Βιβλίο Κάποτε θα γράψω ένα βιβλίο 
Συγγραφέας Ρέα Βιτάλη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο λόγος της συγγραφέως ρέει αβίαστα, με παρέσυρε από την αρχή σ’ ένα ταξίδι στον χρόνο, μου σύστησε δύο υπέροχους ανθρώπους, με τα καλά και με τα κακά τους, μου χάρισε εξομολογήσεις ψυχής και ταυτόχρονα έβαλε τα πράγματα στη θέση τους ως προς το τι πραγματικά βίωναν οι Έλληνες τις χρυσές δεκαετίες πριν τη Δικτατορία του 1967. Ο πατέρας της, Κώστας Κασιδόπουλος, ήταν εμπορικός αντιπρόσωπος της ΤΟΥΟΤΑ και ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, όπου «το απόλυτο όνειρο, σχεδόν άπιαστο» ήταν ένα αυτοκίνητο. Ήταν άνθρωπος αείροος, αστείρευτος, δίκαιος, δε σταματούσε πουθενά, ήθελε όλο και με κάτι να ασχολείται, στράφηκε στο duty free του Ελληνικού, θέλησε να μπει στον χώρο της ναυτιλίας, έκανε χιλιάδες πράγματα. Αξέχαστες έχουν μείνει οι αυτοκινητοπομπές που δημιουργούσε από την Αθήνα την περίοδο των Διεθνών Εκθέσεων Θεσσαλονίκης και πέρναγε από χωριά και πόλεις, όπου τα πάντα σταματούσαν για να χαζέψουν τις «κούρσες»! «Και ο πατέρας μου έλαμπε. Πώς να μπορούσα να περιγράψω πώς έλαμπε; Σαν να ήταν λουστρίνι» (σελ. 14)! Όλα αυτά σε «…μια εποχή που έτσι κι αλλιώς οι πατεράδες έμοιαζαν λίγο με θεούς, δεν τους είχες δα και σε αποκλειστικότητα» (σελ. 24).

Βέβαια, «η δουλειά του μπαμπά δεν ήταν μόνο δουλειά του μπαμπά», μιας και το σπίτι αρχικά ήταν πάνω από την έκθεση αυτοκινήτων στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη λεωφόρο Κηφισού.  Πώς απέκτησαν την αντιπροσωπεία, πώς δούλευαν και πώς προσλαμβάνονταν οι υπάλληλοι, ποιες ήταν οι επαγγελματικές αλλά και προσωπικές σχέσεις τους, από πού ξεκίνησαν όλα αυτά, είναι γεγονότα που η συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια, μελετημένα, αναμεμιγμένα με τα προσωπικά της βιώματα που ζωντανεύουν με ενάργεια εκείνη την εποχή. Και η μάνα της, η Βέτα; «Κάπου λοξά, πλαγίως» στο οικογενειακό τους κάδρο. Πώς ήταν οι σχέσεις των γονιών της μεταξύ τους, πόσο μεγάλο κομμάτι έκλεβε η δουλειά απ’ τη ζωή τους, πώς ήταν οι εκδρομές τους με το αμάξι: «Οι γονείς μου ήταν νέοι, απασχολημένοι και λαχανιασμένοι. Κάπου εκεί ανάμεσα έπρεπε να είναι και γονείς» (σελ. 21). Όλα αυτά στο άτυπο πρώτο μέρος, μιας και ένα σημαντικό γεγονός ανέτρεψε τα πάντα στη ζωή όλων τους κι έτσι στη συνέχεια ταξιδεύουμε πίσω στον Δομοκό της δεκαετίας του 1930, όπου μαθαίνουμε για τους γονείς του Κωνσταντίνου, για την ακόμη πιο σκληρή δεκαετία του 1950 και πώς ξεκίνησε ο πατέρας της συγγραφέως την εμπορική του καριέρα, πώς γνωρίστηκαν οι γονείς της, με τα κεφάλαια να σημειώνονται με αντίστροφη αρίθμηση, οδηγώντας μας ξανά στο απευκταίο τέλος όπου τα πάντα σταμάτησαν και στην οικογενειακή φωτογραφία των γονιών της συγγραφέως. Ε, όσο και να συγκρατήθηκα, φτάνοντας στην τελευταία σελίδα δάκρυσα.

Αυτό που μου άρεσε ακόμη περισσότερο στο βιβλίο και το βοηθάει έτσι να ξεπεράσει τη στείρα βιογραφία, είναι το γεγονός πως η Ρέα Βιτάλη δε μένει μόνο στις οικογενειακές της αναμνήσεις αλλά περιγράφει και την ευρύτερη εποχή με τραγικωμικά σχόλια: «Δεν υπάρχει άνθρωπος της γενιάς μας που να ‘χει νορμάλ φωτογραφία. Η δόξα της επιτήδευσης» (σελ. 17). Πόσο γλυκόπικρη η παρατήρηση: «Εσωστρεφής η «αρχιτεκτονική» των οικογενειών. -Κλείστε τα παράθυρα, θα μας ακούσει ο κόσμος…Το μέγα φόβητρο» (σελ. 35). Χιλιάδες αναμνήσεις που τεκμηριώνουν αντίστοιχα χιλιάδες πληροφορίες κυρίως για τη δεκαετία του 1960 και του 1970, «μια εποχή που έβραζε αλλά καπάκωνε»! Κι όσο γράφει με νοσταλγία τα δικά της βιώματα, τόσο δεν ξεχνά να στηλιτεύει τις πραγματικά και αντικειμενικά δύσκολες στιγμές είτε του απλού λαού είτε της Ιστορίας και να τις θυμίζει στον αναγνώστη, γιατί… καλή η νοσταλγία αλλά υπάρχει και η πραγματικότητα.

Το ατελιέ του μόδιστρου Γιάννη Βούρου, η Φωκίωνος Νέγρη, προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, μαγαζιά-σταθμοί στη διασκέδαση και στο φαγητό της εποχής, οι εκπομπές στο ραδιόφωνο, τα κομμωτήρια με τις κάσκες και τα κοκαλωμένα μαλλιά, το Ελληνικό με την Αμερικάνικη Βάση, η άφιξη της τηλεόρασης («…σύντομα δημιουργήθηκαν δύο κοινωνικές τάξεις ανθρώπων. Εκείνοι που διέθεταν τηλεόραση κι εκείνοι που την ονειρεύονταν», σελ. 67). Όλα δοσμένα με τέτοιο τρόπο που ένιωθα να είμαι κι εγώ μέλος της οικογένειας ή να μπαίνω στα σπίτια του κόσμου που βίωνε το καταναλωτικό θαύμα: «Μα όλα ήταν σαν μπαούλα τότε. Μνημειακά. Χορταστικά και θορυβώδη. Να αποδίδουν τη λαχτάρα απόκτησης. Ν’ αξίζουν τα λεφτά τους και την προσμονή» (σελ. 68-69). Κι όλα αυτά σε αντίβαρο της επαρχίας: «Πόσο δομημένοι οι άνθρωποι! Αξιόμαχοι. Ετοιμοπόλεμοι για τη ζωή αλλά και στωικοί για το τέλος» (σελ. 73). Και ιδού η πληγή της αστυφιλίας: «Οικόπεδα σκοτώνονταν για διαμερισματάκια-κλουβιά υπερυψωμένου ισογείου. Να μην τους ξέρει κανένας. Αυτό κι αν ήταν ντέρτι. Το να δραπετεύεις από ασφυκτικούς κλοιούς. Από μάτια που παρακολουθούν την κάθε σου κίνηση. Ζωές που αποκτούσαν ζωή κατασκοπεύοντας τη δική σου» (σελ. 70-71). Οι διαφορές στην κοινωνική αναρρίχηση του 1960 και του 1980, όπου, από τα σαβουάρ βιβρ, τους κανόνες, τους τρόπους  περάσαμε στην ορθάνοιχτη πόρτα του πλούτου όπου μπαίνει ο καθένας που τα κατάφερε μ’ ένα πούρο! «Το εμπόριο είναι είδος δημιουργίας. Το όνομα για τον έμπορο δεν είναι μεγαλομανία, δεν είναι ψώνιο. Είναι ό,τι η υπογραφή για τον καλλιτέχνη, για τον ζωγράφο…Το εμπόριο είναι εμμονή» (σελ. 65).

«Κάποτε θα γράψω ένα βιβλίο», δηλώνει η Ρέα Βιτάλη κι έτσι καταθέτει, καταγράφει, καταμετρά «…μικρές ιστορίες σαν του ραδιοφώνου που διέθεταν τότε τα σπίτια», γραμμένες με γλαφυρότητα, μελαγχολία και ρομαντισμό. Γραφή γρήγορη, σχεδόν προφορική («Πω, πω ιστορία! Θες να την ακούσεις; Το φαντάζομαι», σελ. 39), με ελάχιστες επαναλήψεις που δικαιολογούνται από τον καταιγιστικό ρυθμό αφήγησης και ροή που κυλάει σα νερό, με τη συγγραφέα να πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς όμως να χάνεται ο ειρμός και η κεντρική ιδέα του κάθε κεφαλαίου. Ακριβοδίκαιη και διεισδυτική αναβίωση μιας οικογένειας, ενός πατέρα και μιας εποχής που με ταξίδεψε, με συγκίνησε αλλά με έκανε και να γελάσω.

Βιβλίο Μιχάλης Ανυφαντής 
Συγγραφέας Ντίνος Πετράκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με τη ζωή του Μιχάλη Ανυφαντή, σπουδαστή της ΠΑΣΠ τη δεκαετία του 1980 που ζει διάφορες  καταστάσεις με τους φίλους του, Τάκη και Νίκο αλλά και με την αδερφή του, τη Μυρτώ και τους γονείς τους. Έρωτες και πάθη, εγωισμοί και προδοσίες, αδικίες και τιμωρία καταγράφονται αδρά και με στρωτή αφήγηση. Η ιστορία ξεκινάει με τη δεκαετία του 1980 που ζωντανεύει με πολλές λεπτομέρειες και αληθοφάνεια. Ουφάδικα και τηλεφωνικοί θάλαμοι, ντίσκο και μηχανές, ΠΑΣΟΚ και έγχρωμη τηλεόραση, τα τρόλεϊ με το χαρακτηριστικό κλακ κλακ τους, τα πάντα αναβιώνουν μέσω της καθημερινότητας των ηρώων. Εδώ οι αναφορές στην ποπ κουλτούρα, στις συνήθειες, στα ονόματα, στα κόμικς, στα αντικείμενα και στα μαγαζιά-ορόσημο είναι πιο συχνή από τα επόμενα κομμάτια του βιβλίου και μάλιστα με μεγάλη δόση ρεαλισμού. Πολιτικές αντιπαραθέσεις, διαφορετικές έξοδοι (άλλοι στη Βαβέλ με τα κόμικς, άλλοι στο Seven + Seven), ποικίλα ακούσματα, ποιοτικός και διασκεδαστικός κινηματογράφος όλα συναποτελούν τα ακούσματα, τα ερεθίσματα και τα βιώματα του πρωταγωνιστή.  Εξίσου πρωτότυπα δίνονται και οι ενδείξεις του χωροχρόνου, μιας και το μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη που αντιστοιχούν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Το έτος δίνεται με διαφορετικούς τρόπους κάθε φορά ενώ ο Μιχάλης Ανυφαντής μεγαλώνει, ωριμάζει και αλλάζει. ενώ ενδιάμεσα στο κείμενο ξεπηδάνε διάλογοι εν είδει χορικών αρχαίας τραγωδίας που δίνουν μια διαφορετικότητα στο μυθιστόρημα.

Βιβλίο Τρεις ευχές
Συγγραφέας Κώστας Γραμματικόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τρεις νέοι κάνουν από μιαν ευχή, ρίχνοντας ένα νόμισμα σε σιντριβάνι του Κορυδαλλού. Βρισκόμαστε αμέσως μετά τη Δικτατορία κι ο Στέφανος, ο Ανδρέας κι ο Βασίλης προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Ο Στέφανος σπουδάζει χημικός, είναι ένας ονειροπόλος επαναστάτης και δεινός ρήτορας που παρασέρνει τον συνομιλητή του. Ο Ανδρέας είναι ασκούμενος δικηγόρος σε μεγάλο γραφείο, και κουβαλάει τραυματικές εμπειρίες που δεν τις ξεπέρασε ποτέ. Ο Βασίλης είναι μουσικός και παραδίδει μαθήματα σε ωδείο του Πειραιά και κατ’ οίκον, λάτρης των μπλουζ και των ρεμπέτικων, («έχουν μια κοινή πηγή, την απόγνωση», σελ, 23), ζει με τη δεκαεξάχρονη αδελφή του, Φένια, στο πατρικό τους στον Κορυδαλλό. «Ήταν ονειροπόλοι, ήθελαν ν’ αλλάξουν την κοινωνία και πίστευαν βαθιά μέσα τους ότι θα τα καταφέρουν» (σελ. 35). Οι τρεις αυτοί άντρες γνωρίζουν πρόσωπα και βιώνουν καταστάσεις που εμπλουτίζουν το κείμενο και σελίδα προς σελίδα μπαίνουμε όλο και πιο βαθιά στην καθημερινότητά τους.

Συναρπαστικός ρυθμός αφήγησης, διεισδυτικά ψυχογραφήματα και καλολογικά στοιχεία που κοσμούν το κείμενο («…ο ήλιος είχε ξεκινήσει ακάματος την εικοσιτετράωρη αποστολή του», σελ. 33), τονίζοντας και την ομορφιά μιας πόλης όπως η Αθήνα με λεπτομέρειες που σπάνια βλέπουμε, ξεχασμένες από την καθημερινότητα και τη βιασύνη των περαστικών. Αυτά τα όμορφα στοιχεία δίνουν αφορμή στον συγγραφέα να περιγράφει με συγκρατημένο λυρισμό και τις εναλλαγές των εποχών που προχωράνε τις ζωές των πρωταγωνιστών ένα βήμα παραπέρα, μάλιστα δε διστάζει να παρεμβαίνει στο κείμενό του («να πούμε και δυο λόγια γι’ αυτόν…», «ο πειρασμός παραμόνευε», «ας μεταφερθούμε λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά» κλπ.). Από την άλλη ίσως είναι αρκετά αναλυτικές οι περιγραφές της καθημερινότητας των ηρώων, κάτι που με έκανε να νιώθω σα να διαβάζω σενάριο: πού μπήκαν, τι έκαναν, τι κράτησαν, πώς έφυγαν ενώ κάποια ατοπήματα όπως η αδικαιολόγητη εναλλαγή από πληθυντικό ευγενείας σε ενικό κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης μεταξύ δικηγόρου και πελάτη ή η χρήση της λέξης «πανάκριβος» αντί «μονάκριβος» αδυνάτισαν λίγο τη ροή της αφήγησης. Το κλίμα της μεταπολίτευσης ζωντανεύει σωστά και απτά, ο συγγραφέας παραθέτει ονόματα γνωστών μαγαζιών για ρεαλισμό, καταγράφει ονόματα μουσικών και τίτλους τραγουδιών που σίγουρα θα ξυπνήσουν σε αναγνώστες της αντίστοιχης ηλικίας πολλές αναμνήσεις και γενικότερα αναβιώνει περιοχές όπως Νίκαια, Κοκκινιά, Κορυδαλλός, Πετράλωνα, Μοσχάτο, Μοναστηράκι με συναρπαστικές λεπτομέρειες.

Βιβλίο Επίγραμμα θανάτου
Συγγραφέας Ανδρέας Αποστολίδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Άγρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αρκετά ενδιαφέρον, αν και στο τέλος έχασα την μπάλα. Ξεκινάει θυμίζοντας πολύ το “Έγκλημα κάτω από τον ήλιο,” όπου μια ηλικιωμένη κυρία “ξεναγεί” τον Πουαρό στις ιστορίες των παραθεριστών του ξενοδοχείου. Καλογραμμένο, με ωραίες εκφράσεις (π. χ. δείτε πώς περιγράφει μια κοπέλα, το πρώτο θύμα: “Η σύνθεση των χαρακτηριστικών της φώλιαζε σε δυο υγρά μπλε μάτια, που έλαμπαν σε ροδοκόκκινο φόντο, όπως είχαν γίνει το πρόσωπο και τα μαλλιά της εκτεθειμένα επί ώρες στον ήλιο και στην αλμύρα της θάλασσας και η ακριβής τους απόχρωση έπαιζε, ανάλογα με το φως, στο μεταίχμιο ενός έντονου μπλε κοβαλτίου κι ενός πιο ανοιχτού, αραιωμένου στο σταχτί του καπνού”). Καλοί διάλογοι, πισωγυρίσματα στην αφήγηση που σε κρατάνε σε αγωνία και αναρωτιέσαι συνέχεια τα πώς και τα γιατί. Πολύ καλά γραμμένη και δοσμένη η αναπαράσταση της εποχής (οι πρώτες μέρες της Μεταπολίτευσης του 1974) και ο τρόπος που ανακατεύονται στην ιστορία το σκάνδαλο των νωπών κρεάτων (υπήρξε άραγε τότε κάτι τέτοιο;) με τους Ρουμάνους κατασκόπους, την ΚΥΠ, το Χίλτον στα σχετικά πρώτα του βήματα, η δίκη των χουντικών κλπ. Πολύ καλή ατμόσφαιρα και περιγραφή των υπόπτων, γενικά όλα καλά. Αλλά….Από ένα σημείο και μετά εμφανίζονται όλα αυτά μαζί και ανακατεύονται σε ένα απίστευτο κουβάρι. Στο βιβλίο δεν υπάρχει μονοδιάσταστη και μονόδρομη αφήγηση: πρωταγωνιστές, ο φόνος, ύποπτοι, άλλοθι, ανακρίσεις κ. ο. κ. Αυτό ακριβώς, όπως τουλάχιστον το χειρίζεται εδώ ο συγγραφέας, λειτουργεί αρνητικά και για μένα προσωπικά η αλήθεια με μπέρδεψε και με ξένισε ολότελα. Δεν το προτείνω και πολύ φανατικά αλλά τι στο καλό, καλοκαίρι είναι ακόμη, κάποιους θα τους χαλαρώσει εκεί στην ξαπλώστρα….

Κυκλοφόρησε ξανά το 2011 από την εφημερίδα “Το Βήμα”.