Βιβλίο Το Τζόκερ
Συγγραφέας Μαργαρίτα Αλευρίδη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ρομαντικό, βαθιά κοινωνικό, chick-lit και χιουμοριστικό ταυτόχρονα, με κάθε γνώρισμα να εμφανίζεται ακόμη και στην ίδια παράγραφο! Εκεί δηλαδή που θεωρείς τη Σοφία ρηχή ή απελπισμένη, έρχεται μια «σοβαρή» κίνηση ή σκέψη κι εκεί που πας να την αγκαλιάσεις πετάγεται μια ξεκαρδιστική ατάκα. Κι εκεί που λες, άλλη μια κοπέλα με αδιέξοδα και χωρίς σύντροφο, ωραία περνάμε, για πες, με υποδειγματικό τρόπο επιστρέφουμε στο 1949 και στη ζωή μιας γυναίκας που ζει στα μπουλούκια και μεγαλώνει ένα παιδί. Εξίσου έξυπνος είναι στην αρχή του δεύτερου μέρους ο διαχωρισμός των κεφαλαίων στα νούμερα του Τζόκερ που καταθέτει η Σοφία, ώστε να γνωρίσουμε μέσα από αυτά το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον της και να κατανοήσουμε λίγο περισσότερο τη νοοτροπία της και τον χαρακτήρα της! Εναλλαγές από πρωτοπρόσωπη σε τριτοπρόσωπη γραφή, οικεία περιστατικά από τις δικές μου παιδικές αναμνήσεις εφόσον η Σοφία μεγάλωσε στην Κυψέλη της δεκαετίας του 1980, ειλικρίνεια, αμεσότητα και ζωντάνια είναι μερικά από τα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που δεν ήθελα να τελειώσει!

Η Σοφία είναι 38 ετών και προσπαθεί να κρατηθεί από την αισιοδοξία για να μην πέσει σε κατάθλιψη. Αγαπημένο της μότο: «…στο τέλος όλα θα πάνε καλά και αν όχι, τότε δεν είναι το τέλος…» (σελ. 17). Παρ’ όλ’ αυτά δεν παύει να νιώθει πως ο χρόνος κυλάει σα νερό και πως φεύγει η ζωή της μέσα από τα χέρια της. Εργάζεται σε διαφημιστική εταιρεία σε θέση κάτι σαν «παιδί για τις φωτοτυπίες», οι σχέσεις της έχουν όλες αποτύχει, με την καλύτερή της φίλη και συνάδελφο δοκιμάζουν κάθε είδους ενδιαφέροντα και προτάσεις για εξόδους όπου ίσως βρουν τον επόμενο σύντροφο, μόνο που πια έχουν μπει και οι απαιτήσεις στο πρόγραμμα της Σοφίας, ακριβώς γιατί δε βλέπει φως στον ορίζοντα. Από τη μια ζει στην όχθη του «τι σκατά κάνεις μετά το γραφείο» κι από την άλλη νιώθει πως οι οικογενειακές υποχρεώσεις ενός γάμου με παιδιά ίσως είναι κάτι που το θέλει πολύ, μόνο που οι άντρες της ηλικίας της δύσκολα ξεφεύγουν από τον κλοιό: «μπίρες με κολλητούς, πηδάμε ό,τι κάτσει, επιστρέφουμε στο φαΐ της μαμάς». Παρ’ όλ’ αυτά, βλέποντας τις μανάδες να συζητούν όλα αυτά τα χιλιοειπωμένα, αντιπαθεί την γκρίνια τους: «,,,η νοοτροπία τους αυτή θυμίζει πολύ τα ρούχα που απλώνεις στο μπαλκόνι ενώ ξέρεις πως θα βρέξει. Δηλαδή ξέρεις και παρ’ όλ’ αυτά απλώνεις. Δηλαδή απλώνεις για να έχεις κάτι να τρέχεις να προλάβεις σαν τρελή μετά. Δηλαδή για να έχεις κάτι να σε κυνηγάει μέσα στις ώρες σου…» (σελ. 33).

Ενδιαφέρουσα είναι η συζήτηση της Σοφίας με την ηλικιωμένη γειτόνισσά της γύρω από τους τυχερούς αριθμούς και τις πιθανότητες επιτυχίας που βασίζονται στα νούμερα από τις αναμνήσεις μας. Μέσα σε τρεις σελίδες δόθηκαν στρωτές και όμορφες εξηγήσεις (έστω και υποκειμενικές) για το σύμπαν, την πίστη, την έμπνευση, τις μηχανικές κινήσεις των ανθρώπων που παίζουν συστηματικά Τζόκερ χωρίς ουσιαστική έμπνευση και πολλά άλλα. Συγκινητικές είναι οι αναμνήσεις της Σοφίας από το πατρικό της στην οδό Κεφαλληνίας στην Κυψέλη, όπου γνωρίζονταν οικογενειακώς με τους γείτονες, τους οποίους έδεναν μια κοινή ρουτίνα («…και μετά να σερβίρει το ίδιο φαγητό στα ίδια πιάτα την ίδια πάντα ώρα», σελ. 92) και ίδιες φιλοδοξίες. Ήταν τόσο οικείοι στ’ αυτιά μου οι μονόλογοι της μάνας που είναι παγιδευμένη στην κουζίνα χωρίς διακοπές, χωρίς ελευθερία οικονομικών κινήσεων, οι αναμνήσεις του παιδιού από τα κυριακάτικα τραπέζια, η αγωνία του πατέρα πάνω από τους λογαριασμούς του σπιτιού, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να δακρύσω: «Ξεκινούσε να σφουγγαρίζει τοποθετώντας στο σπίτι τα νοητά φράγματα Μην πατήσετε στο διάδρομο, Μην μπείτε στο μπάνιο…Έτσι, ήταν όλοι όμηροι της τελευταίας τους θέσης, της θέσης Μόλις σφουγγάρισα!, λες και ήθελε να κάνει σαφές και στον πιο βραδύνου το πόσο εγκλωβισμένη ένιωθε η ίδια στα εβδομήντα εκείνα τετραγωνικά του διαμερίσματος του πρώτου ορόφου στον αριθμό 26 της οδού Κεφαλληνίας» (σελ. 92). Και η χαριστική βολή: «…ξέρει πια πολύ καλά πως οι γονείς της, που έκαναν αιματηρές οικονομίες στα πάντα για να στερηθούν τα περισσότερα, σπατάλησαν τελικά τις μέρες, τους μήνες και τα χρόνια τους αλόγιστα, προσπαθώντας τελικά να αντέξουν ο ένας τον άλλον» (σελ. 94-95). Μόνο στις γιορτές οι αγκαλιές «έβγαιναν από τη ναφθαλίνη»!

Η Σοφία και η αδελφή της, Ελένη, δε μεγάλωσαν σε τοξικό περιβάλλον αλλά σε αυτά τα συνηθισμένα, καθημερινά μεσοαστικά της δεκαετίας του 1980 κυρίως, με αποτέλεσμα η μία να απεύχεται ουσιαστικά τη δημιουργία μιας οικογένειας και η άλλη να παντρευτεί όπως όπως για να φύγει μακριά. Η Ελένη μάλιστα έμεινε έγκυος τον τελευταίο χρόνο του σχολείου κι αποφάσισαν με τον Θανάση να το κρατήσουν. Μέσα από αυτό το «ανενήλικο» ζευγάρι ξεπηδούν όλες οι ελπίδες και τα όνειρα δυο αθώων ψυχών που ετοιμάζονται να πολεμήσουν το σύστημα με τριαντάφυλλα και χάδια, μόνο και μόνο για να διαπιστώσουν πως μάχονται με καρφιά κι αγκάθια. Η συγγραφέας αναμιγνύει ιδανικά την παιδικότητα της ηλικίας τους και την αποφασιστικότητα της ψυχής τους για να χωρέσουν «έναν ωκεανό παιδικού έρωτα σε δυο κρεβάτια δανεικά και μετά έχει ο Θεός» (σελ. 112). Η δε ημέρα του γάμου τους είναι γραμμένη με συγγραφική λεπτοβελονιά: «Έτσι που γελάνε δυνατά στο παρά πέντε του γάμου τους και στο και πέντε μιας εφηβείας που χάθηκε πρόωρα πάνω στην τρέλα μιας στιγμής» (σελ. 122).

Η Σοφία είναι από τα παιδιά μιας οικογένειας που, αν αποτύχουν, αναζητούν: «Την ανάγκη να νοθεύσει τις παιδικές της προσδοκίες ώστε αυτές να πάψουν να βαραίνουν κ άλλο στις αποσκευές της. Ώστε να πάψουν να στοιχειώνουν το μέλλον της» (σελ. 104). Το σχολείο της, το 39^ο Γυμνάσιο Αθηνών στην Κυψέλη, οι εφηβικές της αναμνήσεις, τα καρδιοχτύπια, οι καθηγητές που σε πιάνουν αδιάβαστο ζωντανεύουν εξίσου παραστατικά κι ήταν σα να έφερνε στο σήμερα δικές μου αναμνήσεις και στιγμιότυπα, όχι λόγω της Κυψέλης όπου μεγάλωσα όπως προανέφερα αλλά λόγω της «γλυκιάς κοινοτοπίας» που όλοι αναμασούμε όταν βολτάρει ο νους στα σχολικά μας χρόνια, απλά λίγοι συγγραφείς καταφέρνουν να το αναπαραστήσουν τόσο σωστά και ρεαλιστικά. Έτσι καταγράφονται και τα όνειρα των γονιών που τα φορτώνουν στα παιδιά τους τάχα μου «για το καλό τους»: «Δύο πράγματα κληρονομούνται από γενιά σε γενιά. Τα οικογενειακά κειμήλια και τα απωθημένα. Φτάνουν στα χέρια σου και δεν ξέρεις τις περισσότερες φορές τι ακριβώς να τα κάνεις» (σελ. 151). Έτσι ασφυκτικά μεταφέρονται τα σχέδια των γονιών για μια σχολή στη Σοφία που ακολουθεί τα δικά της σχέδια, καταρρακώνοντάς τους (κυρίως τον πατέρα). Κι όλα αυτά δοσμένα με μετρημένη λογοτεχνικότητα και περιορισμένες μεταφορές και παρομοιώσεις: «Αυτός ο ήλιος μέχρι να δύσει σήμερα θα έχει μαζέψει σε κουβάδες τον ιδρώτα όλου του κόσμου» (σελ. 161). Και αργότερα: «Αμέσως μετά άφησε την τελευταία του πνοή να βγει από το σώμα του όπως ένα παιδάκι αφήνει προσεκτικά το μπαλόνι του να πάει ψηλά στον ουρανό» (σελ. 207).

Και το τρίτο μέρος….Αχ, αυτό το τρίτο μέρος… όπου παράλληλα με τη μεγάλη ανατροπή γνωρίζουμε και τους «κομπάρσους» της ιστορίας, ακόμη και τη γιαγιά Σοφία ανάμεσα στα μπουλούκια που γυρίζουν την Ελλάδα του 1949 και την Αθήνα που παραμένει ένα μεγάλο χωριό πρόθυμο για κουτσομπολιό, κάνοντας τον βίο της αβίωτο ώσπου να μεγαλώσει την κόρη της, που όμως τελικά είναι όλοι τους απαραίτητοι για τον ιστό της πλοκής. Ο απολογισμός μιας μάνας: «Θα ήθελε να είχε μπορέσει να του δώσει όλο το θάρρος του κόσμου αλλά δεν τα κατάφερε. Στάθηκε δίπλα του και τον τύλιξε μέσα στις φτερούγες της για να τον προστατέψει από τα πάντα αλλά τελικά το μόνο που κατάφερε ήταν να τον αφήσει εκτεθειμένο στις αδυναμίες του» (σελ. 201). Ο καθωσπρεπισμός της αριστοκρατικής κοινωνίας: «Εκείνες όμως είχαν μάθει να μη θέλουν να επιλέξουν. Τις είχαν μάθει οι μανάδες τους έτσι. Τις είχαν μεγαλώσει μέσα στις φυλακές που μεγάλωσαν και οι ίδιες. Τους είχαν αφαιρέσει όσα δικαιώματα είχαν στερηθεί κάποτε κι εκείνες. Σαν να ανυπομονούσαν να τις εκδικηθούν με τη δική τους τιμωρία» (σελ. 219). Και πολλές άλλες αναφορές μεταμορφώνουν το κείμενο, το οδηγούν σε εντελώς αναπάντεχα μονοπάτια, σε σημείο που και να έχει γίνει η κλήρωση δε με ένοιαζε, γιατί ήθελα να δω πώς θα εξελιχθούν τα γεγονότα και πώς θα αλλάξουν οι ζωές των χαρακτήρων με ή χωρίς επιτυχία στο Τζόκερ. Παραδέχομαι, χωρίς ίχνος έπαρσης, πως μάντεψα από νωρίς τη μεγάλη ανατροπή κι ευτυχώς, γιατί έτσι μπόρεσα να απολαύσω λέξη προς λέξη όλο τον ιστό που έστησε η συγγραφέας γύρω από τις ηρωίδες (κυρίως), να παρατηρήσω με ποιες λέξεις και με ποια σειρά φέρνει τον αναγνώστη στη μεγάλη αποκάλυψη και πόσο εύστοχα και υποδειγματικά ανατρέπει τα ως τότε κείμενα και δεδομένα της πλοκής.

Δυστυχώς όλα αυτά τα θετικότατα χαρακτηριστικά γνωρίσματα άρχισαν σιγά σιγά να υποχωρούν μπροστά σ’ ένα εκτενές σουρεαλιστικό σκηνικό που ουσιαστικά ολοκλήρωνε την καταγραφή του ψυχισμού συγκεκριμένων χαρακτήρων, αφήνοντας ανοιχτές κάποιες επιμέρους υπο-πλοκές που θα ήθελα να μάθω τι συνέβη και σ’ αυτές, όπως επίσης θα προτιμούσα λιγότερη σε έκταση την ανωτέρω σκηνή λίγες σελίδες πριν το τέλος ενός ονείρου που φέρνει στο προσκήνιο μια ψυχή διψασμένη να μιλήσει. Ήταν τόσο ενδιαφέροντα όλα τα περιστατικά, τόσο ζωντανοί και απαραίτητοι στο σύνολο της ιστορίας όλοι οι χαρακτήρες που θεώρησα εκκρεμές, για να μην πω ημιτελές, το μυθιστόρημα, αφού έμειναν κάποιοι απ’ έξω και δεν είδα πώς συνέχισαν τις ζωές τους, αν οι ανατροπές και οι εκπλήξεις τούς άλλαξαν ή τους άφησαν ανεπηρέαστους.

«Το Τζόκερ» είναι ένα μυθιστόρημα με την ατμόσφαιρα της Φωτεινής Ναούμ, το βλέμμα της Αλκυόνης Παπαδάκη και τις αναμνήσεις του Γιάννη Ξανθούλη. Είναι αφιερωμένο στις συμπτώσεις, στις πρωτοβουλίες, στα χαμένα όνειρα, στις προσδοκίες που διαψεύδονται μέσα από ποικίλες αλληλεπιδράσεις μοίρας και οικογένειας, όχι αυτής που σχηματίζεται από τα κοινωνικά πρέπει: «…οικογένεια είναι όποιος μπορεί, όποιος θέλει μέσα από την ψυχή του, όποιος πάλεψε για να μη μείνει από λάστιχο η μεγαλύτερή σου λαχτάρα… οικογένεια δεν είναι πάντα το αίμα σου…» (σελ. 377).» «Κι αν σου κάτσει», όπως λέει η σχετική διαφήμιση του τυχερού παιχνιδιού, απλά δε σε νοιάζει, γιατί το μυθιστόρημα χρησιμοποιεί την κλήρωση ως αφετηρία για πρωτότυπες αλληλεπιδράσεις και βαθιά κοινωνικά μηνύματα, η γραφή αναδίδει φρεσκάδα, η πλοκή έχει έναν άψογο χειρισμό, τα γεγονότα έρχονται στην επιφάνεια με έξυπνο τρόπο και ο καμβάς πάνω στον οποίο δρουν οι ήρωες του βιβλίου είναι ευρηματικός και αληθοφανής.

Βιβλίο Κόκκινο σε βαθύ γαλάζιο 
Συγγραφέας Φανή Ματσινοπούλου 
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εκτός από τον στρωτό λόγο και τα ενδιαφέροντα θεματικά μοτίβα, άλλα θετικά γνωρίσματα είναι η επιλογή της συγγραφέως να αποσιωπά αρκετές σκηνές για να προχωρήσει τη δράση, χαρίζοντας έτσι γρήγορους ρυθμούς στην ανάγνωση και αποφεύγοντας τις μακρηγορίες ή τις περιττές λεπτομέρειες, καθώς και το γεγονός πως ο τόπος δράσης και το περιβάλλον των εκάστοτε πρωταγωνιστών αρχίζει να χτίζεται σταδιακά μέσα από την εξιστόρηση και ποτέ από την αρχή. Όπως ακριβώς γίνεται στον κινηματογράφο, όπου έχουμε μια κάμερα που πρώτα κάνει κοντινά πλάνα στους ήρωες και μετά απομακρύνεται ώστε να δούμε ευρύτερα το σκηνικό της δράσης, έτσι και σε κάποια κείμενα της συλλογής ο αναγνώστης, παράλληλα με την αγωνία για το τι θα γίνει παρακάτω, αναρωτιέται και σε ποιο χωροχρονικό σημείο βρίσκεται, κάτι που επίσης τον κρατά σε εγρήγορση. Τα περισσότερα από τα διηγήματα διαδραματίζονται στην Κυψέλη, μια περιοχή στην οποία μεγάλωσε η συγγραφέας και η οποία πάντα θα αποτελεί ένα ενδιαφέρον φόντο ιστοριών.

Τα διηγήματα ποικίλουν σε κεντρικές ιδέες και ψυχογραφήματα, πότε μας πάνε στο Μοναστηράκι, πότε στο κέντρο της πρωτεύουσας, πότε ακόμη και στο Μάτι του καλοκαιριού του 2018. Στο «Βραβείο» έχουμε την αγωνία ενός άντρα να κερδίσει επιτέλους έναν διαγωνισμό διηγήματος, γιος ο ίδιος παλαιοβιβλιοπώλη, που ανέκαθεν έγραφε καλά κείμενα και υποδειγματικές εκθέσεις. Απόλαυσα την ατμόσφαιρα στον μαγικό χώρο του μαγαζιού του κυρ-Λαέρτη, με τους σπάνιους τίτλους, τις καταστάσεις των βιβλίων, τους χάρτινους ήρωες να τριγυρνάνε δω κι εκεί, με τον πρωταγωνιστή να ανακαλύπτει μόνος του τα βιβλία που του κεντρίζουν το ενδιαφέρον μέσα από ένα διαρκές παιχνίδι θησαυρού…. Είναι μια συγκινητική και τρυφερή περιπέτεια, στο βάθος της οποίας αχνοφαίνεται η διαρκής πάλη του έντυπου και του ηλεκτρονικού μέσου, μιας και ο πρωταγωνιστής αρνείται να γράψει σε υπολογιστή, παρά μόνο σε γραφομηχανή ή, ακόμη καλύτερα, στο χέρι, καθώς και οι κοινωνικές διαφορές του τότε με τον κόσμο να αποζητούσε ένα καλό βιβλίο και του τώρα με το αραλίκι στις καφετέριες.

Στην «Αυστηρή εντολή» μια κοπέλα πηγαίνει για συνέντευξη σε ένα ίδρυμα που φροντίζει ορφανά ή εγκαταλελειμμένα παιδιά και βρέφη, ούσα και η ίδια χωρίς γονείς, στερημένη από την απουσία της επαφής, του χαδιού και του αγγίγματος. Έχουμε κι εδώ ένα ενδιαφέρον δίπολο στην αφήγηση: από τη μια την κοπέλα που εργάζεται στο ίδρυμα, υπακούοντας αναγκαστικά σε αυστηρούς κανόνες εργασίας κι απ’ την άλλη την ξινή διευθύντρια, που επίσης υπακούει σε αυστηρούς ηθικούς κανόνες, μεταφέροντάς τους και στη δουλειά της. Σύντομα αυτές οι δυο γυναίκες θα υπερβούν τα εσκαμμένα, ποιο θα είναι όμως το τίμημα; Εξίσου συγκινητικό κι αγαπημένο το «Απόψε την πατήσαμε!», όπου μια κοπέλα αναγκάζεται να περάσει το Σαββατοκύριακο με την ηλικιωμένη μητέρα της όταν η γυναίκα που την προσέχει πρέπει να λείψει για οικογενειακούς λόγους. Όπως κάθε άνθρωπος της ηλικίας και της εποχής της, προετοιμάζεται για ένα εφιαλτικό διήμερο, που όντως έτσι ξεκινάει, μέσα από απολαυστικές ατάκες που δείχνουν το χάσμα γενεών των δύο γυναικών αλλά και τους διαμετρικά αντίθετους χαρακτήρες τους: η μητέρα νοικοκυρά, καθαρή, περιποιημένη, με τις γνωστές αντιλήψεις περί οικιακής οικονομίας, συζύγου και μαγειρέματος, η κόρη όμως μια χαρά πιστεύει πως ζει με το έτοιμο φαγητό, τη γυναίκα που της καθαρίζει μια φορά την εβδομάδα και τους ανύπαρκτους συντρόφους. Σύντομα όμως τα πράγματα και οι ισορροπίες θ’ αλλάξουν μεταξύ τους με ευφάνταστο τρόπο που με συγκίνησε και έδεσε τις δυο γυναίκες όπως δεν είχαν δεθεί τόσα χρόνια.

Στους ίδιους τόνους του ανθρώπινου ενδιαφέροντος κινούνται και τα άλλα διηγήματα, με τη δυνατή δικαίωση στον «Ευεργέτη», με το προσφυγικό ζήτημα στο «Θα με βρεις μπροστά σου!», με τη ραγισμένη καρδιά μιας πειθήνιας κατά τα άλλα οδηγού λεωφορείου στο «Αμέρικαν μπαρ», την περιθωριοποίηση των ηλικιωμένων από δικές τους, εσφαλμένες επιλογές στον «Γάμο», με αποτέλεσμα να γίνονται βάρος στα παιδιά τους και να τα γεμίζουν τύψεις κι ενοχές για το παραμικρό δευτερόλεπτο μακριά τους και η συλλογή ολοκληρώνεται με το «Κόκκινο σε βαθύ γαλάζιο», αφιερωμένο στην πυρκαγιά που έκαψε το Μάτι, όπου «επιτέλους» κύλησαν τα δάκρυα για τα οποία μας προετοίμαζε η συγγραφέας στα προηγούμενα διηγήματα αλλά πάντα κάτι συνέβαινε που οδηγούσε σε αίσιο τέλος ή σε μια απρόσμενη αλλαγή. Εδώ όμως κανείς δεν μπορεί να μιλήσει για θετική έκβαση ούτε να παρηγορήσει κι έτσι η συγγραφέας, με το βάρος των 102 νεκρών, καταγράφει μια δύσκολη ιστορία.

Η Φανή Ματσινοπούλου έγραψε μια συλλογή διηγημάτων που με εξέπληξε ευχάριστα με την ποικιλία των θεμάτων και των χαρακτήρων που διάλεξε να εξιστορήσει, μου χάρισε δύναμη, κάποιες φορές γέλιο, κάποιες άλλες συγκίνηση, μου σύστησε οικείους ανθρώπους και γνώριμες καταστάσεις και μου έδειξε πως όλα μπορούν ν’ αλλάξουν μέσα σε μια στιγμή είτε από τυχαία γεγονότα είτε από μας τους ίδιους. Στέρεη γραφή, διαλεχτές ιστορίες, ρεαλιστικοί διάλογοι και διεισδυτικά ψυχογραφήματα είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα των κειμένων.

Βιβλίο Πάστα σεράνο 
Συγγραφέας Τάκης Ζαχαράτος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Τάκης Ζαχαράτος, ο λαμπερός πρωταγωνιστής του θεάτρου και της τηλεόρασης, έγραψε το πρώτο του μυθιστόρημα και μας ταξιδεύει στην όχι και τόσο φωτεινή πλευρά της ζωής του 1950 αλλά και εντεύθεν. Οι περισσότεροι ξέρουμε ή έχουμε ακούσει για την ποιότητα της διασκέδασης στην Κυψέλη τότε, για τα λαμπερά ονόματα του καλλιτεχνικού στερεώματος που ανεβοκατέβαιναν τη Φωκίωνος Νέγρη σκορπώντας γέλιο και χαρά και για τα θρυλικά μαγαζιά που άφησαν το στίγμα τους στην περιοχή. Λίγο πιο ψηλά όμως και λίγο πιο μέσα, στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών, κάποιοι άνθρωποι ζούσαν δύσκολες στιγμές, παγιδευμένοι σε ενδοοικογενειακή βία ή παρασυρμένοι από ναρκωτικά και κακές παρέες. Τις ιστορίες τους διάλεξε ο Τάκης Ζαχαράτος για να ανασυστήσει μια διαφορετική Αθήνα, να δείξει τον πόνο και τις δυσκολίες καθημερινών ανθρώπων μα πάνω απ’ όλα για να τονώσει το ηθικό και να στηρίξει ψυχολογικά όσους ζουν αυτές ακριβώς τις δυσκολίες ακόμη και στην εποχή μας, μιας και η κακοποίηση δεν έχει σβήσει από προσώπου γης. Η σκοτεινή πλευρά των μεταπολεμικών και μεταχουντικών χρόνων ζωντανεύει με ιστορίες ανθρώπων που βασανίζουν, με θύματα που δε βρίσκουν διέξοδο, με φιλίες που δοκιμάζονται, με αγάπες που προδίδονται.

Ο Άγγελος, που έχασε τη μιλιά του μετά το σοκ των γεγονότων που τον έφεραν στη φυλακή, με τη βοήθεια του διευθυντή και του συγκρατούμενού του ξεκίνησε να γράφει βιβλία με το ψευδώνυμο Έιντζελ Λοστ, κι ευτυχώς είχαν μεγάλη απήχηση. Τώρα που αποφυλακίζεται αγωνίζεται να βρει τη δύναμη για μια νέα αρχή και για να αντιμετωπίσει επιτέλους τα τραύματα του παρελθόντος. Κατάγεται από φτωχή οικογένεια, μιας και η μητέρα του, Κατερίνα, που ορφάνεψε νωρίς, ερωτεύτηκε έναν οικοδόμο παρά τα όνειρα της αστής οικογένειας που την υιοθέτησε. Αγάπησε βαθιά τον Ανδρέα, έναν άντρα που αγωνίζεται να ξεφύγει από τον μεθύστακα πατέρα του και τις καθόλου ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές. Ο Άγγελος όμως βιώνει και πολλές άλλες καταστάσεις μέσω φίλων και γνωστών, τις οποίες ο Τάκης Ζαχαράτος παρουσιάζει με ενδιαφέρουσες ανατροπές, συγκροτώντας έτσι έναν κύκλο πρωταγωνιστών που αντικαθρεπτίζουν την άλλη πλευρά της Αθήνας, σε μια εποχή καθωσπρεπισμών και απαγορευμένων ταξικών ερώτων, αγνότητας και καθαρότητας, ελπίδων και προσδοκιών κι όλα αυτά κυρίως στη θρυλική Φωκίωνος Νέγρη με την περίφημη πάστα Σεράνο που συνόδεψε την πρώτη επίσημη γνωριμία του Ανδρέα με την Κατερίνα καθώς και άλλες στιγμές των ηρώων του μυθιστορήματος.

Είναι η πρώτη συγγραφική εμφάνιση του Τάκη Ζαχαράτου κι επόμενο είναι να διακατέχεται από τρακ. Η έμφασή του στις δύσκολες συναισθηματικές καταστάσεις, με σημαντικά όμως διαλείμματα αισιοδοξίας, ο κάπως χαλαρός τρόπος αφήγησης με κατά τόπους μακρύτερους σε έκταση διαλόγους, οι σχεδόν προβλέψιμες εξελίξεις κρύβουν πίσω από την ασφάλεια αυτών των αφηγηματικών στερεότυπων ένα πρωτόγνωρο πάθος, μια μεγάλη ένταση στα νοήματα και μια δύναμη βασισμένη στην αυτοπεποίθηση που μου έκοψαν την ανάσα. Ο καλλιτέχνης τονίζει με κάθε τρόπο το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, την εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, την πίστη μας στις δυνάμεις μας και μας απομακρύνει από ενοχές και τύψεις για λάθη του παρελθόντος είτε των γονιών είτε δικά μας. Πολλές φορές μας παροτρύνει να βρούμε την εσωτερική μας δύναμη, να ακολουθήσουμε ένα άλλο μονοπάτι αν δε νιώθουμε ευτυχισμένοι και γενικά κάνει ό,τι μπορεί για να δείξει πως υπάρχουν τρόποι να παλέψουμε, ακόμη κι αν δεν εξασφαλίζουμε τη νίκη, μιας και η πάλη αυτή είναι και το πρώτο βήμα για τη βελτίωσή μας, την απελευθέρωσή μας, την ικμάδα δύναμης που χρειαζόμαστε για να πάμε παρακάτω. «Δεν υπάρχουν, παιδί μου, κακοί άνθρωποι, υπάρχουν φοβισμένοι άνθρωποι… Και ξέρεις ποια είναι η διαφορά μεταξύ του καλού και του κακού ανθρώπου; Ο τρόπος που διαχειρίζεται τους φόβους του», γράφει χαρακτηριστικά (σελ. 111).

Εκτός από τη γυναίκα που υφίσταται κακοποίηση, έχουμε και τη γυναίκα που θεωρεί τον εαυτό της θύμα, με αποποίηση των ευθυνών για καλύτερη ζωή, με τις κατάλληλες δικαιολογίες για συναισθηματικούς εκβιασμούς των γύρω της, με μια πραγματικότητα όπως τη βολεύει και τη συμφέρει. Ιστορίες ανθρώπων που δραπετεύουν από την αγάπη ή τη ζωή ή και τα δυο μαζί, γυναικών που επιστρέφουν στις μοναξιές τους «που σαν μάνες τις καλωσόριζαν προσεκτικά μέσα στην αγκαλιά τους» (σελ. 66). Αυτή η αγάπη προς τον άνθρωπο, η «κραυγή αγωνίας» να σώσει όσο γίνεται περισσότερους ανθρώπους, άντρες και γυναίκες, από παγίδες και τελματωμένες σχέσεις, που κακοποιούνται ψυχικά και σωματικά, είναι το καλύτερο κίνητρο για να διαβάσει κανείς αυτό το βιβλίο. Η ζωή δεν είναι ρόδινη, πρέπει όμως να πιστέψουμε ακράδαντα στο μεγαλείο της ψυχής, στη δύναμη της θέλησης, στα γερά θεμέλια της εγκαρτέρησης. Αυτό τονίζεται μέσα από τις εξελίξεις της πλοκής: δε σκύβουμε το κεφάλι, το υψώνουμε όπως και όταν πρέπει, ακριβώς όπως κάνουν τελικά οι ήρωες του μυθιστορήματος. Η πλοκή κλιμακώνεται, οι χαρακτήρες αλληλοεπιδρούν και επηρεάζονται και η αγωνία κορυφώνεται όσο πλησιάζει κανείς στο τέλος.

«Πάστα σεράνο» τιτλοφορείται η πρώτη γραπτή εμφάνιση του Τάκη Ζαχαράτου και περιγράφει ζωές γεμάτες ζάχαρη και πίκρα, συστατικά δηλαδή που συναντούμε και στο υπέροχο αυτό γλυκό. Είναι ένα μυθιστόρημα γεμάτο δύναμη, έμπνευση, αυτοπεποίθηση και αγάπη προς τη ζωή που με στήριξε και με βοήθησε.

ΥΓ. Η σεράνο της φωτογραφίας είναι από γνωστό κατάστημα της Κυψέλης που τις φτιάχνει ακόμη πεντανόστιμες!

Βιβλίο Η μεγάλη εικόνα
Συγγραφέας Μανώλης Ανδριωτάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έχουμε λοιπόν τρεις ιστορίες: τον Γιώργο Μοσχονά, ανερχόμενο στέλεχος κατασκευαστικής εταιρείας που βολιδοσκοπεί κρυφά ένα σημαντικό έργο ανάπλασης και τουριστικής υποδομής που ανέλαβε ο εργοδότης του και πώς αυτό ανατρέπει την καθημερινότητα των περίοικων ενώ ένας άντρας έχει εξαφανιστεί, έχουμε τον αγράμματο Νικόλα, που, παγιδευμένος στην κλειστή κοινωνία του χωριού Αναμονές της Πελοποννήσου, ψάχνει τρόπους να μαζέψει λεφτά ώστε να πάει στην Αθήνα και να βρει τρόπο να θεραπεύσει τη βραχύσωμη αδελφή του κι έχουμε κι έναν φίλο του Μοσχονά που κληρονομεί ένα μπαούλο με ιδιόχειρες σημειώσεις, λογοτεχνικά σκαριφήματα και διάφορα άλλα του φίλου του.

Πολυεπίπεδο, με πολλές και διαφορετικές μεθόδους αφήγησης, με τα κείμενα του Μοσχονά να αναπαράγονται αυτούσια (μέχρι και ιδιόχειρες σημειώσεις στο πλάι των κειμένων, μέχρι και σκίτσα κατασκεύασε ο συγγραφέας), κάνοντάς με να ψάξω αν όντως υπάρχει τέτοιος λογοτέχνης! Ομολογώ όμως ότι τα κείμενα και οι ιδέες του Μοσχονά με άφησαν αδιάφορο και τα προσπέρασα, μιας και δεν κατάλαβα σε τι θα βοηθούσαν είτε στην εξέλιξη της ιστορίας είτε στην ψυχοσύνθεση του Μοσχονά (κι ας είχε γεννηθεί και μεγαλώσει στην Κυψέλη, οπότε έχουμε πλείστες αναφορές και αναμνήσεις από την περιοχή όπου γεννήθηκα και ζω ακόμη). Έχει ανθρωπιστικά μηνύματα (μισαλλοδοξία, θυσίες στο όνομα του πολιτισμού, κλειστή κοινωνία, αλλοτρίωση, χρηματισμός, σάπια κυκλώματα, όνειρα κι ελπίδες που πνίγονται στο κλειστό χωριό και πολλά άλλα). Από ένα σημείο και μετά άρχισα να φυλλομετρώ τις σελίδες κι αυτό δε με βοήθησε να μπω εκτενέστερα στο μυαλό του συγγραφέα και δεν απέκτησα πλήρη την εικόνα που ήθελε να δώσει ο κύριος Ανδριωτάκης. Ξαναλέω, ίσως σε κάποιους αρέσει, εμένα εν συνόλω δε με κράτησε.

Βιβλίο Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πώς είναι δυνατόν ένα κοριτσάκι που μεγάλωσε στο καταπράσινο νησί της Σάμου και στην καλλιτεχνική και λογοτεχνική «σφηκοφωλιά» της Αθήνας τη δεκαετία του 1930, την Κυψέλη, να μην γίνει η Άλκη Ζέη; Με αγαπημένη θεία τη Διδώ Σωτηρίου και την αδελφή της Διδώς, την Έλλη Παππά; Με καλλιτεχνικές ανησυχίες και γραπτά όνειρα; Με άμεση συμμετοχή και βοήθεια στο στήσιμο του εκδοτικού οίκου Ίκαρου; Με τη συντροφιά και την αγάπη του Γιώργου Σεβαστίκογλου, ιδρυτικού μέλους του Θεάτρου Τέχνης και λαμπρού συγγραφέα και σκηνοθέτη; Με την αδελφή της, Λένα, αρχικά σύντροφο του Νίκου Γκάτσου; Ένα καλειδοσκόπιο συναισθημάτων και ερεθισμάτων, μια μεγάλη και ξένοιαστη (αλλά και αποφασιστική όταν το καλούσε η ανάγκη της Ιστορίας) παρέα σημάδεψαν την Άλκη Ζέη και σφυρηλάτησαν τον χαρακτήρα της και το στυλ της. Η ταλαιπωρημένη Άλκη Ζέη, που έγινε πολιτική πρόσφυγας στην Τασκένδη στον Εμφύλιο για να μην προδώσει τον σύζυγό της και μετά ξανά με την οικογένειά της στο Παρίσι γιατί δεν άντεχε τα δεσμά της Χούντας. Ένας πολίτης του κόσμου λοιπόν μας ανοίγει τον κόσμο της κι εμείς ρουφάμε άπληστα κάθε στάλα-λέξη, κάθε συναίσθημα, κάθε της ιδέα. Μια όμορφη αυτοβιογραφία, ένα ενθύμημα όχι μόνο για το ξεκίνημα της λατρεμένης συγγραφέως αλλά και για τις δύσκολες στιγμές που έζησε η Ελλάδα μετά τα Δεκεμβριανά.

Βιβλίο Μνήμες χαμένες στην άμμο
Συγγραφέας Ιφιγένεια Τέκου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η νύχτα της 6ης προς 7 Σεπτεμβρίου 1955 θα είναι εφιαλτική για τους Έλληνες της Πόλης. Το ξημέρωμα θα τους βρει πένητες, κάποιους άστεγους, η ζωή θα σταματήσει τον κύκλο της και θα τους πετάξει έξω από την τροχιά της. Εκείνο το βράδυ η οικογένεια Φωτεινού θα διαλυθεί οικονομικά και ψυχολογικά: η σοκολατερί τους θα καταστραφεί ολοσχερώς, η Μαρίκα θα βιαστεί και η Άννα, κυνηγημένη από τους Τούρκους, θα πέσει στον Βόσπορο και θα την περιμαζέψει ένα πλοίο με προορισμό τον Πειραιά, όπου θα αγωνιστεί να νικήσει την αμνησία που υπέστη και να θυμηθεί ποια είναι. Η Μαρίκα, από αγάπη προς τους γονείς της, θα παντρευτεί τον πλούσιο Χιλμί, ιδιοκτήτη εργοστασίου σοκολάτας, που την αγαπά βαθιά, ώστε να ξαναστήσει ο πατέρας της την επιχείρησή του. Θύμα αυτής της εξαγοράς, ο έρωτάς της με τον Αντρέα, τον άντρα που την έσωσε από τη φωτιά της σοκολατερί. Παράλληλα, η Άννα ζει στην Αθήνα με τη φίλη της, Αρμένισσα Ελίζ, που τη βάφτισε Αρίν ώσπου να ξαναθυμηθεί την ταυτότητά της. Ο ξάδερφος της Ελίζ, Αλέξης, έχει αναψυκτήριο στη Σωκράτους κι έχει γίνει στέκι μουσικών παραγωγών και τραγουδιστών. Η Άννα-Αρίν εργάζεται εκεί και τυχαία ανακαλύπτουν την εντυπωσιακή φωνή της. Έτσι ξεκινάει η καινούργια της ζωή στην πρωτεύουσα. Θα καταφέρει η Άννα να θυμηθεί την οικογένειά της στην Πόλη; Τι της επιφυλάσσει η μοίρα στους δύσβατους δρόμους του καλλιτεχνικού στερεώματος; Τι θα γίνει με τον κρυφό έρωτα της Μαρίκας με τον Αντρέα και τι σκοτεινά μυστικά κρύβει ο Χιλμί; Ποια είναι η πραγματική ταυτότητα του κατά συρροή βιαστή που κυκλοφορεί στις φτωχογειτονιές της Βασιλεύουσας;

Είπαμε, η πλοκή ίσως φανεί λίγο ακραία στον αναγνώστη, όμως η συγγραφέας την υπερασπίζεται με αγάπη, την ντύνει με ωραία, καλολογικά και πραγματολογικά στοιχεία, και όλο αυτό κορυφώνεται στα τελευταία κεφάλαια όπου η Μαρίκα βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο. Δεν μπορώ να το χαρακτηρίσω κακογραμμένο, γιατί διακρίνω ψήγματα καλαισθησίας και είμαι σίγουρος ότι στο δεύτερο βιβλίο της η συγγραφέας θα έχει βελτιωθεί σημαντικά. Έχει ψάξει για την εποχή και τους τόπους (μου έκανε εντύπωση η γνώση της για την Κυψέλη της δεκαετίας του 1950, όπου ζω κι εγώ και ξέρω πρόσωπα και καταστάσεις), έχει δέσει καλά την εξέλιξη του μύθου, τίποτα δε μου φάνηκε περιττό, ούτε καν μια εκτεταμένη ερωτική σκηνή για να γεμίσουν οι σελίδες. Επίσης υπάρχει και μια σεμνότητα κι ένας σεβασμός στον αναγνώστη, όταν (από φόβο; από τρακ;) δεν κατονομάζει τους γνωστούς τραγουδιστές της εποχής που συναναστρέφονται τη Μαρίκα αλλά τους δίνει «μασκαρεμένα» επώνυμα, π. χ. ο Στέλιος Καζαντζίδης είναι ο Στέλιος Κοζανίδης, ο Χριστάκης (;) είναι ο Λυράκης, η Μαρία Κάλλας είναι η Μαρία Κωλέττη κλπ.

Αν τα κοιτάξει κανείς όλα αυτά με αυστηρή ματιά ίσως γελάσει και θεωρήσει την ανάγνωση του βιβλίου χαμένο χρόνο. Προσωπικά, λόγω της πρώτης απόπειρας της συγγραφέως, ούτε ένιωσα έτσι ούτε θέλησα να εκφραστώ έτσι. Ναι, θα μπορούσε η ιστορία των γονιών του Χιλμί να μην είναι επανάληψη του καταδικασμένου έρωτα της Μαρίκας με τον Αντρέα και να μην έζησε και η μάνα Έσρα τα ίδια. Ναι, θα μπορούσε η μάνα του Χιλμί να αντιδράσει διαφορετικά στις αποκαλύψεις του γιου της και τα κίνητρά του να έχουν καταβολές από άλλα αίτια. Ναι, μου φάνηκε πολύ περίεργο που η Μαρίκα ξεκίνησε ως λαϊκή τραγουδίστρια και στη συνέχεια στράφηκε στην όπερα (όπερα είχε σπουδάσει στην Πόλη, άλλωστε). Ναι, θα μπορούσα να γελάσω και να πω «καλά, στον Βόσπορο ήταν το καράβι, δεν μπορούσε να σταματήσει σε καμιά προβλήτα πιο κάτω αντί να συνεχίσει για Πειραιά;», όμως, όπως έχω τονίσει πολλές φορές, ΠΕΙΘΟΜΑΙ γι’ αυτό που διαδραματίζεται στις σελίδες κι είναι τέχνη να καταφέρεις να πείσεις κι όχι να ξεγελάσεις τον αναγνώστη. Η συγγραφέας λοιπόν δεν ξεγελά τον αναγνώστη, δε στηρίζεται σε εύκολες λύσεις, χαράζει τον δικό της δρόμο και παραδίδει το έργο της με αγωνία και χαρά. Είμαι σίγουρος ότι σε μια δεύτερη προσπάθεια θα βελτιώσει κατά πολύ το ταλέντο της.

Βιβλίο Τα τάπερ της Αλίκης
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από τρεις γυναίκες, την Αλίκη, βαφτιστήρα της Αλίκης Βουγιουκλάκη, τη μάνα της, Ελένη, που δουλεύει στο Μινιόν και ταυτόχρονα κάνει επιδείξεις τάπερ, και τη γιαγιά της, Κοραλία, που ξεκίνησε καθαρίστρια στα στούντιο της Φίνος Φιλμ για να συνεχίσει ταξιθέτρια στο θέατρο της εθνικής μας σταρ. Τρεις άρρηκτα δεμένες ζωές, με τις Κυριακές και τις Δευτέρες τους, με τους μπλεγμένους έρωτες και τις απογοητεύσεις, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, με τους χωρισμούς και τις πολιτικές αντιλήψεις. Γύρω τους μια πλειάδα εξαιρετικά δουλεμένων και προσεκτικά επιλεγμένων χαρακτήρων τις συνοδεύει σε αυτό το ταξίδι που λέγεται ζωή, χαρίζοντας ανεπανάληπτες κωμικοτραγικές στιγμές και στιγμιότυπα μιας εποχής που πέρασε και μιας εποχής της οποίας ζούμε τα απόνερά της μ’ εκείνο τον κλαυσίγελω που σχηματίζεται όταν τα σκεφτόμαστε.

Η ιστορία ξεκινάει με την κλασική γραφή της κυρίας Ακρίτα, με χιούμορ δηλαδή και αρμονική ένταξη δικών της αναμνήσεων, διαβασμάτων και ερευνών στα πρώτα βήματα της πλοκής που διάλεξε να χαρίσει στους αναγνώστες. Περιστατικά και σκηνές απείρου κάλλους που χαρίζουν αβίαστο γέλιο και ταυτόχρονα ένα μειδίαμα για όσα πέρασαν και χάθηκαν. Ευχάριστα στιγμιότυπα που στη συνέχεια όμως, και χωρίς να παραμερίζονται τα προτερήματα της γραφής, αρχίζουν να ωριμάζουν, να δένουν, να συγκροτούνται σε ένα μυθιστόρημα με σκληρές επιπλοκές. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων σταδιακά μας απομακρύνουν από τη Φίνος, την Κυψέλη και το Μινιόν για να μας ταξιδέψουν στην άνοδο του ΠΑΣΟΚ, τη δίκη του Κοσκωτά, το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, τη λαμπερή πορεία Καρέζη και Βουγιουκλάκη, όλα τους μικρά διαμαντάκια στο διάδημα της ζωής μας που στήνει δεξιοτεχνικά η συγγραφέας. Δεν χρησιμοποιούνται δηλαδή οι αναμνήσεις και τα βιώματα μιας σημαντικής κυρίας του πολιτισμού μας για να ντύσουν ένα αφήγημα για το οποίο θα συζητάνε οι κολωνακιώτισσες κυρίες στα καρμπόν κυριακάτικα πρωινά τους αλλά για ένα μυθιστόρημα σωστά δομημένο, άρτια σχεδιασμένο και γεμάτο αντιφατικά συναισθήματα και απανωτές εκπλήξεις και ανατροπές, που όταν φτάσει το πολυπόθητο και λυτρωτικό φινάλε ο γύρω και μέσα μας κόσμος δε θα είναι ξανά ο ίδιος.

Η γιαγιά Κοραλία ζει σ’ ένα τριάρι στην Κυψέλη, σ’ ένα σαλονάκι «Η Φίνος Φιλμ παρουσιάζει», όπου ένα συνονθύλευμα παράταιρων αντικειμένων, δώρο από τον Φίνο για την προκοπή και την εργατικότητά της που δούλευε επί 27 χρόνια ως καθαρίστρια στα πλατό («σαν ρουφηξιά τσιγάρου πέρασαν») απαρτίζουν την καθημερινότητά της, όλα πράγματα που έπαιξαν τον δικό τους σιωπηλό ρόλο στις ταινίες. Η μαμά Ελένη μεγάλωσε μόνη την κόρη της κι αργότερα γνώρισε τον άνθρωπο που δέχτηκε να αποκαταστήσει εκείνη και να υιοθετήσει το παιδί, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής σειράς ερωτικών και όχι μόνο μπερδεμάτων. Τέλος, η Αλίκη, με τα τάπερ της ερμητικά κλειστά, γεμάτα σκέψεις, φόβους, απορίες, τινάζει τη μαθητική της ζωή στον αέρα όταν ερωτεύεται τον καθηγητή της κι από κει και πέρα εξελίσσεται ένα συναρπαστικό γαϊτανάκι γεγονότων που θ’ αλλάξει για πάντα τις ζωές όλων τους έτσι και πάψει να είναι πλατωνικό. Γύρω τους κινούνται ο Πέτρος κι ο Δημήτρης, ένα ζευγάρι που έχει να ξεπεράσει πολλά εμπόδια για να γίνει ευτυχισμένο, η τσατσά Φιφή, ο πιο απροσδόκητος φίλος και σύμμαχος της οικογένειας, η κολλητή φίλη της Αλίκης, Δόμνα, που ζει τραγικές περιπέτειες με απροσδόκητες εξελίξεις, η Μιρέλλα που μπλέκεται σ’ έναν γάμο συμφερόντων και τόσοι άλλοι. Ιστορίες, περιπέτειες, εξελίξεις, εμπόδια, ανατροπές, ένα αθόρυβο ποτάμι με αναπάντεχες στροφές και ασταμάτητη, διαρκή ροή.

Κι όλα αυτά γραμμένα πότε με γέλιο και πότε με δάκρυ, να τα χειρίζεται η κυρία Ακρίτα με κυνισμό κι αγάπη ταυτόχρονα, να τα απωθεί από κοντά της και να τα ξαναφέρνει στην αγκαλιά της μετανιωμένη, να δείχνει με το δάχτυλο και να σηκώνει και το χαλί να κρύψει τη σκόνη, να τα μπερδεύει και να τα ξεκαθαρίζει, να μας στερεί και να μας χαρίζει, μια ασταμάτητη δηλαδή καλολαδωμένη μηχανή ποικίλων συναισθημάτων που θα ταξιδέψουν τον αναγνώστη σ’ ένα πολυεπίπεδο, μεστό, γεμάτο εικόνες, ένταση, συναίσθημα μυθιστόρημα. Σε πολλά συμφώνησα και σ’ άλλα τόσα διαφώνησα, κάπου ήθελα μια άλλη τροπή, κάπου αλλού συναίνεσα, κάπου θύμωσα και κάπου ανακουφίστηκα. Πολλές φορές στο νέο μυθιστόρημα της συγγραφέως διάβασα για καταστάσεις δύσκολες, απάνθρωπες και τραγικές αλλά και για μαντάτα ευφρόσυνα, χαρούμενα, αισιόδοξα. Και, όπως κάνει κάθε βραβευμένο με Michellen αστέρι εστιατόριο που σέβεται το μενού του, έτσι και σ’ αυτό το μυθιστόρημα η συγγραφέας αποδομεί στα οργανικά του συστατικά τον κάθε χαρακτήρα, τον απογυμνώνει, τον παρουσιάζει με ολίγη, σκόρπια τήδε κακείσε, σάλτσα και rare ψήσιμο. Σαρκασμός, κυνισμός και ταυτόχρονα φροντίδα, έγνοια, αγάπη για ό,τι παρουσιάζεται και περιγράφεται.

Το χιούμορ είναι παντού διάχυτο. Εκτός από αξέχαστες σκηνές πολλών σελίδων, όπως τα πρώτα και μοναδικά γενέθλια που έκανε η γιαγιά Κοραλία στο διαμέρισμα της Σποράδων στην Κυψέλη ή την ανεκδιήγητη εκδίκηση που πήρε η μάνα μιας μαθήτριας από τον διευθυντή του σχολείου μετά την απόπειρα αυτοκτονίας της κόρης της, έχουμε και βιτριολικές ατάκες είτε απότοκες του σουρεαλιστικού των γεγονότων είτε απροσκάλεστες αλλά απαραίτητες σε δύσκολες περιστάσεις. Ιδού η απάντηση της τσατσάς Φιφής όταν τη ρώτησαν τι δουλειά κάνει: «-Εισαγωγές-Εξαγωγές, είπε την αλήθεια η Φιφή. Απλώς δεν ανέφερε το προϊόν» (σελ. 46). Δε θα ξεχάσω τον τρόπο με τον οποίο περιγράφηκε η προϊσταμένη ορόφου στο Μινιόν, ένας χαρακτήρας που όλοι συναντάμε με διάφορες μορφές στην επαγγελματική μας ζωή: «Ήταν πάντα ο μέσος όρος, δέκα φορές να την έβλεπες δεν τη θυμόσουν, γι’ αυτό η Ανθούλα έγινε πικρόχολη με τα χρόνια. Οι μέσοι όροι γεμίζουν μίσος γι’ αυτούς που τους προσπερνούν χωρίς να τους γνωρίζουν» (σελ. 19). Το ίδιο γλυκόπικρη είναι η στάση της κυρίας Ακρίτα και απέναντι στον δειλό αλλά γεμάτο φιλοδοξίες για παράσημα και προτομή του, στρατιωτικό, πατέρα του Ανέστη, Θεοδόσιο ή Σάκη: «Πέθανε ακριβώς όταν η κυρία Νίκη είχε πια βαρεθεί να του σιδερώνει στολές και να τις κρεμάει προσεχτικά στα μετόπισθεν της ζωής του» (σελ. 30). Κι όλη αυτή η δύναμη και η ενάργεια ζωντανεύουν ανάγλυφα χαρακτήρες λίγων σελίδων, φανταστείτε δηλαδή πόσο καλά και ακριβοδίκαια έχουν καταγραφεί οι πρωταγωνιστές.

Η δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και ο τρόπος με τον οποίο τις τοποθετεί μπροστά στα μάτια του αναγνώστη είναι κάτι το ανεπανάληπτο. Δε γίνεται να μη δακρύσεις όταν διαβάζεις κάτι τέτοιο: «Όταν είσαι μικρός, μόνος και φοβισμένος, δεν ξεχνάς ποτέ τη νύχτα του απόλυτου τρόμου σου, μια δεύτερη μάνα σου έδωσε να φας πατατούλες τραγανές και αυγά μάτια όμορφα σαν κεχριμπάρι» (σελ. 65). Ούτε φυσικά θα μείνει άδακρυς οφθαλμός στο τέλος του μυθιστορήματος, όπου ο ρεαλισμός μπλέκεται γλυκά με τον σουρεαλισμό και καταγράφονται αλησμόνητες σκηνές αποχαιρετισμού. Αυτή η πένα, αυτό το στυλ, μπορεί να καταστρέψει με μία μόνο πρόταση την ατμόσφαιρα που έχει στήσει αμέσως πριν και να απογειώσει ή να προσγειώσει τα δρώμενα του κεφαλαίου ή της παραγράφου σε χρόνο dt: «Δεν υπάρχει πιο ισχυρός οδοστρωτήρας από τη ρουτίνα. Έρχεται μια στιγμή που ένα νόστιμο λεμονάτο είναι πιο σημαντικό από ένα ηλιοβασίλεμα μετά τον έρωτα… οι κουβέντες όταν δεν τις θέλεις και η σιωπή όταν δεν την αντέχεις» (σελ. 72). Και παρακάτω: «Με τους μυστικούς έρωτες να κορώνουν και λαμπαδιάζουν, οι φιλίες περνάνε στο πίσω κάθισμα του οχήματος με τα σπασμένα φρένα» (σε. 188). Και τέλος: «Τα δύο βασικά τους προβλήματα ήταν, πρώτον, η φθορά και, δεύτερον, η αδιαφορία τους να κάνουν το παραμικρό γι’ αυτή» (σελ. 283).

Το μυθιστόρημα καλωσορίζει τον αναγνώστη στα σαλόνια των σπιτιών της Κυψέλης, του Βύρωνα, του Κολωνακίου και στα άδυτα της ψυχής των γυναικών κυρίως, καταγράφοντας διαχρονικές παρατηρήσεις για γεγονότα και αντιλήψεις που θα μείνουν πάντα ίδια, όσα χρόνια κι αν περάσουν: «Πόσο με καταλαβαίνεις, κι εγώ τα ίδια περνάω, τα ίδια μαρτύρια, τα ίδια βάσανα, εσύ καλά, εγώ ας τα λέμε, πώς περάσατε, να εδώ οικογενειακά, συγχαρητήρια, συλλυπητήρια, περαστικά, καλορίζικος, να ζήσετε, να σας ζήσουν. Ίδια λόγια, ίδιες ζωές, λες και παντρεύτηκαν όλες τον ίδιο άντρα κι έκαναν τα ίδια παιδιά» (σελ. 10). Άνθρωποι που «χάσανε το πλοίο της γραμμής» και τα Κύθηρα της ζωής ποτέ δε θα τα βρούνε. Πόσο παραστατικά και με μετρημένες λέξεις αναδεικνύεται μέσα στην απλότητά της η ζωή μιας οικογένειας: «Η ζωή τους μπορεί να ήταν μια σταλιά αλλά ήταν τακτική, καθαρή και σιδερωμένη σαν τις στολές της πωλήτριας και της ταξιθέτριας που έφερναν το ψωμί σ’ αυτό το σπίτι… Ήσυχες μέρες περασμένες με παρκέ, όμορφες, γυαλιστερές» (σελ. 18). Και τα τάπερ στη ζωή της Αλίκης να παίζουν τον δικό τους ρόλο: «Έτσι, τα βράδια καθόταν στο δωμάτιό της, άνοιγε τα πολύχρωμα τάπερ της και στοίβαζε μέσα φόβους και δάκρυα κι αμφιβολίες κι αγωνίες και μοναξιές κι απελπισίες κι ερωτήσεις χωρίς απάντηση. Με το αεροστεγές τους καπάκι φυλάκιζε τους πόνους της καρδιάς με την ελπίδα πως χωρίς αέρα τα δάκρυά της θα πνίγονταν για πάντα» (σελ. 122). Και η συγγραφέας εκεί, να βαστά μαχαίρι και βαμβάκι και να τα τοποθετεί εναλλάξ στο μυαλό του αναγνώστη ή, ακόμη χειρότερα, ταυτόχρονα.

Από την άλλη, με πόσο λυρικό τρόπο ντύνει το κείμενο τις δυσκολίες της ζωής μιας πόρνης: «Η Τζίνα δεν έμοιαζε με τις άλλες πουτάνες, που μέσα τους έκρυβαν φοβισμένα παιδιά στριμωγμένα σε μια γωνίτσα της ζωής τους της ίδιας» (σελ. 100). Πόσο κοφτά, ωμά και ρεαλιστικά καταγράφονται οι σκηνές σ’ ένα νοσοκομείο: «Γύρω κόσμος, φωνές, άρρωστοι, επισκέπτες, κατουρημένες πάπιες που πηγαινοέρχονταν, δίσκοι με τους ζελέδες της θλίψης, μουτρωμένες νοσοκόμες, νυσταγμένοι γιατροί, βογκητά και παντόφλες. Πολλές παντόφλες. Παντόφλες αντρικές, γυναικείες, μάλλινες, σατινέ, παιδικές, παντόφλες του πόνου και της κούρασης και της αγωνίας και της ελπίδας και του χρόνου που πάγωνε μέσα στις καρδιές» (σελ. 199-200). Με πόσο πόνο ψυχής σκύβει η κυρία Ακρίτα πάνω από ένα παιδί: «Ο καθένας στον κόσμο του και στη μέση ένα κοριτσάκι που μεγάλωνε σαν πεταμένο χαρτομάντιλο» (σελ. 147).

Παρ’ όλα τα πολλά και σημαντικά προτερήματα του μυθιστορήματος, πιστεύω πως ορισμένα από τα ζευγάρια που διάλεξε η συγγραφέας για να επικεντρωθεί έζησαν πάρα πολλά γεγονότα που έδειξαν μεν το πώς άλλαξαν οι επιθυμίες και οι συμπεριφορές και πώς επήλθε η φθορά στις σχέσεις, ίσως όμως και να μη χρειαζόταν τόση έκταση, κι ας διανθίζονταν με σημαντικά κωμικοτραγικά στιγμιότυπα για να δίνουν την απαραίτητη σπιρτάδα που θα τραβήξει τον αναγνώστη ως το τέλος. Αντίθετα, οι ζωές της Δόμνας και της Φιφής καταγράφονται ακριβώς όπως πρέπει, συμπυκνωμένα και γεμάτες ένταση.

Η σπιρτάδα του Γιάννη Ξανθούλη και η μελαγχολία της Αλκυόνης Παπαδάκη αγκαλιάζουν το ταλέντο της κυρίας Ακρίτα και δημιουργούν ένα αξέχαστο μυθιστόρημα, που αντικατοπτρίζει τις ζωές τριών γυναικών και τις εξελίξεις τριών δεκαετιών (1970-1990). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που με στενοχώρια ολοκλήρωσα, μιας και δεν ήθελα να αποχωριστώ τις ζωές των χαρακτήρων που τόσο απλόχερα μου χαρίστηκαν και χωρίς αιδώ μου συστήθηκαν. Γυναικεία κακοποίηση, σχολικός εκφοβισμός, η σιωπή της ομοφυλοφιλίας, οι ριζικές αλλαγές των καταστάσεων και εξ αυτών των συμπεριφορών σε μια σχέση κι έναν γάμο (γι’ αλλού κινήσαμε εμείς κι αλλού η ζωή μάς πάει), ο αντίκτυπος από τα πολιτικά σκάνδαλα, η μετατροπή έξυπνων και με προσόντα γυναικών σε υποχείρια συζύγων κομπλεξικών και τόσο μα τόσο λίγων, η λάμψη της Αλίκης Βουγιουκλάκη και ο τρόπος με τον οποίο επηρέασε τον κόσμο γύρω της, οι «αλύτρωτοι» της δεκαετίας του 1970 που ήταν παγιδευμένοι στον σκληρό νόμο περί διαζυγίου που άλλαξε άρδην το 1983 και τόσα άλλα μικρά και μεγάλα γεγονότα συμπορεύονται με μια πλειάδα χαρακτήρων που αγάπησα, μίσησα, συμπόνεσα και απώθησα. «Τα τάπερ της Αλίκης» είναι μια κατάθεση ψυχής, γεμάτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό, χωρίς ωραιοπάθειες και στρουθοκαμηλισμούς, ένα δυνατό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα.

Βιβλίο Σπανιόλικα παπούτσια και άλλες ιστορίες
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα καλειδοσκόπιο συναισθημάτων και ερεθισμάτων, μια μεγάλη και ξένοιαστη (αλλά και αποφασιστική όταν το καλούσε η ανάγκη της Ιστορίας) παρέα σημάδεψαν την Άλκη Ζέη και σφυρηλάτησαν τον χαρακτήρα της και το στυλ της. Η ταλαιπωρημένη Άλκη Ζέη, που έγινε πολιτική πρόσφυγας στην Τασκένδη στον Εμφύλιο για να μην προδώσει τον σύζυγό της και μετά ξανά με την οικογένειά της στο Παρίσι γιατί δεν άντεχε τα δεσμά της Χούντας.

Σε αυτήν τη συλλογή ενθυμημάτων από τη ζωή της βρίσκονται τα σπάργανα του αυτοβιογραφικού «Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο» που κυκλοφόρησε τέσσερα χρόνια μετά από αυτήν τη συλλογή. Μικρές αναμνήσεις της αγαπημένης συγγραφέως από τη Σάμο, την οδό Λευκωσίας και την πλατεία Θάσου στην Κυψέλη, από την εξορία στη Μόσχα και στο Παρίσι, άνθρωποι και κατοικίδια, στιγμές και καιροί, εποχές και καταστάσεις. Διερευνητικά, διεισδυτικά, τρυφερά, μελαγχολικά. Αφεθείτε στις ιστορίες της αξεπέραστης αυτής συγγραφέως φορώντας τα αγαπημένα σας παπούτσια και αφαιρώντας κάθε δυσκολία της ζωής σας.

Βιβλίο Στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, τα Πατήσια
Συγγραφέας Ρίκα Σεϊζάνη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μαΐστρος (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έκλεισα το βιβλίο και κοίταξα γύρω μου. Είχα γυρίσει στην πραγματικότητα. Πόσο θα ήθελα να μεταναστεύσω σε αυτήν την ιδιαίτερη πατρίδα, να αγγίξω μιαν άλλη εποχή, αυτήν που αφηγείται η συγγραφέας με έναν μοναδικό και αναπολητικό τρόπο. Άγγιξα κι εγώ το ξάκρισμα του παρελθόντος με αυτό το βιβλίο και συγκινήθηκα πολύ. Αφήγηση στρωτή, με χιούμορ, με αναμνήσεις. Είχε κάτι να πει και το είπε, όχι σαν κάποιους άλλους που θυμήθηκαν τα νιάτα τους και ήθελαν να τα μοιραστούν με το ταλαίπωρο αναγνωστικό κοινό. Μας παίρνει λοιπόν από το χέρι και μας ξεναγεί σε μια χαμένη εποχή, σε παλιά κιτρινισμένα τετράδια της μνήμης, σε ανθρώπους χαμένους αλλά όχι ξεχασμένους. Αυστραλία, Αίγινα, Πατήσια, Γαλάτσι, πλατεία Αμερικής. Έχω τελειώσει το βιβλίο και μένω πεισματικά να γλύφω τα υπολείμματα από το πλούσιο τραπέζι που μόλις με σέρβιρε εκλεκτά εδέσματα. Γιατί να γεννηθώ τόσο αργά για την εποχή του ανθρώπου; Τέλος, αναρωτιέμαι ποιος ηθοποιός να ήταν ο πατέρας της συγγραφέως. Χμ…

Βιβλίο Το παλιό ξενοδοχείο
Συγγραφέας Τίτσα Πιπίνου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι βατό, ρέει ανεμπόδιστα. Η κυρία Πιπίνου είναι σα μια φίλη που σε επισκέπτεται απόγευμα Κυριακής να πείτε τα νέα σας. Δε σε κουράζει, δεν κουτσομπολεύει, αντίθετα εξομολογείται, ανακαλεί, νοσταλγεί χωρίς να κατηγορεί τις αλλαγές στην εποχή που περνάει και χάνεται. Υπέροχες προτάσεις, πλούσιο λεξιλόγιο, χιούμορ και ρομαντισμός, όλα σωστά μοιρασμένα και τοποθετημένα. Η πένα της συγγραφέως με έπεισε να διαβάσω ολόκληρο το μυθιστόρημα κι ας περιέγραφε παραπάνω απ’ όσο χρειαζόταν αναλυτικά διάφορα συναισθήματα, καταστάσεις, περιστατικά, άσχετα με την πλοκή. Ήταν όλα τόσο μα τόσο καλογραμμένα που δεν ήθελα να σταματήσω. Ακριβώς όπως με μια φίλη που, αν περνάω καλά μαζί της, δε θέλω να τη διακόψω και συνεχίζω να ρουφώ τα λόγια της.

Η ζωή της Σοφίας ξεκινάει από τη Ρόδο, συνεχίζει στην Αθήνα των πανεπιστημιακών της χρόνων (μένει στην Κυψέλη και συγκεκριμένα στη Σπετσών, μετά στα Εξάρχεια), ακολουθούν ένα σωρό γεγονότα ευχάριστα και δυσάρεστα. Κι όμως, η σκέψη του Δημήτρη είναι πάντα εκεί, μέσα της και μπροστά της. Με μια έξυπνη ανατροπή, η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου μας περιγράφει και του Δημήτρη τη ζωή, κάτι που με βοήθησε να δω ολοκληρωμένα την ιστορία του βιβλίου. Και το φινάλε, μα τι έξυπνο, όμορφο και ανατρεπτικό!

Ξενοδοχεία είναι οι ζωές μας, κτήρια που παλιώνουν με τους ενοίκους τους ώσπου η αντιπαροχή του σήμερα μας δώσει μια και γκρεμιστούμε, αν δεν έχουμε προλάβει να ανακαινιστούμε. Ξενοδοχεία πολυώροφα, γεμάτα κλάματα, χαρές, απογοητεύσεις, λύπες, ελπίδες, αναμνήσεις, ανάσες, πόνο. Επιπλωμένα με τις απλίκες της χαράς, τα καρυδένια τραπέζια των οικογενειακών συγκεντρώσεων, τις καρέκλες των αγαπημένων ανθρώπων που τρέμεις μην αδειάσουν. Πρωινό στα πρώτα χρόνια σου, μεσημεριανό όταν είσαι μεσήλικας και ένα άνοστο βραδινό κοντά στο τέλος της ζωής σου, all inclusive σε προπληρωμένο πακέτο διακοπών. Υπάλληλοι, καλεσμένοι, μάγειρες, καθαρίστριες, καμαριέρες, ο καθένας με τον δικό του ρόλο στο ξενοδοχείο μας. Ένα αξιοπρεπέστατο ρομαντικό μυθιστόρημα που θα συντροφέψει πολλά μοναχικά βράδια και θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στα κτήρια των ανθρώπων που συνάντησε η κυρία Πιπίνου. Ανυπομονώ για το επόμενο βήμα της!