Βιβλίο Η λέσχη του κακού 
Συγγραφέας Πάνος Αμυράς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μπορεί να είναι εκδοτικά το τέταρτο μυθιστόρημα με ήρωα τον αγαπημένο μου Νίκο Αγραφιώτη, πρόκειται όμως για την πρώτη του υπόθεση, η οποία διαδραματίζεται τον Αύγουστο του 1939, έναν μήνα πριν την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία και έναν χρόνο πριν την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Είναι η περίοδος εορτασμών της τρίτης επετείου της δικτατορίας της 4^ης Αυγούστου και ταυτόχρονα το δυσοίωνο πρελούδιο για την Ευρώπη, μιας και σύννεφα πολέμου μαζεύονται στα σύνορα της Πολωνίας. Η κοσμική Αθήνα έχει μετατραπεί σε κέντρο διεθνούς κατασκοπείας και όσο προχωράει η υπόθεση παρακολουθούμε τα διπλωματικά γεγονότα που θα οδηγήσουν στο ξέσπασμα του πολέμου: σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, άμεση ανάγκη για επιστροφή του βασιλιά από την Κέρκυρα, Συμφωνία του Μονάχου («δεν ήταν ο θρίαμβος της ειρήνης αλλά το τρόπαιο που αποθράσυνε το Βερολίνο») και πολλά άλλα, καταστάσεις που δημιουργούν έναν ασφυκτικό κλοιό όσο ο Νίκος Αγραφιώτης προσπαθεί να λύσει την υπόθεση.

Ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος είναι ένας νεαρός αξιωματικός της Αστυνομίας που δουλεύει στο ΙΗ΄ Τμήμα στα Σφαγεία, έναν προορισμό δυσμενούς μετάθεσης για τους μη αρεστούς της Διοίκησης Πρωτευούσης, μιας και μεθύστακες, χαρτοκλέφτες και κλεφτρόνια αποτελούν τη μικρή αλλά σταθερή πελατεία του. Ο Αγραφιώτης μόλις έναν χρόνο πριν κέρδισε μια θέση για μετεκπαίδευση στην Εγκληματολογική Υπηρεσία του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, που τον βοήθησε πολύ, προτιμά όμως να μείνει προσγειωμένος και σιωπηλός παρά να αγχωθεί για την ανέλιξή του στο Σώμα. Είναι ένας άνθρωπος που δε διαφέρει και πολύ από αυτόν που εξελίχθηκε στα επόμενα βιβλία: «…απέφευγε όσο μπορούσε τη θάλασσα και τους ολοκληρωτισμούς, και τα δύο του προκαλούσαν ναυτία» (σελ. 136). Προχωρώντας στις έρευνές του, διαπιστώνει πόσο δύσκολη είναι η υπόθεση και, ακόμη χειρότερα, πόσο αναλώσιμη είναι η θέση του, πως πρόκειται ουσιαστικά για ένα αναπόσπαστο κομμάτι μιας καλοστημένης παγίδας. Πώς θα αντιδράσει λοιπόν σε αυτήν τη διαπίστωση, πώς θα αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού; Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν οι ανώτεροί του, ο αστυνομικός διευθυντής Λουκάς Πουρνάρας και ο Υποδιοικητής Γενικής Ασφάλειας Σπύρος Παξινός, ορίζουν τον Θανάση Τσουγκανέα ως βοηθό του! Πρόκειται για άσπονδο φίλο του, δεν τα πάνε καλά, είναι εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες, ίσως όμως είναι μια καλή επιλογή για την υπόθεση, αφού γνωρίζει καλά την πιάτσα. Θα καταφέρουν να συνεργαστούν αρμονικά;

Ο Κώστας Κρίσπης ήταν πολύ καλός πυγμάχος, φαβορί για τους επερχόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1940 και αθλούνταν στον Πυγμαχικό Σύλλογο Πετραλώνων, όντας το καλύτερο παιδί του. Ποιος θα ήθελε λοιπόν το κακό του; Πώς γίνεται ο θάνατός του να συνδέεται με τα πλοκάμια που έχει εξαπλώσει η Γερμανία ανά την Ευρώπη; Τα βήματα των ερευνών οδηγούν τον Αγραφιώτη στην τραγουδίστρια Μίρα, που φαίνεται να είχε ιδιαίτερους δεσμούς με τον πυγμάχο, ποιος είναι όμως ο πραγματικός ρόλος της στην ιστορία; Θα βοηθήσει ή θα προδώσει τον Αγραφιώτη; Στον κύκλο της συναντάμε τον Θωμά Χατζηλάμπρου, από τους βασικούς προμηθευτές καπνών στη Γερμανία και αντιπρόσωπο γερμανικών εταιρειών, τον Ηλία Δραγάτση, ανώτατο διευθυντικό στέλεχος της Ανώνυμης Ελληνικής Τηλεφωνικής Εταιρείας που πηγαινοέρχεται στη Γερμανία και τη γυναίκα του, Θάλεια, η οποία έρχεται σε επαφές με σημαίνοντα πρόσωπα της ιταλικής αριστοκρατίας, τον φιλοβρετανό γιατρό Γιάννη Βασιλείου, τον βασιλιά των καμπαρέ Μηνά Κελμπή, που πλουτίζει από το εμπόριο γυναικών και μαδά κορόιδα στις χαρτοπαικτικές λέσχες και πολλούς άλλους.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο με τον γνωστό τρόπο που αγάπησα και στα υπόλοιπα της σειράς: γρήγορη αφήγηση, λιτοί διάλογοι, κλιμάκωση της πλοκής κι ένα άψογα στημένο πραγματολογικό φόντο με άφθονες ιστορικές και άλλες πληροφορίες που όμως δε με κούρασαν στιγμή. Κακόφημα στέκια και πολυτελείς επαύλεις, τζογαδόροι και πράκτορες, μυστηριώδεις γυναίκες και ντίβες της τζαζ, αγώνες πυγμαχίας και προετοιμασίες για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αυξημένες εμπορικές σχέσεις Ελλάδας-Γερμανίας ώστε να περιοριστεί ο οικονομικός ρόλος της Μεγάλης Βρετανίας στη χώρα και σταδιακά να προωθηθούν όπλα στην Ελλάδα για στρατιωτική εξάρτηση της χώρας και μέσω αυτού πιο εύκολη πρόσδεση στο άρμα του Χίτλερ κ. π. ά., όλα σε αυτό το συναρπαστικό μυθιστόρημα. Η ζωντάνια και η απεικόνιση της τοπογραφίας της Αθήνας εκείνης της εποχής, που στηρίχτηκε σε κοπιώδη και προσεγμένη μελέτη των σχετικών πηγών και της βιβλιογραφίας, είναι παρούσα και εδώ. Οδοί και λεωφόροι, συνοικίες και νοσοκομεία, καφενεία και ζαχαροπλαστεία, εμβληματικά κτήρια και πολυκατοικίες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, κάνοντάς με και πάλι να τρέχω σε αναζήτηση περαιτέρω πληροφοριών, συνεπαρμένος από το αναπάντεχο κυνήγι γνώσης στο οποίο με έριξε το βιβλίο.

Το κτήριο της Γενικής Ασφάλειας επί της οδού Στουρνάρη, με το ενδιαφέρον Εγκληματολογικό Μουσείο στον τρίτο όροφο, η κοντινή και όμορφη λουτρόπολη της Γλυφάδας, με την έντονη κοσμική ζωή για τους πλούσιους και τα σκιερά δασάκια για την Κυριακή της φτωχολογιάς, ο Ιππόδρομος στο Φάληρο με τους αγώνες, τα στοιχήματα, τα άλογα να παίρνουν φωτιά (τίποτα δεν κατάλαβα απ’ όσα παρέθεσε ο συγγραφέας, γκανιάν, πλασέ, ποσοστά, κέρδη κλπ. ένας αχταρμάς στο μυαλό μου, τριτοδεσμίτης γαρ), τα προσφυγικά παραπήγματα στη Νέα Κοκκινιά και στην Καλλιθέα, με τη δεύτερη να χαρακτηρίζεται ως «η Μονμάρτη της Αθήνας» χάρη στη σύνδεση των νεοφερμένων προσφύγων με τους κατοίκους της περιοχής και με τον Σωτήρη Σκίπη και τον Ιωάννη Γρυπάρη να προσφέρουν λίγο φως στη σκοτεινιά των καιρών. Είμαστε στην περίοδο όπου μόλις γκρεμίστηκε το Υπουργείο Οικονομικών στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο ξεπεσμένος Αρμάνδος Δελαπατρίδης ζητιανεύει, η ατμόσφαιρα και το κλίμα της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά με τα λόγια του αρχηγού της κυβέρνησης, με την προπαγάνδα, με τα έργα στην πόλη, με το κυνήγι των κομμουνιστών, με τις παράτες της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας να δίνουν ένα ενδιαφέρον και άκρως ρεαλιστικό φόντο για την εξέλιξη της ιστορίας. Οι πολεμικές προετοιμασίες κρύβουν μεγάλα κέρδη και άρα τίποτα δεν είναι ικανό να τις σταματήσει, αλλά πώς συνδέονται όλα αυτά με τον χώρο της πυγμαχίας;

«Η λέσχη του κακού» είναι μια συναρπαστική περιπέτεια κατασκοπείας, γεμάτη μισές αλήθειες και ατόφια ψέματα, που διαδραματίζεται λίγες μέρες πριν το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ο νεαρός αξιωματικός της αστυνομίας Νίκος Αγραφιώτης έχει να επιλύσει μια δύσκολη υπόθεση που μπλέκεται από σελίδα σε σελίδα όλο και περισσότερο, με τον συγγραφέα να παρεμβαίνει για καλύτερη κατανόηση των γεγονότων με συναρπαστικές πληροφορίες και σημαντικές εξελίξεις. Ιωάννης Μεταξάς, Εμμανουέλε Γκράτσι (ανατρίχιασα με τη συζήτηση που είχε με τον Μεταξά, με τα διπλωματικά του λόγια και με τα ξεκάθαρα του Μεταξά ως προς τα ζωτικά συμφέροντα και την ακεραιότητα της Ελλάδας, όλα αυτά έναν χρόνο πριν ξαναμιλήσουν και οδηγηθούμε στην κήρυξη του πολέμου), Αρθούρος Ζάιτς, Κώστας Κοτζιάς, Αριστοτέλης Κουτσουμάρης και άλλοι αναμιγνύονται με τους φανταστικούς ήρωες του βιβλίου και όλοι μαζί συγκροτούν μια συναρπαστική και μελετημένη εικόνα μιας πόλης και μιας εποχής, ένα ικανοποιητικό ρεαλιστικό παζλ. Ο συγγραφέας μάλιστα φρόντισε να υπάρχει ένα παράρτημα στις τελευταίες σελίδες με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τα ιστορικά πρόσωπα που σκιαγραφούνται στο έργο του. Η γραφή παραμένει κοφτή και γρήγορη, οι ρυθμοί αφήγησης κινηματογραφικοί, παντού υποδόριο σαρκαστικό χιούμορ. Και πάλι δεν υπάρχουν ψυχογραφήματα, όμως το ιδιαίτερο στυλ και η ξεκάθαρη ταυτότητα στη γραφή είναι από μόνα τους αρκετά για να συνεχίσουν να μου αρέσουν τα βιβλία του συγγραφέα με πρωταγωνιστή αυτόν τον ιδιαίτερο αστυνομικό. «Η λέσχη του κακού» είναι μια άκρως ρεαλιστική τοιχογραφία της Αθήνας του 1939 και ταυτόχρονα μια καλογραμμένη περιπέτεια με συνεχείς ανατροπές και μια άρτια σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη αγωνία και σασπένς.

Βιβλίο Πού έκαναν sex στην Αθήνα του Μεσοπολέμου; 
Συγγραφείς Εύα Γανίδου & Τάσος Θεοφίλου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Red n’ Noir
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Εύα Γανίδου και ο Τάσος Θεοφίλου έκαναν εξαίρετη από κάθε άποψη δουλειά. Μελέτη, έρευνα, σύνταξη κειμένων, επιλογή φωτογραφιών και όλα αυτά τοποθετημένα σ’ έναν χάρτη της πρωτεύουσας. Επέλεξαν έντεκα ιστορίες από την Αθήνα του μεσοπολέμου και μας τις παρουσιάζουν με τη χρήση QR Code. Κάθε σημείο ενδιαφέροντος πάνω στον χάρτη έχει τον αντίστοιχο κωδικό και σκανάροντάς τον ο αναγνώστης μεταβαίνει σε ειδικά διαμορφωμένο σημείο της ιστοσελίδας του βιβλιοπωλείου red ‘n ‘noir, απ’ όπου και διατίθεται ο χάρτης. Τα κείμενα είναι μικρά και ευκολοδιάβαστα, με χιούμορ, εμπλουτισμένα με αυθεντικά δημοσιεύματα και ρεπορτάζ από εφημερίδες της εποχής. καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό Το πάντα αγαπημένο Ζάππειο για ζευγαράκια που το βάζουν στα πόδια όταν φανεί ο πόλισμαν με το κλεφτοφάναρο, «άτομα ανωμάλων ορέξεων» στον Εθνικό Κήπο που παρενοχλούν αθώους περιπατητές, κατηγορίες ερωτευμένων που κρύβονται στα αθηναϊκά σινεμά (προτιμητέα αυτά με τις πολλές πόρτες!), τα νυχτερινά κέντρα «Χόλλυγουντ» και «Σόνια» της λαϊκής και πολυσύχναστης λεωφόρου Αλεξάνδρας (κάποια αναφέρονται σε έργο του Μενέλαου Λουντέμη) και πώς συνδέθηκαν με μια άγρια δολοφονία, το κοριτσοπαζάρεμα στα μαγαζιά της Σταδίου, τα περίεργα «ενοικιαστήρια» και ποιος τα αναρτούσε, τα όργια στο «Βανκούβερ Απάρτμεντ» της οδού Δεριγνύ και πώς συνδέονται με έναν ισχυρό εργολάβο δημοσίων έργων, οι «τροχοφόροι γκαρσονιέρες» ή ταξί-σεπαρέ, αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται σε αυτόν τον χάρτη μ’ έναν έξυπνο και διαδραστικό τρόπο με παράθεση άρθρων από τις εφημερίδες της εποχής («Πατρίς», «Ακρόπολις», «Εσπερινή», «Αθηναϊκά Νέα» κλπ.).

«Πού έκαναν sex στην Αθήνα του Μεσοπολέμου» λοιπόν; Η απάντηση είναι απλή: παντού! Η εφευρετικότητα όμως και τα κόλπα ξεπερνάνε κάθε φαντασία για εκμετάλλευση ή / και απόλαυση των πολύτιμων αυτών στιγμών! Είναι μάλιστα εντυπωσιακό το γεγονός πως αναφερόμαστε σε μια εποχή όπου οι εφημερίδες απασχολούνται με την ερωτική ζωή των Αθηναίων και τα παρατράγουδά της κυρίως γιατί τα αφροδίσια νοσήματα βρίσκονται σε έξαρση ενώ η σωματεμπορία και η πορνεία αποτελούσαν σημαντική απειλή για τις γυναίκες της εποχής. Χιλιάδες διαφημίσεις συφιλιολόγων και αφροδισιολόγων συναγωνίζονταν σε αριθμό τα «πικάντικα ρεπορτάζ» που φέρνουν γέλιο αλλά και οργή και δημιουργούν μια άλλη συνολική εικόνα για τη ρομαντική Αθήνα που όλοι έχουμε στον νου μας όταν αναφερόμαστε στην εποχή εκείνη. Η Εύα Γανίδου και ο Τάσος Θεοφίλου έφτιαξαν έναν αξιόλογο και πολύτιμο χάρτη γεμάτο «καυτές» και «γαργαλιστικές» λεπτομέρειες, άκρως τεκμηριωμένες και εμπεριστατωμένες ενώ δε σταματούν την προβολή, προώθηση και ανάδειξη του υλικού που έχουν στα χέρια τους είτε με events είτε με ομιλίες σε βιβλιοφιλικά φεστιβάλ κλπ. Η τοπογραφία του «παράνομου έρωτα» του μεσοπολέμου τώρα στο κινητό σας με ένα κλικ! Απολαύστε και γελάστε!

Μια γυναίκα περιπλανιέται στην Ευρώπη του μεσοπολέμου, γεύεται κάθε στιγμή, δημιουργεί εφήμερες σχέσεις, σκανδαλίζει τα σαλόνια κι όλα αυτά έχοντας αφήσει τον άντρα της και την κακοποιητική του συμπεριφορά πίσω στην Ελλάδα. Όλα αυτά θα αλλάξουν όμως με τη μικρασιατική καταστροφή και με την αδιάφορη γι’ αυτήν τη συμφορά στάση των ανθρώπων που συναναστρέφεται, με αποτέλεσμα να ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη και να αγωνιστεί για την ευαισθητοποίηση του κόσμου όσο κινδυνεύει η Ανατολική Θράκη.

Βιβλίο Τερέζα 
Συγγραφέας Φρέντυ Γερμανός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια υπέροχη, σαγηνευτική και λεπτοδουλεμένη ιστορία από τον μετρ της γραφής και της έρευνας Φρέντυ Γερμανό, ο οποίος στήνει με επιδεξιότητα τα πιο σημαντικά πιόνια της ευρωπαϊκής και όχι μόνο ιστορίας σε μια σκακιέρα γεμάτη κινδύνους, ανταλλάγματα, προδοσίες και αίμα. Μια γυναίκα-μύθος, η Τερέζα Δαμαλά, ψευδώνυμο μιας προσωπικότητας που επηρέασε όσο καμία άλλη λογοτέχνες, πολιτικούς και διπλωμάτες σε Ελλάδα, Τουρκία, Γαλλία, Ιταλία, γεύεται πρωτόγνωρες εμπειρίες, καθορίζει και επηρεάζει ανθρώπους και τύχες. Μοντέλο του Πάμπλο Πικάσο, έρωτας ζωής του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, αποκούμπι του Μπαζίλ Ζαχάρωφ, αξέχαστο φλερτ του Ίωνα Δραγούμη, τόσα κι άλλα τόσα που πηγάζουν από μια γυναίκα ρευστή αλλά με αρχές, ευεπηρέαστη αλλά σταθερή στις αποφάσεις της, διασκεδαστική και επιφανειακά ελαφρόμυαλη αλλά με ένα παρελθόν που δε θα ξεχάσει ποτέ. Με διαρκή πρωθύστερα και αδιάλειπτα ταξίδια στο χτες και στο σήμερα ξεδιπλώνεται μια πολύπλευρη προσωπικότητα γεμάτη αντιθέσεις που ζει στα άκρα αλλά δεν κωφεύει στις σειρήνες του μικρασιατικού μετώπου. Το βιβλίο ξεκινάει με το Παρίσι της δεκαετίας του 1920, είμαστε δηλαδή σε μια εποχή και σε μια πόλη γεμάτη ατελιέ ανερχόμενων ή καταξιωμένων ζωγράφων που πατούν στα κουφάρια του περασμένου πολέμου. Η Τερέζα ήδη έκλεψε την καρδιά του Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο πριν δυο χρόνια και του Ίωνα Δραγούμη πριν πέντε. Κατάγεται από την Αδριανούπολη και την ενοχλεί η αδιαφορία του Παρισιού και της Ευρώπης για τις σφαγές στη Μικρά Ασία, για κάτι που κατ’ αυτούς γίνεται μακριά τους. Κάποτε ήταν μια όμορφη γυναίκα, «έτοιμη να γευτεί τη γλύκα της ζωής και να κάνει τρέλες…», τώρα όμως όλος ο κόσμος είναι μια τρέλα! Παντρεμένη αλλά δε διστάζει να φλερτάρει, το σκάει μακριά από την υποτακτική και πειθήνια στάση του άντρα της απέναντι στις χειροδικίες και στη λεκτική κακοποίηση που υφίσταται η γυναίκα του από τον ταγό του, Ιωάννη Μεταξά και ζει σημαντικές στιγμές, ώσπου γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια και στα χέρια του Έρνεστ Χέμινγουεϊ.

Πότε έχουμε τριτοπρόσωπη αφήγηση, πότε έχουμε ρεαλιστικούς διαλόγους με σημαντικά πρόσωπα της πολιτικής και καλλιτεχνικής ελληνικής και όχι μόνο σκηνής, ένα κείμενο-ποταμός, με μια ασταμάτητη παρέλαση προσωπικοτήτων που γνωρίζουν, ερωτεύονται, κυνηγούν, νουθετούν, συμβουλεύονται την Τερέζα. Γεγονότα που θα μπορούσαν ν’ αλλάξουν τη γνωστή ροή των εξελίξεων, επιστολές και ημερολόγια που χάθηκαν σε ταξίδια ή μετακομίσεις, χαρακτήρες που θα μπορούσαν να είχαν πλαστεί αλλιώς, η ιστορία της Ευρώπης και της Μεσογείου δοσμένη με άλλο τρόπο και με παρασκηνιακές αναπάντεχες διασυνδέσεις, τις οποίες η μαγική και ρεαλιστική γραφή του Φρέντυ Γερμανού ενορχηστρώνει με τέτοιο τρόπο που ένιωθα τα γεγονότα να συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μου και διαπίστωνα πως όσα ξέρω, όσα έμαθα στο σχολείο και μεταγενέστερα ίσως να έγιναν με αφορμή αυτά που ξεδιπλώνονται στο βιβλίο και όχι με τα επίσημα αίτια! Το κείμενο εμπλουτίζουν μαρτυρίες και αφηγήσεις σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως της Μελίνας Μερκούρη, της Μαίρης Χέμινγουεϊ και άλλων που συμπληρώνουν με άριστο τρόπο τα γεγονότα που εκτυλίσσονται στο βιβλίο και επηρεάζουν τον χαρακτήρα της Τερέζας.

Με άφθαστη δεξιοτεχνία μπλέκεται η φαντασία με την πραγματικότητα όσο τα συναρπαστικά γεγονότα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα και σημαντικές ιστορικές προσωπικότητες ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες. Ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Εθνικός Διχασμός, ο Ίωνας Δραγούμης, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος που «ήξερε περισσότερα για τις κρεβατοκάμαρες των φίλων του από όσα ήξερε για το μέλλον της Μικράς Ασίας» (σελ. 30), ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ με τα μικρασιατικά κύτταρα «που δεν είχε πολύ στενές σχέσεις με την ηθική», η Σάρα Μπερνάρ, τώρα «μια χούφτα κόκαλα, μια μανιασμένη γριά που κάποτε ήταν η μαγική ιέρεια της Ευρώπης», η μαντάμ Γκρες όπου στο σαλόνι της γραφόταν η ιστορία της Ευρώπης («το μπορντέλο της Ρωμιάς»), ο Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο, ποιητής και πολέμαρχος, ο Μπενίτο Μουσολίνι, η Μιστενγκέτ και πολλοί άλλοι αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα στο βιβλίο και στη ζωή της Τερέζας, όσο εκείνη αγωνίζεται να ξεχάσει και να ξεχαστεί αλλά στη συνέχεια να επιβιώσει.

Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε και πέφτει το μικρασιατικό μέτωπο και κινδυνεύει η Ανατολική Θράκη, η Τερέζα, που πλέον βαρέθηκε ό,τι ζούσε και ό,τι ποθούσε, φεύγει για την Κωνσταντινούπολη με τον έρωτα της ζωής της, τον δημοσιογράφο τότε και συγγραφέα αργότερα Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Εκεί γνωρίζουμε ακόμη περισσότερο αυτόν τον άνθρωπο που εστάλη ως ανταποκριτής καναδικής εφημερίδας στην Ανατολική Θράκη για να καταγράψει τις θηριωδίες και τα κύματα των προσφύγων, οπότε μέσα από τα κείμενά του διαπιστώνουμε αντικειμενικά τα λάθη που οδήγησαν στην καταστροφή: «Ο πόλεμος ήταν μια ιδεολογία γι’ αυτόν τον νέο άντρα κι όλοι όσοι πολεμούσαν σαν τους Έλληνες φαντάρους ήταν οι τελευταίοι ιδεολόγοι ενός κόσμου που ξεπουλιόταν για τα πετρέλαια της Μοσούλης ή για το κάρβουνο της Σιλεσίας» (σελ. 163). Η Τερέζα και ο Έρνεστ ζουν έναν απαγορευμένο πλέον έρωτα, αφού εκείνος στο μεσοδιάστημα που χάθηκαν παντρεύτηκε κι οι ευτυχισμένες τους στιγμές αντιδιαστέλλονται με τον φόβο και την αγωνία της επικείμενης άφιξης του Μουσταφά Κεμάλ, που καταστρατηγεί την ουδετερότητα της Κωνσταντινούπολης. Τα κείμενα του Χέμινγουεϊ είναι γροθιά στο στομάχι, φέρνουν δάκρυα στα μάτια των ξένων αλλά και του αναγνώστη: «Τριάντα δύο χιλιόμετρα κάρα!» ο απολογισμός της αποχώρησης μετά το τελεσίγραφο του Κεμάλ για εκκένωση της Ανατολικής Θράκης. Τι θα απογίνουν τελικά οι δύο εραστές; Θα γλυτώσουν από τον κίνδυνο; Θα γυρίσουν στους συζύγους τους; Πώς θα χειριστούν το πάθος που τους έχει κυριεύσει;

Η »Τερέζα» είναι η ιστορία μιας γυναίκας που την κυνηγάει ο άντρας της και ταυτόχρονα μιας ηπείρου που την κυνηγάει η Ιστορία, σε μια εποχή όπου «ο κόσμος άλλαζε… με βίαιες πινελιές, σαν ιμπρεσιονιστικός πίνακας» (σελ. 121). Ένα πλάσμα που μπορεί να έζησε ως το μεδούλι τον έρωτα και τις απολαύσεις, δεν έπαυε όμως να είναι ευαίσθητη: «Δεν άντεχε πια να βλέπει γύρω της αυτούς τους μεσόκοπους χειρουργούς, που είχαν κόψει το 1916 την Ελλάδα στη μέση και τώρα έκοβαν με την ίδια ευκολία ανθρώπινες ζωές» (σελ. 88). Είναι η μυθιστορηματική βιογραφία ενός υπαρκτού προσώπου, μιας γυναίκας από την Αδριανούπολη που επηρέασε τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, μιας περιζήτητης και σκανδαλώδους νεαρής που αναστάτωσε την Ευρώπη ρουφώντας άπληστα κάθε πτυχή του έρωτα και της ευζωίας («Ακόμα και οι αμαρτίες της είχαν μια αγιότητα», σελ. 241). Παρελθόν και παρόν, αλήθεια και μύθος, όλα άριστα δεμένα σε μια ιστορία που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον και καταγράφει τις παρασκηνιακές εξελίξεις των σημαντικότερων ιστορικών γεγονότων του μεσοπολέμου με τέτοιο τρόπο που κόβει την ανάσα. Το κείμενο είναι γραμμένο από τον άνθρωπο που κατάφερε να φέρει στο φως την επί εβδομήντα πέντε χρόνια κρυφή, ανείπωτη επαφή του Ίωνα Δραγούμη με την Πηνελόπη Δέλτα, «η πιο ωραία σελίδα της ζωής τους», με απόλυτο σεβασμό στην ψυχολογία και στα συναισθήματα των ηρώων, γνωρίσματα και αρετές που συναντάμε και σε αυτό το μυθιστόρημα. Στο Υστερόγραφο μάλιστα ο Φρέντυ Γερμανός δίνει το συναρπαστικό χρονικό της συγγραφής του βιβλίου, τα εμπόδια που συνάντησε για τη διασταύρωση των στοιχείων, τις ψηφίδες που μάζευε υπομονετικά από ανθρώπους και βιβλιοθήκες ώστε να συγκροτήσει και να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα.

Κλείνοντας, θα κάνω μια ιδιαίτερη αναφορά στην αισθητική του βιβλίου, το οποίο κινείται στους τόνους του γκρι και του μπεζ, με τον φάκελο στον οποίο αναγράφεται το όνομα της ηρωίδας στο εξώφυλλο να χωρίζει και τα μέρη του βιβλίου ενώ το χρώμα του κυριαρχεί στις αριστερές πρώτες σελίδες. Η γκρίζα θαμπάδα του εξωφύλλου συνάδει με τη θολή ταυτότητα της Τερέζας κι όλα αυτά συγκροτούν ένα άρτιο αποτέλεσμα ήδη πριν ξεκινήσει κανείς το διάβασμα. Ο σχεδιασμός οφείλεται στην Ελένη Κυριακίδου και οι επιλογές της ταιριάζουν απόλυτα με το εκδοτικό παρελθόν και με το περιεχόμενο του βιβλίου. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1997 και τώρα ξαναβγαίνει σε φροντισμένη έκδοση και με επίμετρο του καθηγητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δημήτρη Κόκκορη. Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που έχει ακόμη λόγο ύπαρξης στα ράφια και στις ζωές μας.

Βιβλίο Τα αηδόνια της σιωπής 
Συγγραφέας Στέφανος Δάνδολος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Στέφανος Δάνδολος επιστρέφει μ’ ένα άρτιο, πλούσιο σε συναισθήματα, εικόνες και ανατροπές μυθιστόρημα που ακροβατεί ανάμεσα στο ιστορικό και στο ρομαντικό είδος και καταγράφει με ακρίβεια, αντικειμενικότητα και ρεαλισμό τις απάνθρωπες συνθήκες που αμαύρωσαν τη χαρά και την ευεξία της απελευθέρωσης από τους Γερμανούς ύστερα από 1264 μέρες σκλαβιάς. Με βασικούς ήρωες τον Αριστείδη και την Ευδοξία, τον σερβιτόρο και την καθαρίστρια του καφενείου του Ζαχαράτου, βιώνουμε με συναρπαστικές λεπτομέρειες τις λαμπερές, φωτεινές, τρυφηλές και αισιόδοξες στιγμές του Μεσοπολέμου που αντιδιαστέλλονται με τις αδελφοκτόνες του Δεκεμβρίου του 1944. Φως, χαρά, αισιοδοξία, συζητήσεις, πολιτικές και οικονομικές ζυμώσεις από τη μια, πόνος, αίμα, προδοσίες, εκτελέσεις, βιασμοί, βομβαρδισμοί από την άλλη. Η ιστορία ξετυλίγεται κυρίως από τις 12 Οκτωβρίου 1944 έως τον Ιανουάριο του 1945 αλλά με διαρκή πρωθύστερα επιστρέφουμε στο παρελθόν των δύο ηρώων για να γνωρίσουμε τις καταβολές τους, τον τρόπο σκέψης τους, τα ερεθίσματα και τις αντιλήψεις τους ενώ ταυτόχρονα ζωντανεύει με ενάργεια η ιστορία του καφενείου του Ζαχαράτου και γενικότερα ο ρόλος αυτών των τόπων αναψυχής και συναναστροφής στην νεότερη ιστορία.

Ο Αριστείδης Τσόκος λοιπόν, υποδειγματικός σερβιτόρος στο καφενείο του Ζαχαράτου, ο μακροβιότερος υπάλληλος της επιχείρησης, «μετουσίωσεν εις τέχνην την εκτέλεσιν της παραγγελίας», αφού δε σημειώνει πουθενά κι έχει την ικανότητα να θυμάται τα πάντα με ακρίβεια. Είναι τέτοια η αφοσίωσή του και ο επαγγελματισμός του που μέχρι και ο Εμμανουήλ Ροΐδης τον αναφέρει ενώ αργότερα έγινε και ρεμπέτικο τραγούδι! Πώς μεγάλωσε σε αυτό το μαγαζί, τι είδε, τι άκουσε, πόσα γεγονότα της Ιστορίας βίωσε, ζώντας «μια ζωή ταγμένη στην ευχαρίστηση των άλλων»; Ξεκίνησε από απέναντι, από το καφενείο του Γιαννόπουλου, όπου τώρα στεγάζεται το ισόγειο βιβλιοπωλείο του Ελευθερουδάκη και με ένα γύρισμα της τύχης άρχισε να εργάζεται στο μετέπειτα μακροβιότερο καφενείο της πόλης, σ’ ένα κτήριο που θα κατεδαφιστεί τη δεκαετία του 1960 για να πάρει τη θέση του ένα απρόσωπο μοντέρνο ξενοδοχείο. Μέσα από μικρά περιστατικά βλέπουμε πόσο άλλαξαν η Αθήνα και οι κάτοικοί της συν τω χρόνω, πόσο σημαντικά ήταν τα καφενεία για τη ζωή της πόλης, ποιοι ήταν οι θαμώνες τους και πολλά άλλα που στήνουν ένα δυνατό πραγματολογικό φόντο.

Ο Αριστείδης μόνο αυτήν τη δουλειά έχει, ένα έρημο σπίτι στη Νεάπολη κι έναν δύστροπο γείτονα, τον Θρασύβουλο, ο οποίος όμως είναι ο μοναδικός του φίλος με τη δική του συγκινητική ιστορία. Ταυτόχρονα, ο Αριστείδης έχει εκπαιδεύσει δυο γκαρσόνια, τον ευγενικό Θωμά που σε σκλαβώνει με το χαμόγελό του, και τον σκοτεινό Γιώργη, μια βόμβα έτοιμη να εκραγεί, ένα εξίσου συναρπαστικό δίπολο με ιστορίες και χαρακτήρες γεμάτα ανατροπές που εμπλουτίζουν απρόσμενα την πλοκή. Αυτό λοιπόν το υπάκουο, διακριτικό και αεικίνητο γκαρσόνι που μεγάλωσε και γέρασε σε αυτήν τη δουλειά, που δεν έλειψε παρά ελάχιστες συνολικά μέρες από το πόστο του, έχει κι ένα σαράκι: είκοσι τρία χρόνια ζει μακριά από μια γυναίκα που τον στοίχειωσε και ακόμη την ψάχνει στο πλήθος. Πώς γνωρίστηκαν, πώς αναπτύχθηκε ο έρωτάς τους, γιατί παρέμεινε στη σιωπή, γιατί δεν κελάηδησαν ποτέ αυτά τα δυο αηδόνια; Βιώνουν έναν έρωτα που στη σημερινή εποχή δε θα μακροημέρευε, τότε όμως υπήρχαν ο χρόνος, οι συνθήκες, τα αισθήματα που τον μπόλιασαν με απαντοχή παρά τις αναποδιές, τις απορίες, τις ματιές, τα υπονοούμενα που ποτέ δεν ευοδώθηκαν. Μήπως ήρθε η ώρα να κυνηγήσουν τα «θέλω» τους;

Η Ευδοξία πλέον ζει στη Γλυφάδα, «το απόμερο παραθαλάσσιο χωριουδάκι νοτίως των Αθηνών», όπου βίωσε τα ευτυχισμένα χρόνια της περιοχής μέχρι την Κατοχή, οπότε και έμειναν τελικά μονάχα οι κάτοικοι και όχι οι επισκέπτες. Γειτόνισσά της είναι μια γυναίκα με θλιμμένα μάτια, η Φρόσω, την οποία επισκέπτεται καθημερινά για να της διαβάζει βιβλία. Μια γυναίκα αμίλητη, σιωπηλή, κλεισμένη στον εαυτό της, που ατενίζει τη θάλασσα και που, σύμφωνα με τις φήμες, βίωσε μια ερωτική απογοήτευση, εξ ου και η θλίψη της. «Ναι, με τα όνειρα ξοδεύεται ο καιρός, νιώθουμε ότι δε μας λείπει σχεδόν τίποτα. Ακόμη κι αν μας λείπει κάτι» (σελ. 13). Η Ευδοξία συναναστρέφεται επίσης τη Ρουμπίνη, μια πρόσχαρη κι ευτυχισμένη γυναίκα και τον άντρα της, τον Νικόλα. Ένα περιστατικό θα της εφιστήσει την προσοχή σε κάτι που δεν είχε προσέξει νωρίτερα και διαπιστώνει πως ίσως τελικά η Φρόσω και η Ρουμπίνη να έχουν κάτι κοινό. Τι ωθεί όμως αυτό το αηδόνι να πάρει την απόφαση και να γράψει επιτέλους στον Αριστείδη; Γιατί του εξομολογείται τα αισθήματά της; Θα καταφέρει να φτάσει η επιστολή της σε αυτόν που αγαπάει σε μια δύσκολη στιγμή της Αθήνας, με τα πάντα να υπολειτουργούν; Τι λένε οι τελευταίες δεκαέξι λέξεις της επιστολής; Οι λυρικές περιγραφές της Γλυφάδας ζωντανεύουν μια εποχή και μια περιοχή ξεχασμένες πια, με τον απόηχο του εμφυλίου να φτάνει αμυδρά μέχρι εκεί, με κάποιες παρέες να πιάνονται στα χέρια, με κάποια ανησυχητικά σημάδια στην καθημερινότητα της Ευδοξίας που την προετοιμάζουν για κάτι επικίνδυνο που έρχεται και με την περίπτωση της Ρουμπίνης που λαμβάνει απειλές για τη ζωή της. Τι μπορεί να έχει κάνει μια αθώα και φιλομαθής δασκάλα και ποιος την έχει βάλει στο μάτι; Ποιοι ρίχνουν λάσπη στο όνομά της; Γιατί ανησυχεί ο μεγαλοκτηματίας πεθερός της για κείνη;

Αποτέλεσμα φροντισμένης επιμέλειας και ερευνητικού κόπου είναι οι προσεγμένες λεπτομέρειες με τις οποίες αναβιώνει μπροστά στα μάτια μας ο μικρόκοσμος του καφενείου του Ζαχαράτου, όπου τον Οκτώβριο του 1944 συχνάζουν ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Χριστόφορος Νέζερ, ο Βασίλης Λογοθετίδης, ο Θανάσης Απάρτης, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, ο Νικηφόρος Βρεττάκος και τόσοι άλλοι λογοτέχνες και καλλιτέχνες. Το καφενείο του Ζαχαράτου ξεπροβάλλει σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια μαζί με τη ζωή του Αριστείδη Τσόκου μέσα από τις παραστατικές αφηγήσεις του κειμένου αλλά και από μαρτυρίες, μελέτες και βιβλία για τον άνθρωπο αυτόν. Μάλιστα, βρήκα ευρηματική την κεκαλυμμένη αναφορά του συγγραφέα στα προηγούμενα βιβλία του, όταν η ματιά του εντοπίζει στα τραπεζάκια τον Γεώργιο Παπανδρέου με την Κυβέλη και την Πηνελόπη Δέλτα με τον άντρα της: «Φλόγα και άνεμος στο ένα τραπέζι, ιστορία χωρίς όνομα στο άλλο»! (σελ. 312). Η αφήγηση είναι κυρίως τριτοπρόσωπη, εμπλουτισμένη με προσωπικές παρεκβάσεις του συγγραφέα («γνωρίζουμε», «τον έχουμε ήδη ακούσει» κλπ.), και εναλλάσσεται πότε με την πρωτοπρόσωπη της Ευδοξίας, πότε με τις απόρρητες επιστολές της Βρετανικής Πρεσβείας προς τον πρωθυπουργό Ουίνστον Τσόρτσιλ και άλλα πολύτιμα έγγραφα, μέσα από τα οποία μαθαίνουμε για την έκρυθμη κατάσταση της χώρας μετά την Απελευθέρωση.

Τα γεγονότα παρατίθενται στεγνά, τυπικά, επίσημα, δίνουν όμως ανάγλυφα την κορύφωση των εξελίξεων: φόβοι για τις φιλοδοξίες του ΕΑΜ, που δε θα δεχτεί την επιστροφή του βασιλιά και που θα τορπιλίσει όλες τις συμφωνίες που έχει υπογράψει, ανησυχία για τον βαθιά διχασμένο λαό που τώρα αγκαλιάζεται αδελφικά αλλά στη συνέχεια δε θα διστάσει να σκοτώσει τον ίδιο του τον αδελφό («Η απειλή θα διεισδύσει στον μικρόκοσμο του καθενός», σελ. 97), σαφής διαχωρισμός της Αριστεράς και του κεντροδεξιού αστικού καθεστώτος που οφείλουν οι Άγγλοι να υπερασπιστούν και πολλά άλλα. Ο συγγραφέας προσπαθεί να φανεί δίκαιος, να κρατήσει ίσες αποστάσεις: «Πώς μπορούμε να ζητάμε από ανθρώπους τσακισμένους ολόσωστη σκέψη και ολοκάθαρη δικαιοσύνη… Πώς να μείνεις ψύχραιμος όταν κουβαλάς τόσο πόνο; Πώς να μην παρασυρθείς»; Ναι αλλά: «Αλίμονο αν ο πόνος είναι το άλλοθι για κάθε ακρότητα»! (σελ. 129). Κυρίως όμως ολόκληρη εκείνη η εποχή ήταν ένα σφάλμα» (σελ. 404). Όλα τα γεγονότα που οδήγησαν στα Δεκεμβριανά δίνονται τεκμηριωμένα και με αντικειμενικότητα είτε μέσα από αφηγήσεις είτε μέσα από πηγές, δοσμένα με τέτοιο τρόπο που δεν κουράζουν ούτε δυσχεραίνουν την ανάγνωση.

Τα πάντα αλλάζουν στη ζωή του Αριστείδη από τη στιγμή που παίρνει την απόφαση να φύγει από το καφενείο του Ζαχαράτου και να κάνει κάτι που στους χαλεπούς καιρούς του Δεκέμβρη του 1944 ίσως και να του στοιχίσει τη ζωή, εκείνος όμως θα πεισμώσει, δε θα το βάλει κάτω κι έτσι, ακολουθώντας τον από κοντά, να διασχίζει την κατεστραμμένη Αθήνα, διαπιστώνουμε με φρίκη και με τα μάτια της φαντασίας, την οποία τόσο σθεναρά κεντρίζει ο συγγραφέας με τις εικόνες της γκρεμισμένης και διαιρεμένης πόλης που παραθέτει, πόσο φριχτές, επικίνδυνες και απάνθρωπες ήταν οι καθημερινές εικόνες εκείνη την περίοδο και για όσο κρατούσε η μάχη των δύο αντίπαλων παρατάξεων με έπαθλο τα κεντρικά κυβερνητικά κτήρια και τον έλεγχο της Αθήνας. «Όσο κι αν μας πόνεσε η ζωή, τον τελευταίο λόγο τον έχει πάντα η ελπίδα» (σελ. 54) είναι η φράση που παρακινεί τον Αριστείδη να ξεκινήσει κι έτσι μαζί του τρυπώνουμε σε υπόγεια, ξεφεύγουμε από ελεύθερους σκοπευτές, μπλεκόμαστε με τις ομάδες που ανέλαβαν την ανατίναξη του ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρετανία» με ισχυρά εκρηκτικά, ξεπαγιάζουμε στον Εθνικό Κήπο, τραμπαλιζόμαστε με κάρο, μυρίζουμε σχεδόν το αίμα, τη στάχτη και τα καμένα ή τουμπανιασμένα πτώματα. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι: από τις 4 έως τις 8 Δεκεμβρίου 1944 στήθηκαν 2.000 οδοφράγματα στους δρόμους, στήθηκαν μάχες μέσα σε κατοικημένες περιοχές, με αποτέλεσμα ο Δεκέμβρης των ονείρων, της βίας και των ψευδαισθήσεων να σημαδευτεί με 17.000 νεκρούς σύμφωνα με τους ιστορικούς, δηλαδή μέσα σε 33 μέρες υπήρξαν περισσότερα θύματα από τον πόλεμο του 1940-41. Και η νέα εποχή ξημερώνει αμείλικτα δίχως να λογαριάζει αηδόνια της σιωπής. Γιατί λοιπόν ο Αριστείδης παράτησε τα πάντα κι έφυγε από τη μονότονη, ήρεμη σχετικά ζωή του; Θα πραγματοποιήσει τον στόχο του; Αξίζει το ρίσκο μια τέτοια παραφροσύνη;

Δυο άνθρωποι που αγάπησαν με τον τρόπο της σιωπής, με τον τρόπο της μνήμης, με όλους τους τρόπους που μπορεί να αγαπήσει ένας άνθρωπος αποφασίζουν επιτέλους να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. «Για όλα υπάρχει λύτρωση, μόνο για τις πονεμένες καρδιές δεν υπάρχει» (σελ. 30) κι έτσι ξεκινάει ένα ταξίδι απαντοχής, αυτοθυσίας, καταπόνησης, πάλης με ποικίλα εμπόδια. «Τα αηδόνια της σιωπής» είναι η ιστορία του πιο φημισμένου σερβιτόρου της Αθήνας και ταυτόχρονα της απελευθερωμένης πατρίδας που σπαράσσεται από Εμφύλιο, η ιστορία ενός ανείπωτου έρωτα και τι συνέπειες επέφερε σε δυο αηδόνια που επέλεξαν να μείνουν βουβά. «Ένα ψηφιδωτό χάους και μισαλλοδοξίας. Και κάπου μέσα σε όλα εκείνος. Ένας γέρος που συνεχίζει να σερβίρει, ελπίζοντας ότι θα ξαναδεί τη γυναίκα που ερωτεύτηκε κάποτε» (σελ. 119). Μέσα από λυρικές περιγραφές, ρεαλισμό, ποικίλα γεγονότα τονίζεται η αξία της αθωότητας μέσα στο πιο βαθύ σκοτάδι και ταυτόχρονα καταγράφεται μια διαφορετική περιπλάνηση στους δρόμους της ματωμένης Αθήνας τον Δεκέμβρη του 1944, «την εποχή της λύπης», όπου γίνεται σφαγή για να κερδίσει η κάθε αντιμαχόμενη πλευρά λίγα μέτρα δρόμου παραπάνω. Αλήθεια, τι θα έκανε κάποιος για έναν έρωτα που επί 21 χρόνια ήταν απλώς ένας υπαινιγμός;

Βιβλίο Οι μάγισσες του Θερμαϊκού 
Συγγραφέας Όλγα Λιάρατζη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Όλγα Λιάρατζη έγραψε ένα συναρπαστικό κοινωνικό μυθιστόρημα με ενδιαφέρουσες ιδέες και χαρακτήρες που θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα της εγκαθίδρυσης της δικτατορίας Μεταξά, των αιματηρών απεργιακών κινητοποιήσεων του 1939 και της γερμανικής κατοχής ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα με απρόσμενες εξελίξεις και διαρκή πρωθύστερα που ολοκληρώνουν τους χαρακτήρες και δίνουν άφθονες πληροφορίες για τις καταβολές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης των βασικών προσώπων του βιβλίου. Βρισκόμαστε αρχικά στη Θεσσαλονίκη του 1939, όπου ο Στέφανος Αβράμογλου που ζει στη Λειψία επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον θάνατο της μητέρας του, Κοραλίας που δηλητηριάστηκε. Βλέπει τις αντιδράσεις του κόσμου, παρατηρεί τη συμπεριφορά του πατέρα του κι αρχίζει να ψάχνει στο οικογενειακό παρελθόν όχι τόσο για τον ένοχο όσο για να κατανοήσει καλύτερα τις σχέσεις μεταξύ των γονιών του, αφού ως τότε αδιαφορούσε γι’ αυτό, παρασυρμένος από την ψευδαίσθηση της δεμένης κι ευτυχισμένης οικογένειας που είχε όταν έφυγε. Στον δρόμο του θα έρθει η Μυρτώ Παράσχου, η οποία γοητεύεται από τη γνωριμία τους αλλά όταν διαπιστώνει πως είναι ο γιος του Μίλτου εξαφανίζεται. Τι τη συνδέει με τους Αβράμογλου; Γνωρίζει κάτι για τον θάνατο της Κοραλίας; Γιατί η νεκρή πλέον αρχόντισσα δεν ήθελε τη Μυρτώ στη ζωή της; Τι φοβόταν; Τι κακό προέβλεψε;

Στη συνέχεια επιστρέφουμε στο 1935 και συγκεκριμένα στην περίοδο που οι εργάτες, στην πλειονότητά τους βενιζελικοί και αντιμοναρχικοί, οργανώνουν διαδηλώσεις στη συμπρωτεύουσα, με αποτέλεσμα, μετά τον Γενάρη του 1936 που υπήρξε από τους πιο δύσκολους στην ελληνική επικράτεια, με την πείνα και την ανεργία να δοκιμάζουν τις αντοχές του ελληνικού λαού και τη φτωχολογιά να βγαίνει στους δρόμους και να διεκδικεί ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, να οδηγηθούν τα πράγματα στον αιματοβαμμένο Μάιο του ίδιου έτους και στη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου. Η Μυρτώ και η Θεανώ, Μικρασιάτισσες προσφυγοπούλες, ζουν με τη μητέρα τους στην Τούμπα, σε καταστάσεις απόλυτης φτώχειας, όπως και όλοι οι εργάτες των γύρω εργοστασίων. Είναι δύο διαφορετικές γυναίκες, εκ των οποίων η Μυρτώ μισεί τη φτώχεια και τη μιζέρια κι αγωνίζεται να αφήσει πίσω της τη δουλειά της υφάντρας, να ετοιμάσει ένα καλύτερο μέλλον ενώ η Θεανώ γοητεύεται από τους πύρινους λόγους του Αρίστου Καλογήρου, ενεργού μέλους στο συνδικαλιστικό κίνημα, που εμπνέει αγωνιστικότητα στους εργάτες. Ο Αρίστος και η Μυρτώ εκπροσωπούν δυο διαφορετικές προσωπικότητες που ακολουθούν παράλληλες πορείες στην προσπάθειά τους να υλοποιήσουν τα όνειρά τους σε μια περίοδο ταραχών και πολιτικής αβεβαιότητας. Εκείνος θα έδινε τα πάντα για τη θρησκεία των φτωχών κι εκείνη θέλει να πετύχει, να γίνει οικονομικά ανεξάρτητη και να δοκιμάσει τις δυνάμεις της.

Το μυθιστόρημα εξελίσσεται πολύ καλά, μας συστήνει χαρακτήρες που, όπως έγραψα και πιο πριν, ή θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις και καταφέρνει με πιστότητα, ζωντανούς διαλόγους και ενδιαφέρουσες εξελίξεις να με κρατήσει γεμάτο αγωνία για τη συνέχεια. Τα πάντα αλλάζουν με τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, λογοκρισία, βασανιστήρια, απηνές κυνηγητό των κομμουνιστών, εξορία στην Κίμωλο και αλλού, όπου καταγράφονται οι σκληρές στιγμές των εξορίστων, η καθημερινότητά τους, η σκληραγώγησή τους μέσα από τις απάνθρωπες αυτές συνθήκες. «…αντιστεκόμαστε στο μίσος με το οποίο μας περιβάλουν οι αρχές με την αγάπη και την αλληλεγγύη που έχουμε αναπτύξει μεταξύ μας» (σελ. 39), όπως γράφει η Θεανώ, η οποία μάλιστα βιώνει ένα οδυνηρό γεγονός που θα την αναγκάσει να πάρει κάποιες σημαντικές αποφάσεις και να κρύψει βαθιά μέσα της το τραύμα. Μόνο που αυτό θα ξαναβγεί στην επιφάνεια τη χειρότερη στιγμή.

Οι εξελίξεις στη ζωή των δύο αδελφών έρχονται και κουμπώνουν με όσα ήδη ξέρουμε από την αρχή του μυθιστορήματος κι έτσι οι χαρακτήρες ολοκληρώνονται, αφήνοντάς με σκεπτικό ως προς τις επιλογές τους και τις αντίστοιχες συνέπειες αυτών. Η οικογένεια Αβράμογλου ξανάρχεται στο προσκήνιο και μέσω των μελών της η συγγραφέας μας δείχνει με τεκμηριωμένο τρόπο το πεδίο των ψυχικών ερευνών της εποχής, μιας και η Κοραλία Αβράμογλου ήταν πνευματίστρια. Ήταν συνεργάτης του Άγγελου Τανάγρα και της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών και είχε ανησυχίες μεταφυσικές, πρσβεύοντας μεταξύ άλλων πως ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και εισπράττει το αποτέλεσμα των επιλογών του, σαν ψυχή όμως μετενσαρκώνεται για να τελειοποιηθεί ηθικά. Είχε τηλεπαθητικά χαρίσματα, εκπληκτική διαίσθηση αλλά ήταν ευάλωτη, με αποτέλεσμα ο περισσότερος κόσμος να τη θεωρούσε αλαφροΐσκιωτη, να όμως που οι πνευματιστικές συγκεντρώσεις που έκανε έφερνε κόσμο στο σπίτι τους και φυσικά έσοδα. Τελικά αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε; Από ποιον; Ποιο ήταν το κίνητρο; Οι ζωές της Μυρτώς και των Αβράμογλου διασταυρώνονται ξανά, αυτήν τη φορά με τον γιο τους, Στέφανο, να προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει συμπεριφορές και να βρει κρυμμένα μυστικά.

Συμπάθησα πολύ τον ρόλο του Μίλτου Αβράμογλου γιατί είναι ένας άντρας που μπορεί να αγαπήσει κάποια χωρίς να εκμεταλλευτεί τη δύναμή του επ’ αυτής, έχει μια διαφορετική σχέση με τη γυναίκα του και η στάση του με προβλημάτισε ως προς τον βαθμό αγάπης που μπορεί να έχει κάποιος για τον σύντροφό του μετά από πολλά χρόνια γάμου που η αγάπη έχει πια ξεφτίσει. Η συγγραφέας ξεφεύγει αρκετά από τα οικεία μυθιστορηματικά στερεότυπα και αποφεύγει τις παγίδες του ρηχού συναισθηματισμού δείχνοντάς μου ένα ζευγάρι δεμένο πιο βαθιά και ουσιαστικά παρά τις υποχωρήσεις και την ελευθερία του ενός προς τη ζωή του άλλου. Από την άλλη δεν κατάφερα να αγαπήσω τη Μυρτώ λόγω του χαρακτήρα της και της όλης στάσης ζωής που ακολούθησε. Προκλητική, έτοιμη για όλα, αδίστακτη και καιροσκόπος, δεν είναι η «κακιά» του μυθιστορήματος αλλά η «μάγισσα» που θα αντιπαρατεθεί στην πραγματική μάγισσα του μυθιστορήματος. Με ψυχικά γνωρίσματα η μία, με σωματικά η άλλη και η σύγκρουση μεταξύ τους θα είναι μοιραία.

«Οι μάγισσες του Θερμαϊκού» είναι ένα ξεχωριστό μυθιστόρημα που ασχολείται με τη δοτικότητα και την ελευθερία της πραγματικής αγάπης και με τον πνευματισμό και τις μεταφυσικές ανησυχίες, κάτι που ταιριάζει με το μαγευτικό και μυστηριακό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα που βίωσε η περιοχή από το 1935 ως το τέλος του πολέμου, με τα περιστατικά να εκτυλίσσονται από τη Λεωφόρο των Εξοχών ως την Τούμπα και από την Τσιμισκή ως την Εγνατία και με ενδιαφέρουσες, ολοκληρωμένες, αν και μονοδιάστατες ψυχογραφίες, το βιβλίο μας ταξιδεύει σ’ έναν κόσμο σάρκας και πνεύματος, επιθυμιών και απαιτήσεων, αντεκδικήσεων και προσδοκιών όπου άνθρωποι συγκρούονται με το απόλυτο καλό ή με το απόλυτο κακό.

Βιβλίο Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων 
Συγγραφέας Ίρις Τζαχίλη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ίρις Τζαχίλη κάνει μια σοβαρή και εκτεταμένη έρευνα για το παρελθόν της μητέρας της, Δήμητρας Αγγελίδου, με αφορμή την ύπαρξη ενός άλμπουμ γραμματοσήμων. «Μου είπε αόριστα ότι της τα έδωσε στην Κατοχή στη Θεσσαλονίκη ένας Γερμανός στρατιώτης που έμενε στους γείτονες, στης Μανωλούδη, μία επιταγμένη δίπατη μονοκατοικία. Της είπε να του τα κρατήσει και ότι μετά τον πόλεμο θα γυρίσει να τα πάρει. Έπειτα έφυγε στο ανατολικό μέτωπο» (σελ. 17). Το μικρό αυτό άλμπουμ μεταφερόταν από μετακόμιση σε μετακόμιση κι από κούτα σε κούτα ώσπου δέκα χρόνια μετά τον θάνατο της μητέρας της, τον Οκτώβριο του 2018, η συγγραφέας αποφάσισε να διευθετήσει οριστικά τα πράγματά της κι έτσι το βρήκε ξανά. Ψηφίδα με ψηφίδα αρχίζει να συμπληρώνεται μια εντυπωσιακή μαρτυρία, να της δίνεται ιστορική υπόσταση και να ανοίγονται λεωφόροι έρευνας «όταν εγώ πια είχα αρχίσει να συμβιβάζομαι με το καθεστώς της ατομικής μυθολογίας» (σελ. 26). Τα πράγματα τελικά αποδείχθηκαν πιο σύνθετα κι όλη αυτή η περιπέτεια, η αναζήτηση, η τεκμηρίωση με παρέσυρε σ’ ένα παρελθόν που ξεκίνησε από μια απλή κίνηση αβροφροσύνης για να καταλήξει ζοφερό και αμήχανο όσο μαζί με τη συγγραφέα αρχίζουμε να αναδομούμε την προσωπικότητα και την καριέρα του Γερμανού γείτονα.

Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μέρη που αποτελούνται από ευσύνοπτα κεφάλαια και το καθένα εστιάζει σε διαφορετικές παραμέτρους της έρευνας, με το πρώτο να είναι το καλύτερο κατ’ εμέ, αφού αφορά την καθαυτή ιστορία κι έτσι μαθαίνουμε πολλά για τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Η είσοδος των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου 1941 ορίζει μια νέα κανονικότητα, που τη σκιάζει ακόμη η χαρά από την άλωση της Κορυτσάς κατά τη διάρκεια της ιταλικής εισβολής, βάζει τους κατοίκους της πόλης σε νέα ζωή και νέα καθημερινότητα. Η πόλη μέσα σε ελάχιστες ώρες άλλαξε όψη, γέμισε θόρυβο, νέες πινακίδες, ακόμη και νέα ώρα, ακολουθώντας αυτήν της Γερμανίας! Επίταξη, ο αέρας του κατακτητή, το σχέδιο «πόλης μέσα στην πόλη», οι καταλήψεις δημόσιων κτηρίων και χώρων, όλα καταγράφονται και τεκμηριώνονται, με άξονα των γεγονότων την Ανάληψη και την περιοχή στου Άμποτ, την οδό Νίκης και τον Λευκό Πύργο, τις Εξοχές, τη Σχολή Σχινά, τις οικίες Μπένηδων, Μανωλούδη και Σονίνο, κτήρια που πλέον έχουν κατεδαφιστεί ή έχουν αλλάξει χρήση, τοπόσημα θυσία πλέον στην εξέλιξη και την πρόοδο της εποχής. Εξίσου εντυπωσιακή είναι η ύπαρξη των φωτογραφιών που συμπληρώνουν το κείμενο, οι οποίες είναι άφθονες γιατί επιτελούσαν προπαγανδιστικούς σκοπούς και διανέμονταν ώστε να τους βλέπει ο κόσμος ως ελευθερωτές από την απειλή του κομμουνισμού! Η συγγραφέας διάλεξε τις πιο αντιπροσωπευτικές της εποχής και της περιοχής όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, σχεδόν όλες από τη συλλογή Βύρωνος Μήτου, συλλέκτη που απέκτησε περίπου 3000 φωτογραφίες ελληνικού ενδιαφέροντος από την κόρη ανώνυμου Γερμανού στρατιώτη που είχε υπηρετήσει στην Υγειονομική Υπηρεσία του γερμανικού στρατού στα Βαλκάνια και είχε συγκεντρώσει τέτοια τεκμήρια από ερασιτέχνες στρατιώτες φωτογράφους και όχι μόνο από τις περιοχές που είχε υπηρετήσει.

«Επιμένω λίγο στην περιγραφή της γειτονιάς και των ανθρώπων, προσθέτοντας και τις δικές μου αναμνήσεις, γιατί ίσως φανούν καλύτερα οι ποικίλοι τρόποι που οι Γερμανοί ξεδίπλωσαν την παρουσία τους στην εσωτερική κλειστή ζωή ενός οίκου, με τη φυσικότητα του κυρίαρχου, αλλά αδιάφορα, ως διοικητική πράξη. Γι’ αυτό και ήταν τελικά τόσο περαστικοί» (σελ. 72). Δεν έχουμε δηλαδή μόνο το ιστορικό πλαίσιο της έρευνας στην οποία αποδύθηκε η συγγραφέας με αφορμή το άλμπουμ γραμματοσήμων αλλά και τις προσπάθειές της να κατανοήσει το παρελθόν, να το δέσει με το παρόν γιατί όλα αυτά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι και της δικής της ζωής, η οποία ξεκίνησε το 1944 και τα πρώτα της βήματα ήταν μες στην αβεβαιότητα και τον πόνο. Τι θέση έχει η ίδια μες στην ευρύτερη ιστορία, πώς τα κομμάτια του τόπου έγιναν δικά της, πώς δημιουργήθηκε το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, τι άλλαξε μέσα της και γύρω της, ερωτήματα που απαντώνται όχι με κουραστικό τρόπο αλλά με συναρπαστικές διηγήσεις, τεκμηριωμένες απόψεις και αγωνία αν θα βρεθεί η άκρη του νήματος για τον Γερμανό φιλοτελιστή.

Όλα αυτά στο πρώτο μέρος, γιατί στο δεύτερο έχουμε τη ζωή της μητέρας της, Δήμητρας, στη Μικρά Ασία του 1914 και συγκεκριμένα στο Μπαϊντίρι όπου γεννήθηκε. Πώς ήταν τότε η κατάσταση με τους Τούρκους, πώς ζούσε η οικογένειά της, πώς ακολούθησε τον ελληνικό στρατό το 1922 για να σωθεί και πώς έφτασε στην προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη; Μετά τον βίαιο διωγμό ήρθε η φτώχεια, το κυνήγι της επιβίωσης, η Δήμητρα μεγάλωσε «ξένη και φτωχή» οπότε έπρεπε να κάνει ό,τι της ζητούσαν, «προσπαθούσε και αυτή να προσαρμοστεί, να τη δεχτούν στον τόπο που βρέθηκε, να μοιάσει στους άλλους» (σελ. 119). Για μεγάλη της τύχη δούλεψε αργότερα ως δασκάλα στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης και γνώρισε από κοντά τον Μίλτο Κουντουρά και τη «Νέα Αγωγή» του, δηλαδή τις προσπάθειές του για ανατροπή του καθιερωμένου ως τότε τρόπου εκπαίδευσης. Επ’ ευκαιρία λοιπόν μαθαίνουμε για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917, για την υποχρεωτική εκπαίδευση, για τις τριβές που δημιουργούσαν ο προοδευτικός θεσμός των διδασκαλείων θηλέων που προετοίμαζαν τις μαθήτριες για δασκάλες και τη γέννηση του κινήματος της Νέας Αγωγής που ερχόταν σε αντιπαράθεση με τα συντηρητικά στρώματα και τις αυστηρές προσωπικότητες από την Εκκλησία και τον Τύπο.

Ακολουθούν οι σπουδές της μητέρας της συγγραφέως τη δεκαετία του 1930 στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου και άλλα, όλα τους ενδιαφέροντα και δοσμένα σ’ ένα ευρύτερο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο, όπως η εξέγερση το 1936, ακόμη και ο γάμος με τον Χρίστο Τζαχίλη το 1943, αλλά πραγματικά αναρωτιόμουν τι σχέση έχουν όλα αυτά με την κυρίως εξιστόρηση που αφορούσε το άλμπουμ γραμματοσήμων. Στο σκεπτικό μου αυτό ερχόταν να προστεθεί και το κατά τόπους βαρύγδουπο και αποστασιοποιημένο λεξιλόγιο της συγγραφέως («ακύρωση ενός συνολικού πεδίου ζωής, μετάθεση στο μέλλον ολόκληρου του επιθυμούντος εαυτού», σελ. 30), η οποία όταν κατέγραφε τις προσωπικές της σκέψεις, απορίες, αβεβαιότητες κι ελπίδες κατέφευγε σε πιο «δυσκολες» εκφράσεις και περιττές μεταφορές. Εξίσου εκτεταμένα υπέρ το δέον δίνονται στο τρίτο μέρος τα γραμματόσημα, των οποίων η συλλογή «Αποτελεί ένα κέντρο που όμως δεν βρίσκει σταθερή θέση στη διήγηση» (σελ. 233). Η συγγραφέας ακολούθησε πρακτικές ανεύρεσης και κριτικής των πηγών και αυτές ακολούθησε, αντιμετώπισε τα γραμματόσημα ως πηγή ιστορικών πληροφοριών χωρίς να διεισδύει περισσότερο στο φιλοτελικό πεδίο αποφεύγοντας να γράψει για σπανιότητα, για τα δοντάκια, για τα επισημασμένα γραμματόσημα. Μελέτησε τα μικρά αυτά χαρτάκια, από πού στάλθηκαν, με ποια συχνότητα, σε ποιο ιστορικό πλαίσιο και ποιων γεγονότων είναι μάρτυρες. Και πάλι όμως επεκτείνεται στο ευρύτερο πεδίο του φιλοτελισμού, στον ρόλο του γραμματοσήμου καθαυτού, στη σημασία, την αξία και την ταξινόμηση μιας τέτοιας συλλογής ενώ στη συνέχεια την περιγράφει διεξοδικά, εύρος χρονολογικό, θεματολογία, σειρά, προέλευση των επιστολών κ. ά.

Ευτυχώς στο τέταρτο μέρος επιστρέφουμε στο αντικείμενο του βιβλίου κι εκεί, αν και με αφορμή το όνομα του κατόχου αναλύεται η επιστήμη της ονοματολογίας ευρύτερα, η δύναμη του ονόματος και οι τυχόν συμβολισμοί του, στη συνέχεια βήμα προς βήμα ξεκουκίζουμε το παρελθόν με μικρές πληροφορίες και ελάχιστα ντοκουμέντα που ανακάλυψε η συγγραφέας και πώς τη βοήθησαν να αρχίσει να φτιάχνει το ψηφιδωτό της ταυτότητας του Γερμανού. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι οι αντιφάσεις και τα σκοτεινά σημεία που τελικά οδηγούν την έρευνα σε τέλμα και γεμίζουν απορίες και ερωτηματικά τη συγγραφέα ενώ η μεγάλη αλήθεια δείχνει πόσο σημαντική είναι η τύχη κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας αναζήτησης. Μέσα από την επίπονη και ανατρεπτική αυτή μελέτη καταγράφεται εξίσου τεκμηριωμένα η κατάσταση στη ναζιστική Γερμανία, οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις της χώρας, οι συγκρούσεις και η εισβολή στην Πολωνία, οι σταδιακές κατακτήσεις των επόμενων χωρών από τον γερμανικό άξονα, δηλαδή σχεδόν όλη η στρατιωτική ιστορία της κεντρικής Ευρώπης με μικρά κεφάλαια και εντυπωσιακά στοιχεία.

Το βιβλίο «Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων» είναι ένα ενδιαφέρον κείμενο και το προϊόν μιας πρωτότυπης έρευνας, μέσω της οποίας ζωντανεύει παραστατικά και τεκμηριωμένα η ιστορία της Θεσσαλονίκης κατά τον Μεσοπόλεμο και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Τα ερωτήματα που τίθενται, η αξιολόγηση των πηγών, τα βήματα που ακολουθούνται, η έρευνα σε αρχεία του εξωτερικού, οι αντιφάσεις και οι αποκαλύψεις αποτελούν μια συναρπαστική περιπέτεια κι ένα ταξίδι στο παρελθόν που δεν ξέρεις πού και πώς θα τελειώσει. Κάποια σημεία ίσως να ήταν περιττά αφού δεν επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τις εξελίξεις στο παρόν, συνολικά όμως έχουμε μια πρωτότυπη και διαφορετική μαρτυρία μέσα από ένα άλμπουμ γραμματοσήμων, ένα ξεχωριστό δηλαδή στίγμα γύρω από το οποίο ξετυλίγονται ιστορίες στρατιωτών και άμαχων πολιτών, η γερμανική εισβολή και κατάκτηση, οι άνθρωποι που ξεχωρίζουν μέσα στον όλεθρο και την καταστροφή όσο παλεύει η συγγραφέας να εντάξει μέσα σε όλα αυτά τη μητέρα της, η οποία απέφευγε συστηματικά να μιλάει για τότε, αλλά και τον εαυτό της, τη φυσική συνέχεια ενός ανθρώπου που βίωσε σημαντικές για τον τόπο και την Ιστορία εξελίξεις.

Βιβλίο Λατέρνα, φτώχεια και περίσσευμα καρδιάς 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας για πρώτη φορά δημιουργεί ένα κεντρικό πρόσωπο για να μας ταξιδέψει πίσω στο παρελθόν που αγαπάει να φέρνει κοντά μας, τον Τέρπανδρο Τραγανό ή Τέρπο, δημοσιογράφο στα Αθηναϊκά Νέα, όπου αρθρογραφεί με ψευδώνυμο, κι είναι εκείνος που θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στις σελίδες του βιβλίου, αφηγούμενος ιστορίες αληθινές, στηριγμένες σε προσωπικά βιώματα και μαρτυρίες που συνέβησαν στη γειτονιά του κυρίως αλλά και αλλού μεταξύ 1920 και 1940. Αυτό το εύρημα της πρωτοπρόσωπης αφήγησης σπάει τον πάγο της αποστασιοποίησης και ταυτόχρονα χαλαρώνει τον κύριο Σιταρά, αφού το ευρηματικό του χιούμορ, το πλούσιο λεξιλόγιό του, το ίδιο του το ταλέντο μπορεί να ξεδιπλωθεί χωρίς την ουδετερότητα της τριτοπρόσωπης αφήγησης.

Ξεκινάμε με χορούς και πανηγύρια, απόκριες και μιούζικ χολ, οργανοπαίκτες και ταχυδακτυλουργούς, φυσικά καραγκιόζη και ταβέρνες, λατέρνα και καντάδες, για να στρέψουμε τη ματιά μας στη συνέχεια στους πλανόδιους που πουλάνε ο καθένας το δικό του εμπόρευμα. Κουρασμένοι και ξενυχτισμένοι πηγαίνουμε στις ταβέρνες και στα καφενεία, σουλατσάρουμε στα μαγαζιά και στην αγορά όσο οι μπόμπιρες, η μαρίδα δηλαδή, ξεσηκώνει τον κόσμο σε παιδομαχαλάδες και όχι μόνο. Τα «πονηρά» στιγμιότυπα, οι οικογενειακές βεγγέρες, οι καλοκαιρινές αποδράσεις λαμπρύνουν τις σελίδες του βιβλίου, το οποίο κλείνει με ένα πικρόγλυκο χαμόγελο στο κεφάλαιο «Η γειτονιά αλλάζει». Κωμικοτραγικά περιστατικά, πειράγματα και χωρατά, γλέντια και ξεφαντώματα σε κάθε μικρή και μεγάλη περίσταση διασκέδασης καταγράφονται σε αυτό το ζεστό, νοσταλγικό βιβλίο που διανθίζεται με ασπρόμαυρες φωτογραφίες-ντοκουμέντα μιας περασμένης εποχής. Ποιήματα και αποσπάσματα από πεζά κείμενα, άρθρα εφημερίδων, ρέων λόγος με ταξίδεψαν, μου άνοιξαν κλειστές πόρτες, μου χάρισαν την εικόνα μιας εποχής πιο ζεστής και φιλικής, πιο παρεΐστικης και με γέμισαν αντικρουόμενα αισθήματα.

Το «Λατέρνα, φτώχεια και περίσσευμα καρδιάς» είναι ένα βιβλίο που αγάπησα όσο και τα προηγούμενα, αφού η γραφή του κυρίου Σιταρά και η ακάματη έρευνά του με ταξιδεύουν συχνά πίσω σε μια εποχή ξεχασμένη, λησμονημένη, αυθεντική, αληθινή, με εικόνες που έχουν χαθεί για πάντα στο χτες, παρασύροντας μαζί τους και την αυθεντικότητα και τη δοτικότητα των ανθρώπων μαζί με λέξεις όπως «εμείς», «μαζί» κλπ. Ποιος δε θα ήθελε να ζήσει μια στιγμή σαν αυτές τις χιλιάδες, «κάτι που, ενώ γίνεται κάθε μέρα και πολλές φορές, τόσο ίδια με την προηγούμενη, έχει τόση γοητεία, που δεν θα σε αφήσει ποτέ αδιάφορο!» (σελ. 19).

Βιβλίο Η θεία Μπέμπα 
Συγγραφέας Ισμήνη Μπάρακλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ισμήνη Μπάρακλη στο νέο της μυθιστόρημα αλλάζει εντελώς τρόπο αφήγησης από τα προηγούμενα κείμενά της και ζωντανεύει με επιτυχία μια γυναίκα που έχει περάσει δύσκολα στη ζωή της αλλά κατάφερε να στεριώσει και ν’ αγαπηθεί από μια αριστοκρατική οικογένεια. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση, σχεδόν προφορική, με αστεϊσμούς, ιδιαίτερο λεξιλόγιο, διακριτική μίξη καθαρεύουσας και δημοτικής, με διεισδυτικές παρατηρήσεις και διαχρονικές απόψεις, απρόσμενες παρομοιώσεις («Με αυτά και με εκείνα, σακί φαρμάκι αναχώρησε ο δικηγόρος για το Άργος, σαν να είχε χάσει πέντε δίκες σερί…», σελ. 83) στολίζουν ένα κείμενο γεμάτο αναμνήσεις. Το μυθιστόρημα δεν εκτείνεται παραπάνω απ’ όσο πρέπει ούτε ξεφεύγει από τον αρχικό του στόχο, όλα τα γεγονότα που βιώνουν οι Ροδόπουλοι είτε αυτοπροσώπως είτε μέσω αφηγήσεων, τα διαρκή πρωθύστερα, τα κουτσομπολιά, τα σκανδαλάκια, τα μυστικά δίνονται για λίγο και παραχωρούν τη θέση τους σε επόμενα γεγονότα, διαμορφώνοντας όμως σωστά και παραστατικά την ατμόσφαιρα του μεσοπολέμου, το κέφι και την ευθυμία που επικρατούσε στους αριστοκρατικούς κύκλους της εποχής. Η θεία Μπέμπα είναι εσωτερική στην οικία Ροδόπουλου, μέλος του υψηλού προσωπικού του αρχοντικού, με τον Αντώνη τον σοφέρ και την Ελένη, βοηθητική, στο πλάι της. Είναι χήρα, με έναν γιο στα καράβια και τον άλλο φοιτητή στην Αθήνα. Όλα τα βλέπει και όλα τα σχολιάζει, όχι με κακία όμως ούτε με ζήλια, σέβεται τα αφεντικά της και το ψωμί που τρώει από τα χέρια τους, μεγαλώνει τα παιδιά τους σα δικά της κι αντίστοιχα δέχεται αγνή αγάπη και ειλικρίνεια.

Οι Ροδόπουλοι είναι «γλεντζέδες, χουβαρντάδες και καλόκαρδοι», σημαντικά μέλη της ναυπλιακής κοινωνίας: ο πατέρας Βασίλης είναι εισαγωγέας με εμπορικό κατάστημα, δίκαιος και σφιχτοχέρης, η σύζυγος Ελπινίκη, μια αρχικά νωθρή και βλακώδης γυναίκα (ήταν κάποτε συλλέκτρια καπέλων αλλά ο νεογέννητος γιος της τα πέρναγε για καθοίκια κι έτσι η συλλογή μειώθηκε αισθητά) που δε νοιάζεται παρά μόνο για την εμφάνισή της και δεν κάνει τίποτε απολύτως, σε τέτοιο σημείο που, όταν αποφάσισε μια μέρα να μαγειρεύει μόνο εκείνη, όλοι τρέχανε καλού κακού στην πίσω αυλή που είχε βρύση και άφθονα νερά στις σκάφες κι έχουν αποκτήσει τη Νανά και την Αρίστη, που μεγάλωσαν με δασκάλες πιάνου και γαλλικών, και τον Ντίνο, ένα άτακτο παιδί αλλά δεν του ξεφεύγει τίποτα, πανέξυπνο και ευρηματικό. Σχεδόν όλο το μυθιστόρημα είναι ένα καλογραμμένο σύνολο από μικρές και μεγάλες κωμικοτραγικές ιστορίες που φωτίζουν πρόσωπα και πράγματα, χαρίζουν άφθονο γέλιο αλλά και συγκίνηση. Ιστορίες από τους μάστορες της Άρτας, από την αυλή του Όθωνα, από τον καλό κόσμο της Αθήνας και του Ναυπλίου, χοροδιδάσκαλοι που ξεμυαλίζουν, πίνακες ζωγραφικής που αναστατώνουν, ποδοσφαιριστές και ατυχείς έρωτες, ιστορίες που μας ταξιδεύουν πότε μπρος και πότε πίσω, με μια γλώσσα που πάει ροδάνι, σφάζει και ξομπλιάζει ταυτόχρονα. Μέσα σ’ όλα φυσικά και γνωρίζουμε την ίδια τη θεία Μπέμπα, τη δική της ζωή, πώς παντρεύτηκε από προξενιό, πώς μεγάλωσε, τι όνειρα έθαψε, πώς της φέρθηκαν οι γονείς της, πώς τους στάθηκε, πώς τράβηξε το ενδιαφέρον της ο φαρμακοποιός, σχηματίζοντας έτσι έναν χαρακτήρα που έχει μάθει κι έχει πάθει, γνωρίζει, κατανοεί και βλέπει πάντα το καλό μες στο κακό, πως μες στους βάλτους ανθίζουν τα πιο όμορφα λουλούδια. Οδοντόπαστα Κολυνός, γάλα Άλπεις, λικέρ και πίπερμαν, σοκολατάκια από του Φλόκα, ραδιόφωνα Φίλιπς, αχ, ωραία ζωή…

Στο άτυπο δεύτερο μέρος ξεσπάει ο πόλεμος κι οι ισορροπίες ανατρέπονται. Τα γέλια και τα αστεία αραιώνουν, έρχονται οι δύσκολες στιγμές που σίγουρα θα βιώσει μια τέτοια οικογένεια, αφού άλλοι πάνε στον πόλεμο, άλλες γίνονται νοσοκόμες, υπάρχει αγωνία για το αύριο, κάποιοι παίρνουν επιτέλους τη ζωή στα χέρια τους. Και έρχεται η Κατοχή. «Αλλάζει ο πόνος τους ανθρώπους, Φωτάκη μου, τους κάνει πιο όμορφους, πέφτουν τα πρώτα φύλλα του εγωισμού κι αρχίζει να σιγοφαίνεται στο βάθος ο ανθός» (σελ. 170). Η συγγραφέας είναι κατηγορηματική: «Μόνο που τώρα δεν υπήρχαν αρχοντικά, ευγενείς και υποτελείς. Υπήρχαν μόνο αυτοί που ακόμη άντεχαν τον εκβιασμό της μαύρης αγοράς και εκείνοι που δεν άντεχαν. Η κοινωνία είχε χωριστεί σε αυτές τις δύο κατηγορίες, εκμηδενίζοντας διαφορές, πολυπλοκότητες και χάσματα αιώνων» (σελ. 222).  Τι κρύβει όμως το ημερολόγιο της θείας Βαρβάρας και πώς μπορεί να ξαναφέρει ελπίδα και αγαλλίαση στο σπίτι των Ροδόπουλων; «Έρχεται κάποια στιγμή που πρέπει να πάρεις θέση στη ζωή, Μπέμπα. Αυτή η στιγμή είναι εδώ για όλους μας και δε ρωτά ηλικίες Συνειδήσεις μόνο. Κανένας δεν πρέπει να κάτσει με σταυρωμένα χέρια» (σελ. 204). Κι έτσι η θεία Μπέμπα παίρνει τη ζωή στα χέρια της, αλλάζει στάση και κάνει τα πρώτα δικά της βήματα στη ζωή, οπλισμένη με μυστικά και τρομερή δύναμη. Οι συνέπειες των επιλογών της θα φανούν χρόνια αργότερα, σε ένα συγκινητικό τέλος που ακόμη μου φέρνει δάκρυα στα μάτια όποτε το θυμάμαι.

«Η θεία Μπέμπα» δεν είναι άλλη μια ιστορία οικογένειας που βιώνει τις δύσκολες στιγμές της Κατοχής με ό,τι αυτό συνεπάγεται στους δεσμούς και στον ψυχισμό της αλλά η ιστορία μιας γυναίκας που μια ολόκληρη ζωή υπηρετεί τους άλλους και διαπιστώνει πως ήρθε η ώρα να ζήσει τη δική της τη ζωή, ακόμη και μες στον πόλεμο. Η Μπέμπα παίρνει αποφάσεις, κάνει κινήσεις, πάντα με σύνεση και μέτρο και βρίσκει τον εαυτό της. Ήταν ήδη μεγάλη σε ηλικία αλλά η ωριμότητα δε συμβαδίζει με την ενηλικίωση κι η θεία Μπέμπα ωρίμασε όταν έφτασε η σωστή ώρα. Απολαυστική γραφή, συγκινητικές ανθρώπινες διαπροσωπικές σχέσεις, μέτρο και όριο στην έκταση της πλοκής, μ’ ένα φινάλε που θα λυγίσει και τους πιο σκληρούς αναγνώστες. «Η θεία Μπέμπα» είναι ένα μυθιστόρημα διένεξης ανάμεσα στη Μαρία Ιορδανίδου και τον Γιάννη Ξανθούλη, όσο τους κοιτάει κρυφογελώντας ο Κώστας Ταχτσής γεμάτο τρυφερές ιστορίες, ενδιαφέροντα πρόσωπα και τρυφερά μηνύματα.

Βιβλίο Άνθη του χειμώνα 
Τίτλος πρωτοτύπου The winter garden
Συγγραφέας Jayne Thynne
Μεταφραστής Φίλιππος Χρυσόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αφήνοντας στην άκρη τη γυναίκα και τον ρόλο της σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη κοινωνία, χωρίς όμως και να την παραμελεί, η Jane Thynne μάς χαρίζει ένα δυνατό, ανθρώπινο, σκληρό κατασκοπικό μυθιστόρημα με απανωτές ανατροπές, ρεαλιστικούς χαρακτήρες και έξυπνη μίξη πραγματικών προσώπων με πλασματικούς ήρωες. Είμαστε έναν χρόνο πιο κοντά στον πόλεμο, με τον ναζισμό να ανεβαίνει κατακόρυφα, την προπαγάνδα να κάνει πολύ καλή δουλειά και τον εξοπλισμό της Γερμανίας σε μαχητικά αεροπλάνα να εμπλουτίζεται αδιάκοπα. Η επίσκεψη του Δούκα του Ουίνδσορ, η καταστροφή της Γκερνίκα, τα θεμέλια πάνω στα οποία θα χτιστεί το όραμά του ο Χίτλερ είναι μερικά μόνο από τα κομμάτια του καλοδουλεμένου ιστορικού φόντου στο οποίο διαδραματίζεται το μυθιστόρημα. Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται εκ της αγγλικής μετάφρασης του βιβλίου «The winter garden», που κι αυτό είναι βασισμένο στο γνωστό καμπαρέ του Βερολίνου Wintergarten, όπου εργαζόταν η Άννα ως χορεύτρια. Η Άννα Χάνσεν λοιπόν ήταν μαθήτρια της Σχολής για Υποψήφιες Νύφες του Ράιχ στο Σβανενβέρντερ, όπου πάνε όσες πρόκειται να παντρευτούν αξιωματικούς των Ες Ες. Σύμφωνα με τον Αδόλφο Χίτλερ: «…οι γυναίκες που επρόκειτο να παντρευτούν την αφρόκρεμα των Γερμανών έπρεπε να είναι ξεχωριστές». Τα μαθήματα έγιναν υποχρεωτικά από το 1935 και το πιστοποιητικό υποβαλλόταν στην Υπηρεσία Φυλής και Εγκατάστασης των Ες Ες για να προχωρήσει ο γάμος. Παρά το όνομά της, πιο πολύ σα στρατιωτική ακαδημία έμοιαζε, με εξουθενωτικό πρόγραμμα. Το Προεδρείο Γυναικών, με επικεφαλής την Γκέρτρουντ Σολτς-Κλιν έχει αποστολή να προωθεί την ιδέα της ανωτερότητας του άντρα και να πείθει τις γυναίκες να δουλεύουν για το καλό του ναζιστικού καθεστώτος αλλά όλα αυτά αμαυρώνονται με το πτώμα της κοπέλας στον κήπο της Σχολής.

Η συγγραφέας μελέτησε καλά και σωστά την εποχή, την πόλη και τον τρόπο σκέψης των κατοίκων μιας χώρας που ετοιμάζεται να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο και πάλι στην ευρωπαϊκή κονίστρα. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες από την καθημερινότητα ενός Βερολινέζου ειδικότερα και Γερμανού γενικότερα: τίτλοι εφημερίδων, προϊόντα ομορφιάς, κινηματογραφικές ταινίες, ξενοδοχεία, καμπαρέ και ζαχαροπλαστεία, μνημεία και τοπόσημα, οδοί και δημόσια κτήρια. Είναι όλα όμως τόσο αρμονικά εντεταγμένα στη ροή της πλοκής και περιγράφονται τόσο όμορφα και στρωτά, χωρίς υπερβολές και μακρηγορίες, που δε με κούρασαν ούτε στιγμή. Αντιθέτως, μου χάρισαν εκείνη ακριβώς τη ζωντάνια που απαιτεί ένα καλό μυθιστόρημα του είδους για να ζωντανέψω στο μυαλό μου το πώς ήταν τα πράγματα εκεί τότε και να βρεθώ στο πλάι των πρωταγωνιστών και των δεύτερων ρόλων που τους πλαισίωναν. Μάλιστα, αναφορές σε τοποθεσίες που μέχρι και σήμερα βρίσκονται εκεί, παρά τις χιλιάδες αλλαγές και καταστροφές που υπέστησαν με το πέρασμα της Ιστορίας, και τα οποία είχα επισκεφθεί σε πρόσφατο ταξίδι μου στην πόλη, όπως ο Ζωολογικός Κήπος, η Ούντερ ντεν Λίντεν, το Νησί των Μουσείων, το KaDeWe κ. ά. προσθέτανε ειδικό βάρος στη δική μου απόλαυση.

Η Μάγκντα Γκέμπελς, σύζυγος του δεξιού χεριού του Αδόλφου Χίτλερ, γνωστή ως Πρώτη Κυρία του Ράιχ, καλεί την Κλάρα Βάιν στην έπαυλή της στο Σβανενβέρντερ και της ζητάει να εμφανιστεί στο πάρτι του άντρα της για να συνομιλήσει με τις αδελφές Μίτφορντ, Νταϊάνα και Γιούνιτι, Αγγλίδες καλεσμένες που δε γνωρίζουν καλά γερμανικά, οπότε ίσως η Κλάρα, με Άγγλο πατέρα, θα τις βοηθήσει να περάσουν όμορφα. Οι Μίτφορντ είναι υπέρ του φασισμού, δε διστάζουν να προκαλέσουν σκάνδαλα, αγαπούν τα εξεζητημένα πάρτι, είναι φίλες της αδελφής της Κλάρα, Άντζελα, με την οποία μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά στις πολιτικές τους πεποιθήσεις. Μετά από τόσα χρόνια και τόσα μυστικά, η Μάγκντα παραμένει απρόσιτη, ψυχρή και τυπική απέναντι στην ηθοποιό, ακριβώς δηλαδή όπως τη γνωρίσαμε στο πρώτο βιβλίο.

Από τη Μάγκντα μαθαίνει η Κλάρα για τη δολοφονία της Άννα Χάνσεν, μιας κοπέλας που όταν τη γνώρισε πόζαρε γυμνή για τον Μπρούνο Βάις, έναν καλό της φίλο. Η Κλάρα συμμετέχει σε μια ρομαντική κομεντί των στούντιο Ufa κι έχει συνηθίσει πια σε μια ζωή εξαπάτησης. Η πρόσκληση της φαίνεται απλή και αναλογίζεται τα όσα έζησε όταν πρωτοέφτασε στο Βερολίνο, γεγονότα που μαθαίνουμε και άνθρωποι που συναντάμε στο πρώτο βιβλίο, τα «Μαύρα Ρόδα», με τον Λίο Κουίν όμως να έχει εγκαταλείψει τη χώρα. Ο Λίο της λείπει απίστευτα κι ας έχουν χωρίσει ειρηνικά, έχει ανάγκη από ένα ζεστό σώμα πλάι της ενώ ταυτόχρονα συνεχίζει να ενισχύει οικονομικά τον δεκατετράχρονο πλέον Έριχ Σμιτ, ένα σοβαρό και έξυπνο παιδί, μέλος της Χιτλερικής Νεολαίας («Η ιδέα ήταν ότι τα αγόρια δεν έπρεπε να μένουν ήρεμα και ήσυχα. Να μην έχουν χρόνο να ξεφύγουν από την προπαγάνδα και να σκεφτούν», σελ. 169), γιο της φίλης της που έχασε τη ζωή της στο προηγούμενο βιβλίο. Αναπτύσσει έντονα αισθήματα μητρότητας όλα αυτά τα χρόνια που τον βλέπει να μεγαλώνει με τη γιαγιά και τον αδελφό του και τον αγαπά σα να ήταν πραγματικό της παιδί. Τα οικογενειακά λάθη του πατέρα και της αδελφής της και ο φόβος της για την πραγματική ταυτότητα της γιαγιάς της, εξακολουθούν να την ταλανίζουν: «Όταν εργάζομαι ως ηθοποιός είναι η μόνη ώρα που δεν υποκρίνομαι» (σελ. 46).

Στο μυθιστόρημα γνωρίζουμε ακόμη περισσότερο την Κλάρα, η οποία αναπτύσσει συναισθηματικούς δεσμούς που δε θα έπρεπε με άντρες που νιώθει ότι τους εξαπατά κι αυτό αρχίζει να τη δυσαρεστεί και να το νιώθει πιο πρόστυχο από το να τους έγδυνε, χάνοντας έτσι τη συναισθηματική πειθαρχία που απαιτείται. Θα τα παρατήσει άραγε αν τελειώσει αυτή η περιπέτεια; Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν μαθαίνει ότι το όνομά της άρχισε να συζητιέται στην Γκεστάπο χάρη σ’ έναν πληροφοριοδότη, προκαλώντας υποψίες στη βρετανική αντικατασκοπεία. Ποιος έστρεψε την προσοχή της Γκεστάπο πάνω της και γιατί; Γιατί ανησυχεί το βρετανικό δίκτυο κατασκοπείας; Υπάρχει περίπτωση να έχει ανάμιξη ο Εβραίος και κομμουνιστής Μπρούνο Βάις, με τους έκφυλους για το Ράιχ πίνακές του, που η Κλάρα έχει χάσει τα ίχνη του και ίσως ζει στους δρόμους ή, ακόμη χειρότερα, έχει φυλακιστεί κι είναι ο μόνος που ξέρει για την πραγματική της ταυτότητα; Αρχίζει να μπαίνει σε δεύτερες σκέψεις για την όλη πορεία που ακολουθεί: «Τι ζωή ήταν αυτή, να συναναστρέφεται ανθρώπους που σιχαινόταν τις απόψεις τους, να σχετίζεται με ένα καθεστώς που αντιπροσώπευε όλα όσα μισούσε: εκφοβισμό, βία, κτηνωδία. Να γίνεται φίλη με ανθρώπους που εκπροσωπούν μια εκδοχή της Αγγλίας που δεν αναγνωρίζει» (σελ. 91). Μέσα στη δίνη όλων αυτών των γεγονότων μπλέκεται και με τη δολοφονία της Άννα, γεγονός που τη φέρνει ενώπιον της Γκεστάπο, παρά τις οδηγίες να παραμένει αθέατη και να μην τραβάει την προσοχή ώστε να φέρνει σε πέρας την αποστολή της.

Ο Άρτσι Ντάσιον, ακόλουθος της Βρετανικής Πρεσβείας και πράκτορας της Βρετανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, ο Άλμπερτ Λίντεμαν, διευθυντής παραγωγής, ό,τι πιο κοντινό είχε σε φίλο η Κλάρα στο Βερολίνο, του οποίου η καριέρα άκμασε μετά την αριοποίηση των πάντων και προσπαθεί να εξισορροπεί τη δίψα του για κουτσομπολιό με τη διακριτικότητα που απαιτεί η πολιτική, ο Έρνστ Ούντετ, διάσημος ηθοποιός του Χόλιγουντ, γοητευτικός και περιζήτητος, πλέον σημαντικός για τη Λουφτβάφε λόγω των δεξιοτήτων του στην αεροπλοΐα, επικεφαλής του Τεχνικού της Τμήματος, κάτι που ο πρώην ηθοποιός μισεί, ο Ραλφ Σόμερς, Άγγλος σμηναγός, κοσμοπολίτης, γοητευμένος από το νέο καθεστώς της Γερμανίας, αποφασισμένος να γίνει φίλος του Χίτλερ, που έχει σκοπό να κάνει την Αγγλία σύμμαχο της Γερμανίας και άλλοι ενδιαφέροντες χαρακτήρες είναι προσεκτικά επιλεγμένοι στη στελέχωση της συναρπαστικής αυτής ιστορίας. Επίσης, συναντάμε ξανά τη δημοσιογράφο Μέρι Χάρκερ, που δεν άντεξε μακριά από τη δημοσιογραφία και την Ευρώπη κι έτσι κατέγραψε από κοντά τα δεινά του ισπανικού εμφυλίου και, χάρη σ’ ένα γύρισμα της τύχης, βρήκε δουλειά ξανά σε γερμανική εφημερίδα. Η δολοφονία της Άννα Χάνσεν είναι λαβράκι για κείνη! Μέσω της Χάρκερ μαθαίνουμε για τα σημαντικότερα γεγονότα του ισπανικού εμφυλίου και περιδιαβαίνουμε την κατεστραμμένη Γκερνίκα («Αυτό που είχε δει η Μέρι ήταν ένας βομβαρδισμός τρομοκράτησης, ένα σφυροκόπημα από αέρος εναντίον ανθρώπων που δεν μπορούσαν να αμυνθούν, με σκοπό να φοβίσει και να τρομοκρατήσει… Ο πραγματικός στόχος στην Γκερνίκα ήταν το ηθικό των ανθρώπων» (σελ. 403) ενώ η συνέχεια είναι άκρως απρόβλεπτη! Όλοι έχουν ένα παρελθόν, το οποίο αποκαλύπτεται τμηματικά ή σε κρίσιμο σημείο, οπότε και χαρίζει μια γερή ανατροπή στην ιστορία, και όλοι αλλάζουν ύστερα από κάποια γεγονότα που ζουν, απότοκα του κοινωνικοπολιτικού και οικονομικού κλίματος που βιώνουν.

Και πάλι η Jane Thynne στο πυκνογραμμένο, πολυεπίιπεδο μυθιστόρημά της καταφέρνει να συνδυάσει αριστοτεχνικά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με τις ζωές των χαρακτήρων. Εκτός από την Γκερνίκα, μαθαίνουμε για τα διπλωματικά παρασκήνια μεταξύ Γερμανίας και Αγγλίας, σε ανεπίσημο τουλάχιστον επίπεδο, μιας και μεγάλη αναστάτωση προκάλεσε η άφιξη του φιλογερμανού πρώην Άγγλου βασιλιά Εδουάρδου του 8^ου που παραιτήθηκε από τον θρόνο για να παντρευτεί τη χωρισμένη Αμερικανίδα Γουόλις Σίμπσον. Το ταξίδι τους αντιστοιχεί σε μεγάλη επιτυχία για το Ράιχ, μιας και θα είναι μεγάλη προπαγάνδα και ντροπή για τη Βρετανία η κίνηση αυτή. Πόσο δύσκολο θα είναι όμως να πάνε όλα καλά όταν η σύζυγος του μέλλοντος Υπουργού Εξωτερικών Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ, Ανελίς, έχει ακούσει τις φήμες πως ο άντρας της υπήρξε εραστής της Σίμπσον; Πώς θα εξελίσσονταν τα πράγματα αν υπερίσχυαν οι φιλοχιτλερικές φωνές και η Αγγλία συμμαχούσε με τη Γερμανία; Ποιος δουλεύει εντατικά γι’ αυτήν την επίτευξη και με ποιους τρόπους; Ας μην ξεχνάμε πως είμαστε έναν χρόνο μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, η Γερμανία έχει προελάσει στη Ρηνανία και η υποστήριξή της στην παράταξη του Ισπανού δικτάτορα Φράνκο έχει δείξει τις προθέσεις του καθεστώτος, η διεθνής κατάσταση γίνεται όλο και δυσκολότερη, ο πόλεμος είναι πια πανταχού παρών στην ατμόσφαιρα του Βερολίνου, με όλων των ειδών τις πομπές ανά καιρούς να σταματούν την κυκλοφορία στον δρόμο: «Η Κλάρα αναρωτήθηκε πού μπορεί να πήγαιναν αυτοί οι στρατιώτες. Αυτήν την εποχή όλοι σκέφτονταν το ίδιο» (σελ. 32).

Η δύναμη της προπαγάνδας και πώς κατάφερε να μεγαλουργήσει μ’ αυτήν ο Γιόζεφ Γκέμπελς δίνεται σε όλες τις διαστάσεις της: «Αυτή την εποχή στο Ράιχ υπήρχε πάντα ένας φακός έτοιμος να συλλάβει μια φευγαλέα εικόνα. Για να μαλακώσει τη σκληρή πραγματικότητα, είχε θολή εστίαση και μονόχρωμη λάμψη. Να ανακατασκευάσουν ολόκληρη τη Γερμανία με την αίγλη της λάμψης του υδραργύρου σαν να είναι μια ηθοποιός του σινεμά» (σελ. 67). Όλη αυτή η πολεμική μηχανή βασιζόταν σε αξιώματα όπως: «Προς στιγμή όλα είχαν να κάνουν με τους ύπουλους μπολσεβίκους και την ανάγκη της Γερμανίας να εξοπλιστεί για να προστατεύσει τον κόσμο από τον κομμουνισμό» (σελ. 149). Η άνοδος της Λουφτβάφε και η έμφαση της γερμανικής πολεμικής μηχανής στην αεροπορία και στις επιδρομές από αέρος δίνονται εξίσου παραστατικά και συναρπαστικά, χωρίς να κουράζουν τον αναγνώστη. Ο νέος τρόπος κατασκοπείας θα φέρει μεγάλη διαφορά στον τρόπο διεξαγωγής ενός πολέμου, κάτι που μπορεί να αλλάξει δραστικά την έκβαση οποιασδήποτε μελλοντικής σύγκρουσης. Τι είναι αυτό, ποιος το ανακάλυψε, ποιος το εκμεταλλεύεται και πώς θα το μάθει το αντίπαλο δέος; Πώς είναι δυνατό να μη βλέπει κανείς τι επιφυλάσσει ο Χίτλερ για τον κόσμο;

Παρά το ιστορικό υπόβαθρο, τις μελετημένες διπλωματικές, προσωπικές και κοινωνικές ισορροπίες, τη φρίκη του επερχόμενου πολέμου, στο κείμενο παρεισφρέουν αξιόλογες λογοτεχνικές πινελιές, πρωτότυπες παρομοιώσεις και μεταφορές («μια καλόκαρδη επαρχιωτοπούλα με στήθος που έμοιαζε με ράφι και πρόσωπο καθαρό σαν τραπέζι από ξύλο πεύκου», σελ. 15, «Το πρόσωπό της, με τα σηκωμένα, βγαλμένα φρύδια, ήταν σαν μια άδεια πισίνα, μέσα στην οποία λαχταρούσες να πετάξεις ένα βότσαλο», σελ. 77) αλλά και χιούμορ: «Υπήρχε ένα ανέκδοτο που έλεγε ότι αν ο σύζυγος ήταν στα Τάγματα Εφόδου, η σύζυγος στο Κίνημα Εθνικοσοσιαλιστριών Γυναικών, ο γιος στη Χιτλερική Νεολαία και η κόρη στον Σύνδεσμο Νεαρών Γερμανίδων, τότε το μόνο μέρος όπου μπορούσε να συναντηθεί η οικογένεια ήταν η παρέλαση της Νυρεμβέργης» (σελ. 169).

Τα «Άνθη του χειμώνα» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ρομαντικό αλλά και σκληρό κατασκοπικό μυθιστόρημα που αναπαριστά με αρτιότητα και ενδελεχή μελέτη την ατμόσφαιρα του προπολεμικού Βερολίνου και τις εύθραυστες διεθνείς σχέσεις των ευρωπαϊκών χωρών με τον Αδόλφο Χίτλερ στην εξουσία να προσπαθεί να πραγματοποιήσει το όραμά του, παρασύροντας τον κόσμο σε στιγμές χάους, πόνου και απώλειας. Μια γυναίκα με διπλό ρόλο προσπαθεί μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα να βρει τα προσωπικά της πατήματα, να καταλάβει τι θέλει από τη ζωή της, διχάζεται ανάμεσα στην αγάπη και το καθήκον κι όλα αυτά ενώ μια έρευνα για δολοφονία φέρνει στο φως μυστικά που θα καταστρέψουν τη φήμη και το ιδεολογικό υπόβαθρο του ναζισμού γενικότερα και του Χίτλερ ειδικότερα. Αγωνία και συγκίνηση, ρεαλισμός και τρυφερότητα, έρωτας και καθήκον, διπλές ταυτότητες, απανωτές εκπλήξεις είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος. Εύχομαι ολόψυχα να μεταφραστούν και τα υπόλοιπα, μιας και η γυναικεία ματιά της Jane Thynne συμπληρώνει ό,τι ξεκίνησε ο σύζυγός της, Philip Kerr, γύρω από την προπολεμική και όχι μόνο Γερμανία, χωρίς όμως να υπολείπεται σε αρτιότητα.

Βιβλίο Amor fati 
Συγγραφέας Νέλλη Σπαθάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελκυστής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που τέμνει τις ανθρώπινες σχέσεις με οξυδέρκεια και ταυτόχρονα έχει τόσες ανατροπές και τέτοιο τρόπο γραφής που δεν ήθελα να το αφήσω από τα χέρια μου. Ξεκίνησε σχετικά χαλαρά, παρουσιάζοντάς μου τα προβλήματα μιας οικογένειας με αδιάφορους γονείς και μια επαναστατική κόρη, στη συνέχεια όμως η κοπέλα αρχίζει να βιώνει διάφορες καταστάσεις, να δοκιμάζει, να ωριμάζει, μόνο που τίποτα από αυτά δεν την προετοιμάζει για τη βόμβα που θα σκάσει σύντομα και θα φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή της.  Τα πρόσωπα έρχονται το ένα πίσω από το άλλο, οι ρόλοι τους αλλάζουν απανωτά και όταν έφτασα στη μεγάλη αποκάλυψη είχα ήδη απορροφηθεί τόσο που δε γινόταν να σταματήσω. Η πλοκή διαδραματίζεται κυρίως τη δεκαετία του 1970, με κάποια πισωγυρίσματα που αποτελούν τα πρώτα βήματα της Νάντιας στη ζωή. Τα κεφάλαια έχουν για τίτλο ονόματα των χαρακτήρων του βιβλίου, χωρίς όμως να αλλάζει η οπτική γωνία της αφήγησης, μιας και η πρωταγωνίστρια καταγράφει τα πάντα. Ύδρα και Σίφνος, Γαλλία και Αγγλία είναι τα μέρη που θα σφυρηλατήσουν την προσωπικότητα της Νάντιας και της Τίνας αλλά και της Ζωής, του Άρη, του Αλέξη. Η Νάντια είναι πάντα στα μαχαίρια με τη μητέρα της: «Μα υποτίθεται πως θα έπρεπε να την ξέρει η μητέρα της. Να βλέπει τα όνειρά της. Τις προσδοκίες της. Τον δικό της ορίζοντα. Α η Ζωή ήταν εγκλωβισμένη στις δικές της προσδοκίες. Η Νάντια υπήρχε γι’ αυτήν μόνο όταν ευθυγραμμιζόταν στα δικά της κίνητρα» (σελ. 184). Η εφηβεία της συμπίπτει με την επανάσταση της δεκαετίας του 1970. Ψυχεδέλεια, ατομική και κοινωνική επανάσταση, η κοπέλα ταράζει τα ήρεμα νερά της οικογένειάς της με τερτίπια. Μαζί με την Τίνα «προσπαθούσαν ν’ αποκρυπτογραφήσουν τον κόσμο που είχε βγει από την εκρηκτική δεκαετία του ‘60» (σελ. 246).

Ο Αλέξης, ο άντρας που μπαίνει ανάμεσα στις δύο φίλες, εκπροσωπεί τη μουσική πλευρά της δεκαετίας, μιας και συμμετέχει σε συναυλίες των Rolling Stones, ακούει Δημήτρη Πουλικάκο και Socrates, πηγαίνει στο Κύτταρο: «Αντισυμβατικός ήταν, λοιπόν, κι αυτός. Αλλά με τον δικό του τρόπο. Αυτή η αντισυμβατικότητα συνδυαζόταν παραδόξως με μια σοβαρότητα. Δεν ήταν στη συμπεριφορά. Ήταν στον τρόπο σκέψης» (σελ. 85). Οι σπουδές του στη ζωγραφική αφήνουν άπλετο χώρο για λυρικές και πρακτικές παρατηρήσεις και σχόλια πάνω στη μαγεία των χρωμάτων, τα κινήματα της ζωγραφικής, αναφορές σε Ελ Γκρέκο, Μονέ και Πόλοκ. Ο επαναστάτης νέος με την έφηβη παρέα του ανεβοκατεβαίνουν την Ύδρα, βρίσκουν ενδιαφέροντα σημεία, αποτυπώνουν την ομορφιά σε διαφορετικές στιγμές της ημέρας. Ο ρόλος του πάντως δεν είναι ο αναμενόμενος, μιας και ξεφεύγουμε σχεδόν από τα παρελκόμενα ενός ερωτικού τριγώνου και εξακολουθούμε να εστιάζουμε στο ταξίδι της αυτογνωσίας και της ωρίμανσης, πάντα με προσεγμένες και μετρημένες λέξεις και περιστάσεις.  Επίσης, έχουμε τον Τζόναθαν, εκπρόσωπο της αγγλικής υπαίθρου, παιδί μεγαλωμένο κι αυτό στον απόηχο του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Χρόνια αργότερα θα ακολουθήσει την καρδιά του και θα εγκατασταθεί στην Αθήνα για να ανοίξει φροντιστήριο αγγλικών με την αγαπημένη του Αγγελική, που κάνει ιδιαίτερα στην Τίνα. Φτάνει μάλιστα στην Αθήνα το βράδυ της 17^ης Νοεμβρίου 1973! Όταν αναλαμβάνει εκείνος την Τίνα της ανοίγει έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, γεμάτο ποίηση, ταξίδια, κουλτούρα, Ιστορία, μουσικά ακούσματα, κάνοντάς με να κρέμομαι κι εγώ από τα χείλη του, θαυμάζοντας τη σφαιρική του θεώρηση και τη μεταδοτικότητα των γνώσεών του. Τέλος, ο Αλφόνσος, συγγενής εξ αγχιστείας της οικογένειας της Νάντιας, με δουλειές στη Γαλλία, ακολουθεί το ρεύμα της εποχής και αξιοποιεί μεγάλο μέρος του κτήματός του για περιπάτους και αναψυχή, ώστε να μπορεί να συντηρεί τον πύργο όπου μένει. Χάρη σε αυτόν η Νάντια μαθαίνει πολλά πράγματα από το ασαφές παρελθόν του πατέρα της και από τα ταραγμένα, προβληματικά εφηβικά του χρόνια στο Νανσί της Γαλλίας.

Αυτοί και άλλοι ολοζώντανοι χαρακτήρες, συνηθισμένοι, καθημερινοί, που ο καθένας μας θα μπορούσε να γνωρίσει στη ζωή του και δόσμενοι με τέτοιο τρόπο που τραβούν την προσοχή, αλλάζουν, ωριμάζουν και ολοκληρώνονται μέσα από αναπάντεχες εκπλήξεις και δραματικές αλλαγές. Η αφήγηση αρκετές φορές λοξοδρομεί σε σκέψεις, διλήμματα, προβληματισμούς και εσωτερικούς μονολόγους ή δωρικές περιγραφές των τοπίων από αισθητικής και ιστορικής άποψης, μου έκανε εντύπωση όμως που όλα αυτά δε με κούρασαν ούτε στιγμή. Δεν μπορώ να πω πως συνδέονται και πολύ με τα γεγονότα (έμαθα πχ. το τραγούδι Bécassine, μα πόσο χαριτωμένο είναι!) ήταν όμως τόσο χρήσιμα για το χτίσιμο της σωστής ατμόσφαιρας που τα ρουφούσα άπληστα όσο ξεδιπλώνονταν, χωρίς, επαναλαμβάνω, να καταλαμβάνουν μεγάλη ή περιττή έκταση. Η συγγραφέας παραμένει στην κεντρική της ιδέα, ξεδιπλώνει την ιστορία όσο θέλει και όπως πρέπει, αποφεύγοντας ταυτόχρονα περιττολογίες και ολοκληρώνοντας κεφάλαια και περιστατικά με υποδειγματικό τρόπο. Με την ίδια αγάπη και τον προσήκοντα σεβασμό με σεργιάνισε στα τοπία του βιβλίου της. Γοητευτική Ύδρα, μαγευτική Σίφνος, γεμάτες φως και χρώμα, θερινή ραστώνη και νυχτερινή ζωή είναι λες και εκμεταλλεύονται την απλότητα της δεκαετίας και τον ελεύθερο χρόνο των ηρώων ώστε, χωρίς να αποσπώνται από τα τεχνολογικά μαραφέτια της εποχής μας, να γνωρίσουν το νησί καλύτερα, να σουλατσάρουν σε πολλά σημεία, να κοιτάξουν παντού κι έτσι να δοθούν οι πανέμορφες εικόνες των δύο νησιών με τον καλύτερο τρόπο. Για να μην αναφερθώ στην εκπληκτική εξοχή της Γαλλίας μεταξύ Νανσί και Παρισιού ή της Αγγλίας στο Σάρεϊ, όπου οι περιγραφές μού γεννούσαν απανωτές εικόνες και κάποια σημεία τα χάζευα και στο διαδίκτυο.

Καλό είναι πάντως να πάρει κανείς μια ανάσα πριν βυθιστεί στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, όπου κατακρημνίζονται όλες οι ισορροπίες ως εκείνο το σημείο. Τα γεγονότα μπαίνουν στη σωστή σειρά, το τίμημα πληρώνεται με δύσκολο τρόπο και η Νάντια αρχίζει έναν αγώνα δρόμου για να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό της. Καημένη Νάντια: «Οι ζωές των ανθρώπων έχουν πολυπλοκότητα, ψάχνουν εναγωνίως να βρουν τον χώρο τους σε αυτόν τον κόσμο, κι εσύ νομίζεις πως όλα είναι εξαρχής με τους κανόνες που σου παρουσιάζουν» (σελ. 247). Έτσι, τα ηνία της αφήγησης αναλαμβάνει η γιαγιά Λέλα, μέσω της οποίας περπατάμε στο μαγευτικό Βερολίνο του Μεσοπολέμου ενώ ψάχνουμε εναγωνίως να ενώσουμε και τα τελευταία κομμάτια του παζλ σε μια ιστορία τραγική, δύσκολη, δυνατή. Ένα Βερολίνο πολλών ταχυτήτων: «Ανατολικά βασιλεύει το έγκλημα, δυτικά η διαστροφή, βόρεια η φτώχεια, στο κέντρο η απάτη, και σε όλα τα σημεία του ορίζοντα απλώνεται η παρακμή» (σελ. 250).

Το «Amor fati» είναι ένα δυνατό κοινωνικό μυθιστόρημα, με αναπάντεχες εξελίξεις, σωστά ψυχογραφήματα και δυνατά συναισθήματα που με ξάφνιασαν ευχάριστα. Αληθινοί χαρακτήρες αντιδρούν, σμιλεύονται, ωριμάζουν μέσα από γεγονότα και πράξεις απόλυτα ρεαλιστικά και συγκροτούν ένα κείμενο αξιοπρόσεκτο και καλογραμμένο. Να αγαπάς τη μοίρα σου προτρέπει η συγγραφέας και ρίχνει στην κονίστρα της ζωής μια ηρωίδα που αγωνίζεται να ενώσει τα χαμένα κομμάτια του παρελθόντος και του παρόντος της, ακριβώς όπως κάνει η γυναίκα στο εξώφυλλο.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η δεκαετία του ’60 είχε χτυπήσει τη γροθιά στο μαχαίρι και η δική του δεκαετία ζούσε την απομυθοποίηση του συντηρητισμού. Προϋπόθεση γι’ αυτό ήταν να είσαι όχι απλά μη πολιτικοποιημένος αλλά α-πολιτικός. Ή, ακόμα καλύτερα, πέρα από την πολιτική» (σελ. 85).

«Μπορείς να μάθεις το παρελθόν των ανθρώπων; Κι αν μάθεις τις κινήσεις τους, μπορείς να μάθεις τις σκέψεις τους, τα κίνητρά τους, το προσωπικό κίνητρο του καθενός… Ακόμα κι αν της έλεγαν κάτι, θα ήταν διαθλασμένο από το δικό τους πρίσμα» (σελ. 309).

«Η αφήγηση -η μεγάλη αυτή ανάπλαση της πραγματικότητας, η διαθλασμένη από το πέρασμα του χρόνου, από την προσωπική οπτική, από την υποκειμενικότητα της αντίληψης- σίγουρα κάλυπτε ένα κενό όχι της ιστορίας αλλά της μνήμης» (σελ. 159).