλληλοεπιδράσεις και μια αγωνία που εντείνεται από σελίδα σε σελίδα για το μέλλον των διασταυρούμενων αυτών ζωών. Τι αξέχαστο ταξίδι ήταν αυτό!

Βιβλίο Το μεγάλο σιδηροδρομικό παζάρι
Τίτλος πρωτοτύπου The great railway bazaar
Συγγραφέας Paul Theroux
Μεταφραστής Αθανάσιος Ζάβαλος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Τα τρένα είναι ακαταμάχητα παζάρια που ταξιδεύουν φιδογυρίζοντας από τόπο σε τόπο…Το τρένο σε κάνει να νιώθεις ήρεμος όπου κι αν βρίσκεσαι, σε αντίθεση με τον ανήσυχο ιδρώτα που σε λούζει στο αεροπλάνο στη σκέψη ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά (σε νιώθω, συγγραφέα!!!!), με τη ναυτία και τη ζάλη από το καυσαέριο αν ταξιδεύεις με πούλμαν και τη σωματική αγκύλωση που παθαίνεις αν ταξιδεύεις με το δικό σου αυτοκίνητο» (σελ. 9).Ομολογώ ότι δεν κατάλαβα γιατί ο συγγραφέας προτίμησε να κάνει αυτόν τον γύρο του κόσμου με αυτόν τον τρόπο. Προσοχή, το βιβλίο γράφτηκε το 1975 και κυκλοφόρησε η ελληνική μετάφρασή του το 2005, επομένως σε καμία περίπτωση δε μιλάμε για ένα σύγχρονο βιβλίο. Δε θα βρείτε ούτε ταξιδιωτικές οδηγίες, ούτε περιττά ιστορικά, γεωγραφικά, δεν ξέρω τι άλλο, στοιχεία. Θα βρείτε περιπέτειες, απρόοπτα, καθυστερήσεις, ταλαιπωρίες, τύφο και χολέρα, αγωνία, ξενύχτια, κακούς και καλούς ανθρώπους, απόρους, ζητιάνους, αγνώμονες, βλαχαδερά, κυρίους περιωπής, μια μεγάλη περιπέτεια δηλαδή, ένα μεγάλο σιδηροδρομικό παζάρι. Οι σταθμοί του ταξιδιού: Λονδίνο-Κωνσταντινούπολη με το Όριεν Εξπρές (το οποίο καταθάβει, σβήνοντας οριστικά τον μύθο της αίγλης και της άνεσης, άλλωστε νομίζω ότι πια έχει καταργηθεί ως γραμμή στις μέρες μας) κι από κει η Ασία τον καλωσορίζει: Τουρκία, Ιράν (Τεχεράνη), Μεσέντ, Κιμπέρ, Ινδία, Βιρμανία, Βιετνάμ, Μαλαισία (Κουάλα Λουμπούρ), Ιαπωνία, Ρωσία με τον Υπερσιβηρικό και από Πετρούπολη πίσω στην πατρίδα.

Εθνολογικές παρατηρήσεις, κουλτούρα διαφορετικών λαών, ακόμη και διαφορετικών ανθρώπων στην ίδια χώρα, διατροφικές συνήθειες, ασυνεννοησίες, παρεξηγήσεις, το άγνωστο, το μυστηριώδες, από τους αφημένους στη μοίρα και στο Θεό Ινδούς στους βουδιστές, από κει στους Ιάπωνες που είναι λες και τους προγραμμάτισαν ηλεκτρονικοί υπολογιστές (πολύ γέλιο στο σημείο που ο συγγραφέας ανακαλύπτει ότι η στάση στους σταθμούς της Ιαπωνίας διαρκούν ελάχιστα δευτερόλεπτα κι όποιος κατέβηκε, κατέβηκε!!!), και στους Ρώσους (που πίνουν για να ξεχνάνε). Εξαιρετικά αποσπάσματα, κάθε σελίδα και μια έκπληξη, μια ανατροπή, ένα εμπόδιο. Κι όμως ο συγγραφέας δεν τα παρατά, ολοκληρώνει το ταξίδι του, αν και στην πορεία της γραφής του καταλαβαίνεις ότι «το αστείο παρατράβηξε», ο άνθρωπος έζησε τέσσερις μήνες μέσα στα τρένα, στην άλλη άκρη της γης κι όσο κι αν του άρεσε κάπου κουράστηκε, η σωματική κόπωση και η ταλαιπωρία νίκησαν. Ποτέ δεν το μετάνιωσε, ποτέ δεν άλλαξε τη γραφή του, πουθενά δεν πλατειάζει, ούτε βαριέται να παρατηρήσει, να σχολιάσει και να γράψει αλλά κάπου φθίνει η σπιρτάδα του, ως ένδειξη της κόπωσης που έγραψα πιο πριν. Στη σελ. 505 γράφει: «Στο τέλος του τετράμηνου εκείνου ταξιδιού ένιωθα ένα πτώμα, σαν να είχα επιβάλει στον εαυτό μου να αρρωστήσει με σκοπό να ξεπεράσω εκείνη την αρρώστια. Τώρα όμως ένιωθα σαν να είχα θεραπευτεί και το μόνο που ήθελα ήταν να γυρίσω σπίτι…Τελικά όλες οι μεγάλες περιοδείες είναι ένας τρόπος για να γυρίσει κανείς ξανά στο σπίτι του».

Από αυτό το βιβλίο, μεταξύ άλλων, θα μου μείνει η λέξη «νταφιλιάζομαι» (εδώ συγχαίρω το μεταφραστή) που σημαίνει ότι χάνω το τρένο και μένω καρφωμένος σε ξένη πόλη, εκ του Ντάφιλ, συνεπιβάτη του συγγραφέα, που την πάτησε στα σύνορα της Ιταλίας!!!! Επίσης ακόμη γελάω όταν θυμάμαι το εξής σημείο: «μια νεαρή Ινδή χωρική, φορτωμένη νερό σε κανάτι στους τρυφερούς της ώμους μετέφερε τη δυσεντερία στο χωριό της» (απόδοση δική μου), δηλαδή το νερό ήταν μολυσμένο, το ήξερε και το ξέρουν κι όλοι οι Ινδοί αλλά αυτό δεν τους εμποδίζει να πιουν!!!! Μη σας τρομάξει το μέγεθος του βιβλίου, είναι ένας πολύ καλός σύντροφος σε μεγάλα ταξίδια που πιθανόν να κάνετε. «…η διαφορά ανάμεσα στο ταξιδιωτικό βιβλίο και στο μυθιστόρημα είναι η διαφορά ανάμεσα στο να καταγράφεις αυτό που βλέπει το μάτι και στο να ανακαλύπτεις αυτό που γνωρίζει η φαντασία. Το μυθιστόρημα είναι σκέτη χαρά, τι κρίμα που δεν μπορούσα να αφηγηθώ όλο το ταξίδι σαν να ήταν ένα μυθιστόρημα» (σελ. 505).

Βιβλίο Μαργκώ
Συγγραφέας Άννα Γαλανού
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαργκώ ή Μαργαρίτα γεννήθηκε το 1902 στη Σμύρνη από πατέρα που δούλευε στον ταρσανά και μητέρα με καταγωγή από τη Γαλλία που η ζωή τα έφερε έτσι ώστε να έρθει προσωρινά αλλά τελικά να μείνει στην πόλη με τα χίλια πρόσωπα. Το μυθιστόρημα εκτείνεται ως το 1933 και περιγράφει τις δυσκολίες, τις εκπλήξεις και τον έρωτα που έζησε η ηρωίδα. Αρχικά, μπλέκεται σ’ έναν δυστυχισμένο γάμο με έναν πάμπλουτο τραπεζικό που την παίρνει μαζί του στην Αλεξάνδρεια πριν ξεσπάσει η οργή του Κεμάλ κατά του ελληνικού στοιχείου. Εκεί η ζωή της χειροτερεύει από την απαξίωση και την έχθρα που της δείχνουν τα μέλη της οικογένειας του άντρα της. Η μητέρα της ως Γαλλίδα υπήκοος επιστρέφει στο Παρίσι κι όταν φτάνει η στιγμή η Μάργκω σπεύδει να τη βρει. Έτσι θα γνωρίσει και θα βρεθεί σε ερωτικό δίλημμα ανάμεσα σε δύο άντρες: τον δικηγόρο Στεφάν ντε λα Περίν και τον φίλο του, γιατρό Φιλίπ Ροδινό. Το παρελθόν όμως δεν την έχει ξεχάσει.

Τα τοπόσημα της Σμύρνης και της Αλεξάνδρειας και η κοινωνική ζωή της αστικής τάξης σε Παρίσι και Κηφισιά ζωντανεύουν το κατάλληλο φόντο για την ιστορία αγάπης που ζει η Μαργκώ. Το μυθιστόρημα είναι μια ρομαντική ιστορία με απανωτές ανατροπές στη ζωή της πρωταγωνίστριας, η οποία δεν καταφέρνει να αποκτήσει το τσαγανό που χρειάζεται ώστε να πολεμήσει για τη ζωή και τα δικαιώματά της. Ερωτικά διλήμματα, άνθρωποι-κλειδιά που την οδηγούν στο επόμενο στάδιο της ζωής της, καθώς και αγάπη, προδοσία, μίσος, απαξίωση, επιτυχία είναι μερικά μόνο από τα αισθήματα που βιώνει. Από τους βερχανέδες στα υψηλά σαλόνια του Παρισιού, η Μαργκώ, που υπήρξε ως πρόσωπο κι η ζωή της ενέπνευσε τη συγγραφέα να την μπολιάσει με μυθιστορηματικά στοιχεία, είναι μια γυναίκα που βίωσε τη δυστυχία, την απάτη, τη φυλάκιση και προσπάθησε να βρει την ευτυχία σε λάθος επιλογές. Θα καταφέρει να ηρεμήσει και ν’ ατενίσει το μέλλον με αισιοδοξία; Αυτό το αφήνω να το ανακαλύψει ο αναγνώστης που θα ταξιδέψει στις σελίδες του βιβλίου.

Βιβλίο  Η Αγκάθα στο Οριάν Εξπρές
Τίτλος πρωτοτύπου The woman on the Orient Express
Συγγραφέας Lindsay Jane Ashford
Μεταφραστής Χρύσα Σπυροπούλου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ρομαντικό και κοινωνικό μυθιστόρημα που δεν εκμεταλλεύεται τον μύθο της πιο σημαντικής συγγραφέως αστυνομικών μυθιστορημάτων για να κερδίσει τους αναγνώστες αλλά στέκεται στα δικά του πόδια, έχει τη δική του δύναμη και αυτάρκεια και καταφέρνει ν’ αναπαραστήσει μοναδικά και με άφθαστο ρεαλισμό μια εποχή δύσκολη και έναν τόπο σκληρό. Η πρώτη σκέψη που θα έκανε ο καθένας βλέποντας ένα μυθιστόρημα ΓΙΑ την Agatha Christie, θα ήταν αυτή ακριβώς: θέλει να τραβήξει αναγνώστες ενώ η ιστορία καθαυτή είναι αδύναμη ή κακογραμμένη. Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα πως η συγγραφέας επέλεξε να καταγράψει με ρεαλισμό, παραστατικότητα και τεκμηριωμένα γεγονότα τις περιπέτειες και τη ζωή τριών γυναικών της δεκαετίας του 1920 που εγκαταλείπουν την οικεία και άνετη Αγγλία για έναν άγονο και αφιλόξενο τόπο, προσπαθώντας να ξεφύγουν από το παρελθόν τους. Τυχαίνει η μία πρωταγωνίστρια να είναι διάσημη, κάτι που όμως δεν την ξεχωρίζει από τις άλλες γυναίκες. Δεν είναι σούπερ ηρωίδα, δεν παίρνει μεγαλύτερη μερίδα από την πίτα του κειμένου, δεν πέφτουν όλα τα φώτα πάνω της. Είναι μία από τις τρεις ολοκληρωμένες προσωπικότητες, που έχει κι αυτή τα δικά της μυστικά, τις κρυφές της ανησυχίες, πάθη και επιθυμίες. Απλώς, κατά καιρούς πετάγονται πραγματολογικά στοιχεία από την προσωπική και την επαγγελματική ζωή της  που κλείνουν το μάτι στον αναγνώστη και του χαρίζουν ένα σκανδαλιάρικο χαμόγελο.

Η Νάνσι, η Κάθριν και η Agatha Christie έχουν τα δικά τους μυστικά και γνωρίζονται με έξυπνους συγγραφικά τρόπους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους. Φίλες γίνονται σταδιακά κι έτσι αρχίζουν να δένουν τα κομμάτια ενός παζλ που δείχνει να τις αφορά και τις τρεις. Η συγγραφέας αφήνει αρκετούς υπαινιγμούς και δημιουργεί μια σειρά από συμπτώσεις που δείχνουν πως υπάρχει ένας κοινός συνεκτικός δεσμός, κάτι που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη ένταση στην πλοκή. Τώρα, αν αυτό είναι εύρημα που θα μας ακολουθήσει ως το τέλος, το αφήνω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει μέσα από τη συναρπαστική και παραστατική γραφή. Οι προσωπικές ζωές των πρωταγωνιστριών δεν είναι μονοδιάστατες και οι χαρακτήρες τους έχουν δουλευτεί καλά και σωστά. Παραμένουν πιστές στις επιθυμίες τους, φοβούνται και ανησυχούν από την αρχή ως το τέλος για τα ίδια πράγματα, η προσωπικότητά τους είναι αληθινή και σωστά δοσμένη και φυσικά μεταξύ τους είναι εντελώς αντίθετες, κάτι που χαρίζει ανατροπές και ποικιλία εκφραστικών μέσων και αντιλήψεων. Σε όλα αυτά βοηθάει και η εναλλακτική ματιά της συγγραφέως που μας μεταφέρει από τη μια προσωπικότητα στην άλλη ώσπου να γνωριστούν καλύτερα και να ενωθούν σε μια περιπέτεια γεμάτη εκπλήξεις και απρόοπτα.

Τις συμπάθησα και τις τρεις. Η Κάθριν έχει ένα συγκλονιστικό μυστικό που την κάνει να φοβάται για τον επερχόμενο γάμο της, η Νάνσι είναι έγκυος με το παιδί ενός παντρεμένου άντρα με τον οποίο είχε μπλέξει ως αντίδραση στην απιστία του δικού της συζύγου και η Αγκάθα προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της και να ξεφύγει από τον μύθο του ονόματός της. Υπάρχουν κάποιες ρομαντικές σκηνές, απαραίτητες σε ένα τέτοιο μυθιστόρημα, μου έκανε εντύπωση όμως που η συγγραφέας δεν προχώρησε πουθενά παραπέρα από το πρέπον και δεν εκχυδάισε πουθενά την ιστορία με περιττές πιπεράτες ιστορίες. Έτσι μπόρεσα να παρακολουθήσω απερίσπαστος τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι ηρωίδες και δε θέλησα σε κανένα σημείο να προσπεράσω σελίδα ή παράγραφο. Σε αυτό βοήθησε και η γραφή, μιας και οι προτάσεις ήταν σύντομες, οι διάλογοι παραστατικοί και λιτοί και οι περιγραφές τόσο μα τόσο καλογραμμένες!

Από την πολυτέλεια του θρυλικού Οριάν Εξπρές, που περιγράφεται όσο θα έπρεπε, χωρίς υπερβολές, περιττές περιγραφές ή ανούσια στοιχεία, περνάμε στις δυσκολίες και την ταλαιπωρία της Μέσης Ανατολής. Φαίνεται ξεκάθαρα πως το θέμα έχει μελετηθεί εις βάθος από τη συγγραφέα, κι αποδίδεται με υπέροχο ρεαλισμό και σοκαριστική ειλικρίνεια, κυρίως ως προς τις κοινωνικές διαστρωματώσεις των φυλών της ερήμου και τον τρόπο που ζουν. Βαγδάτη και Ουρ είναι κυρίως τα μέρη όπου εκτυλίσσεται η δράση και πέρασαν από μπροστά μου τα πάντα: δηλητηριώδη φίδια, έλλειψη στοιχειωδών ανέσεων και παροχών, συνταγές μαγειρικής, στοιχεία της αραβικής επικοινωνίας, η ιστορία της Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας με γλαφυρό τρόπο και τόσα άλλα! Ας μην ξεχνάμε πως μιλάμε για το 1928, όπου η Ανατολή παρέμενε εξωτικός και δύσκολος προορισμός, με χιλιάδες κινδύνους, εμπόδια και εκπλήξεις, έτι περαιτέρω αν ήσουν γυναίκα! Τα πρώτα κεφάλαια έχουν ως τίτλο τους ενδιάμεσους σταθμούς του ταξιδιού με το τρένο και τα επόμενα τους τόπους όπου διαδραματίζεται η κυρίως δράση. Η Νάνσι, η Κάθριν και η Agatha Christie συστήνονται, γνωρίζονται, εξοικειώνονται, γίνονται έμπιστες φίλες, ζουν μαζί αναπάντεχες εξελίξεις, φλερτάρουν, χαλαρώνουν, δυσκολεύονται, φοβούνται, παλεύουν, πεισμώνουν, ερωτεύονται… Δύσκολα λοιπόν να μη δακρύσει κανείς όσο το βιβλίο φτάνει στο τέλος του και οι γυναίκες παίρνουν τις οριστικές τους αποφάσεις, ηθελημένα ή όχι, για το μέλλον τους.

Ας μου επιτραπεί να σταθώ λίγο ακόμη στην Agatha Christie μιας και σε αυτό το ταξίδι, στην αρχαιολογική αποστολή της Ουρ, γνωρίζει τον μέλλοντα δεύτερο σύζυγό της, Μαξ Μαλόουαν. Τα του χαρακτήρα της, όπως τον παρουσιάζει η συγγραφέας, τα επεσήμανα πριν. Θα ήθελα όμως να εκφράσω τη χαρά μου για το πόσο πιστό παραμένει στον χαρακτήρα της Βασίλισσας του Εγκλήματος το κείμενο και πόσο στρωτά περνάνε μέσα από αυτό περιστατικά και ιδέες από τη ζωή της και τα βιβλία της. Σε αυτό το ταξίδι θα γεννηθούν τα «Άστρα μιλούν για θάνατο», το «Ραντεβού στη Βαγδάτη», το «Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές», το «Μια κραυγή αγωνίας» κ. ά. κι αυτό φαίνεται μέσα από περιστατικά και συζητήσεις, που δεν αφήνουν το γόνιμο μυαλό της να ησυχάσει. Ο μεγαλύτερος φόβος της ήταν το κουτσομπολιό και χάρη στην, ακόμη και σήμερα δυσερμήνευτη, εξαφάνισή της άκουγε πολλές γλώσσες να λένε τα δικά τους εις βάρος της, να την αναλύουν και να την ερμηνεύουν κατά το δοκούν. Έτσι κι εδώ, ο χωρισμός με τον Άρτσιμπαλντ, το σκάνδαλο της εξαφάνισης και η επιτυχία των βιβλίων της είναι συστατικά που εντάσσονται αρμονικά στο σύνολο του βιβλίου και τοποθετούνται σε καίριες θέσεις, προσδίδοντας ρεαλισμό και αποδεικνύοντας τον σεβασμό της συγγραφέως στην Agatha Christie. Επιπλέον, ο ψυχολογικός τραυματισμός της από τη συμπεριφορά του πρώην συζύγου της, οι αντιδράσεις της, ο ψυχισμός της και στη συνέχεια ο τρόπος που αφέθηκε στον έρωτα για τον Μαξ είναι στοιχεία που θα μπορούσαν να δοθούν σχεδόν σκανδαλιστικά, όμως εδώ καταγράφηκαν σωστά, ακριβοδίκαια και χωρίς να κρύβεται ή να εξωραΐζεται κάτι από αυτά. Η παντρεμένη, γεμάτη άγχος και ανασφάλεια Agatha, γίνεται αντικείμενο ερωτικής εξαπάτησης, διαχωρίζει τη θέση της μητέρας από αυτήν της συζύγου, παίρνει τελικά διαζύγιο, αγωνίζεται να πατήσει στα δικά της πόδια (εξ ου και το ταξίδι στη Βαγδάτη) και τελικά αφήνεται σαν πρωτόβγαλτο κοριτσόπουλο (αν και με κάποιες αναστολές) στα χέρια ενός διασκεδαστικού και τόσο διαφορετικού άντρα. Γιατί η Agatha Christie πάνω απ’ όλα ήταν γυναίκα.

«Η Αγκάθα στο Οριάν Εξπρές» είναι ένα υπέροχο, συναρπαστικό μυθιστόρημα που με μετέφερε στη δεκαετία του 1920, με ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή και μου σύστησε τρεις ολοκληρωμένες γυναικείες προσωπικότητες με διαφορετικό παρελθόν, επίπεδο και υπόβαθρο, που ενώθηκαν μπροστά στις δυσκολίες του τόπου όπου κατέλυσαν και στον φόβο για το άγνωστο αύριο και το τρομακτικό χτες. Με σεβασμό στην προσωπικότητα της Agatha Christie και ρεαλισμό, το μυθιστόρημα ξεδιπλώνει μια διαφορετική από τις συνηθισμένες περιπέτεια που δεν μπορούσα ν’ αφήσω από τα χέρια μου, γεμάτη έρωτα, εκπλήξεις και δυσκολίες.

Βιβλίο Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές
Τίτλος πρωτοτύπου Le crime de l’ Orient Express
Συγγραφέας Agatha Christie
Διασκευαστής Benjamin von Eckartsberg
Σχέδιο Chaiko 
Μεταφραστής Τατιάνα Γαλάτουλα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Graphic novel
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πασίγνωστο μυθιστόρημα της λατρεμένης συγγραφέως έρχεται σε μορφή κόμικ από τις εκδόσεις Διόπτρα σε μεγάλη, πολυτελή, χορταστική έκδοση. Είναι η δεύτερη μεταφορά του έργου σε κόμικ που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα, μετά την έκδοση της Modern Times το 2003 στη σειρά «Οι μεγάλοι ντετέκτιβ», όπου ο Francois Rivière διασκεύασε το κείμενο και το έντυσε με την εικονογράφηση του Jean-Francois Miniac. Εκείνη η έκδοση ήταν πιο απλουστευμένη σχεδιαστικά και διασκευαστικά. Ας επικεντρωθούμε λοιπόν στο συγκεκριμένο άλμπουμ, που ήδη με κέρδισε από το ατμοσφαιρικότατο εξώφυλλο!

Το κείμενο αποδίδεται σωστά κι έχει διασκευαστεί από τον Benjamin von Eckartsberg με κατάλληλο τρόπο για κόμικ. Από την υποβλητική πρώτη σκηνή της αυτοκτονίας ως τη φωτεινή Κωνσταντινούπολη, τα παγωμένα Βαλκάνια, το παγιδευμένο τρένο και τη συσκότιση και την απουσία θέρμανσης που προκάλεσε η έλλειψη κάρβουνου. Η ιστορία παρατίθεται σε όλες τις διαστάσεις της, οι διάλογοι είναι περιεκτικοί και μεστοί, οι εναλλαγές σκηνών και οι ανατροπές καταιγιστικές. Ο δημιουργός γεννήθηκε το 1970 και ζει κι εργάζεται στη Γερμανία, γράφοντας, διασκευάζοντας και ζωγραφίζοντας. Έχει τιμηθεί με σημαντικά βραβεία για δουλειές του, όπως τα Gung-Ho και Chronicles of the Immortals.

Το σκίτσο του Chaiko είναι ατμοσφαιρικό και παίζει έντονα με όλες τις πιθανές φωτοσκιάσεις, τους χρωματισμούς του φωτός και τις εκφράσεις των προσώπων. Ο Ηρακλής Πουαρό είναι πιστός στις περιγραφές της Agatha Christie χωρίς να είναι ούτε η αγαπημένη μορφή που ενσαρκώθηκε από τον David Suchet ούτε κάτι εντελώς αφηρημένο. Η πένα του καλλιτέχνη τονίζει τον θυμό, την απογοήτευση, την αγωνία, την αδιαφορία, το μίσος, την απορία, οτιδήποτε μπορεί να παραπλανήσει ή να κρυφτεί από το βλέμμα του Βέλγου ντετέκτιβ. Δεν υπάρχει στατικότητα στα καρέ, αντίθετα, η οπτική γωνία και η προοπτική εναλλάσσονται συνεχώς, δημιουργώντας την αίσθηση κινηματογραφικής ταινίας. Οι χρωματισμοί ακολουθούν τις διακυμάνσεις του φυσικού φωτός και των σκοτεινών περιοχών. Ειδικά από τη στιγμή που το έγκλημα πλησιάζει στη λύση του και ταυτόχρονα έχουμε συσκότιση λόγω έλλειψης θερμαντικών μέσων, είναι λες και ο δολοφόνος θα πεταχτεί από κάποια γωνία για να σκοτώσει τον Πουαρό πριν αποκαλύψει την αλήθεια! Ο εικονογράφος (πραγματικό όνομα Feng Cai) γεννήθηκε το 1981, εργάζεται στη Σαγκάη και έχει ξεκινήσει την καριέρα του ως εικονογράφος και σχεδιαστής από το 2008 ενώ η δουλειά του ως σχεδιαστής διαφημίσεων με κινούμενα σχέδια του έχει αποφέρει πολλά βραβεία.

Το «Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές» που φέρνουν κοντά μας οι εκδόσεις Διόπτρα είναι ένα καλογραμμένο, ατμοσφαιρικό κόμικ, πιστό στο αρχικό κείμενο και εικονογραφημένο με αληθοφάνεια, δύναμη και ταλέντο. Ταξιδέψτε μαζί του στα χιονισμένα τοπία των Βαλκανίων και ψάξτε να βρείτε τον ένοχο πριν σας απεγκλωβίσει η τοπική αστυνομία.

Βιβλίο Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές
Τίτλος πρωτοτύπου Murder on the Orient Express
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ηρακλής Πουαρό, μετά από μια σειρά περιπετειών που έζησε στη Μέση Ανατολή, έχοντας συνταξιοδοτηθεί και αποσυρθεί, επιλύει την πιο ανατρεπτική υπόθεση της ζωής του. Μετά τις συναρπαστικές υποθέσεις που έλυσε στα μυθιστορήματα «Φόνος στη Μεσοποταμία» (1936), «Έγκλημα στον Νείλο» (1937) και «Appointment with death» (1938) τώρα βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δύσκολο αίνιγμα που η λύση του βασίζεται στη δικαίωση και τη νέμεση. Τα πράγματα δυσκολεύουν αν σκεφτεί κανείς πως ο δολοφόνος δεν πρόλαβε να ξεφύγει και είναι ακόμη μες στο αποκλεισμένο τρένο! Απανωτές μαχαιριές στο πτώμα, άλλες θανάσιμες κι άλλες ξώφαλτσες, διαφορετικοί τύποι ανδρών και γυναικών και φυσικά διαφορετικοί χαρακτήρες, όλοι σε πρώτη φάση χωρίς κίνητρο, μυστηριώδεις ρόμπες, απανωτά ψέματα, βολικά άλλοθι, ένας φροντιστής που τρέχει πάνω κάτω, λιτή και ταυτόχρονα θελκτική περιγραφή των ανέσεων που παρείχε το Οριάν Εξπρές αλλά πάνω απ’ όλα μια εξαιρετικά ακριβοδίκαιη λύση για το φινάλε της ιστορίας είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος που θα λατρέψουν όσοι το διαβάζουν για πρώτη ή ακόμη και νιοστή φορά! Και μην ξεχνάμε το υποδόριο χιούμορ της συγγραφέως: «-Σε ποια χώρα βρισκόμαστε τέλος πάντων; … Α! Στα Βαλκάνια, δηλαδή. Εντάξει, τι να περιμένεις εδώ πέρα;» (σελ. 63).

Παρ’ όλο που η εξιστόρηση, ειδικά στο δεύτερο μέρος με τις ανακρίσεις των επιβατών, επαναλαμβάνει, αν και με εντυπωσιακή ποικιλία και διάφορες οπτικές γωνίες, γεγονότα και στοιχεία για τον φόνο, ο αναγνώστης βρίσκεται παγιδευμένος σε μια περιπέτεια που φαίνεται να οδηγεί σε επαναλαμβανόμενα αδιέξοδα κι όμως η γραφή και ο τρόπος με τον οποίο οι πληροφορίες εμφανίζονται σποραδικά και αναπάντεχα σε άσχετα σημεία της πλοκής, συγκροτούν σταδιακά τη λύση του γρίφου, αρκεί κάποιος να έχει τα μάτια του ανοιχτά! Ο Ηρακλής Πουαρό αποφαίνεται: «Είμαστε υποχρεωμένοι να βασιστούμε αποκλειστικά στην εξαγωγή συμπερασμάτων. Αυτό για μένα καθιστά το ζήτημα πολύ περισσότερο ενδιαφέρον. Τίποτα δεν είναι δεδομένο. Τα πάντα είναι ζήτημα ευφυίας» (σελ. 187). Και στη συνέχεια: «Η όλη υπόθεση ήταν ένας πολύ έξυπνα σχεδιασμένος γρίφος, με τα κομμάτια του τοποθετημένα έτσι ώστε κάθε νέο στοιχείο που θα ερχόταν στο φως να δυσκόλευε ακόμη περισσότερο τη λύση του όλου μυστηρίου» (σελ. 284). Πάντως, όσες φορές κι αν το διαβάσω, δύο απορίες πάντα μου μένουν άλυτες: πώς εξηγείται ο τρόπος με τον οποίο διάβασε ο Πουαρό ένα σημείωμα χρησιμοποιώντας δικτυωτό σύρμα από καπελιέρες και σε τι χρησίμευε η εμφάνιση της γυναίκας με το κόκκινο κιμονό!

Η Agatha Christie έγραψε αυτό το συναρπαστικό μυθιστόρημα επηρεασμένη από τη φρίκη της τραγωδίας του αεροπόρου Τσαρλς Λίντμπεργκ, που είχε διασχίσει το 1927 τον Ατλαντικό χωρίς στάση με το μονοκινητήριο αεροπλάνο του. Το 1932 απήχθη και δολοφονήθηκε ο μόλις είκοσι μηνών γιος του, μια τραγωδία που τον ανάγκασε να καταφύγει στην Ευρώπη λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου. Επιπλέον, χάρη στα ταξίδια που έκανε με τον δεύτερο σύζυγό της, αρχαιολόγο Μαξ Μαλόουαν, ταξίδεψε κι η ίδια με το πολυτελές αυτό τρένο-θρύλος, επομένως ήξερε πώς να αναπαραστήσει μια έξοχη ατμόσφαιρα ταξιδιού, αγωνίας και άνεσης!

Το πασίγνωστο και εμβληματικό μυθιστόρημα της Agatha Christie είναι η δέκατη περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό και κυκλοφόρησε σε Αγγλία και Αμερική το 1934, αν και οι περιπέτειες που προηγούνταν δημοσιεύθηκαν αργότερα, κάτι που για άλλη μια φορά προβληματίζει τους αναγνώστες ως προς τη διαφορά μεταξύ χρονικής και εκδοτικής αλληλουχίας. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Έγκλημα στο Εξπρές Οριάν» και σήμερα (2018) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα του Φίλιππου Φιλίππου και με νέα μετάφραση (του Χρήστου Καψάλη). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1994) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Το κείμενο επίσης διασκευάστηκε σε δύο graphic novels που κυκλοφόρησαν το 2003 με τίτλο «Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές» από τη Modern Times (διασκευή Francois Riviere, εικονογράφηση Jean-Francois Miniac και μετάφραση Τατιάνας Γαλάτουλα) και το 2017 με τίτλο «Ηρακλής Πουαρό-Έγκλημα στο Όριαντ Εξπρές» από τις εκδόσεις Διόπτρα (διασκευή Benjamin von Eckartsberg, εικονογράφηση Chaico και μετάφραση πάλι της Τατιάνας Γαλάτουλα). Μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1974 μ’ ένα αξεπέραστο καστ (Άλμπερτ Φίνλεϋ στον ρόλο του Πουαρό, Σον Κόνερι, Λορίν Μπακόλ, Άντονι Πέρκινς, Ζακλίν Μπισέ, Ίνγκριντ Μπέργκμαν κ. ά.) και το 2017 (Κένεθ Μπράνα στον ρόλο του Πουαρό, Πενέλοπε Κρουζ, Τζόνι Ντεπ, Μισέλλ Πφάιφερ κ. ά.). Την περίοδο 2017-2019 επίσης ανέβηκε σε θεατρική διασκευή του Κεν Λούντβιχ, στην οποία βασίστηκε ο Αντώνης Καλογρίδης για να σκηνοθετήσει την ελληνική ομότιτλη παράσταση στο θέατρο «Κάτια Δανδουλάκη» με εξίσου σημαντικό καστ, όπως Κάτια Δανδουλάκη, Αντώνης Καφετζόπουλος, Τάσος Χαλκιάς, Δάνης Κατρανίδης, Τάνια Τρύπη κ. ά.).