Βιβλίο Σπίτι από βιβλία κα πηλό 
Τίτλος πρωτοτύπου La librería y la diosa
Συγγραφέας Paula Vázquez
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Paula Vázquez είναι συγγραφέας και ιδιοκτήτρια των βιβλιοπωλείων «Lata Peinada» στη Βαρκελώνη και στη Μαδρίτη, αφιερωμένων στη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία. Στο νέο της μυθιστόρημα, ένα τρυφερό, λυρικό και γλυκόπικρο αυτοβιογραφικό κείμενο, μας εξομολογείται τον φόβο της για τη μητρότητα, τον ψυχοσυναισθηματικό πόλεμό της κατά της πατριαρχίας, τις ελπίδες και τα όνειρά της για τα βιβλιοπωλεία που άνοιξε. Μέσα από ένα δυνατό, ρεαλιστικό κείμενο, γεμάτο σκέψεις, εικόνες και λέξεις που δημιουργούν αδρά στιγμιότυπα, ταξιδεύουμε στη μαγεία της ανάγνωσης, του βιβλίου και των βιβλιοπωλείων από τη μια, στη σκληρότητα και στη γλύκα της μητρότητας από την άλλη. Πρόκειται για την εξομολόγηση μιας γυναίκας που απέβαλλε δυο φορές, που έχασε νωρίς τη μητέρα της, που κατέφυγε από παιδί στο διάβασμα και στη γραφή για να αντέξει τα όσα έζησε. Από το χωριό όπου μεγάλωσε, έναν τόπο κι ένα σπίτι χωρίς βιβλία, με την άφιξη του πλασιέ να τη γεμίζει φως, μας φέρνει στο Μπουένος Άιρες κι από κει στην Ισπανία. Ποικίλες αναμνήσεις και διαφορετικά ερεθίσματα συγκροτούν τον χαρακτήρα της και γεμίζουν τις σελίδες του βιβλίου με παραστατικές και ρεαλιστικές εικόνες, φτιαγμένες από υπέροχες λέξεις και έναν λόγο που κυλάει σα νεράκι.

Η Paula Vázquez είναι μια γυναίκα που ερωτεύτηκε, που αγάπησε και που δόθηκε, βιώνοντας μια σειρά από ερωτικές σχέσεις: «μια συλλογή από διασταυρώσεις, σύντομα σταυροδρόμια και μονίμως διακλαδιζόμενα μονοπάτια». Τώρα που παντρεύτηκε, προσπαθεί δύο φορές αλλά μάταια ν’ αποκτήσει παιδί: «Η γαβάθα άδεια. Το σπίτι χαμένο. Πια δεν είχαν σημασία ούτε τα τραπεζομάντιλα ούτε τα παχύφυτα». Πάντως, δεν επεδίωξε να γίνει σύζυγος και να αποκτήσει παιδιά, γιατί «Ήθελα να είμαι άλλου τύπου γυναίκα. Ένας καλύτερος τύπος γυναίκας». Πολεμάει το στερεότυπο πως «μια γυναίκα που δεν απέκτησε παιδί επιβεβαιώνει την αποτυχία και την καταδίκη σε μια ανεκπλήρωτη ζωή», όχι μόνο επειδή είναι η κόρη μιας μητέρας που παντρεύτηκε έναν σύζυγο «με την άθλια δύναμη που παρέχει το χρήμα», μιας γυναίκας που «κατάπινε τις φωνές δαγκώνοντας το πιατόπανο που κρατούσε πάντα στα χέρια της» αλλά γιατί αυτός είναι ο δικός της χαρακτήρας. Δεν είναι λίγες δυστυχώς οι γυναίκες-θύματα που συνάντησε στη ζωή της, άβουλα πλάσματα, υποχείρια των αντρών και δυσανασχέτησε με την ανδροκρατία και την πατριαρχία της εποχής μας και όχι μόνο! Παλεύει, στηλιτεύει, υποστηρίζει, καταρρίπτει είδωλα και θέσφατα με την πένα της και με τον λόγο της.

Η συγγραφέας καταγράφει με ειλικρίνεια και χωρίς να ωραιοποιεί καταστάσεις τις προσπάθειές της να μεταμορφωθεί από γυναίκα σε μάνα, τις δυσκολίες που βίωσε, την κατάθλιψη που την παραμόνευε, τις φοβίες της και τις ελπίδες της ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσε να νιώσει και να κατανοήσει πόσο σημαντική είναι μια γυναίκα που δεν απέκτησε παιδιά. Έζησε ως κόρη, άραγε πώς θα είναι, αν κι εφόσον τα καταφέρει, ως μάνα; Και ιδού: «Το πένθος είναι μια συνεχής διαδικασία, έχει όμως επιστρώσεις και διόδους, δεν προχωράει σε ευθεία γραμμή. Ένα από τα πιο πικρά και επίμονα κομμάτια του πένθους είναι η ενοχή. Όλες οι κόρες, σε κάποια στιγμή της ζωής τους, θα νιώσουν ενοχή που είναι κόρες. Το σώμα της μητέρας γερνάει, καμπουριάζει, παρακμάζει ενώ το δικό μας αναπτύσσεται, φουσκώνει, αποκτά καμπύλες, ετοιμάζεται να γεμίσει. Δεν υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό» (σελ. 20). Παρ’ όλες τις σκοτεινές γωνίες, το βιβλίο διαπνέεται από αισιοδοξία και δύναμη, χειρίζεται με προσοχή την απώλεια και την ψυχική υγεία που τραυματίζει: «…η ζωή και ο θάνατος δεν είναι αντίθετα αλλά φάσεις, η μία πάνω στην άλλη, ένα ακορντεόν που διπλώνει και ξεδιπλώνει…» (σελ. 20). «Η λογοτεχνία ως συμπληρωματικός τρόπος του πόνου, που τον ταρακουνά και τον κάνει να στριφογυρίζει βίαια ώσπου από την άλλη πλευρά πέφτουν ο σπόρος, η φλόγα, οι στίχοι, η τροφή» (σελ. 21).

Ταυτόχρονα, ξεδιπλώνεται η επαγγελματίας, η βιβλιοπώλισσα, η έμπορος, η γυναίκα που συνδυάζει το όραμα ενός χώρου φιλαναγνωσίας, δημιουργικότητας και έκφρασης με την σκληρή πραγματικότητα των λειτουργικών εξόδων. Το πρώτο βιβλιοπωλείο που άνοιξε με τον φίλο της, Εσέκιελ, ήταν στη συνοικία Ραβάλ της Βαρκελώνης και είχαν ως όραμα μια κοινότητα για παρουσιάσεις, αναγνώσεις, εργαστήρια, με τη λατινοαμερικανική λογοτεχνία στο επίκεντρο, με βιβλία που δεν κυκλοφορούν στην Ισπανία. «Τα βιβλία ήταν για εμάς ένας… φεγγίτης στις ζωές των άλλων, τα βιβλιοπωλεία ήταν οι γενναιόδωροι χώροι που μας επέτρεπαν να συναντηθούμε μαζί τους» (σελ. 27). Γιατί το άνοιξε τόσο μακριά κι όχι στο χωριό των παιδικών της χρόνων; «Η λογοτεχνία για μένα δεν είναι παιδική ηλικία ούτε καταγωγή αλλά ένα ανοιχτό παράθυρο προς ένα πιο πλατύ κομμάτι του κόσμου» (σελ. 51). Τρυφερή η σκέψη που ξεδιπλώνεται: «Ανοίγοντας ένα βιβλιοπωλείο…καθιερώνεις έναν τόπο γεμάτο φωνές και τις άπειρες δυνατότητές τους για διάλογο…οργανώνεις τον χώρο για τη γονιμότητα που συνεπάγονται η ανάγνωση και οι εκβολές της προς τη συζήτηση» (σελ. 56). Διανομείς και ποσοστά έκπτωσης, δόσεις πληρωμών, διαδικαστικά για την εισαγωγή βιβλίων από τη Λατινική Αμερική, επικοινωνιακή στρατηγική, επαφές με το σωματείο βιβλιοπωλών, με ατζέντηδες, με συμβολαιογράφους και εμπορικούς αντιπροσώπους, με εκδότες, «μάθαινα μια καινούργια γλώσσα», γράφει χαρακτηριστικά. Και ευκαιρίας δοθείσης ξεδιπλώνονται ενδιαφέρουσες σκέψεις για την ποίηση και τη γραφή («Ένα εργαστήριο ποίησης δεν είναι απαραίτητο να χρησιμεύει σε κάποιον για να γράψει ποιήματα αλλά πρέπει να χρησιμεύει για να χειραφετηθεί», σελ. 29), καταγράφονται αποσπάσματα χαρακτηριστικών Λατινοαμερικάνων λογοτεχνών κι όλα αυτά δημιουργούν ένα συναρπαστικό βιβλιοφιλικό πλαίσιο.

Το «Σπίτι από βιβλία και πηλό» είναι η προσπάθεια της συγγραφέως Paula Vázquez να κατανοήσει τι συμβαίνει στο σώμα, στη ζωή και στην ψυχή μιας γυναίκας που δεν καταφέρνει να γίνει μάνα και ταυτόχρονα η γλυκόπικρη γεύση ενός επιτυχημένου βιβλιοπωλείου που αφυπνίζει τους αναγνώστες με πρωτότυπες επιλογές και δραστηριότητες. Ειλικρίνεια και αμεσότητα, ποιητικότητα και λυρισμός στις εκφράσεις, μικρά κεφάλαια, πρωτοπρόσωπη αφήγηση είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός βιβλίου που με ταξίδεψε στον μαγικό κόσμο της ανάγνωσης και των βιβλιοπωλείων και ταυτόχρονα μου σύστησε την πραγματική θέση της γυναίκας στη σημερινή εποχή και τι μπορεί να κάνει μακριά από τα στερεότυπα που καταπιέζουν τις επιθυμίες και την αυτοδιάθεσή της.

Βιβλίο Δύο μοναξιές
Τίτλος πρωτοτύπου Dos soledades
Συγγραφείς Gabriel García Márquez & Mario Vargas Llosa
Μεταφραστής Μαρία Παλαιολόγου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εκτός από την ουσία του κειμένου, που είναι οι παρατηρήσεις πάνω στη λογοτεχνία γενικότερα, στο λατινοαμερικάνικο μυθιστόρημα ειδικότερα, το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως από το 1967 έχουν αλλάξει τα πάντα και στη λογοτεχνία και στην ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Το «Εκατό χρόνια μοναξιά» έχει επηρεάσει, αλλάξει και ανατρέψει πολλά και ταυτόχρονα ο πολιτικός κόσμος της Λατινικής Αμερικής έχει υποστεί απανωτούς μετασχηματισμούς. Οι λέξεις τού τότε έχουν καταστραφεί και επανεφευρεθεί στο σήμερα ενώ ταυτόχρονα η συζήτηση αντικατοπτρίζει μια εποχή που το φαινόμενο μόλις που αρχίζει να αποκτά σχήμα και παρ’ όλες τις κουβέντες αυτών των δύο συγγραφέων δεν του αποδίδεται ούτε μια φορά κάποιο όνομα. Ναι, είναι αυτό που θα ονομαστεί αργότερα μαγικός ρεαλισμός ενώ εδώ πρωτογνωρίζουμε το μεταγενέστερο «Λατινοαμερικάνικο μπουμ» («άνθηση») του εντόπιου μυθιστορήματος που διαδόθηκε επιτέλους στην Ευρώπη. Ανατρίχιασα μάλιστα με την αίσθηση πως οι δυο τους μιλάνε τη στιγμή που τα «Εκατό χρόνια μοναξιάς» είναι απλώς στον πάγκο με τις νέες κυκλοφορίες!

Πώς ξεκίνησε η αλληλογραφία μεταξύ των δύο αντρών, πόσα γεγονότα συντάραξαν τη Λατινική Αμερική μέχρι να βρεθούν, πώς κατάφερε ο ιθύνων νους αυτής της συνάντησης Χοσέ Μιγκέλ Οβιέδο να τους φέρει σε επαφή εκείνη την Τρίτη 5 Σεπτεμβρίου 1967, τι έχουν βιώσει και τι έχουν γράψει ως τότε, ποιες οι καταβολές τους, ποιος ο τρόπος σκέψης τους, όλα αυτά αναφέρονται σε μια συνοπτική εισαγωγή που μας βάζει στο απαραίτητο κλίμα της συζήτησης, η οποία είναι μια μαγεία, μια απόλαυση! Ο σχολαστικός, μεθοδικός στην αντιπαράθεση Βάργας Γιόσα έρχεται σε αντίθεση με το εκρηκτικό και παράδοξο χιούμορ, την καυστική ευφυία, τη ζωτικότητα του Γκαρσία Μάρκες κι έτσι δημιουργείται ένα απολαυστικό κείμενο γεμάτο αλήθειες, «μυστικά» και αναγνωστικές εκπλήξεις. Ζωή και λογοτεχνία, θεωρία και πρακτική, φαντασία και πραγματικότητα, κατευθύνσεις γύρω από το μυθιστόρημα και τη συγγραφή όλα χαρίζονται αφειδώς και ανέλπιστα σε μια συζήτηση στην οποία πραγματικά θα ήθελα να είμαι παρών!

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και Μάριο Βάργας Γιόσα, δύο γίγαντες της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας, συναντιούνται στα πρώτα τους βήματα και αναμετριούνται σε μια ξεχωριστή, ιδιαίτερη συνομιλία που συνεπαίρνει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη! Λόγος που ρέει, έξυπνες αντιπαραθέσεις και διαξιφισμοί, βαθιά και διαχρονικά μηνύματα για τη λογοτεχνία, για τη συγγραφή, για τη ζωή, για τη Λατινική Αμερική, σε ένα κείμενο που δεν ήθελα να τελειώσει! Το βιβλίο περιέχει επίσης κείμενα κάποιων ανθρώπων που ήταν μάρτυρες του διαλόγου, οι οποίοι αναπαριστούν με ποικιλομορφία και διαφορετικές οπτικές γωνίες τις συνθήκες και την ατμόσφαιρα της συνέντευξης, τις εντυπώσεις που αποκόμισαν ως θεατές από τους δύο συγγραφείς, πώς επηρεάστηκαν κι αυτοί αργότερα ως άνθρωποι και ως ενασχολούμενοι με το βιβλίο κλπ. Τέλος, υπάρχουν δύο συνεντεύξεις με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και σπάνιες φωτογραφίες του, καθώς και μια αποτίμηση του έργου του από τον Μάριο Βάργας Γιόσα! Ένα εξαίρετο από κάθε άποψη βιβλίο, πολύτιμο απόκτημα όχι μόνο για τους φανατικούς των δύο συγγραφέων αλλά και για όποιον αγαπάει πραγματικά τη λογοτεχνία!