Βιβλίο Ο γιος μας 
Συγγραφέας Βαγγέλης Μπέκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Μπέκας σε αυτό το συγκλονιστικό και άκρως ανατρεπτικό μυθιστόρημα φωτογραφίζει με άφθαστο ρεαλισμό την αδελφική, τη μητρική, την ερωτική αγάπη και ως ποιο σημείο μπορεί να φτάσει κάποιος για να καλύψει αυτόν για τον οποίο νοιάζεται, τις ενδοοικογενειακές συνέπειες από την εξαφάνιση ενός παιδιού, τη σκοτεινή πλευρά όσων έκαναν περιουσία με απάτες και εγκλήματα αλλά ένα χωριό πίνει νερό στ’ όνομά τους και τη σκληρή, σκοτεινή νύχτα που έχει τους δικούς της κανόνες. Πρόκειται για μια καλοσχεδιασμένη ιστορία με ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες γεμάτη ερωτήματα που απαντώνται μόνο όταν πρέπει και με αγωνία που κορυφώνεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, όχι μόνο για την τύχη του παιδιού αλλά και για το τέλος των ηρώων που μπλέκουν εκόντες άκοντες σ’ ένα γαϊτανάκι εξελίξεων που δείχνουν παράλληλες ή άσχετες μεταξύ τους, δένονται όμως κάποια στιγμή με αξιοθαύμαστο τρόπο, οδηγώντας το μυθιστόρημα σ’ ένα δυνατό, αν και ίσως λίγο βιαστικό και με εκκρεμότητες, φινάλε.

Ο Νίκος Ντούσκας πηγαίνει με τον επτάχρονο γιο του, Γιώργο, για κυνήγι παρά το κακό προαίσθημα που έχουν κι αυτός κι η γυναίκα του, Μάγδα, ότι κάτι θα συμβεί. Παρ’ όλο που δε συμπαθεί τα όπλα, το υπόσχεται στο παιδί του να ψάξουν για θήραμα: «Γιατί έτσι κάνουν οι άντρες στα μέρη μας, γιατί έτσι πρέπει. Κι αν κάνεις ένα βήμα πίσω, θα κάνεις πολλά» (σελ. 26), τι μυστικά όμως κρύβει από τη γυναίκα του και σε τι κίνδυνο θα τον βάλουν αυτά; Έχει σχέση το παρελθόν του με την εξαφάνιση του παιδιού; «Άσπρο εγώ, μαύρο η Μάγδα. Κι ο μικρός μεγαλώνει κάπου στο γκρι» (σελ. 54), έτσι περιγράφονται οι σχέσεις του ζευγαριού. Ο συγγραφέας έχει φτιάξει σωστά τα ψυχογραφήματα των γονιών που χάνουν το παιδί τους και τους συμπαραστέκεται, καταγράφοντας τη στάση τους μεταξύ τους από κει και πέρα, πώς αντιδρούν (το σοκ που υπέστησαν δικαιολογεί κάποιες πράξεις που ίσως φανούν ανεδαφικές), πόσο συχνά καταφεύγουν στο δωμάτιο του παιδιού τους για τις τελευταίες αναμνήσεις μαζί του, πώς αναθυμούνται τα τελευταία γεγονότα, πόσο μετανιώνουν που έκαναν ό,τι έκαναν αλλά είναι αργά να γυρίσει ο χρόνο πίσω, πώς προσπαθούν να στηρίξουν ο ένας τον άλλον κλπ. «Εμείς ξοφλήσαμε. Αν δεν είναι τα παιδιά το μέλλον, τότε τι» (σελ. 305); Ο Νίκος, με πρωτοπρόσωπη αφήγηση, φέρνει στο φως νέα στοιχεία εις βάρος του ενώ ταυτόχρονα απευθύνεται σε κάποιο πρόσωπο που τον παρακολουθεί: «Κι αφού στα πω και ξαλαφρώσω, σκέψου καλά και μετά κάνε ό,τι θέλεις» (σελ. 13). Λέξεις-κλειδιά ξεπετάγονται σποραδικά και προσδιορίζουν τον χώρο και τον χρόνο αλλά το παζλ ολοκληρώνεται αργά.

Έχουμε επίσης τον αδερφό του Νίκου, Δημήτρη, ο οποίος τον είχε ακολουθήσει στη Θεσσαλονίκη όπου σπούδαζε αλλά παρέμεινε εκεί ως τώρα, εκμεταλλευόμενος την εμφάνισή του για να γοητεύει τις γυναίκες. Ξεκίνησε ως μπάρμαν στα Λαδάδικα κι έφτασε να έχει δικό του μαγαζί, σύντομα όμως βρέθηκε να χρωστάει σε τοκογλύφους κι έρχεται για να ζητήσει βοήθεια από τον ξάδερφό του και πρόεδρο του χωριού. Πίσω του αφήνει τη γυναίκα του, Άρτεμη, η οποία έχει κι εκείνη τη δική της ιστορία να αφηγηθεί, μιας και απειλητικά γράμματα και απρόσμενες επισκέψεις από αυτούς που κυνηγούν τον άντρα της την πανικοβάλλουν και η συνέχεια θα είναι εντελώς απρόβλεπτη. Γνωρίζουμε και τον πρόεδρο της κοινότητας των 400 κατοίκων του Αϊ-Γιώργη που έχει αποκτήσει σημαντική περιουσία, στάνες, χωράφια κλπ. χάρη στις βρώμικες δουλειές που έχει ανοίξει και τις πολύτιμες γνωριμίες του. Ο αδερφός του, ο τρελο-Πάνος, είναι λειψός στο μυαλό και φαφούτης αλλά έχει χρυσή καρδιά. Από την άλλη μεριά των συνόρων, στο κοντινό μουσουλμανικό χωριό, ζουν ο Ισμαήλ Μπετσάι και ο Ερίμ, οι οποίοι παρακολουθούν το σπίτι μιας νέας και όμορφης κοπέλας που ζει μόνη. Τι έχει συμβεί μεταξύ του Ερίμ και της Σιμπέλ; Ποιος είναι ο μουλάς που έρχεται στην περιοχή, τι αποζητάει και γιατί δεν τον καλοδέχεται ο πατέρας του Ισμαήλ, που αγωνίζεται να πείσει τον γιο του να μείνει μακριά του; Όλοι αυτοί αλλά και δευτερεύοντες ήρωες, ο καθένας παρ’ όλ’ αυτά με σημαντικό ρόλο στην ιστορία, όλοι τους δυνάμει ύποπτοι, γειτνιάζουν πολύ κοντά στα σύνορα.

Δυνατές, έξυπνες ιστορίες που συνδέονται διαδοχικά μέσα από κεφάλαια που μας πηγαίνουν πότε στη ζωή του ενός και πότε στου άλλου, με τον αφηγηματικό αόριστο να εναλλάσσεται συχνά με τον ενεστώτα διαρκείας ακόμη και στο ίδιο κεφάλαιο, κάτι που δίνει ένταση και γρήγορο ρυθμό και με την τριτοπρόσωπη αφήγηση «των Άλλων» να δίνει τη θέση της στην πρωτοπρόσωπη του Νίκου. Η λυρικότητα της γραφής είναι αξιοπρόσεκτη, μιας και στήνει το κατάλληλο φόντο για την εξέλιξη της ιστορίας. Ομίχλη, βροχή και καταιγίδες, κρύο, συγκροτούν την κατάλληλη ατμόσφαιρα και η γραφή αφήνει χώρο στη φύση να δείξει την παντοδυναμία της. Σημειωτέον ότι κάποια στιγμή το χωριό απομονώνεται λόγω πτώσης της γέφυρας και όλες οι επικοινωνίες και το ρεύμα κόβονται λόγω της καταιγίδας, οπότε ο κλοιός σφίγγει ακόμη περισσότερο! Κάποιες σκηνές ίσως έπρεπε να παραλειφθούν, κάποιες εξελίξεις ίσως χρειάζονταν μεγαλύτερη προσοχή στον χειρισμό, αυτό όμως που με στενοχώρησε αφάνταστα γιατί είχα παρασυρθεί από τη δίνη των γεγονότων και από την αληθοφάνεια των χαρακτήρων ήταν η τελευταία πράξη του Νίκου που ξεσκέπασε ένα καλά κρυμμένο μυστικό, στο οποίο όμως προσκολλήθηκε κι έτσι ένιωσα πως δεν άξιζε όλο αυτό στη Μάγδα, στη σύζυγό του. Γιατί έκανε αυτήν την επιλογή και γιατί δε μάθαμε πώς αντέδρασε η γυναίκα αυτή; Από ένα σημείο λοιπόν και μάλιστα ένιωσα πως όλη αυτή η υπέροχη πλοκή τυλίχτηκε βιαστικά σ’ ένα ανισοβαρές τέλος που από τη μια ανακούφισε κι από την άλλη με προβλημάτισε γιατί αφαίρεσε κομμάτι της συνολικής μαγείας.

«Ο γιος μας» είναι ένα μυθιστόρημα για τη διαρκή πάλη ανάμεσα στα λάθη που καραδοκούν και στην ιδιοσυγκρασία κάποιου που τα επαναλαμβάνει ή τα αποφεύγει, με τις αντίστοιχες φυσικά συνέπειες ανάμεσα σ’ εκείνον και τους γύρω του. Διαρκή δίπολα αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον, μιας και ταπεινοί, προσγειωμένοι πρωταγωνιστές από τη μια (συνήθως οι γονείς), ευχαριστημένοι με αυτό το λίγο που τους δίνει το χωράφι, το ζώο, ο Θεός ο ίδιος διαρκώς τσακώνονται και διαφωνούν με τα παιδιά που μεγάλωσαν με νουθεσίες και σκληρή ζωή αλλά με την πρώτη ανάσα καλοπέρασης έχουν πάρει αέρα τα μυαλά τους. Κάποιοι προσγειώθηκαν, κάποιοι παλεύουν με ανεμόμυλους φυτοζωώντας κι άλλοι παίρνουν τον στραβό δρόμο. Για όλους όμως θα έρθει η κάθαρση και η λύση, όλοι θα βιώσουν τις συνέπειες των πράξεών τους. Και το παιδί τελικά θα βρεθεί ή όχι; Τι συνέβη τη νύχτα που εξαφανίστηκε; «..ένα τίποτα είμαστε οι άνθρωποι. Ένα τίποτα. Και το ξεχνάμε. Μέχρι να συμβεί το κακό» (σελ. 67).

Βιβλίο Το μέγαρο Γιακουμπιάν
Τίτλος πρωτοτύπου The Yacoubian building (عمارة يعقوبيان)
Συγγραφέας Alaa al-Aswany
Μεταφραστής Αχιλλέας Κυριακίδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι απλό, συγκινητικό και πανέμορφο. Δε διαβάζεις μόνο για την Αίγυπτο από τη δεκαετία του 1950 έως του 1980 (η δράση διαδραματίζεται κυρίως στη δεκαετία του 1980 αλλά υπάρχουν ιστορικές και πολιτιστικές αναφορές στις προηγούμενες δεκαετίες). Τα μηνύματα που περνάει και η κατασκευή των χαρακτήρων είναι διαχρονικά, καθημερινά, λες και ζουν οπουδήποτε κα οποτεδήποτε. Στιγμές της καθημερινότητας, η νομοθεσία, οι επίσημες πολιτικές και κυβερνητικές αντιλήψεις, σαφή αντι-νασερικά συναισθήματα και πράξεις και χαρακτήρες που σίγουρα υπήρχε λόγος να προκαλέσουν σάλος στην Αίγυπτο όταν πρωτοκυκλοφόρησε. Τέτοια βιβλία με κάνουν να αναζητώ ξανά και ξανά Αιγύπτιους και γενικότερα αραβόφωνους συγγραφείς. Είναι το κάτι άλλο.

Βιβλίο Μειονότητα είναι…
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια συλλογή αφηγημάτων με άμεση, σχεδόν προφορική γλώσσα, που δεν αφήνει ασυγκίνητο κανέναν. Στο πρώτο μέρος έχουμε 14 αφηγήματα από τρεις επιστήμονες που ζουν στην Ανατολική Θράκη, μέσα από τα οποία ζούμε τον ρατσισμό, την αποξένωση, το φόβο που βιώνεις αν ανήκεις στους Τούρκους της Θράκης. Πώς νιώθεις αν γεννήθηκες και μεγάλωσες στη Θράκη και τώρα σε «απελαύνουν» οι καταστάσεις και πρέπει να γυρίσεις πίσω στο σπίτι (;) σου, στην Πόλη. Πώς νιώθεις όταν λένε ότι οι Τούρκοι είναι εχθροί, είναι ικανοί και να σκοτώσουν ακόμη και ξέρεις βαθιά μέσα σου ότι όλα αυτά είναι πλαστές φήμες που κυκλοφορούν επίτηδες για να τυφλώνουν τον κόσμο και να μην τον αφήνουν να δει την πραγματικότητα και τα συμφέροντα που κρύβονται πίσω από τέτοιου είδους σενάρια. Πώς νιώθεις όταν είσαι μουσουλμάνος και θες να βγάλεις δίπλωμα οδήγησης στην Ελλάδα (το συγκεκριμένο αφήγημα πραγματικά με ντρόπιασε που υπάρχει τέτοια γραφειοκρατία και τέτοια εμπόδια στην ελληνική νοοτροπία-κράτος). Σε γενικές γραμμές κανένα κείμενο δεν είναι βαρετό, όλα σε κρατάνε και όλα σου γεννάνε αισθήματα: πίκρα, αδικία, ανημποριά να βοηθήσεις, τρυφερότητα, συμπόνοια, ανθρώπινα συναισθήματα δηλαδή, αφού και οι Τούρκοι άνθρωποι είναι. Το βιβλίο συμπληρώνουν αναμνήσεις αντίστοιχου ύφους και βεληνεκούς του μεταφραστή των αφηγημάτων, Ρωμιού της Πόλης, που έζησε ακριβώς την ίδια εκδίωξη, αδικία και ρατσισμό αλλά από τους Τούρκους. Σε αυτό το βιβλίο αποτυπώνεται η ανθρώπινη πλευρά της μειονότητας, η καθημερινή, η πραγματική, τα άλλα υπακούν απλώς σε εντολές άλλων. Αν δεν θέλετε να εντρυφήσετε σε ιστορικά δοκίμια και να μπλέξετε με το ποια πλευρά λέει την αλήθεια και ποιων οι ισχυρισμοί για αλύτρωτα εδάφη είναι πιο αληθοφανείς, διαβάστε αυτά τα αφηγήματα και θα βρείτε την απάντηση.

Βιβλίο Πορφυρά παλάτια
Συγγραφέας Αίγλη Κρίκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία διαδραματίζεται στη Σαμαρκάνδη στα τέλη του 18^ου αιώνα, όπου ζει σ’ ένα χωριό η Σελιζέ με τον πατέρα της, Σάλεχ, μια σημαντική προσωπικότητα, με κύρος. Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται σε μια εποχή όπου κυριαρχούν οι πιστοί στο κίνημα των ουαχάμπι (μονοθεϊστές μουσουλμάνοι), σκοτώνοντας όσους ήταν αντίθετοι. Το ιππικό του παλατιού και ο στρατός των λόφων ελέγχουν το χαλιφάτο και φοβίζουν τους φτωχούς και πεινασμένους κατοίκους της περιοχής που δε σηκώνουν κεφάλι: «Όταν την εξουσία την προστατεύει η θρησκεία, τότε στο όνομα αυτής γίνονται τα μεγαλύτερα φονικά» (σελ. 16).

Ομολογώ πως περίμενα άλλο ένα ερωτικό μυθιστόρημα που θα εκμεταλλευτεί το σκηνικό της ερήμου και τα μυστικά της Ανατολής για να σμίξει μια χωριατοπούλα μ’ έναν χαλίφη και να ζήσουν πρωτόγνωρες στιγμές πάθους ξαπλωμένοι στην άμμο (άουτς!). Κάτι όμως το στυλ της γραφής, κάτι η θεματική ποικιλία, μιας και διαδραματίζονται και αρκετά περιστατικά γύρω από την κεντρική ιστορία, κάτι οι πολλές υποσημειώσεις για καλύτερη εμπέδωση της εποχής, του τόπου και των ηθών που επικρατούσαν τότε, σύντομα μου έδειξαν πως τα «Πορφυρά παλάτια» είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό και πως η κυρία Αίγλη Κρίκη έχει μελετήσει καλά το περιβάλλον και αγαπήσει τους χαρακτήρες της.

Το λεξιλόγιο και το συντακτικό είναι υπέροχα. «Ο Σάλεχ, σα γύρισε στο χωριό μετά το φονικό, ο τόπος δεν τον είχε!» (σελ. 12). «Η Σελιζέ, μια κόρη με υγρά πράσινα μάτια κοιτούσε τον κόσμο με βλέμμα καθαρό. Είχε χροιά αγριελιάς που έκανε το δέρμα της να γυαλίζει» (σελ. 18). Αυτή ήταν η πρώτη μου επαφή με την καλή πένα της συγγραφέως, η οποία παραθέτει πολλά καλολογικά στοιχεία στις περιγραφές της, χωρίς όμως να βαρυφορτώνει το κείμενο, που από μόνο του έχει πολλά θετικά χαρακτηριστικά. Οι ερωτικές σκηνές εναλλάσσονται με καλοδουλεμένες περιγραφές πολέμου και μαχών, μιας και από τα χρυσοποίκιλτα σαλόνια των παλατιών μεταφέρθηκα στα αιματοβαμμένα πεδία του πολέμου με την ίδια ένταση και ενάργεια. Ο έρωτας του Αμπίρ Κιζ Αρκάν και της Σελιζέ έχει κάποια εμπόδια ως την ολοκλήρωσή του όμως δεν είναι υπερβολικά πολλά και μπορώ να τα χαρακτηρίσω απόλυτα εναρμονισμένα με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι που καλείται να αντιμετωπίσει ο σάχης, οπότε μπόρεσα να αφοσιωθώ και στις παράλληλες ιστορίες του βιβλίου.

Οι περιγραφές των σπιτιών, του παλατιού, των καραβάν σαράι, των χανιών κ. ά. ίσως είναι λίγο περισσότερο εκτενείς απ’ όσο θα έπρεπε όμως δίνουν αυθεντικότητα στο μυθιστόρημα ενώ κάποιες λέξεις που είναι οικείες στον δικό μας καθημερινό λόγο τοποθετούνται στην πορεία της αφήγησης χωρίς να βοηθάνε στην εναργέστερη αναβίωση της μακρινής αυτής εποχής («αλά μπρατσέτα», «και πού ‘σαι!» κλπ.). Τέλος, η φράση «Όταν αρχίσουν να σου λείπουν τ’ άλογα, σέλωσε τους σκύλους», που ήταν και ο κινητήριος μοχλός πολλών χαρακτήρων για να προχωρήσουν στη ζωή τους, επαναλήφθηκε πολλές φορές και με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς ώστε σύντομα ατόνησε ως ιδέα.

Με συγκίνησε πάρα πολύ ο εξισλαμισμός του Αλεξανδρή, που υπήρξε θύμα του παιδομαζώματος και διακρίθηκε στο πεδίο της μάχης, φτάνοντας να γίνει κοτζάμπασης του σάχη Αμπίρ Κιζ Αρκάν και κατάφερε μετά από χρόνια να επιστρέψει στο σπιτικό του, καθ’ οδόν για μιαν αποστολή που του ανατέθηκε. Χωρίς να εκβιάζουν το συναίσθημα, οι παράγραφοι της επανένωσης με τους γονείς, τ’ αδέλφια, τους συγχωριανούς του ήταν συγκινητικές και πολύ δυνατές. Άλλο συναρπαστικό σκηνικό ήταν η απόπειρα δολοφονίας της υπεύθυνης του χαρεμιού από δυσαρεστημένες οδαλίσκες, με αποτέλεσμα να καεί το παλάτι και η πλοκή να προχωρήσει σε ένα αναπάντεχο στάδιο.

Τα «Πορφυρά παλάτια» είναι ένα τρυφερό και σκληρό μυθιστόρημα, γεμάτο περιπέτεια, έρωτα και εκπλήξεις, αποδίδει πιστά και μελετημένα τη ζωή στη Σαμαρκάνδη του 17^ου αιώνα και με ταξίδεψε σε παραμυθένια μέρη, τα οποία ταυτόχρονα δε δίστασε να απεκδύσει από τη μαγεία τους, καταγράφοντας σκληρές και ρεαλιστικές σκηνές προδοσίας, θανάτου και ανθρωποκυνηγητού.

Βιβλίο Ο προφήτης του Θεού
Τίτλος πρωτοτύπου L’ envoyé de Dieu
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία εκτυλίσσεται με δύο τρόπους: τον κύριο όγκο του κειμένου τον γεμίζουν η ζωή, τα διδάγματα, οι προφητείες και ο αγώνας του Μωάμεθ να διαδώσει τον ισλαμισμό ενώ στο παρασκήνιο, προς ξεκούραση του αναγνώστη, ξετυλίγεται διακριτικά και με φόβο Θεού η ερωτική σχέση του γραφέα με την υπηρέτρια Σάλουα. Ο κύριος Σινουέ περιγράφει παραστατικότατα, τεκμηριωμένα και λεπτομερέστατα όλες τις πτυχές της προσωπικότητας του Μωάμεθ, το ιστορικό υπόβαθρο του βίου του, τις αλλαγές που επέφερε, τις μεταβολές στην κουλτούρα και στην πίστη των Αράβων κλπ. Χωρίς να είναι κουραστικό ή υπερβολικά λεπτομερές, το κείμενο φωτίζει κάθε πλευρά της προσωπικότητας του θρησκευτικού ηγέτη ενώ ο γραφιάς δίνει φωνή σε κάποια ερωτήματα που ίσως ξεπηδήσουν κι από τον ίδιο τον αναγνώστη.

Αυτό που τονίζει επανειλημμένα ο συγγραφέας είναι το γεγονός ότι οι επιταγές του Ισλάμ διατυπώθηκαν σε εποχές και περιστάσεις τελείως διαφορετικές από τις σημερινές, οπότε κάποιοι που εκμεταλλεύονται το όνομα του Αλλάχ παραμένουν προσκολλημένοι σε αυτές τις απόψεις τις οποίες διατυμπανίζουν για να προσελκύουν τον κόσμο, κάτι που είναι εντελώς αντίθετο με τη φιλοσοφία του Ισλάμ. Προσπαθεί δηλαδή ο συγγραφέας να είναι αντικειμενικός, πιστός και «θεάρεστος», όμως δε χάνει ευκαιρία να υποδείξει και την παραπλάνηση που υφίσταται σήμερα ο πληθυσμός που πείθεται να ακολουθήσει τους σημερινούς θρησκευτικούς ταγούς.

«Ο προφήτης του Θεού» είναι η ιδανική πρώτη γνωριμία με τον Μωάμεθ και τον ισλαμισμό για όποιον θέλει να ερευνήσει, να διασταυρώσει, να μάθει, να σκεφτεί πάνω σε αυτήν τη φιλοσοφία.

Βιβλίο Περσέπολις 2: Η επιστροφή
Τίτλος πρωτοτύπου Persepolis 2
Συγγραφέας-Εικονογράφος Marjane Satrapi
Μεταφραστές Γεωργία Τσάκωνα, Μελίτα Γκουρτσογιάννη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Ηλίβατον (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα εκπληκτικό ιστόρημα (δεν μπορώ να το περιορίσω στο χώρο του κόμικ, αφού τα συναισθήματα που μου γέννησε δε μου τα γέννησε ούτε το καλύτερο βιβλίο). Ζούμε μπροστά μας τρισδιάστατο τον αποπροσανατολισμό των κατοίκων του Ιράν, τους αγώνες τους για την αποπομπή του εγκληματία Σάχη, τον εμφύλιο που ακολούθησε, την επέμβαση των Άγγλων, την καθιέρωση των μουτζαχεντίν στην εξουσία, τους θρησκευτικούς και κοινωνικούς περιορισμούς των κατοίκων, όλη τη σύγχρονη άγνωστη στους Ευρωπαίους ως προς την αντικειμενικότητά της. Και μια κοπέλα αποφασίζει να φύγει μακριά από όλα αυτά, μόνη και χωρίς χρήματα. Η ζωή στην Αυστρία δύσκολη, καταφεύγει στα ναρκωτικά, πεινάει, ζει όμως τελείως διαφορετική κουλτούρα, έρχεται πρώτη φορά σε επαφή με το αντρικό σώμα, αλλάζει. Κι όταν όλα καταρρέουν, επιστρέφει στην πατρίδα της για να τελειώσει τις σπουδές της. Παντρεύεται κι εκεί χάνει τελείως την πραγματική της ταυτότητα. Δεν ξέρει ποια είναι, πού πάει, τι θέλει. Και τα πράγματα ως προς την εμφάνιση της γυναίκας στο Ιράν χειροτερεύουν. Όλοι περιμένουν ένα καλύτερο μέλλον που δεν έρχεται. Μια δυνατή ιστορία που ντύνεται ακόμη καλύτερα με τη δωρικότητα και την ένταση του ασπρόμαυρου σχεδίου. Σκληρά βιώματα της συγγραφέως, καυτές αλήθειες που πονάνε (πώς βλέπει τη σύγχρονη ιστορία του τόπου του ο μέσος Ιρανός κι όχι η τηλεόραση), φονταμενταλισμός, καταπίεση της γυναίκας, πάρα πολλά πράγματα περνάνε μπροστά και πίσω από τις γραμμές και το σκίτσο. Μπράβο της που κατάφερε να ξεφύγει για δεύτερη φορά από όλα αυτά και να σταδιοδρομήσει στη Γαλλία, έστω και πληρώνοντας το βαρύτερο τίμημα, την απόσταση από τα αγαπημένα της πρόσωπα.

Βιβλίο Περσέπολις: μια αληθινή ιστορία
Τίτλος πρωτοτύπου Persepolis
Συγγραφέας-Εικονογράφος Marjane Satrapi
Μεταφραστές Γεωργία Τσάκωνα, Μελίτα Γκουρτσογιάννη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Ηλίβατον (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα εκπληκτικό ιστόρημα (δεν μπορώ να το περιορίσω στο χώρο του κόμικ, αφού τα συναισθήματα που μου γέννησε δε μου τα γέννησε ούτε το καλύτερο βιβλίο). Ζούμε μπροστά μας τρισδιάστατο τον αποπροσανατολισμό των κατοίκων του Ιράν, τους αγώνες τους για την αποπομπή του εγκληματία Σάχη, τον εμφύλιο που ακολούθησε, την επέμβαση των Άγγλων, την καθιέρωση των μουτζαχεντίν στην εξουσία, τους θρησκευτικούς και κοινωνικούς περιορισμούς των κατοίκων, όλη τη σύγχρονη άγνωστη στους Ευρωπαίους ως προς την αντικειμενικότητά της. Και μια κοπέλα αποφασίζει να φύγει μακριά από όλα αυτά, μόνη και χωρίς χρήματα. Η ζωή στην Αυστρία δύσκολη, καταφεύγει στα ναρκωτικά, πεινάει, ζει όμως τελείως διαφορετική κουλτούρα, έρχεται πρώτη φορά σε επαφή με το αντρικό σώμα, αλλάζει. Κι όταν όλα καταρρέουν, επιστρέφει στην πατρίδα της για να τελειώσει τις σπουδές της. Παντρεύεται κι εκεί χάνει τελείως την πραγματική της ταυτότητα. Δεν ξέρει ποια είναι, πού πάει, τι θέλει. Και τα πράγματα ως προς την εμφάνιση της γυναίκας στο Ιράν χειροτερεύουν. Όλοι περιμένουν ένα καλύτερο μέλλον που δεν έρχεται. Μια δυνατή ιστορία που ντύνεται ακόμη καλύτερα με τη δωρικότητα και την ένταση του ασπρόμαυρου σχεδίου. Σκληρά βιώματα της συγγραφέως, καυτές αλήθειες που πονάνε (πώς βλέπει τη σύγχρονη ιστορία του τόπου του ο μέσος Ιρανός κι όχι η τηλεόραση), φονταμενταλισμός, καταπίεση της γυναίκας, πάρα πολλά πράγματα περνάνε μπροστά και πίσω από τις γραμμές και το σκίτσο. Μπράβο της που κατάφερε να ξεφύγει για δεύτερη φορά από όλα αυτά και να σταδιοδρομήσει στη Γαλλία, έστω και πληρώνοντας το βαρύτερο τίμημα, την απόσταση από τα αγαπημένα της πρόσωπα.

Βιβλίο  Ο Άνθρωπος της Νύχτας
Τίτλος πρωτοτύπου Nattmannen
Συγγραφέας Jørn Lier Horst
Μεταφραστής Δέσπω Παπαγρηγοράκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Ο Άνθρωπος της Νύχτας» είναι το πέμπτο βιβλίο της σειράς με ήρωα τον Βίλιαμ Βίστιν και συμπτωματικά το πέμπτο που μεταφράζεται στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Διόπτρα, μιας και δεν ακολουθείται η σειρά κυκλοφορίας των βιβλίων. Πρόκειται για μια δύσκολη υπόθεση, με αρκετές ανατροπές, που μου έδωσε άφθονες πληροφορίες γύρω από τους θεματικούς άξονες που θέλησε να κινηθεί ο συγγραφέας. Το απόλαυσα κυρίως γιατί δεν είχε να κάνει με διεστραμμένους κατά συρροήν δολοφόνους αλλά με ένα γιγάντιο καρτέλ διακίνησης ναρκωτικών που καλείται ο Βίστιν να εντοπίσει και να εξαρθρώσει. Τα βήματα που ακολουθεί, η παράλληλη εξιχνίαση της υπόθεσης από την κόρη του, τα έντονα συναισθήματα που προκαλούνται κυρίως μέσα από τις περιπέτειες των νεαρών προσφυγόπουλων που καταφεύγουν στη Νορβηγία για να γλυτώσουν τον πόλεμο στη χώρα τους ήταν αρκετά από μόνα τους για να με κρατήσουν ως το τέλος.

Η υπόθεση περιπλέκεται όταν στο παιχνίδι μπαίνει μια εθνικιστική οργάνωση με σκοτεινό παρελθόν, κάνοντας τα πράγματα πιο δύσκολα για τον Βίστιν. Μέχρι να ξετυλιχτεί το κουβάρι υπάρχουν σκηνές ανθρωποκυνηγητού, αναπάντεχες εξελίξεις, περίεργες διασυνδέσεις, ύποπτες συμπτώσεις και η αρχή ενός φλερτ του επιθεωρητή, που καταφέρνει επιτέλους ν’ απαγκιστρωθεί από το φάντασμα της νεκρής γυναίκας του και να προχωρήσει στη ζωή. Σαν αναγνώστης προτιμώ να διαβάζω τις σειρές βιβλίων από την αρχή ώστε να παρακολουθώ την εξέλιξη των χαρακτήρων και των προσωπικών τους ιστοριών. Δυστυχώς εδώ αυτό δεν είναι εύκολο. Παρ’ όλ’ αυτά, το συγκεκριμένο διαβάζεται χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα, μιας κι απ’ ό,τι κατάλαβα οι ζωές του Βίστιν και των παιδιών του κορυφώνονται αργότερα. Στον «Άνθρωπο της Νύχτας» έχουμε μια λεπτή εξισορρόπηση στη σχέση του επιθεωρητή με την κόρη του, Λίνε, αν σκεφτεί κανείς πως ο ένας είναι αστυνομικός και πρέπει να λύσει την υπόθεση και η άλλη είναι δημοσιογράφος και ζητά την καταξίωση και τα πρωτοσέλιδα με τις αποκλειστικότητες. Παραδόξως, χειρίζονται πολύ καλά τα γεγονότα χωρίς ακρότητες και υπερβολές και χωρίς να προδίδουν την έννοια της οικογένειας που αποτελούν. Από την άλλη, ο γιος, Τόμας Βίστιν, είναι υποσμηναγός στη δύναμη που έστειλε η Νορβηγία στο Αφγανιστάν για βελτίωση των συνθηκών ζωής εκεί και διατήρηση της ειρήνης. Έτσι ο Βίστιν καταλαβαίνει πως η πατρική του συμπεριφορά, κολλητός με την κόρη και απωθητικός με τον γιο, οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση.

Στην υπόθεση λοιπόν μπλέκεται μια εθνικιστική οργάνωση, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας να εκφράζει τις σκέψεις του για τον μουσουλμανισμό και το Ισλάμ και να δείχνει πόσο εύκολα μπορούν να χειραγωγήσουν ανθρώπους οι εθνικιστικές εξτρεμιστικές οργανώσεις που δεν αποσκοπούν απλά στον διωγμό των ξένων από τη Νορβηγία αλλά σε πράγματα πολύ χειρότερα. Η προπαγάνδα τους και ο τρόπος με τον οποίο πλαστογραφούν τεκμηριωμένα γεγονότα της Ιστορίας απλά με εξόργισαν (προσέξτε τι διαδίδουν για τη «Νύχτα των Κρυστάλλων» και πώς τη χρησιμοποιούν για να προσελκύσουν ανθρώπους με μίσος απέναντι στους Εβραίους). Επίσης, εύληπτα και χωρίς φιοριτούρες καταγράφεται το πώς οι πολιτικές δυνάμεις της άκρας δεξιάς καλλιεργούν μια αρνητική εικόνα για όσους πρόσφυγες και μετανάστες αιτούνται άσυλο στη Νορβηγία («με τον επιτρεπόμενο αριθμό μεταναστών», σελ. 247, συγχωρέστε με όμως ακόμη γελάω φέρνοντας στον νου οικείες ελληνικές τακτικές), μεγαλοποιώντας την εγκληματικότητα και δημιουργώντας φόβο. «Έτσι καλλιεργήθηκε ένα κλίμα που αποτέλεσε πρόσφορο έδαφος για ρατσιστικές πράξεις βίας» (σελ. 96).

Μου έκαναν εντύπωση δύο πράγματα: το σύστημα υποδοχής προσφύγων και πόσο απόλυτα συνυφασμένο με τη ζωή των Νορβηγών είναι η σύνδεση μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών. Πολύ εύκολα φτάνει κανείς στα σύνορα με τη Σουηδία και την Τσεχία ενώ από τη Δανία έρχεται κάποιος με ένα απλό καραβάκι! Και μιλάμε για μια καθημερινή βόλτα, όχι για ένα ταξίδι, αναψυχής ή επαγγελματικό! Από την άλλη συγκινήθηκα με την οργάνωση και τις υποδομές που υπάρχουν για όσα νεαρά παιδιά φτάνουν ολομόναχα στη χώρα και πρέπει ν’ αντιμετωπιστούν χωριστά ως περίπτωση είτε λόγω ψυχολογικών προβλημάτων από τις κακουχίες είτε λόγω του ότι πρέπει να προσαρμοστούν στη νέα γη πριν ενταχθούν στο σύστημα. Και πάλι θα βρεθούν κάποιοι επιτήδειοι να εκμεταλλευτούν αυτές τις αδυναμίες για να πραγματοποιήσουν τα δικά τους σχέδια.

Τέλος, μου έκανε εντύπωση η στάση του συγγραφέα απέναντι στους χρήστες ηρωίνης, τους οποίους τοποθετεί στις σωστές τους διαστάσεις μέσα στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή, κάτι αδιανόητο για την Ελλάδα. Έπρεπε δηλαδή να διαβάσω βιβλίο Νορβηγού συγγραφέα για να αντιληφθώ τι πραγματικά συμβαίνει στο μυαλό, το σώμα και τη ζωή αυτών των ανθρώπων και να δω μια άλλη, πρωτόφαντη οπτική! «Η ηρωίνη δεν αποτελεί απειλή για την υγεία… Είναι ένα φυσικό αναλγητικό προϊόν… Φταίει η ενοχοποίηση του τρόπου ζωής και η εξάρτηση που καταστρέφουν τον χρήστη… Αν ένας χρήστης δεν είχε την ανάγκη των ενδιάμεσων στην αγορά της ηρωίνης, δεν θα τον έβλεπε κανείς ως εξαρτημένο ναρκομανή» (σε. 222-223). Στη συνέχεια παρατίθενται πρωτόφαντες τακτικές αντιμετώπισης και περίθαλψης των χρηστών που στην Ελλάδα δεν πιστεύω ότι θα υλοποιηθούν ποτέ και χάρη σε αυτήν τη ματιά τοποθετήθηκαν οι ηρωινομανείς σε λογικές βάσεις. Δεν περίμενα ποτέ ότι θα συναντούσα τέτοια εύνοια σε ανθρώπους που εδώ τουλάχιστον είναι παραπεταμένοι και έρμαια της τύχης τους!

«Ο Άνθρωπος της Νύχτας» είναι μια συναρπαστική περιπέτεια του Βίλιαμ Βίστιν γεμάτη εκπλήξεις, ανατροπές και τρυφερά πανανθρώπινα μηνύματα, καθώς και με μια οπτική κι έναν όγκο πληροφοριών για τις υποδομές της Νορβηγίας και της Σουηδίας που με άφησαν άφωνο. Το κουβάρι των δικτύων που τελικά καλείται να εξαρθρώσει ο επιθεωρητής ξεμπλέκεται σταδιακά μέσα από μια σειρά γεγονότων που με έκαναν να γυρίζω πυρετικά τις σελίδες ως το πολυπόθητο τέλος και η πλοκή με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Ανησυχία
Τίτλος πρωτοτύπου Huzursuzluk
Συγγραφέας Zulfu Livaneli
Μεταφραστής Φραγκώ Καράογλαν
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι λυρικό και εξισορροπημένο απέναντι στις κάθε είδους διαφορές που ταλανίζουν φυλές ή και ολόκληρα κράτη. Το γνωστό ονειρεμένο, τρυφερό και βαθιά φιλοσοφημένο συγγραφικό στυλ της τουρκικής λογοτεχνίας έχει βρει τον καλύτερο εκπρόσωπό του στον Zulfu Livaneli. Η ιστορία εκτυλίσσεται σταδιακά, ορθά, με ανθρώπινες, συγκινητικές και ρεαλιστικές σκηνές ενώ το ταξίδι που κάνει ο Ιμπραήμ είναι γεμάτο περιγραφές χαρακτήρων και καταστάσεων, χωρίς πουθενά να ξεφεύγουμε από τον άξονα ενός μυθιστορήματος για να παρασυρθούμε είτε σε φιλοσοφική ποίηση στυλ Χαλίλ Γκιμπράν είτε σε προκλητικό, εριστικό, μονόπλευρο μανιφέστο κατά του ISIS και του φανατισμού.

Το κείμενο είναι ένα γάργαρο ποτάμι, ήσυχο και διακριτικό, που ρέει ανάμεσα σε ένα ειδυλλιακό περιβάλλον στο οποίο θες να μείνεις για όσο περισσότερο γίνεται ενώ ταυτόχρονα από τη βοή του και την ορμή του ξέρεις πως θα είναι θανάσιμο έτσι και υπερχειλίσει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο και οι ιδέες που παραθέτει ο συγγραφέας, η κοσμοθεωρία του, αυτά που θέλει να πει, καταγράφονται διακριτικά, ακριβοδίκαια, πλειστάκις όμως η αδικία που νιώθει, οι ακρότητες που γίνονται εις το όνομα του Αλλάχ, η αδιαφορία των επίσημων χειλέων απέναντι σε απάνθρωπες συμπεριφορές και ωμότητες, είναι καταστάσεις που γεμίζουν την πένα του με οργή και μένος. Δεν αρχίζει όμως να «κηρύττει από άμβωνος», προτιμά να παραμείνει στο ταπεινό ύψος της ανθρώπινης ψυχής και να φέρει τον αναγνώστη αντιμέτωπο με τον βαθμό παραφροσύνης μέσα από παραστατικές εικόνες και να τον κάνει κοινωνό των ανομολόγητων βασανισμών που υφίστανται αθώοι άνθρωποι από κτήνη που πιστεύουν τυφλά απλώς σε μια διαταγή ενός χαλίφη! Η ήρεμη σχετικά οικογενειακή ζωή στο Μάρντιν αντιδιαστέλλεται με τις περιπέτειες μιας προσφυγοπούλας που περνάει του λιναριού τα πάθη μέχρι να ξεφύγει και να βρει άσυλο στην Τουρκία.

Πολλές φορές η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ιμπραήμ εναλλάσσεται με τα κεφάλαια-μονολόγους κάποιων ανθρώπων που συναντάει ο αφηγητής στην πόλη όπου επέστρεψε κι έτσι αντί να έχουμε διάλογο και ερωταποκρίσεις ο Λιβανελί κατέφυγε στο τέχνασμα του μονόλογου, δίνοντας σε κάθε έναν συνομιλητή διαφορετικό ύφος και λεξιλογικό πλούτο, αμεσότητα και ζωντάνια. Άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα του μυθιστορήματος είναι το χιούμορ, που πετάγεται στις πιο φορτισμένες περιστάσεις, χαρίζοντας μια ανάσα στον πιεσμένο συναισθηματικά αναγνώστη. Ποτέ όμως το χιούμορ δεν είναι ειρωνεία ή σαρκασμός, απλώς δίνει μια ανάλαφρη νότα σε δύσκολες καταστάσεις, με κύριο «εκπρόσωπο» τη μητέρα του Χουσεΐν Γιλμάζ, τον άνθρωπο που αντιπροσωπεύει το μεταίχμιο ανάμεσα στο φωτισμένο και σαφώς καλύτερα εφοδιασμένο μέλλον και στο παρωχημένο, δεισιδαίμον παρελθόν. Η μάνα είναι ένας άνθρωπος που λέει με λανθασμένο τρόπο καινούργιες εκφράσεις, πιστεύει απόλυτα στο κακό και στις βασκανίες που απαιτούνται για να διωχθεί αυτό απ’ το σπίτι, είναι πιστή και δύσκολα θα ανοιχτεί σε νέες εμπειρίες, ξεροκέφαλη και πείσμων: «Αν με λογάς για μάνα σου, θα κάνεις αυτό που σου λέω. Με τα χέρια αυτά έπλενα τα πανιά σου, το σκατό σου είναι ακόμα στα νύχια μου, δε θα σου χαλαλίσω τους κόπους που έκανα για σένα, είπε» (σελ. 139). Η αθωότητά της, η άγνοια και η αμάθεια είναι τα γνωρίσματα εκείνα που θα δώσουν την αφορμή στον συγγραφέα να δείξει τα προτερήματα και τα μειονεκτήματα μιας αρνητικότητας απέναντι στο ρηξικέλευθο και μιας επίμονης και αδικαιολόγητης προσκόλλησης στο παρελθόν.  Μήπως λοιπόν αυτή η γυναίκα αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που υπάρχει ακόμη στα βάθη της Ανατολής;

Ο Ιμπραήμ επιστρέφει λοιπόν στο Μάρντιν και αρχίζει να ρωτάει φίλους κυρίως, μιας και οι συγγενείς του έχουν πεθάνει ή φύγει, για τις τελευταίες μέρες του Χουσεΐν. Ο Χουσεΐν Γιλμάζ, εθελοντής σε προσφυγικό καταυλισμό στα σύνορα της χώρας, ερωτεύτηκε τη Μελεκνάζ, μια Σύρια πρόσφυγα με τυφλό μωρό στα χέρια της, σε τέτοιο βαθμό που διέλυσε τον αρραβώνα του με τη Σαφιέ, βυθίζοντας τις οικογένειές τους στο πένθος και τον διασυρμό και στιγματίζοντας για πάντα τη Μελεκνάζ ως προσωποποίηση του Σατανά και μάγισσα για τους δικούς του ανθρώπους (τι λέγαμε πριν για τη μάνα του; ). Τι απέγινε όμως αυτή η γυναίκα, την οποία ο ISIS, εξαιτίας του οποίου κατέφυγε στην Τουρκία, δεν έπαψε να την κυνηγάει;

Η ιστορία είναι και ένα ταξίδι στα ανέμελα, αθώα σχετικά παιδικά χρόνια του καθενός από μας («…από τον ξεχωριστό εκείνο κόσμο που λέγεται παιδική ηλικία», σελ. 20), που επιστρέφει μετά από καιρό, όταν πια τα πάντα έχουν αλλάξει και δεν υπάρχει κάτι οικείο για να γεφυρώσει το χάσμα της απουσίας. Οι λέξεις που ζωντανεύουν τις πρώτες μας ανάσες και τις ξαναφέρνουν στο μυαλό μας ως γλυκόπικρη θύμηση είναι τόσο γοητευτικές και οικείες: «Τις εντυπώσεις του διαφορετικού εκείνου κόσμου, όπου οι μέρες διαρκούσαν πιο πολύ, ο ήλιος βασίλευε αργότερα, ο χρόνος κυλούσε πιο αργά, που μας χτυπούσε βαρεμάρα και δεν ξέραμε τι να κάνουμε, προσπαθούσαμε να εφεύρουμε παιχνίδια να παίξουμε…» (σελ. 22). Κι επιστρέφεις μεγάλος, πιο ώριμος ή πιο ταλαιπωρημένος: «…με συνεπαίρνει αυτή η παράξενη αίσθηση, θα την έλεγα θλίψη αλλά δεν είναι ακριβώς, σαστιμάρα θα μπορούσε επίσης να την πει κανείς ή μήπως νοσταλγία, ίσως ένα αξεδιάλυτο κράμα όλων αυτών» (σελ. 28).

Η ίδια η πόλη του Μάρντιν περιγράφεται εκπληκτικά και συμβολίζει το βάθος της Ιστορίας της Τουρκίας, εκπροσωπεί όλη τη γοητεία της Μεσοποταμίας, ταράζεται απ’ τον ήχο από την άμμο που τρίζει όταν φυσάει άνεμος από τη Συρία, λες πως όπου να ‘ναι θα πεταχτούν βασιλιάδες και τζίνι από ξεχασμένα παραμύθια. Κι όμως εκεί ζουν, αναπνέουν, μεμψιμοιρούν και κάνουν λάθη άνθρωποι με σάρκα και οστά, εκεί έζησε ο Χουσεΐν που όδευε προς ένα αναπόφευκτο τέλος, εκεί διαπράττονται ακρότητες. Γι’ αυτό: «Η πόλη αυτή δεν είναι πια η δική μου πόλη» (σελ. 29). Και το χειρότερο είναι αυτή η λεπτή ισορροπία που καλείσαι να διατηρήσεις όταν βρεθείς ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, ειδικά όταν έρχεσαι από τα βάθη της χώρας για να μείνεις σε μια Κωνσταντινούπολη: «…εμείς, οι γνωρίζοντες γραφή κι ανάγνωση αυτού του κόσμου, είμαστε σαν ακροβάτες που κάνουν άλμα στο κενό. Είχαμε αφήσει το σκοινί της ανατολής κι είχαμε γκρεμοτσακιστεί γιατί δεν μπορέσαμε να πιαστούμε από το σκοινί της δύσης» (σελ. 79).

Ας επιστρέψουμε στο θρησκευτικό υπόβαθρο του μυθιστορήματος. Η αντικειμενική ματιά του Λιβανελί και τα ήρεμα κυρίως λόγια που χρησιμοποιεί σχηματίζουν μια πανανθρώπινη εικόνα, πασιφιστική και ουδέτερη για τις διαφορές που ουσιαστικά δεν υπάρχουν ανάμεσα στους ανθρώπους, ανεξάρτητα σε ποιο Θεό πιστεύουν. «Στο Μάρντιν των παιδικών μου χρόνων ήταν και το Ισλάμ διαφορετικό… Όλοι, συρορθόδοξοι, μουσουλμάνοι, εβραίοι, μήδοι, ζωροάστρες, έκαναν παρέα και φιλίες στο σχολείο και στην αγορά, τις ιερές τους μέρες εύχονταν ο ένας στον άλλον και γιόρταζαν μαζί… Όμως τώρα είναι μια πόλη που έχει κλειστεί για τα καλά στον εαυτό της, μια πόλη που έχει σκοτεινιάσει κάτω απ’ τη σκιά ενός πωρωμένου, οργισμένου Ισλάμ» (σελ. 31). Δεν μπορεί όμως να μείνει αμέτοχος στον απίστευτο βαθμό μεταποίησης και αλλαγής της θρησκευτικής πίστης, κάτι που χαλάει την αρμονία της καθημερινής ζωής και αλλάζει για πάντα το πεπρωμένο των αθώων, οπότε η πύρινη πένα του εκτοξεύει μύδρους προς κάθε κατεύθυνση, με τη μορφή σκληρών και ωμών περιγραφών. Μα τι άλλαξε τόσο πολύ και τόσο σύντομα; «Απ’ τη μια το αποτρόπαιο ISIS, απ’ την άλλη το ΡΚΚ, και αντίπερα οι κρατικές δυνάμεις ασφαλείας, τι είναι εν τέλει τούτη δω, παρά μια πόλη έρμαιο των συγκρούσεων, γεμάτη φόβο;» (σελ. 31). Επομένως, με αφορμή τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των Γεζιντί, ενός σχεδόν ποιητικού και ειρηνικού λαού, και τις ακρότητες της νοοτροπίας των μελών του ISIS, ξετυλίγεται μια πολυποίκιλη αναφορά σε θέματα θρησκείας και λατρείας.

Το συναρπαστικό αυτό μυθιστόρημα είναι γεμάτο ερωτήματα για το παρόν και το μέλλον του κόσμου, με εφαλτήριο τη μουσουλμανική αντίληψη και τον τρόπο με τον οποίο έχει διασπαστεί κι επηρεάζει χιλιάδες κόσμου. Καταγράφει αδυσώπητα τις ποικίλες μορφές ρατσισμού, από τη βία ως τον βασανισμό και δείχνει ξεκάθαρα το γεγονός πως όπου κι αν πας δε γλυτώνεις. «Κοντολογίς, στην Αμερική χάσαμε πια την ησυχία μας. Μεγάλοι και παιδιά, όλοι φοβόμαστε, μέσα μας κυριαρχεί η ανησυχία. Ίδια είναι η κατάσταση κι εδώ, ίσως μάλιστα χειρότερη. Σε ποια γωνιά του κόσμο όμως έμεινε ησυχία» (σελ. 157). Τι γίνεται λοιπόν όταν ζεις σε μια χώρα κατά το ήμισυ προσκολλημένη σε προλήψεις, κατά το ήμισυ γεμάτη ψεύτικες υποσχέσεις για όσους εθελοτυφλούν κι αφήνονται ακρίτως να παρασύρονται από μακρινούς παραδείσους, χαρίζοντας την επίγεια κόλαση στους αντιφρονούντες; Τι γίνεται όταν αυτή η χώρα έχει σύνορα που ανοίγουν για τους πρόσφυγες αλλά τα κλείνει ερμητικά η Ευρώπη; Τι συμβαίνει όταν είσαι κυκλωμένος και παγιδευμένος; Στρέφεσαι μέσα σου κι αγωνίζεσαι να βρεις τα θετικά χαρακτηριστικά του εαυτού σου σε ένα δύσκολο και σκληρό ταξίδι, σαν αυτό που μου χάρισε για άλλη μια φορά ο Ζουλφί Λιβανελί. Κι όπως λέει χαρακτηριστικά: «Ο κόσμος αυτός είναι ένα παραθύρι / Έρχεσαι, κοιτάς και φεύγεις» (σελ. 134).

Βιβλίο Αργοναύτες του έρωτα
Συγγραφέας Τάσος Κοντογιαννίδης
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Άγκυρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Νιώθω τα βιώματα του συγγραφέα για τη γενοκτονία των Ποντίων, για τις ταλαιπωρίες που υπέστη ο ελληνικός πληθυσμός ώσπου να εγκατασταθεί εδώ και καταλαβαίνω ότι ο συγγραφέας θέλει να αποτινάξει το μίσος αυτών των αιώνων και να βρει μια λύση για να προχωρήσουμε ως ανθρωπότητα και ως προσωπικότητες παραπέρα. Δυστυχώς όμως η πένα του είναι πολύ αδύνατη. Το κείμενο, αν και ρέει και δε σε κουράζει, δεν είναι καλογραμμένο. Οι ποντιακοί ιδιωματισμοί πρέπει να συνοδεύονται από επεξηγήσεις για να τους κατανοήσει ο αναγνώστης (επεξηγούνται κάποιοι αλλά όχι όλοι). Η ίδια η ιστορία είναι σχετικά καλή. Ο Έλληνας και η Τουρκάλα γνωρίζονται και αποφασίζουν να παντρευτούν, ειδικά όταν η Εμινέ μένει έγκυος. Οι γονείς του από τη Δράμα, διωγμένοι από τον Πόντο, οι γονείς της Τούρκοι από τον Πόντο (ο αδερφός της μέλος των Γκρίζων Λύκων). Φυσικά, εμπόδια ανυπέρβλητα. Τι γίνεται όμως όταν ο πατέρας πείθεται να πάει στα πάτρια εδάφη του Πόντου και να ξαναζήσει τα παιδικά του χρόνια και τον ξεριζωμό των γονιών του; Κι αφού περνούν του λιναριού τα πάθη οικογενειακώς (οι Γκρίζοι Λύκοι απειλούν να διώξουν τον αδελφό της Εμινέ από την ομάδα) έρχεται ο γηραιότερος του χωριού να δώσει τη λύση, αποκαλύπτοντας τι πραγματικά συνέβη τη νύχτα που γεννήθηκε η Εμινέ.

Ωραία πλοκή, που ειλικρινά θα μπορούσε να γραφτεί αλλιώς. Τώρα έχουμε ένα γάργαρο κείμενο που προχωρά ανεμπόδιστα με πολύ ωραίες περιγραφές συνηθειών του τόπου και ιστορικών στοιχείων (στην ιστοριογραφία τον φαντάζομαι πιο δυνατό τον συγγραφέα) και το απαραίτητο ευτυχισμένο τέλος. Κλείνοντας έχω δύο απορίες: ενώ στον Πόντο ο πατέρας μιλάει με τους χωριανούς στα τουρκικά και ο συγγραφέας μας εξηγεί ότι ο άνθρωπος τα θυμόταν από τότε, όταν πρωτογνωρίζονται τα δυο παιδιά στη Στουτγάρδη μιλάνε κατευθείαν μεταξύ τους (στα ελληνικά ή στα τουρκικά ή στα αγγλικά; εδώ δεν διευκρινίζεται). Από την άλλη πόσο εύκολα μπαίνεις στο γερμανικό πανεπιστήμιο; Χωρίς εξετάσεις, χωρίς διάβασμα; Όλο αυτό το στάδιο της προετοιμασίας το προσπερνάμε κι η Εμινέ πάει στο πανεπιστήμιο! Χαζές λεπτομέρειες για μένα που δε σε εμποδίζουν να διαβάσεις τις περιπέτειες των νέων αργοναυτών. Αλλά το κείμενο επιμένω ότι έχει αδύναμα σημεία.