Βιβλίο Α Αβνταχά 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Καλανδράνης με το τρίτο του μυθιστόρημα ζωντανεύει τη ρομαντική ιστορία δύο νέων ανθρώπων που ανήκουν σε διαφορετικές φυλές, έχουν άλλες κουλτούρες και συνήθειες αλλά αγαπιούνται, μόνο που ο συγγραφέας χαράζει ένα εντελώς διαφορετικό αφηγηματικό μονοπάτι που δείχνει με ενάργεια, αντικειμενικότητα και καθαρότητα τα ερείπια που άφησε πίσω του ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος σε πόλεις και ψυχές. Μπορεί να ξεκινάει ως βιβλίο που όλοι περιμένουν να γίνει το αναπόφευκτο (πόσοι άλλωστε Εβραίοι κατάφεραν να ξεφύγουν από τα τρένα για το Άουσβιτς; ), σύντομα όμως διαπιστώνουμε πως η Θεσσαλονίκη και ο αφανισμός του εβραϊκού πληθυσμού είναι μόνο η αρχή ενώ οι εκπλήσσεις έρχονται η μία πίσω από την άλλη. Εθνική Αντίσταση και σαμποτάζ, κατασκοπεία και φυγή στη Μέση Ανατολή, το στρατόπεδο του Άουσβιτς και η «σφηκοφωλιά» του Καΐρου είναι μερικά μόνο από τα μέρη όπου μας ταξιδεύει το μυθιστόρημα, ρίχνοντας βορά στα γρανάζια του πολέμου τους δύο πρωταγωνιστές και τις οικογένειές τους.

Η ιστορία ξεκινάει στα Ιωάννινα, την 6η Απριλίου 1941, ημέρα παράδοσης της Ελλάδας στους Γερμανούς, οπότε μια βόμβα καταστρέφει το νοσοκομείο όπου ο δεκανέας Λεόν Πίντο περίμενε να εγχειριστεί κι έτσι μεταφέρεται στο Αγρίνιο. Την κρίσιμη κατάσταση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη ο Λεόν τη μαθαίνει από τον συνονόματό του Λεόν Μάτσα, υπάλληλο της Εθνικής Τράπεζας Αγρινίου. Με χίλια βάσανα καταφέρνει να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη και να δει ξανά μετά από επτά μήνες τη γυναίκα του, Σάρα και τα παιδιά του, Ιωσήφ και Μύριαμ, καθώς και τ’ αδέλφια του, Σαούλ και Αλμπέρτο. Ο πιο στενός του φίλος είναι ο Λάζαρος Τερζίδης, που έχει το ραφτάδικο στη γειτονιά τους, με δυο παιδιά που ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους: ο Ζαφείρης έγινε μέλος της 3Ε (Εθνική Ένωσις «Ελλάς»), μια οργάνωση με αντικομμουνιστές, αντισημίτες και φασίστες, η οποία παραδόξως είχε καταργηθεί από τον Ιωάννη Μεταξά αλλά άρχισε να δραστηριοποιείται ξανά τώρα με την Κατοχή και ο Αλέξανδρος έχει ερωτευτεί τη Μύριαμ, κάτι που θα δημιουργήσει προβλήματα στις δύο οικογένειες λόγω των διαφορετικών θρησκειών, γλωσσών και εθίμων. Όλα αυτά πάντως είναι μόνο η αρχή, μιας και βιώνουμε πολλά ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα εκείνης της εποχής, χωρίς όμως αυτή η πληθώρα να κουράζει ή να αποθαρρύνει την ανάγνωση χάρη στην έξυπνη παράθεση των σκηνών και τις ενδιαφέρουσες ανατροπές.

Με αφορμή  το μυθιστόρημα έμαθα πολλά για την ισραηλίτικη κοινότητα της συμπρωτεύουσας, για τη γλώσσα και τα έθιμα των Εβραίων, για τα ρωμανιώτικα (διάλεκτο των πρώτων Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου) και για τη λαντίνο (γλώσσα των Σεφαραδιτών Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη το 1492 μετά την εκδίωξή τους από την Ισπανία) και τώρα, με τη σκληρή Κατοχή από τρεις Δυνάμεις, αναπαριστώνται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα μέτρα που πήραν οι Γερμανοί κατά της εβραϊκής κυρίως κοινότητας, τι κατέσχεσαν, πόσο έντονη ήταν η προπαγάνδα κατά των Εβραίων μέσα από φιλοχριστιανικά έντυπα, πώς αντιμετωπίστηκαν οι επιφανείς Εβραίοι, πώς οι κατακτητές αφαιρούσαν δικαιώματα και περιόριζαν ελευθερίες, πώς ήταν η καθημερινή ζωή στην κατεχόμενη Θεσσαλονίκη κι όλα αυτά μόνο για αρχή! Πείνα, ανέχεια, μαύρη αγορά, σκληρός χειμώνας, εκπεσμός, φιλογερμανοί πολιτικοί, γκετοποίηση, όλα δίνονται με σεβασμό και αντικειμενικότητα. Και πόσο ανάγλυφη είναι η πίκρα τους όταν στην αρχή πίστευαν στην προστασία του ελληνικού κράτους αλλά σύντομα διαπίστωσαν πως ούτε η επίσημη κυβέρνηση αλλά ούτε και επιφανείς φορείς ασχολήθηκαν μαζί τους, οπότε, με τις επόμενες κινήσεις των κατακτητών αντιλαμβάνονται πως είναι μόνοι, ανήμποροι και αβοήθητοι απέναντι στο επερχόμενο Ολοκαύτωμα! Η πλατεία Ελευθερίας της 11ης Ιουλίου 1942 με τη συγκέντρωση 9000 Εβραίων από 18 έως 45 ετών που εστάλησαν σε καταναγκαστικά έργα σε όλη την Ελλάδα, η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου με πάνω από 300.000 τάφους, που πολλοί υπήρχαν από την εποχή της πρώτης εγκατάστασης τον 15^ο αιώνα, οι συνοικισμοί του Χιρς και τα τρένα για το Άουσβιτς είναι σελίδες που ζωντανεύουν με γλαφυρότητα και συγκίνηση ενώ στη συνέχεια βιώνουμε ταυτόχρονα την αποκτήνωση του Άουσβιτς και τα σαμποτάζ στην Αίγυπτο που καθυστερούν τις προελάσεις των Γερμανών στην έρημο.

Το «Α Αβνταχά» είναι ένα μυθιστόρημα που, με αφορμή τον «απαγορευμένο» έρωτα μεταξύ ενός χριστιανού και μιας Εβραιοπούλας, πρεσβεύει την ειρήνη στον κόσμο και καταγράφει με διαφάνεια και ειλικρίνεια τον αφανισμό της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο. Διακριτικές μεταφορές και παρομοιώσεις, σωστοί διάλογοι και ενδιαφέρουσες ανατροπές συγκροτούν μια συγκινητική ιστορία αγάπης και ταυτόχρονα φρίκης. «Τα μεγαλύτερα εγκλήματα διαπράττονται όταν τα θύματα είναι ανυπεράσπιστα στο έλεος του θύτη. Για την επιβολή του πειθαναγκασμού σε πεινασμένους και ταλαιπωρημένους πολίτες μιας πόλης με την απειλή της εκτέλεσης, ο επιεικέστερος χαρακτηρισμός είναι αυτός της ανανδρίας και του αυταρχισμού» (σελ. 125), σημειώνει γεμάτος συγκίνηση ο συγγραφέας. Επίσης, μέσα από ενδιαφέρουσες και καθόλου κουραστικές συζητήσεις, τονίζεται η εσωστρέφεια του εβραϊκού στοιχείου και η κεκλεισμένων των θυρών συμπεριφορά του, κάτι που αυτόματα το απομονώνει από τον οποιονδήποτε κοινωνικό περίγυρο, χωρίς όμως να μένει αλώβητος από τη συγγραφική πένα και ο χριστιανισμός, με απόψεις που δεν κατακρίνουν ούτε παίρνουν το μέρος κάποιας από τις δύο πλευρές, απλώς παρατίθενται για λόγους ισομέρειας μέσα από διαξιφισμούς μεταξύ των χαρακτήρων του βιβλίου. Τονίζεται ξανά και ξανά η ισότητα μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, δε διαφέρουν σε τίποτα ως οντότητες αλλά άρχισαν να φαγώνονται όταν ίδρυσαν τις διαφορετικές θρησκείες: «Έξυπνος είναι ο άνθρωπος που, παρ’ όλο που διδάχθηκε και ακολουθεί κάποια θρησκεία, κατορθώνει να ξεπεράσει τα ταμπού της θρησκείας του που του επέβαλαν οι ιερείς ή οι ραβίνοι και αντιλαμβάνεται πώς λειτουργεί ο κόσμος» (σελ. 163-164). Πρόκειται για ένα υπέροχο, προσεγμένο μυθιστόρημα που ισορροπεί ανάμεσα στο ρομαντικό και στο ιστορικό είδος, που κλείνει με έναν αναπάντεχο κύκλο τη στιγμή που έλεγα πως όσα αγάπησα τελείωσαν και με άφησε βουρκωμένο και δακρυσμένο να αναρωτιέμαι γιατί τόσο μίσος κάποτε από ανθρώπους για ανθρώπους, σε τέτοιο βαθμό που ούτε ο έρωτας δεν κατάφερε να εξευμενίσει τη σκληρότητα και την κτηνωδία.

Βιβλίο Κράτος τρόμου 
Τίτλος πρωτοτύπου State of terror
Συγγραφείς Hillary Rodham Clinton, Louise Penny 
Μεταφραστής Νίκος Ιβραηνίας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, διπλωματικούς χειρισμούς και διπλούς κατασκόπους, παιχνίδια εξουσίας και λυκοφιλίες, με κάθε σελίδα να μας βάζει όλο και πιο βαθιά σ’ ένα καλά μπλεγμένο κουβάρι, όπου κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται κι όπου πίσω από κάθε κεφάλι που κόβεται φυτρώνουν περισσότερα. Η Louise Penny και η Hillary Rodham Clinton έγιναν σταδιακά φίλες χάρη σε διάφορες αφορμές που τους έφεραν κοντά. Την άνοιξη του 2020 σκέφτηκαν να γράψουν ένα πολιτικό θρίλερ, επηρεασμένες από την ασταθή θέση του κόσμου γύρω τους και από κάποια δυσάρεστα προσωπικά βιώματα, που κάποια εξ αυτών αντικαθρεφτίζονται στο μυθιστόρημα. Η Hillary Clinton μάλιστα είχε ως πρόσφατο παράδειγμα την επιτυχία του συζύγου της, Bill, που έγραψε δύο αντίστοιχα βιβλία με τον James Patterson, το δυνατό και γρήγορο «Ο Πρόεδρος αγνοείται» και το, αμετάφραστο ακόμη στα ελληνικά, «The President’s daughter». Η Hillary Clinton μάλιστα υποστηρίζει: «…η ιστορία που διηγείται είναι απόλυτα επίκαιρη. Από μας εξαρτάται αν το σενάριο θα παραμείνει στη σφαίρα του μυθιστορήματος» (σελ. 539).

Το μυθιστόρημα έχει κλιμακωτή πλοκή που κορυφώνεται όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, έχει λίγους βασικούς χαρακτήρες, κάτι που βοηθάει στις ανατροπές, στις υποψίες και στα διπλά παιχνίδια ενώ με τον διαμοιρασμό των ηρώων σε διαφορετικές ομάδες και σε διαφορετικούς χώρους δράσης αυξάνονται η αγωνία και το σασπένς. Οι προβολείς πέφτουν κυρίως πάνω στην Έλεν Άνταμς και τον Πρόεδρο Ντάγκλας Γουίλιαμς που τη διόρισε.  Η Έλεν είναι τυπική Αμερικανίδα («Πόσο αγαπούσε αυτή τη χώρα. Αυτό τον μεγαλόπρεπο, τραυματισμένο φάρο», σελ. 15), πολιτικός με φιλοδοξίες και όνειρα, παρέδωσε με χαρά στην κόρη της, Κάθριν, την αυτοκρατορία διεθνών μέσων ενημέρωσης που έχτισε και διηύθυνε για μεγάλο διάστημα. Φαίνεται συγκρατημένη, ευγενική, γεμάτη αυτοπεποίθηση και εκπροσωπεί το ισχυρότερο κράτος του κόσμου, στα παρασκήνια όμως δείχνει κουρασμένη, ατημέλητη, εξαντλημένη, μεγαλύτερη σε ηλικία. Το ενδιαφέρον στη σχέση μεταξύ Προέδρου και υπουργού είναι το γεγονός πως οι ισορροπίες δε σταματούν να αλλάζουν, διαπιστώνοντας έτσι πως πέφτουν και οι δύο θύματα είτε του εγωισμού τους (όπως ο Πρόεδρος που σύντομα βλέπει πως το πιόνι του κινείται με αυτοβουλία) είτε των φιλοδοξιών τους (όπως η Έλεν που διαπιστώνει σύντομα πόσο πιο άσχημο παιχνίδι απ’ ό,τι φαινόταν αρχικά είναι η επιλογή της ως Υπουργού). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο τσαλακώνονται, αδειάζουν, ξεφουσκώνουν ή ατσαλώνονται ανάλογα τις περιστάσεις και οδηγούνται σ’ ένα τέλος εκτίμησης και αμοιβαίου θαυμασμού.

Οι προσωπάρχες Τσαρλς Μπόιντον και Μπάρμπαρα Στένχαουζερ, η σύμβουλος της Έλεν και καλύτερή της φίλη Μπέτσι Τζέιμεσον, η διπλωματική υπάλληλος στο Γραφείο Υποθέσεων Νότιας και Κεντρικής Ασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών Αναχίτα Ντάχιρ, η δόκτωρ Νασρίν Μπουχάρι, ο επικίνδυνος Μπασίρ Σαχ, ο δημοσιογράφος του Reuters Γκιλ Μπαχάρ, η Κάθριν Άνταμς, ο στρατηγός Μπερτ Γουάιτχεντ και άλλοι κινούνται δίπλα στο πρωταγωνιστικό ντουέτο εμπλουτίζοντας την πλοκή και οδηγώντας τον αναγνώστη σ’ ένα αέναο κυνήγι γάτας και ποντικιού ως προς τα κίνητρά τους, τον πραγματικό τους ρόλο στην ιστορία, τα αληθινά τους συναισθήματα, τα αίτια των πράξεών τους κ. ά. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη εμβάθυνση σε ψυχογραφήματα ούτε κάποια λογοτεχνικότητα κι έτσι αφέθηκα να παρασυρθώ από την ταχύτητα των εξελίξεων και τις απανωτές αποκαλύψεις που με οδήγησαν χωρίς ανάσα στο τέλος. Τα κεφάλαια μάλιστα είναι ευσύνοπτα, χωρίς απότομα φινάλε που να αφήνουν κάτι στη μέση σε κρίσιμο σημείο, έχουν τον χώρο τους και τη θέση τους και λείπουν οι μακροσκελείς ανούσιοι διάλογοι, οι περιττές επαναλήψεις, οι κοφτές προτάσεις, κάτι που δείχνει σεβασμό στον αναγνώστη και έλλειψη βιασύνης.

Ένα τέτοιο μυθιστόρημα περιπέτειας και κατασκοπείας δε θα μπορούσε να μην είναι γεμάτο κλισέ, ειδικά από τη στιγμή που το γράφουν μια σημαντική συγγραφέας και μια ισχυρή πολιτικός. Φυσικά και η Αμερική προβάλλεται ως ισχυρή χώρα, φυσικά και αχνοφαίνεται ως αντίπαλον δέος η Ρωσία (δε θα αποκαλύψω τον ρόλο της), φυσικά και τονίζονται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα γεωστρατηγικά και κοινωνικοπολιτικά παιχνίδια της Μέσης Ανατολής που με γέμισαν δέος ως προς τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτούνται μεταξύ ανθρώπων που βιάζονται ποιος θα εξοπλιστεί περισσότερο, χωρίς να δίνει σημασία από ποιον και με τι συνέπειες, όλα αυτά όμως είναι και τα εχέγγυα για το αίσθημα της ικανοποίησης που άντλησα ολοκληρώνοντας την ανάγνωση. Σαφέστατες αιχμές υπάρχουν για τον Ντόναλντ Τρ…εεεε… Έρικ Νταν, που κατέστρεψε τα πάντα με τη θητεία του, παραδίδοντας μια γραφειοκρατία που την αποτελούσαν οι άνθρωποι που την είχαν σακατέψει, οι ανίκανοι δηλαδή της προηγούμενης κυβέρνησης. Αλώβητος δε βγαίνει ούτε ο Ρώσος Πρόεδρος (μυθιστορηματικά Μαξίμ Ιβάνωφ): «Ένας αδίστακτος τύραννος, εκπαιδευμένος σε μεθόδους καταπίεσης που ήταν συνάμα δόλιες και σκληρές… υπολόγιζε τα πάντα, με μια ψυχρότητα που θα έκανε ακόμα και τη Σιβηρία να ανατριχιάσει» (σελ. 458).

Όταν κυβερνάς με όπλο τον φόβο, δε δημιουργείς αφοσίωση αλλά εχθρούς σε αναμονή. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαρκείς αλλαγές σε διακρατικές σχέσεις και μια υποφώσκουσα ένταση για κάθε παραστράτημα στην ευαίσθητη διπλωματική κονίστρα. Μυστικές υπηρεσίες, Κογκρέσο, Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Λευκός Οίκος, Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας είναι βαρύγδουπες λέξεις που τραβούν την προσοχή ενώ ταυτόχρονα δράση και περιπέτεια σε Πακιστάν, Ομάν, Ιράν, Ρωσία, Κεμπέκ και στην καρδιά της Ουάσιγκτον αυξάνουν το σασπένς. Η Hillary Clinton και η Louise Penny έγραψαν ένα δυνατό μυθιστόρημα για το σημείο στο οποίο ίσως φέρουν η ματαιοδοξία και η απληστία των ισχυρών τον κόσμο των αθώων και των αμάχων και χειρίζονται με μαεστρία και ευρηματικότητα μια πλοκή γεμάτη προδοσίες, διλήμματα, διπλές ταυτότητες, μυστικούς πράκτορες, διπλωματικά παιχνίδια και ανατροπές. Το κείμενο ρέει αβίαστα, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και τίποτα δε μένει σταθερό σε θέση, απόψεις και χαρακτήρα σε μια κούρσα με έπαθλο την κυριαρχία του κόσμου για όποιον αδιαφορεί για τις συνέπειες.

Βιβλίο Τρομοκράτες του ονείρου
Συγγραφέας Δαμιανός Χατζημηνάς
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κισσός είναι τρομοκράτης και γνωρίζει τη Φατιμά. Είναι οργανωμένος σε τρομοκρατική φατρία και τον στέλνουν πρώτα στον Έβρο και μετά στην Κωνσταντινούπολη και τέλος στην Ανατολία για να ξεκινήσει μια νέα μορφή τρομοκρατίας. Βόμβα στη γέφυρα του Γαλατά στην Κωνσταντινούπολη και μετά στα βάθη της Ασίας, όπου ο Κισσός αγωνίζεται να μεταβεί προσπερνώντας όλα τα μέτρα ασφαλείας και ξεφεύγοντας από όσους τυχόν τον θεωρούν ύποπτο για τρομοκρατία. Μετά, στα σκόρπια κομμάτια που προανέφερα, διαβάζουμε σκόρπιες σκέψεις και συζητήσεις χωρίς ειρμό λίγο καιρό μετά την οργάνωση και σύσταση της ομάδας Κονσερβοκούτια με στόχο στρατιωτικές τοποθεσίες και αξιωματικούς του αμερικανικού στρατού.

Από το βιβλίο θα κρατήσω το ωραίο γράψιμο και τα ωραία αποσπάσματα για την τρομοκρατία, τους λόγους ύπαρξής της, για το αν και κατά πόσο έχει κάποιος δικαίωμα να αντιστέκεται σε έναν νοερό εχθρό και σε έναν εχθρό που απειλεί άμεσα την οικογένειά του και την περιουσία του, καθώς και κατά πόσο όποιος καταφύγει στην ωμή, τρομοκρατική βία, έχει το δικαίωμα να σκοτώνει γυναικόπαιδα. Λιτά εγκυκλοπαιδικά και πραγματιστικά στοιχεία, χωρίς ίχνος και διάθεση διδασκαλισμού, θα σας κάνουν να σκεφτείτε πολλά πράγματα για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Βιβλίο Στο δρόμο των αρωμάτων
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κωσταντίνος Ντούλας επιστρέφει από την ξενιτιά στα Περβανά Άρτας, «…το χωριό του που… απλωνόταν αμφιθεατρικά στις σχεδόν αντικριστές πλαγιές δυο λόφων, έτσι που να μοιάζει με δυο παραριγμένα μισοφέγγαρα» (σελ. 17) για να μάθει ότι ο πατέρας του δεν άντεξε τον χαμό των θυγατέρων του και πέθανε. Οι αδερφές του Κωσταντίνου ήταν η Αερινή, η Όλγα και η Δέσποινα, σύζυγοι πρωτομαστόρων που έχτιζαν γεφύρια και θυσιάστηκαν και οι τρεις για να στεριώσουν τα γεφύρια της Άρτας στον Άραχθο, της Βαβυλώνας στον Ευφράτη και της Βλαχιάς στον Δούναβη. Ο Κωσταντίνος πρέπει να εκπληρώσει την τελευταία επιθυμία του γονιού του: να πάει στα γεφύρια και να μαζέψει ασβέστη και χώμα για να τα αφήσει στον τάφο του αλλιώς η ψυχή του δε θα ησυχάσει. Έτσι ξεκινάει αυτό το αριστούργημα και μας ξεναγεί στις σκοτεινές θάλασσες, στους ηλιόλουστους λόγγους και στα απόμερα μπουντρούμια της Ανατολής και της Δύσης. Ο Κωσταντίνος, που «την καλοσύνη του Χριστού και του νερού έχει» (σελ. 61) φεύγει από τα Περβανά αρραβωνιασμένος με την Ανθή, την ίδια μέρα που βρίσκουν δολοφονημένο τον Στάμο, κάτι που δίνει την ευκαιρία σε κάποιον να στήσει ολόκληρη σκευωρία για τον Κωσταντίνο, τον οποίο πλέον ο σούμπασης θεωρεί ένοχο για το φονικό.

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες του Κωσταντίνου κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στα ανατολικά και ταυτόχρονα οι συνέπειες μιας τέτοιας συνωμοσίας στις ζωές της μητέρας του και της αρραβωνιαστικιάς του. Θα καταφέρει να βρει τα μακρινά γεφύρια και να εκπληρώσει την επιθυμία του πατέρα του; Τι περιπέτειες θα ζήσει; «Πώς θα μακροπορήσει ανάμεσα από άγνωστους κινδύνους, στους κάμπους, στα βουνά και στις στέπες της απέραντης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;» (σελ. 18). Ειδικά όταν η μάνα του του επιστήνει την προσοχή: «Η στράτα έχει γκρεμούς και συρτοθηλιές» (σελ. 26). Θα κινδυνέψει; Ποιους συνοδοιπόρους θα συναντήσει, ποιες γυναίκες θα τον ξεμυαλίσουν, ποιοι θα τον κυνηγήσουν; Τι εκπλήξεις και ανατροπές θα συναντήσει; Θα καταφέρει και να γυρίσει πίσω για να αποδείξει την αθωότητά του; Όπως λέει και ο συγγραφέας: «Τους δρόμους οι ληστές τους έκαναν απερβάτητους, οι Γερμανοί τυφεκιοφόροι χτυπιόνταν με το οθωμανικό ιππικό, οι επίλοιποι Φράγκοι ζόριζαν το σύνορο με επιδρομές, οι σπαχήδες αλλοστράτιζαν, οι γενίτσαροι σήκωναν μπαϊράκι, συμμορίες απόστρατων μισθοφόρων ρήμαζαν την ύπαιθρο, ραγιάδες τροχούσαν τα γιαταγάνια τους ή έμπαιναν στα τουρκικά στρατεύματα, ανεμόμυλος» (σελ. 209).

Η ιστορία εκτυλίσσεται στην εποχή της δράσης του Διονυσίου Φιλοσόφου ή Σκυλοσόφου, της Κιοσέμ σουλτάνας και της κτίσεως του Μπλε Τζαμιού. Αγροτικές επαναστάσεις κατά των Τούρκων σε συνεργασία με τον Δούκα του Νεβέρ, η δεύτερη ισχυρή γυναικεία προσωπικότητα που υπήρξε βαλιντέ σουλτάν και κατά καιρούς και αντιβασιλέας της Αυτοκρατορίας μετά τη Χουρρέμ, δοξασίες, μύθοι, προλήψεις, ένα υπέροχο σύνολο σφιχτοδεμένο και απολαυστικό. Εποχή πειρατείας: «Μικρή Μάλτα λένε το Νιο, το Οίτυλο της Μάνης Μεγάλο Αλγέρι. Και η Ψηλή Πόρτα δεν τους κυνηγά αλλά άνοιξε αλισβερίσι μαζί τους. Τους έχει ανάγκη και την έχουν» (σελ. 82-83).

Πραματευτές, γυρολόγοι, παζαρίτες, μεταπράτες, ζητιάνοι, νταήδες, λαθροχέρηδες, αγύρτες, δουλοπάροικοι, γεωργοί, καδήδες, δούλοι, ναΐμπηδες, προύχοντες, σουμπάσηδες, περιοδεύοντες δάσκαλοι που μαθαίνουν στα παιδιά κάποια κολλυβογράμματα, καρακόλια, σαντζακμπέηδες, παπάδες, δραγάτες, υδρονομείς, μητροπολίτες, Σκλαβούνοι πειρατές, τοκογλύφοι, εμπορομεσίτες, προμηθευτές, κοντραμπαντέρηδες, ναυλομεσίτες, ασφαλιστές, πλανόδιοι θίασοι, μουεζίνηδες, τσοχαντάρηδες, ναύτες, τζελάτηδες, μολλάδες, καπουτσίνοι, Ιησουίτες, δομηνικανοί καλόγεροι, ζωέμποροι, μπαξεβάνηδες, σεϊμένηδες, σαριτζάδες, δεφτερδάρηδες, γενίτσαροι, ουλεμάδες, δερβίσηδες, μεβλεβήδες και οδαλίσκες διαβιούν, πίνουν, τσακώνονται, εξερευνούν, κυνηγούν, εκτελούν, ζουν σε: καφενέδες, καπηλειά, κιόσκια, τιμάρια σπαχήδων, μούλκια, ζιαμέτια, βακούφια, μετόχια, εγιαλέτια, καζάδες, καραβάν σεράγια, ταβέρνες, χάνια, ταρσανάδες, τελωνεία, σαράφικα, σκλαβοπάζαρα, φυλακές, μεϊντάνια, ζαβιγιέδες, χαμάμ, τεκέδες, μαυσωλεία, σαράγια και θάλασσες.

Δε γίνεται να μην αγαπήσεις ένα κείμενο που ξεκινάει έτσι: «Δυο βήματα πιο κει καβγάδιζε Ξεροβουνίτης κτηνοτρόφος με Αρτινό κρεοπώλη» (σελ. 16). Δε γίνεται να μη λατρέψεις ένα κείμενο που σταμάτησα στην 100ή σελίδα, γεμάτος εικόνες, ιδιολέκτους, προσωπικότητες, χαρακτήρες κι αναγκάστηκα να το αρχίσω από την αρχή για να σημειώνω λέξεις και χωρία, όχι από κούραση ή για να μην μπερδευτώ αλλά για να απολαύσω και να κατανοήσω βαθύτερα το μυθιστόρημα. Ο συγγραφέας δε διστάζει να ποτίσει τις σελίδες του πότε με άρωμα λεμονιάς, μπαχαρικών και λεβάντας και πότε με τη δυσώδη οσμή του αίματος. Από τα ανάκλιντρα των σαραγιών και τις αγκαλιές των γυναικών στα καπηλειά μας οδηγεί στο παιδομάζωμα, στις δημόσιες εκτελέσεις, στην πανούκλα. Δε θα λησμονήσω εύκολα την ανατριχιαστική περιγραφή του παιδομαζώματος που δίνεται στις σελίδες 66 έως 68: «Ως και τα λιθάρια και τα δέντρα δάκρυσαν απ’ τον σπαραγμό των ανθρώπων».

Ένα ταξίδι στην πιο δύσκολη, ασαφή, γεμάτη, έντονη εποχή του 17ου αιώνα, μια περιπέτεια που με παρέσυρε από την Άρτα στην Αυλίδα, στη Χίο (άκου κει, ο Όμηρος και ο Χριστόφορος Κολόμβος συντοπίτες, ενδιαφέρουσα παρατήρηση) και σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, από τη Μαύρη στην Άσπρη (Αιγαίο πέλαγος) και στην Ερυθρά Θάλασσα, στην Κύπρο και στην Κωνσταντινούπολη, στη Βαγδάτη και στην Τραπεζούντα, στις παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Συνοδοιπόροι οι λέξεις και τα αισθήματα, η αγωνία και ο φόβος, η ανατριχίλα και ο έρωτας, το φεγγάρι και ο ήλιος, οι μπιστικοί και οι σπιούνοι, οι γυναίκες και η μοίρα. Ένα κείμενο που εντάσσει στον κορμό του ομοιόμορφα και ιδανικά τις περιπέτειες του Οδυσσέα, την κάθοδο των Μυρίων, τα δημοτικά τραγούδια του Νεκρού αδελφού και του Γιοφυριού της Άρτας. Ένα υπέροχο βιβλίο που συνοδεύεται προς τεκμηρίωση και από βιβλιογραφία και από χάρτες.

Κλείνοντας, ας επικεντρωθούμε στην ιστορία: δεν πετάει ο συγγραφέας στάχτη στα μάτια του αναγνώστη, δεν τον κολακεύει και δεν τον θαμπώνει με όλα τα πλούτη, τα χρώματα και τα αρώματα, αδιαφορώντας για την ιστορία. Η πλοκή είναι σφιχτοδεμένη, ανατρεπτική και αληθοφανέστατη. Οι χαρακτήρες, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, είναι επιλεγμένοι ένας κι ένας, οι μεταξύ τους σχέσεις και αλληλεπιδράσεις είναι απολύτως φυσιολογικές. Πανέξυπνη η ιδέα της ανατροπής στην Περσία, όσο ψάχνει ο Κωσταντίνος την αδερφή του στη Βαβυλώνα, μια χώρα που δεν υφίσταται πλέον. Πολύ ενδιαφέρουσα εξέλιξη, που δίνει άλλη ώθηση στην ιστορία. Η αντίρρησή μου είναι ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν λιγότερες περιπέτειες στη Μέση Ανατολή ώστε να εξισορροπηθεί καλύτερα το μυθιστόρημα, γιατί ο Κωσταντίνος δε βρίσκει και πολλά εμπόδια στο δρόμο για τη Δύση, κάτι που ίσως δείξει βιασύνη στον αναγνώστη. Σίγουρα στη Δύση τα πράγματα ήταν κάπως καλύτερα (λέμε τώρα) αλλά οι δυο πόλοι του κειμένου θα μπορούσαν να μοιραστούν πιο ακριβοδίκαια. Από την άλλη μου κέντρισε το ενδιαφέρον που ενώ έχουμε ένα σωρό περιπέτειες, αναποδιές και κινδύνους σε κανένα σημείο δε βαρέθηκα, σε κανένα σημείο δεν κουράστηκα, σε κανένα σημείο δεν είχαμε επανάληψη ή περιττά λόγια για να γεμίζουμε σελίδες και τον χρόνο του αναγνώστη. Ούτε το λεξιλόγιο και οι ιδιόλεκτοι με κούρασαν, γιατί ήταν στρωτά, τοποθετημένα όμορφα και επιπλέον η δράση δε με άφηνε να πάρω ανάσα. Ίσως κάποια πρωθύστερα που έμπαιναν εμβόλιμα και μετά επεξηγούνταν εν συντομία δε μου άρεσαν αλλά από το να γινόταν τριλογία και να βάραινε σημαντικά, καλύτερα έτσι, συμπυκνωμένο και θα έλεγα και κάπως βιαστικά τετελεσμένο, όχι όμως τόσο που να με απογοητεύσει.

Παραδέχομαι ότι προς το τέλος άρχισα να πηδάω σελίδες, όχι γιατί κουράστηκα αλλά ακριβώς επειδή υπήρχαν τόσα πολλά καλολογικά στοιχεία και τόσες πληροφορίες που ήθελα πια να δω τι θα γίνει παρακάτω, θα ανακαλύψει τα γεφύρια των αδερφών του ο Κωσταντίνος, θα λάμψει η αλήθεια στο χωριό των Περβανών, πώς θα αντιδράσουν η μάνα και η αρραβωνιαστικιά όταν ο κλοιός σφίγγει γύρω τους; Το μυθιστόρημα «Στο δρόμο των αρωμάτων» είναι ένα άξιο συγκέρασμα γραφής Γιάννη Καλπούζου («Ιμαρέτ» και «Άγιοι και δαίμονες»), Νίκου Γούλια («Στα χρόνια της ομίχλης») και Ισίδωρου Ζουργού («Αηδονόπιτα»), αλλά με δική του ταυτότητα και αυθυπαρξία που με κέρδισε από την πρώτη λέξη και δε θα το ξεχάσω εύκολα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα: 

«Κληματαριά να κάτσεις στον ίσκιο της ήτον, σκάλα να ανεβείς στα πάνω πατώματα τ’ ουρανού, μονοπάτι οπού βγάνει στην κοιλάδα της Παράδεισος. Αγαπηθήκαμε και γίναμε κι οι δυο γλυκό πρωί της ίδιας μέρας» (σελ. 188).

«Βάσταε για λίγο τη φωνή της ψηλά κι αποκεί την άφηνε σιγά σιγά να πέφτει κι όπως έπεφτε, την έκλωθε, την τσάκιζε, αλλά μια ανάσα πριχού τη φτάσει στο σανίδι την τίναζε προς τα πάνω, ωσάν χαμοπούλι που είδε ξαφνικά τον κίντυνο και πέταξε να σωθεί…Κι έμπαινε μες στις φλέβες μου μέλι ανάμειχτο με χυμό από πικραμύγδαλο» (σελ. 191).

«Αχ, εσείς οι Έληνες! Ή τρέχετε για να φτάσετε τους άλλους ή καρτερείτε για να σας φτάσουν οι άλλοι, δεν είστε ποτέ στην ώρα σας. Και περβατείτε καλύτερα, όχι όντας έχετε γερά τα ποδάρια, πάρεξ άμα σας τα κόψουν. Κι όθε πηγαίνετε δε σας ακολουθεί ο δικός σας ίσκιος, αλλά ο ίσκιος κεινού που λαχταράτε να μοιάσετε, τον εαυτό σας, μαθές, πάντα τον έχετε κάπου ξεχασμένο…Κι όποτε γονατίζετε, δε γονατίζετε από ταπεινοσύνη αλλά για να ιδείτε αποκεί χαμηλά πόσο ψηλά φτάνει το μπόι σας…Να σκάβετε το λάκκο τ’ αδερφού σας και θάβετε τον ξένο που θα σας κατηγορήσει για αδερφοφάγωμα… Αδικεύετε κουτουράδα και πέφτετε στη φωτιά για να βρει ο αδικημένος το δίκιο που εσείς του πήρατε» (σελ. 297).

«Η ζωή κι ο θάνατος είναι τα δύο χέρια της ίδιας αγκαλιάς» (σελ. 357).

Βιβλίο Το πέρασμα για τον Τσεσμέ
Συγγραφέας Μαρία Χανιώτου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα κείμενο κατά τόπους δυνατό και σκληρό. Η Βασιλεία φεύγει από την Ικαρία και γίνεται υπηρέτρια Αθηναίας αστής που της κάνει τον βίο αβίωτο. Δίνονται ένα σωρό περιστατικά που δείχνουν τη δυσκολία στο αρχοντικό αυτό σπίτι και τα βάσανα που περνά η ανήλικη Βασιλεία. Μόνη της παρηγοριά οι αραιές κυριακάτικες επισκέψεις του θείου της. Σε μια βεγγέρα του θείου της θα γνωρίσει τον βιολιστή Σταύρο και θα τον ερωτευτεί. Ο Σταύρος είναι γυναικάς αλλά το κορίτσι δεν παίρνει από λόγια. Αυτή είναι η αρχή μιας σειράς περιπετειών της Βασιλείας και της οικογένειάς της που θα ζήσουν πολλά γεγονότα ως το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου.  Στην Ικαρία, με αφορμή την επανεγκατάσταση της οικογένειας, γνωρίζουμε κι άλλα πρόσωπα, που το καθένα έχει τη δική του ιστορία να πει και τον δικό του πόνο να μοιραστεί. Κάποιοι καλοί χαρακτήρες, κάποιοι κακοί. Οι σχέσεις θα δοκιμαστούν εν όψει της απόδρασης στη Μέση Ανατολή μέσω του Τσεσμέ καθώς και στο στρατόπεδο του Ερυθρού Σταυρού όπου καταφεύγουν. Μέχρι τη Συρία θα φτάσουν τα καραβάνια των προσφύγων κι εκεί θα δοθεί το τέλος σε πολλών τις περιπέτειες και την αγωνία.

Παρ’ όλο που το βιβλίο ξεκινά σχεδόν μονοδιάστατα και η υπόθεση περιστρέφεται μόνο γύρω από τη Βασιλεία και την οικογένειά της, με το ξέσπασμα του πολέμου γνωρίζουμε σιγά σιγά κι άλλους κατοίκους κι άλλους χαρακτήρες και το βιβλίο γίνεται κάτι σαν φόρος τιμής σε προσωπικές ιστορίες ανθρώπων από έναν τόπο δύσκολο και μακρινό, την Ικαρία. Χωρίς να είναι κακογραμμένο, το κείμενο μας δίνει όλες τις πτυχές των αφανών ηρώων και ο αναγνώστης βρίθει συναισθημάτων: από αστείες σκανταλιές μέχρι επανένωση μητέρας και γιου, από περιπέτειες δραπετών από το στρατόπεδο μέχρι τον αντίκτυπο του εμφυλίου στο εξωτερικό.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της γραφής της συγγραφέως είναι ότι σε βάζει σχεδόν απότομα και κοφτά στην υπόθεση και στην πλοκή κάθε κεφαλαίου, γι’ αυτό σε δύο σημεία θα φέρω μια αντίρρηση: δεν περιγράφηκαν καθόλου και κρίμα, γιατί το ταλέντο της συγγραφέως θα μπορούσε να τη βοηθήσει πολύ χωρίς να καταντά το μυθιστόρημα μελό, η σκηνή επιστροφής του πατέρα (γιατί επέστρεψε τελικά, γιατί διάλεξε τη Θεσσαλονίκη και πώς το αντιμετώπισε αυτό η οικογένειά του; αγόγγυστα; η γυναίκα του θα μπορούσε να ηγηθεί μιας πολύ δυνατής και σκληρής σκηνής επανένωσης) και πώς αντέδρασε η αρχόντισσα την οποία υπηρετούσε η Βασιλεία στον γάμο της με τον Σταύρο, αφού πια θα έφευγε από το σπιτικό της. Είναι δυο σκηνές-εφαλτήρια για κάτι εξίσου καλογραμμένο όπως το υπόλοιπο κείμενο. Πάντως, σε γενικές γραμμές το πρώτο βιβλίο της συγγραφέως είναι μια πολύ καλή προσπάθεια, με καλούς διαλόγους, ώριμες σκέψεις, καλή σκιαγράφηση χαρακτήρων, αγωνία, συγκίνηση, συναίσθημα, σκέψεις κλπ. και είμαι σίγουρος ότι στο επόμενο έργο της οι γνώσεις και οι αρετές που κατέχει θα την οδηγήσουν ένα σκαλοπάτι πιο ψηλά. Δυστυχώς εμπόδιο στην απόλαυση του βιβλίου είναι η σωρεία τυπογραφικών λαθών και η έλλειψη συνολικής επιμέλειας (π. χ. επαναλαμβάνονται συνέχεια προτάσεις του στυλ «οι ομιλίες ερχόταν από μακριά», όπου το υποκείμενο δε συνάδει με το πρόσωπο του ρήματος).

Βιβλίο  Η Αγκάθα στο Οριάν Εξπρές
Τίτλος πρωτοτύπου The woman on the Orient Express
Συγγραφέας Lindsay Jane Ashford
Μεταφραστής Χρύσα Σπυροπούλου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ρομαντικό και κοινωνικό μυθιστόρημα που δεν εκμεταλλεύεται τον μύθο της πιο σημαντικής συγγραφέως αστυνομικών μυθιστορημάτων για να κερδίσει τους αναγνώστες αλλά στέκεται στα δικά του πόδια, έχει τη δική του δύναμη και αυτάρκεια και καταφέρνει ν’ αναπαραστήσει μοναδικά και με άφθαστο ρεαλισμό μια εποχή δύσκολη και έναν τόπο σκληρό. Η πρώτη σκέψη που θα έκανε ο καθένας βλέποντας ένα μυθιστόρημα ΓΙΑ την Agatha Christie, θα ήταν αυτή ακριβώς: θέλει να τραβήξει αναγνώστες ενώ η ιστορία καθαυτή είναι αδύναμη ή κακογραμμένη. Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα πως η συγγραφέας επέλεξε να καταγράψει με ρεαλισμό, παραστατικότητα και τεκμηριωμένα γεγονότα τις περιπέτειες και τη ζωή τριών γυναικών της δεκαετίας του 1920 που εγκαταλείπουν την οικεία και άνετη Αγγλία για έναν άγονο και αφιλόξενο τόπο, προσπαθώντας να ξεφύγουν από το παρελθόν τους. Τυχαίνει η μία πρωταγωνίστρια να είναι διάσημη, κάτι που όμως δεν την ξεχωρίζει από τις άλλες γυναίκες. Δεν είναι σούπερ ηρωίδα, δεν παίρνει μεγαλύτερη μερίδα από την πίτα του κειμένου, δεν πέφτουν όλα τα φώτα πάνω της. Είναι μία από τις τρεις ολοκληρωμένες προσωπικότητες, που έχει κι αυτή τα δικά της μυστικά, τις κρυφές της ανησυχίες, πάθη και επιθυμίες. Απλώς, κατά καιρούς πετάγονται πραγματολογικά στοιχεία από την προσωπική και την επαγγελματική ζωή της  που κλείνουν το μάτι στον αναγνώστη και του χαρίζουν ένα σκανδαλιάρικο χαμόγελο.

Η Νάνσι, η Κάθριν και η Agatha Christie έχουν τα δικά τους μυστικά και γνωρίζονται με έξυπνους συγγραφικά τρόπους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους. Φίλες γίνονται σταδιακά κι έτσι αρχίζουν να δένουν τα κομμάτια ενός παζλ που δείχνει να τις αφορά και τις τρεις. Η συγγραφέας αφήνει αρκετούς υπαινιγμούς και δημιουργεί μια σειρά από συμπτώσεις που δείχνουν πως υπάρχει ένας κοινός συνεκτικός δεσμός, κάτι που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη ένταση στην πλοκή. Τώρα, αν αυτό είναι εύρημα που θα μας ακολουθήσει ως το τέλος, το αφήνω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει μέσα από τη συναρπαστική και παραστατική γραφή. Οι προσωπικές ζωές των πρωταγωνιστριών δεν είναι μονοδιάστατες και οι χαρακτήρες τους έχουν δουλευτεί καλά και σωστά. Παραμένουν πιστές στις επιθυμίες τους, φοβούνται και ανησυχούν από την αρχή ως το τέλος για τα ίδια πράγματα, η προσωπικότητά τους είναι αληθινή και σωστά δοσμένη και φυσικά μεταξύ τους είναι εντελώς αντίθετες, κάτι που χαρίζει ανατροπές και ποικιλία εκφραστικών μέσων και αντιλήψεων. Σε όλα αυτά βοηθάει και η εναλλακτική ματιά της συγγραφέως που μας μεταφέρει από τη μια προσωπικότητα στην άλλη ώσπου να γνωριστούν καλύτερα και να ενωθούν σε μια περιπέτεια γεμάτη εκπλήξεις και απρόοπτα.

Τις συμπάθησα και τις τρεις. Η Κάθριν έχει ένα συγκλονιστικό μυστικό που την κάνει να φοβάται για τον επερχόμενο γάμο της, η Νάνσι είναι έγκυος με το παιδί ενός παντρεμένου άντρα με τον οποίο είχε μπλέξει ως αντίδραση στην απιστία του δικού της συζύγου και η Αγκάθα προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της και να ξεφύγει από τον μύθο του ονόματός της. Υπάρχουν κάποιες ρομαντικές σκηνές, απαραίτητες σε ένα τέτοιο μυθιστόρημα, μου έκανε εντύπωση όμως που η συγγραφέας δεν προχώρησε πουθενά παραπέρα από το πρέπον και δεν εκχυδάισε πουθενά την ιστορία με περιττές πιπεράτες ιστορίες. Έτσι μπόρεσα να παρακολουθήσω απερίσπαστος τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι ηρωίδες και δε θέλησα σε κανένα σημείο να προσπεράσω σελίδα ή παράγραφο. Σε αυτό βοήθησε και η γραφή, μιας και οι προτάσεις ήταν σύντομες, οι διάλογοι παραστατικοί και λιτοί και οι περιγραφές τόσο μα τόσο καλογραμμένες!

Από την πολυτέλεια του θρυλικού Οριάν Εξπρές, που περιγράφεται όσο θα έπρεπε, χωρίς υπερβολές, περιττές περιγραφές ή ανούσια στοιχεία, περνάμε στις δυσκολίες και την ταλαιπωρία της Μέσης Ανατολής. Φαίνεται ξεκάθαρα πως το θέμα έχει μελετηθεί εις βάθος από τη συγγραφέα, κι αποδίδεται με υπέροχο ρεαλισμό και σοκαριστική ειλικρίνεια, κυρίως ως προς τις κοινωνικές διαστρωματώσεις των φυλών της ερήμου και τον τρόπο που ζουν. Βαγδάτη και Ουρ είναι κυρίως τα μέρη όπου εκτυλίσσεται η δράση και πέρασαν από μπροστά μου τα πάντα: δηλητηριώδη φίδια, έλλειψη στοιχειωδών ανέσεων και παροχών, συνταγές μαγειρικής, στοιχεία της αραβικής επικοινωνίας, η ιστορία της Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας με γλαφυρό τρόπο και τόσα άλλα! Ας μην ξεχνάμε πως μιλάμε για το 1928, όπου η Ανατολή παρέμενε εξωτικός και δύσκολος προορισμός, με χιλιάδες κινδύνους, εμπόδια και εκπλήξεις, έτι περαιτέρω αν ήσουν γυναίκα! Τα πρώτα κεφάλαια έχουν ως τίτλο τους ενδιάμεσους σταθμούς του ταξιδιού με το τρένο και τα επόμενα τους τόπους όπου διαδραματίζεται η κυρίως δράση. Η Νάνσι, η Κάθριν και η Agatha Christie συστήνονται, γνωρίζονται, εξοικειώνονται, γίνονται έμπιστες φίλες, ζουν μαζί αναπάντεχες εξελίξεις, φλερτάρουν, χαλαρώνουν, δυσκολεύονται, φοβούνται, παλεύουν, πεισμώνουν, ερωτεύονται… Δύσκολα λοιπόν να μη δακρύσει κανείς όσο το βιβλίο φτάνει στο τέλος του και οι γυναίκες παίρνουν τις οριστικές τους αποφάσεις, ηθελημένα ή όχι, για το μέλλον τους.

Ας μου επιτραπεί να σταθώ λίγο ακόμη στην Agatha Christie μιας και σε αυτό το ταξίδι, στην αρχαιολογική αποστολή της Ουρ, γνωρίζει τον μέλλοντα δεύτερο σύζυγό της, Μαξ Μαλόουαν. Τα του χαρακτήρα της, όπως τον παρουσιάζει η συγγραφέας, τα επεσήμανα πριν. Θα ήθελα όμως να εκφράσω τη χαρά μου για το πόσο πιστό παραμένει στον χαρακτήρα της Βασίλισσας του Εγκλήματος το κείμενο και πόσο στρωτά περνάνε μέσα από αυτό περιστατικά και ιδέες από τη ζωή της και τα βιβλία της. Σε αυτό το ταξίδι θα γεννηθούν τα «Άστρα μιλούν για θάνατο», το «Ραντεβού στη Βαγδάτη», το «Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές», το «Μια κραυγή αγωνίας» κ. ά. κι αυτό φαίνεται μέσα από περιστατικά και συζητήσεις, που δεν αφήνουν το γόνιμο μυαλό της να ησυχάσει. Ο μεγαλύτερος φόβος της ήταν το κουτσομπολιό και χάρη στην, ακόμη και σήμερα δυσερμήνευτη, εξαφάνισή της άκουγε πολλές γλώσσες να λένε τα δικά τους εις βάρος της, να την αναλύουν και να την ερμηνεύουν κατά το δοκούν. Έτσι κι εδώ, ο χωρισμός με τον Άρτσιμπαλντ, το σκάνδαλο της εξαφάνισης και η επιτυχία των βιβλίων της είναι συστατικά που εντάσσονται αρμονικά στο σύνολο του βιβλίου και τοποθετούνται σε καίριες θέσεις, προσδίδοντας ρεαλισμό και αποδεικνύοντας τον σεβασμό της συγγραφέως στην Agatha Christie. Επιπλέον, ο ψυχολογικός τραυματισμός της από τη συμπεριφορά του πρώην συζύγου της, οι αντιδράσεις της, ο ψυχισμός της και στη συνέχεια ο τρόπος που αφέθηκε στον έρωτα για τον Μαξ είναι στοιχεία που θα μπορούσαν να δοθούν σχεδόν σκανδαλιστικά, όμως εδώ καταγράφηκαν σωστά, ακριβοδίκαια και χωρίς να κρύβεται ή να εξωραΐζεται κάτι από αυτά. Η παντρεμένη, γεμάτη άγχος και ανασφάλεια Agatha, γίνεται αντικείμενο ερωτικής εξαπάτησης, διαχωρίζει τη θέση της μητέρας από αυτήν της συζύγου, παίρνει τελικά διαζύγιο, αγωνίζεται να πατήσει στα δικά της πόδια (εξ ου και το ταξίδι στη Βαγδάτη) και τελικά αφήνεται σαν πρωτόβγαλτο κοριτσόπουλο (αν και με κάποιες αναστολές) στα χέρια ενός διασκεδαστικού και τόσο διαφορετικού άντρα. Γιατί η Agatha Christie πάνω απ’ όλα ήταν γυναίκα.

«Η Αγκάθα στο Οριάν Εξπρές» είναι ένα υπέροχο, συναρπαστικό μυθιστόρημα που με μετέφερε στη δεκαετία του 1920, με ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή και μου σύστησε τρεις ολοκληρωμένες γυναικείες προσωπικότητες με διαφορετικό παρελθόν, επίπεδο και υπόβαθρο, που ενώθηκαν μπροστά στις δυσκολίες του τόπου όπου κατέλυσαν και στον φόβο για το άγνωστο αύριο και το τρομακτικό χτες. Με σεβασμό στην προσωπικότητα της Agatha Christie και ρεαλισμό, το μυθιστόρημα ξεδιπλώνει μια διαφορετική από τις συνηθισμένες περιπέτεια που δεν μπορούσα ν’ αφήσω από τα χέρια μου, γεμάτη έρωτα, εκπλήξεις και δυσκολίες.

Βιβλίο Η Ανατολή των Αρμένιων φωτογράφων
Μεταφραστής Οχανές Σαρκίς-Αγαμπατιάν
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι Αρμένιοι φωτογράφοι εξαπλώνονται σε όλη την Ανατολή: Κωνσταντινούπολη, Κάιρο, Ιερουσαλήμ, Βηρυτός, Βαγδάτη, Χάιφα….Κι όλα αυτά ως το 1915 και την αναίτια σφαγή τους, οπότε και κατέφυγαν στις αραβόφωνες χώρες και στις ΗΠΑ για να προστατευτούν από την οργή και τη λαίλαπα. Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζεται μέρος ενός ανεκτίμητου φωτογραφικού αρχείου που εικονογραφεί όχι μόνο την οθωμανική πρωτεύουσα και τους παράγοντές της αλλά την ίδια τη Μέση Ανατολή, απ΄ τα μέσα του 19ου αιώνα και ως το πρώτο μισό του 20ού. Ο τρόπος ζωής, οι τύποι της εποχής και το πλαίσιο ενός κόσμου που σήμερα έχει κατά μεγάλο βαθμό χαθεί και αλλοτριωθεί ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια μας χάρη στις ακάματες προσπάθειες σημαντικών Αρμενίων φωτογράφων.

Το βιβλίο καταγράφει συνοπτικά την ιστορία και την εξέλιξη της αρμενικής φωτογραφίας στη Μέση Ανατολή, με συνοπτικά κείμενα, εύληπτα και ακριβή. Παρουσιάζονται 11 φωτογραφικές επωνυμίες, που έπονται μιας αναλυτικής καταγραφής των κυριότερων στούντιο φωτογραφίας στη Μέση Ανατολή. Κάθε επωνυμία συνοδεύεται από αρκετά δείγματα της φωτογραφικής δουλειάς, με λεζάντες, φωτογραφίες και ένδειξη της εμπορικής επωνυμίας που τυπωνόταν στην πίσω πλευρά κάθε φωτογραφίας. Μια ευχάριστη έκπληξη περιμένει τον αναγνώστη στις τελευταίες σελίδες: από το μακρινό τότε (19ος αιώνας) και αλαργινό εκεί (Ανατολή) φτάνουμε στο λίγο πιο κοντινό σήμερα και στην έγχρωμη φωτογραφία διάσημων καλλιτεχνών από τα χέρια των Βαν Λεό και Άντζελο (προσέξτε τον νεότατο Ομάρ Σαρίφ στη σελίδα 88). Το αφιέρωμα κλείνει με τη νέα γενιά, που δραστηριοποιείται ως σήμερα, την Κάτια Μπογιατζιάν.

Σε γενικές γραμμές ένα φροντισμένο άλμπουμ, νοσταλγικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο, που παρουσιάζει μια σημαντική τεκμηρίωση των αλλαγών που υφίστατο ο «Μεγάλος Ασθενής», η Οθωμανική Αυτοκρατορία, στα τέλη του 19ου αιώνα και τα αποτελέσματα των αλλαγών και των καινοτομιών που υφίστατο διαρκώς η φωτογραφία, από ανθρώπους με μεράκι και περιέργεια! Ο αναγνώστης θα το ξεφυλλίσει με περιέργεια και θα ξαφνιαστεί από τις αλλαγές με το πέρασμα των αιώνων στην εμφάνιση, στο στήσιμο και στο βλέμμα των απλών και των επίσημων ανθρώπων. Ο ερασιτέχνης και ο επαγγελματίας φωτογράφος θα βρει αρκετές πληροφορίες για τους Αρμένιους φωτογράφους της Μέσης Ανατολής (βιογραφικά στοιχεία και δείγματα δουλειάς), θα ανακαλύψει μια άλλη οπτική γωνία της Ανατολής και θα θαυμάσει τα αποτελέσματα σημαντικών καινοτομιών στο χώρο της φωτογραφίας, πάνω στα οποία στηρίχτηκε και εξελίχθηκε η σημερινή τέχνη της φωτογραφίας.

Βιβλίο Άρια: ο κόσμος από την αρχή
Συγγραφέας Δημήτρης Στεφανάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προβληματίστηκα με αυτό το βιβλίο. Δεν είναι κακογραμμένο, δεν είναι επιφανειακό, δεν είναι προχειροδουλειά αλλά δεν καταλαβαίνω γιατί δε με εξίταρε. Μάλλον φταίει η αργή, αραιή πλοκή. Ο Έλληνας διπλωμάτης Στέφανος Μαυροειδής επιστρέφει στην Ελλάδα του Μεταξά. Γνωρίζει δυο γυναίκες και μέχρι να αποφασίσει με ποια θα πορευτεί έχουμε γνωρίσει όλα τα συναισθήματα και όλες τις διπλωματικές και μη κινήσεις εκείνων των ημερών στην Αθήνα ενώ η υπόθεση της εξαφάνισης σημαντικού Άγγλου αρχαιολόγου που καλείται να μελετήσει έρχεται και φεύγει στον καμβά της ιστορίας μας. Τελικά αποφασίζει ποια θέλει αλλά έχει κηρυχτεί πια ο πόλεμος κι έτσι η αποστολή του στην Ελλάδα αλλάζει: τώρα πρέπει να καταφύγει στη Μέση Ανατολή, όπου θα ετοιμάσει το έδαφος για την υποδοχή και την καθημερινότητα της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Με την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα έχουμε τον κίνδυνο διαφυγής σημαντικών αρχαιοτήτων οπότε ο Μαυροειδής επιστρέφει στην Ελλάδα για να παρακολουθήσει στενά τις γερμανικές ανασκαφές στην Πελοπόννησο (επιχείρηση Άρια = μυκηναϊκή πόλη στην Αργολίδα).

Όλη αυτή η ιστορία εκτυλίσσεται αργά, χαλαρά, εμπλουτισμένη με πληροφορίες που στήνουν το ιστορικό πλαίσιο και τις ψυχολογικές αντιδράσεις των πρωτευόντων και δευτερευόντων χαρακτήρων του βιβλίου. Νοοτροπία, αγωνία, φόβος, απορία, αβεβαιότητα για το αύριο, καθημερινότητα στην κατεχόμενη Ελλάδα και στη Μέση Ανατολή, οι επιχειρήσεις του Ρόμελ, ο εξόριστος βασιλιάς Γεώργιος Β΄, ο Σεσίλ Μπίτον, ο Έλις Γουότερχάους, ο Αλέξανδρος Κορυζής και τόσα άλλα υπαρκτά ιστορικά και μη πρόσωπα, όλα καλογραμμένα και καλοδοσμένα αλλά σε γενικές γραμμές το κείμενο δεν είναι σφιχτό, δεν είναι αυστηρό. Ωραίο γράψιμο και παραδέχομαι ότι, αν και αργό, δεν μπορούσα να παραλείψω σελίδες γιατί έχουμε την ικανότητα του συγγραφέα να πετάει ουσιώδεις πληροφορίες σε μια επουσιώδη κατά τ’ άλλα παράγραφο! Σίγουρα θα διαβάσω και τα άλλα βιβλία του συγγραφέα, όμως ίσως αργότερα γιατί η στοίβα με τα αδιάβαστα ψηλώνει δίπλα μου και ανησυχώ!

Βιβλίο Το γιασεμί της Ανατολής
Τίτλος πρωτοτύπου Jasmin nights
Συγγραφέας Julia Gregson
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ντόμινικ Μπένσον, ανθυποσμηναγός. Με πολλές ώρες πτήσης στο ενεργητικό του. Αναγνωριστικές πτήσεις, καταδιώξεις, καταρρίψεις, συνοδευτικές αποστολές κλπ. Τραυματίζεται και νοσηλεύεται. Στο νοσοκομείο έρχεται η Σαμπά και τραγουδά. Ερωτεύονται. Κρατάνε επαφή. Όταν τελικά η Σαμπά πηγαίνει στο Λονδίνο για την ακρόαση συναντιέται με τον Ντομ. Και αυτή είναι η αρχή του παραμυθιού. Για άλλη μια φορά η συγγραφέας μας πιάνει από το χέρι και μας ξεναγεί στα άδυτα της γυναικείας και της αντρικής ψυχολογίας. Μας ανοίγει διάπλατα πόρτες που οδηγούν στους ανθώνες της αγάπης και στη φρίκη του πολέμου. Οι σκηνές αγάπης και οι δυσκολίες που συναντά η Σαμπά εναλλάσσονται με το αίμα, τον φόβο και την αγωνία των αεροπόρων.

Η Σαμπά περνά από ένα σωρό δοκιμασίες ως μέλος του θιάσου της ΕΝΣΑ. Πρώτος σταθμός το Κάιρο. Πώς έγινε φίλη με τους υπόλοιπους του θιάσου, ποιες οι ιστορίες τους, ποια τα ευτράπελα σε αυτό το ταξίδι. Η Σαμπά τραβά την προσοχή της αγγλικής αντικατασκοπίας και δέχεται να ριψοκινδυνέψει τη ζωή της για την πατρίδα της. Όσο περισσότερο γνωστή γίνεται στο Κάιρο και στη Μέση Ανατολή τόσο τη θέλουν εχθροί της Αγγλίας αλλά και φίλοι. Τα βγάζει πέρα, δεν χάνει την ψυχραιμία της και στο τέλος αναλαμβάνει την πιο δύσκολη υπόθεση: να διασκεδάσει έναν επιφανή Τούρκο και την ομήγυρή του, αποσπώντας όσο γίνεται περισσότερα μυστικά. Λόγω του πολέμου οι επαφές με τον Ντομ έχουν αραιώσει και η Κωνσταντινούπολη τους απομακρύνει ακόμη περισσότερο. Ο Ντομ, μετά την ανάρρωσή του, ξαναμπαίνει σε αεροπλάνο και επιστρέφει στην ενεργό δράση. Ζει κι αυτός τις δικές του περιπέτειες, βιώνει τα δικά του συναισθήματα, πάντα αναζητώντας τη Σαμπά. Με αφορμή τον δικό του χαρακτήρα βιώνουμε για τα καλά την αγωνία του αεροπόρου, τις στιγμές κινδύνου στον αέρα, τα συναισθήματά του «εκεί ψηλά».

Μια πολύ όμορφη, καλογραμμένη ερωτική ιστορία, πλημμυρισμένη με νότες της δεκαετίας του 1940 (πολλά τραγούδια τα εντόπισα στο YouTube και είναι πράγματι ατμοσφαιρικότατα) και εξωτικές εικόνες από Κάιρο και Κωνσταντινούπολη. Μαγικά ηλιοβασιλέματα, μυσταγωγία, καλλιφωνία, σαμπάνια, αντικατασκοπία, όλα άρρηκτα δεμένα σε ένα καλοπλεγμένο μυθιστόρημα που δε θα θέλετε να αφήσετε από τα χέρια σας.

Βιβλίο Το κλειδί της ζωής
Τίτλος πρωτοτύπου The Messiah Code
Συγγραφέας Michael Cordy
Μεταφραστής Αλέξανδρος Μανωλίδης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα παίζει με τους πιο μύχιους φόβους αλλά και τις ελπίδες του σύγχρονου ανθρώπου -τις κατακτήσεις της επιστήμης στο χώρο της Γενετικής. Η απονομή του Νόμπελ Ιατρικής είναι η στιγμή του θριάμβου γα τον δόκτορα Τομ Κάρτερ, εφευρέτη του Γονοσκοπίου, που «διαβάζει» όλα τα γονίδια του ανθρώπου και μπορεί να προβλέψει τη διάρκεια της ζωής του. Ξαφνικά, όμως, όλα καταρρέουν, όταν η γυναίκα του δολοφονείται από μια σφαίρα που προοριζόταν για τον ίδιο και η εννιάχρονη κόρη του, η Χόλυ, αρρωσταίνει βαριά. Η επιστήμη σηκώνει τα χέρια, και μόνο ένα αληθινό θαύμα μπορεί να σώσει πια το παιδί του, που έχει λιγότερο από ένα χρόνο ζωής. Τότε, ο Τομ συμμαχεί με μια πανάρχαια, μυστική αδελφότητα, που του προσφέρει ένα πολύτιμο βιολογικό λείψανο. Το Γονοσκόπιο πρέπει να διαβάσει -και να ανασυνθέσει- το DNA του μεγαλύτερου θεραπευτή στην ιστορία του ανθρώπινου γένους, του ίδιου του Χριστού. Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με ανατρεπτικό τέλος. Καθαρή επιστημονική φαντασία αλλά μεθυστικό στην αφήγηση και πραγματικό page-turner. Ποτέ δεν ήμουν τόσο φανατικός με τα του Χριστού, της Μαγδαληνής κλπ. και δέχτηκα πολύ χαλαρά την ιδέα που εξηγεί την πραγματική αιτία για τα θαύματα που έκανε ο Ιησούς. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα.