Βιβλίο Το εγχειρίδιο του καλού απατεώνα 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης iWrite
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κιμπάρης Θωμάς Σιταράς είναι και πάλι εδώ, αυτήν τη φορά με μια ανθολογία σκίτσων, χρονογραφημάτων, γελοιογραφιών και άλλων μορφών αποτύπωσης των κλεφτών και των απατεώνων του χτες (1832-1940) στην πολύβουη Αθήνα, τη «λωποδυτο-επαιτο-κλεφτούπολη», έναν χαρακτηρισμό που συναντάμε στον «Νέο Αριστοφάνη» του 1892. Με χιούμορ και σεβασμό στην αυθεντικότητα, ο συγγραφέας καταγράφει μέσα από δημοσιεύματα και τραγικωμικά περιστατικά τους απατεώνες, τους κλέφτες και όσους εκμεταλλεύονταν την ανθρώπινη αδυναμία. Πρόκειται για μια διαφορετική εξερεύνηση στον χώρο της παρανομίας, μια τεκμηριωμένη και πρωτότυπη παρουσίαση μεθόδων απάτης και κλεψιάς που αποτυπώνουν μια κοινωνία τόσο μακρινή και τόσο κοντινή ταυτόχρονα! Ο συγγραφέας άφησε πίσω του τη θετική και ευχάριστη ματιά γύρω από την καθημερινότητα της Αθήνας που τόσο παραστατικά ζωντάνεψαν τα προηγούμενά του βιβλία και τώρα μας ταξιδεύει στη σκοτεινή πλευρά της πόλης, στα καμώματα των πάσης φύσεως κακοποιών.

Στην εισαγωγή του βιβλίου, με τίτλο «Τα περί της τέχνης του αλητεύειν και λωποδυτεύειν», καταγράφονται με ενδιαφέρουσες πληροφορίες τα πρώτα βήματα του φαινομένου στην Ελλάδα και ζωντανεύουν οι ελαφροί κλάδοι της λωποδυτικής τέχνης με πλήρη αναφορά σε ήπιες μορφές παραβατικότητας. Στην αρχή λοιπόν έχουμε να κάνουμε με απλές περιπτώσεις και όχι με οργανωμένες συμμορίες. Στα τέλη του 19^ο αιώνα έχουμε φαυλόβιους που «ψείριζαν» πορτοφόλια ή έκλεβαν ασπρόρουχα αλλά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου έχουμε ειδικευμένους λωποδύτες: πορτοφολάδες, παντουφλάδες (κλέβουν πορτ-μονέ), λαχανάδες (κλέβουν τα αδέσποτα χαρτονομίσματα, αυτά που δεν τα ρίχνουν σε πορτοφόλι τα θύματα). Αυτά ως προς τα πορτοφόλια, γιατί πέραν τούτων έχουμε ολόκληρη κουστωδία γύρω από τις ιερόδουλες, έχουμε παπατζήδες, μουστερήδες (κλέφτες παντοπωλείων), καρσιλαματζήδες (πανέξυπνος τρόπος κλοπής περαστικών), μπουκαδόρους (που ξαλαφρώνουν ό,τι βρουν πρόχειρο στα σπίτια), ψυχικάρηδες (που μπαίνουν σε ξένα σπίτια με πένθος κι εκμεταλλεύονται την αναστάτωση της κηδείας), καλοθελητές, τυφλούς που βλέπουν και κουφούς που ακούνε, τοκογλύφους, σωματέμπορους και λαθρέμπορους.

Να ‘ταν μόνο αυτοί; Κλέφτες και απατεώνες, επαίτες και καφετζούδες κάνουν τη ζωή δύσκολη όχι μόνο στους κατοίκους της Αθήνας αλλά και στους επαρχιώτες επισκέπτες, τα ιδανικά θύματα. Συγκεκριμένες οι πιάτσες τους: ουρές στα τραμ, συνωστισμοί σε αγορές και πανηγύρια, ακόμη και συνεργασία μετ’ αμοιβής με χωροφύλακες! Τόλμη, φαντασία, εξυπνάδα και χιούμορ πρωτοστατούν στα εγκλήματα αυτά με τέτοιο τρόπο που οι τότε αναγνώστες των εφημερίδων όπου αναφέρονταν αυτά πιο πολύ διασκέδαζαν με την ευρηματικότητα παρά έδιναν σημασία στην παραβατικότητα και τη ζημιά που προκαλούσαν στα θύματα. Σταδιακά όμως το κακό έχει παραγίνει μεταξύ 1928 και 1935, όπου αναφέρονται τουλάχιστον 4.000 κλέφτες ενώ καινούργιες λέξεις εμφανίζονται η μία πίσω από την άλλη: μπαζαδόροι, ραπανάκηδες, μανιταρτζήδες, κουκουλέξηδες κ. ά. Μετά τον πόλεμο τα πράγματα αλλάζουν ξανά: έχουμε το οργανωμένο έγκλημα, απαιτούνται δεξιότητες, μυαλό, εμφάνιση!

Καίριες κοινωνικές και κοινωνιολογικές παρατηρήσεις και γενεσιουργοί αιτίες των εκάστοτε φαινομένων παραβατικότητας ξεδιπλώνονται σ’ ένα κείμενο που ρέει σα νεράκι και παρά τον όγκο των πληροφοριών δεν κουράζει στιγμή. Αίτια και αιτιατά των κοινωνικών φαινομένων της εκάστοτε εποχής, πλήρης καταγραφή των τρόπων λειτουργίας των απατεώνων (πώς ξαφρίζουν τα πορτοφόλια, πώς κλέβουν τα ασπρόρουχα, πώς αρπάζουν τις κότες κλπ.), πώς δρούσαν οι προικοθήρες με τη μέθοδο «στρίβειν διά του αρραβώνος» και τι σχέση έχουν με τη φράση «μην είδατε τον Παναή» και χιλιάδες άλλες πληροφορίες αποθησαυρισμένες από εφημερίδες δημιουργούν με παραστατικό τρόπο μια προσεγμένη τοιχογραφία του χτες. Ναι αλλά μήπως τελικά τα θύματα ήταν θεόχαζα και καλά τα πάθαιναν όλα αυτά; Ο συγγραφέας είναι αντικειμενικός και υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν μια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική μας, με ελάχιστα μέσα επικοινωνίας, ελλιπή πληροφόρηση, δυσκολίες στη μετακίνηση και διάφορα άλλα προβλήματα που για τους κακοποιούς ήταν πλεονέκτημα και διευκόλυνση, μιας και ήξεραν πολύ καλά την ανθρώπινη συμπεριφορά, εξ ου και εκμεταλλεύονταν κάθε αδυναμία των θυμάτων τους. Επίσης, αν πιστεύατε πως οι απατεώνες είναι άνθρωποι με αντίληψη και μυαλό «σπίρτο», σε αυτό το βιβλίο θα διαπιστώσετε πως τον κυριότερο ρόλο στην επιτυχία τους έχουν παίξει το θράσος και η κακοήθεια, αν και τη φυλακή ελάχιστοι την απέφυγαν.

Το κείμενο συνοδεύουν δημοσιεύματα από εφημερίδες της εποχής με ακόμη πιο γαργαλιστικές ή ξεκαρδιστικές λεπτομέρειες, με γλώσσα που μπορεί να διαβαστεί ακόμη και σήμερα, φωτογραφίες απατεώνων και κλεφτών του τότε και χαρακτηριστικές γελοιογραφίες των σημαντικότερων καλλιτεχνών της εποχής που σκορπούν άφθονο γέλιο! Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει το λεξιλόγιο των κακοποιών, οι οποίοι δεν ανέχονταν άλλον τρόπο συνεννόησης εξ ου και τους νεοφερμένους στα κόλπα που δεν ήξεραν τους όρους τους αποκαλούσαν «τσόφληδες», καθώς και λεξικό χρήσης λέξεων-αργκό από λουλούδια και επεξηγήσεις των «μασόνικων» λέξεων! Από τους μόρτηδες στους μεγαλοαπατεώνες λοιπόν κι από τους κλεφτοκοτάδες και τους παπατζήδες στο οργανωμένο έγκλημα καταγράφεται μια εποχή και μια νοοτροπία που ελάχιστα μοιάζει με τη δική μας, η βάση της όμως και ο τρόπος λειτουργίας της δε διαφέρει σε τίποτα από τα καθ’ ημάς. Ο Θωμάς Σιταράς έψαξε, κορφολόγησε, κατέγραψε, σχολίασε και παρέδωσε ένα άρτιο βιβλίο για μελέτη, σχολιασμό μα πάνω απ’ όλα για απόλαυση!

Βιβλίο Το δικό μου βασίλειο
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Εικονογράφος Λίλα Καλογερή
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασίλης Παπαθεοδώρου έγραψε ένα δυνατό και ανατρεπτικό παιδικό μυθιστόρημα που δεν έχει καμία σχέση με τον ροζ κόσμο που ίσως ονειρεύεται κάποιος που διαβάζει την περίληψη του βιβλίου. Ναι, η Έμιλι θέλει να ζει σ’ ένα ψεύτικο βασίλειο όχι για να διατάζει υπηκόους αλλά για να τους βοηθάει ουσιαστικά και όπως μπορεί αλλά, μόλις ο πατέρας της κάνει κάτι αναπάντεχο, τα πάντα αλλάζουν στη ζωή της και δυστυχώς προς το χειρότερο, με την πλοκή να αγριεύει όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, με τις καταστάσεις να ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο και να φτάνουμε σε ανθρωποκυνηγητό και εμφύλιες διαμάχες. Όχι, δεν έχουμε να κάνουμε με θρίλερ και τρόμο αλλά με εξελίξεις που κόβουν την ανάσα και πράξεις που αντικαθρεφτίζουν την αληθινή ανθρώπινη ψυχή αν αφεθεί χωρίς όρια. Το κείμενο είναι δυνατό και δεν προϊδεάζει για τη συνέχεια των εξελίξεων ενώ ταυτόχρονα ξεπηδούν από τις σελίδες του σημαντικά κοινωνικά και διαχρονικά μηνύματα που πρέπει να ενστερνιστούν τα νέα παιδιά για να φτιάξουν μια καλύτερη και ποιοτικότερη ζωή. Χωρίς ίχνος διδακτισμού και με ενδιαφέροντα ψυχογραφήματα ο συγγραφέας καταγράφει χωρίς να ωραιοποιεί τίποτα τι μπορεί να συμβεί όταν ο άνθρωπος αφήσει την απληστία, τον εγωισμό και το μίσος να πάρουν το πάνω χέρι.

Η Έμιλι Φούλερ είναι ένα χαμογελαστό και χαρούμενο κορίτσι που χαιρετάει τους πάντες αλλά κανείς δεν της δίνει σημασία ενώ τα μεγαλύτερα αδέρφια της, δείχνουν να ντρέπονται για κείνη. Η δασκάλα της Έμιλι ενημερώνει τον πατέρα της πως το παιδί είναι πια στην πέμπτη τάξη του δημοτικού κι εξακολουθεί να νομίζει πως είναι πριγκίπισσα, κάτι που φέρνει γέλια στους συμμαθητές της και πειράζουν συχνά το ξεχωριστό αυτό κορίτσι. Είναι ευτυχισμένη όπως ένα παιδί πέντε χρονών αλλά είναι δέκα κι αυτό είναι ανησυχητικό. Η αγάπη του πατέρα για τη μοναχοκόρη του και η απελπισία του να ξαναφτιάξει τον ψυχικό της κόσμο τον οδηγούν να κάνει μια καλή πράξη, η οποία τελικά θα αποδειχθεί καταστροφική. Πώς συνδέονται όλα αυτά με μια πρώην βαλτώδη περιοχή κοντά στα σύνορα της πόλης, η οποία δεν ανήκει σε κανέναν, ούτε ιδιώτη ούτε δημόσιο φορέα αλλά κατοικείται από επιγόνους ανθρώπων ανεπιθύμητων και στα δύο κράτη ανά τους αιώνες; Μέσα σε μόλις 140 περίπου σελίδες ο Βασίλης Παπαθεοδώρου καταφέρνει να αναπτύξει μια πολυεπίπεδη ιστορία που ξεκινάει ως αγάπη του πατέρα για ένα αθώο παιδί που προτιμά να ονειροβατεί παρά να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο και εξελίσσεται σ’ έναν μικρό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των κατοίκων της πόλης μόλις αρχίζουν να αλλάζουν προς το καλύτερο κάποια πράγματα για μερικούς από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας. Ζήλια, φθόνος, δολοπλοκίες, προπαγάνδα παίρνουν την πρώτη θέση κι αρχίζουν να καταστρέφουν ένα όνειρο που είναι πολύτιμο για την ψυχική υγεία της Έμιλι. Τονίζεται έντονα η αλαζονεία και οι αιματηρές της συνέπειες, παρουσιάζεται με σκληρό τρόπο η αδιαφορία απέναντι στο φυσικό περιβάλλον και την αρμονία των ντόπιων πληθυσμών όταν μπαίνει στη μέση το χρήμα και η απληστία («…οι πάντες είχαν σχέδια για τον τόπο. Τα δικά τους σχέδια. Που διέφεραν από τα σχέδια των άλλων», σελ. 88) και δε διαλύεται μόνο το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο αλλά και η ίδια η οικογένεια της Έμιλι, η οποία προσπαθεί να καταλάβει τι έχει συμβεί, τι έχει μπει ανάμεσά τους και κάνει ό,τι μπορεί για να ενωθεί ξανά με τον πατέρα και τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια της.

«Το δικό μου βασίλειο» είναι μια έξυπνη ιστορία γύρω από τη διαφορετικότητα και καταγράφει τις περιπέτειες ενός μικρού κοριτσιού που αρνείται να μεγαλώσει ψυχοσυναισθηματικά. Η ιστορία δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει, μικρές ανατροπές και εκπλήξεις αλλάζουν τα δεδομένα, κάποιες μυστηριώδεις σκιές που εμφανίζονται στις ζωές των χαρακτήρων δημιουργούν σασπένς και αγωνία και η εικονογράφηση της Λίλας Καλογερή ζωντανεύει με παραστατικό και ανατριχιαστικά ρεαλιστικό τρόπο τις εξελίξεις. Εικόνες πολέμου κατακτούν γρήγορα την πρωτοκαθεδρία, γεννιέται ένα πρωτοφανές χάος κι όλα δείχνουν ανεξέλεγκτα ώσπου… Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα για παιδιά από 9 ετών και πάνω με μια πρωτότυπη ιστορία και μια ποικιλία μηνυμάτων και συναισθημάτων.

Βιβλίο Λατέρνα, φτώχεια και περίσσευμα καρδιάς 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας για πρώτη φορά δημιουργεί ένα κεντρικό πρόσωπο για να μας ταξιδέψει πίσω στο παρελθόν που αγαπάει να φέρνει κοντά μας, τον Τέρπανδρο Τραγανό ή Τέρπο, δημοσιογράφο στα Αθηναϊκά Νέα, όπου αρθρογραφεί με ψευδώνυμο, κι είναι εκείνος που θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στις σελίδες του βιβλίου, αφηγούμενος ιστορίες αληθινές, στηριγμένες σε προσωπικά βιώματα και μαρτυρίες που συνέβησαν στη γειτονιά του κυρίως αλλά και αλλού μεταξύ 1920 και 1940. Αυτό το εύρημα της πρωτοπρόσωπης αφήγησης σπάει τον πάγο της αποστασιοποίησης και ταυτόχρονα χαλαρώνει τον κύριο Σιταρά, αφού το ευρηματικό του χιούμορ, το πλούσιο λεξιλόγιό του, το ίδιο του το ταλέντο μπορεί να ξεδιπλωθεί χωρίς την ουδετερότητα της τριτοπρόσωπης αφήγησης.

Ξεκινάμε με χορούς και πανηγύρια, απόκριες και μιούζικ χολ, οργανοπαίκτες και ταχυδακτυλουργούς, φυσικά καραγκιόζη και ταβέρνες, λατέρνα και καντάδες, για να στρέψουμε τη ματιά μας στη συνέχεια στους πλανόδιους που πουλάνε ο καθένας το δικό του εμπόρευμα. Κουρασμένοι και ξενυχτισμένοι πηγαίνουμε στις ταβέρνες και στα καφενεία, σουλατσάρουμε στα μαγαζιά και στην αγορά όσο οι μπόμπιρες, η μαρίδα δηλαδή, ξεσηκώνει τον κόσμο σε παιδομαχαλάδες και όχι μόνο. Τα «πονηρά» στιγμιότυπα, οι οικογενειακές βεγγέρες, οι καλοκαιρινές αποδράσεις λαμπρύνουν τις σελίδες του βιβλίου, το οποίο κλείνει με ένα πικρόγλυκο χαμόγελο στο κεφάλαιο «Η γειτονιά αλλάζει». Κωμικοτραγικά περιστατικά, πειράγματα και χωρατά, γλέντια και ξεφαντώματα σε κάθε μικρή και μεγάλη περίσταση διασκέδασης καταγράφονται σε αυτό το ζεστό, νοσταλγικό βιβλίο που διανθίζεται με ασπρόμαυρες φωτογραφίες-ντοκουμέντα μιας περασμένης εποχής. Ποιήματα και αποσπάσματα από πεζά κείμενα, άρθρα εφημερίδων, ρέων λόγος με ταξίδεψαν, μου άνοιξαν κλειστές πόρτες, μου χάρισαν την εικόνα μιας εποχής πιο ζεστής και φιλικής, πιο παρεΐστικης και με γέμισαν αντικρουόμενα αισθήματα.

Το «Λατέρνα, φτώχεια και περίσσευμα καρδιάς» είναι ένα βιβλίο που αγάπησα όσο και τα προηγούμενα, αφού η γραφή του κυρίου Σιταρά και η ακάματη έρευνά του με ταξιδεύουν συχνά πίσω σε μια εποχή ξεχασμένη, λησμονημένη, αυθεντική, αληθινή, με εικόνες που έχουν χαθεί για πάντα στο χτες, παρασύροντας μαζί τους και την αυθεντικότητα και τη δοτικότητα των ανθρώπων μαζί με λέξεις όπως «εμείς», «μαζί» κλπ. Ποιος δε θα ήθελε να ζήσει μια στιγμή σαν αυτές τις χιλιάδες, «κάτι που, ενώ γίνεται κάθε μέρα και πολλές φορές, τόσο ίδια με την προηγούμενη, έχει τόση γοητεία, που δεν θα σε αφήσει ποτέ αδιάφορο!» (σελ. 19).

Βιβλίο Μπελγκρέιβια 
Τίτλος πρωτοτύπου Belgravia
Συγγραφέας Julian Fellowes
Μεταφραστής Χριστίνα Σωτηροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι λεπτοδουλεμένο σα φίνο εργόχειρο και ξεδιπλώνεται αρμονικά σα βενετσιάνικη δαντέλα. Μελετημένο βαθιά και άψογα καταστρωμένο, με καλωσόρισε στους κύκλους της αριστοκρατίας του Λονδίνου του 19^ου αιώνα και μου έδειξε σχεδόν τα πάντα από τη ζωή τους. Οι Άγγλοι περνούσαν τον καιρό τους μεταξύ κυνηγιού, clubs, φιλανθρωπιών, τσαγιού, κοσμικών εκδηλώσεων και κάποιοι δεν έπαυαν είτε να έχουν φιλοδοξίες είτε αγωνία για να εξασφαλίσουν αυτήν την άνετη, τρυφηλή ζωή. Ίσως οι χαρακτήρες φανούν προσηλωμένοι στο χρήμα και τη χλιδή, χωρίς μυαλό και προσωπικότητα κι όμως, ακριβώς ο τρόπος που χειρίστηκε ο καθένας το μυστικό δείχνει πως και μυαλό είχαν (σατανικό μερικοί) και διορατικότητα. Το μυθιστόρημα είναι ένας αγώνας τένις, που ο κάθε γύρος (ανατροπών ή αποκαλύψεων) ανάγκαζε τους παίχτες να αλλάξουν τη στρατηγική τους. Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που ανέλυσε το σκεπτικό του ο συγγραφέας, μιας και ακόμη και κάποιες παρεξηγήσεις χτίσανε στέρεα την εξέλιξη της πλοκής προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.

Οι χαρακτήρες είναι ολοζώντανοι, με έντονη προσωπικότητα, αρκετοί από αυτούς αλλάζουν απόψεις, στάση ζωής ή αντιλήψεις μέχρι να τελειώσει το μυθιστόρημα και κάποιοι άλλοι έρχονται αντιμέτωποι με τον κακό τους εαυτό. Μου έκανε εντύπωση πως στην ουσία ένας είναι ο πρωταγωνιστής, όμως ο ίδιος δε συμμετέχει σε πολλά κεφάλαια, αντίθετα, η εμφάνισή του, η ύπαρξή του, είναι το αντικείμενο όλο του βιβλίου και ο «βασιλιάς» γύρω από τον οποίο στήνεται όλη αυτή η παρτίδα σκακιού! Είναι σαν τον ήλιο δηλαδή, που όλα γυρίζουν γύρω από αυτόν και καίγονται, ανάλογα με το πόσο τον πλησιάζουν. Το φινάλε αναμενόμενο και ολοκληρωμένο, χωρίς ψεύτικες ηθοπλασίες και επιφανειακά διδάγματα. Η έλλειψη ερωτικών σκηνών και εκτεταμένων εσωτερικών σκέψεων ή διαλόγων βοηθάνε ώστε το μυθιστόρημα να είναι πλεγμένο σφιχτά και ο αναγνώστης να παρακολουθήσει απερίσπαστος, με λίγη παραπάνω προσοχή, μιας και έχουμε λίγα πρόσωπα που συνδέονται όμως με δεσμούς συγγενικούς που θέλουν κι αυτοί τη μελέτη τους, την πορεία του βιβλίου. ΟΚ, ίσως περιγράφει λίγο παραπάνω το εσωτερικό των σπιτιών και κάποιες συνήθειες, έτσι όμως χτίστηκε μια υποβλητική και ρεαλιστική ατμόσφαιρα.

Εξαίρετη η μελέτη της κοινωνικής κάστας που δέσποζε στην Μπελγκρέιβια. Το πρωτόκολλο και οι τρόποι καλής συμπεριφοράς σε πρώτο πλάνο,  άρτια αποδεδομένη η συναναστροφή μεταξύ αριστοκρατίας και αστικής τάξης, για να μην αναφερθώ στους υπηρέτες, οι οποίοι επίσης ως κόσμος δίνονται εξίσου σωστά. Χωρίς ο συγγραφέας να δείχνει πως προτιμά τα πάνω ή τα κάτω πατώματα ενός αρχοντικού, δείχνει με μαεστρία τον τρόπο που ζουν οι υπηρέτες ως δούλοι των αφεντάδων τους, κάποιοι όμως έχουν λίγες παραπάνω φιλοδοξίες κι ίσως αυτό να μην τους βγει σε καλό.

Η «Μπελγκρέιβια» είναι ένα σαγηνευτικό, ατμοσφαιρικό ιστορικό μυθιστόρημα, με όλο τον πλούτο, τη χλιδή και τους απαγορευμένους έρωτες που θα περίμενε κανείς, έχει εξαιρετική δομή και καταγράφει αμερόληπτα και διεισδυτικά τον κοινωνικό ιστό μιας εποχής και μιας περιοχής-ορόσημο για την Αγγλία του 19^ου αιώνα. Η εξέλιξη και ο χειρισμός της πλοκής είναι πανέξυπνα και σωστά σχεδιασμένα ώστε να ακολουθήσουν μια κλιμακωτή πορεία, γεμάτη εκπλήξεις και αλλαγές που θα ικανοποιήσουν κάθε αναγνώστη, αρκεί να αγνοήσει κάποια λάθη στην επιμέλεια και τη μετάφραση του βιβλίου.

Βιβλίο Μια ζωή πολλές φορές
Συγγραφέας Έλενα Μακρή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυμπέρης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θέλετε έρωτα; Έχει! Θέλετε ανατροπές; Έχει! Θέλετε γκαγκστερικά σκηνικά; Έχει! Θέλετε γούνες, σελέμπριτις, αστική τάξη, κοινωνική ευταξία, θεατρικά κουτσομπολιά, χλιδή, ακριβά και σικ διαμερίσματα, Κολωνάκι και λίμνη Κόμο; Έχει! Θέλετε φτωχή επαρχιωτοπούλα που καταφέρνει να σκαρφαλώσει την κλίμακα της ζωής, να φλερτάρει με μεγιστάνες, να ζήσει από κοντά το ανφάν γκατέ της κοινωνικής Αθήνας και να ζήσει μέχρι και μέσα στην κινηματογραφική βιομηχανία του Χόλυγουντ, αναζητώντας πάντα ένα ρομάντσο; Έχει! Αλλά μη ζητήσετε τίποτε άλλο!

Ομολογώ ότι την κυρία Έλενα Μακρή τη γνωρίζω τόσο όσο μου επέτρεψε η ίδια να τη γνωρίσω μέσα από τα editorials του περιοδικού Life and Style που διευθύνει και το οποίο μαζεύω από το πρώτο τεύχος! Ειλικρινά, αν έχετε διαβάσει έστω και ένα τεύχος του περιοδικού, θα καταλάβετε και το περιεχόμενο του βιβλίου. Από τα ελάχιστα που ξέρω για την κυρία Μακρή (την οποία ευχαριστώ επί τη ευκαιρία που μου έστειλε αντίτυπο του βιβλίου της και μάλιστα με αφιέρωση) δεν περίμενα να γράψει κάτι άλλο από την ιστορία μιας γυναίκας φτωχής που με πείσμα, τύχη και αυτοθυσίες καταφέρνει να σκαρφαλώσει στην υψηλή κοινωνία. Έχω νιώσει ότι είναι δυναμική, αυστηρός κριτής του εαυτού της, ευαίσθητη, ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στις απαιτήσεις της καριέρας της και τις ανάγκες της οικογένειας που δημιούργησε (έχει τρία παιδιά), έχει μεγαλώσει σε έναν κύκλο κι ένα περιβάλλον που αντικατοπτρίζεται στο βιβλίο.

Φυσικά δεν είμαι σε θέση να στηλιτεύσω το βιβλίο επειδή ασχολείται με παπούτσια Salon Sclia, γούνες ρενάρ, κοσμήματα Bulgari, κι είναι γεμάτο απ’ άκρη σ’ άκρη με χρυσόσκονη. Ο καθένας έχει δικαίωμα να γράψει για ό,τι θέλει και ό,τι τον εμπνέει. Θα μείνω στο γράψιμο, στο στυλ και στο ύφος. Δείγματα γραφής της κυρίας Μακρή διέκρινα όπως προείπα στα editorials, καλογραμμένα, ρέοντα, σαφέστατα. Το ίδιο και εδώ και χαίρομαι που σε ένα μυθιστόρημα υπάρχει μεγαλύτερη ευκαιρία να ξεδιπλώσεις τις σκέψεις σου, τα αισθήματά σου, να εξασκηθείς σε νέες νόρμες γραφής, να πειραματιστείς με τη δική σου οπτική. Η κυρία Μακρή γράφει πολύ καλά και σε γενικές γραμμές έχει καταφέρει να φτιάξει μια γερή πλοκή, μια σωστή εξέλιξη (έστω και ακραιφνή, περιγράφονται πράγματα και καταστάσεις που δεν τα ζει όποιος μένει στην Κυψέλη π. χ. αλλά κανείς δεν μπορεί να εντοπίσει λάθη, ανακρίβειες και τραβηγμένα από τα μαλλιά στοιχεία). Ο Αριστοτέλης Ωνάσης τη φλερτάρει, η Έλλη Λαμπέτη τη στηρίζει στον αγώνα της για τον καρκίνο του τελευταίου της συζύγου, ο Κωνσταντίνος και η Άννα-Μαρία την καλούν στο γάμο τους και διαβάζουμε τα πάντα για αυτόν τον γάμο από τις ετοιμασίες ως την τελετή, ο Ντίμης Κρίτσας την ανακαλύπτει και εμπνέεται κλπ. κλπ.

Ειδικά στο πρώτο μέρος όπου περιγράφονται οι αρχές και οι καταβολές της Αμαλίας και του Αντρέα, οι ιστορίες των οικογενειών τους, η καθημερινότητά τους στο γάμο τους, ζωντανεύουν τα Τρίκαλα και η γύρω περιοχή της εποχής: ιδιόλεκτοι, περιγραφές καθημερινότητας, σκηνές ακριβώς με ό,τι υπήρχε εκείνη την εποχή σε εκείνο το σημείο, απίθανες σελίδες. Μετά όμως, παρ’ όλο που το ταλέντο της συγγραφέως είναι εκεί, τα ονόματα, η διακόσμηση, τα κοσμήματα, ο τρόπος ζωής, οι αλλαγές στη ζωή της, η αριστοκρατία δεν με αφήνουν να απολαύσω όσο θα ήθελα το υπόλοιπο κείμενο. Μπαίνουμε στον κόσμο της Barbara Cartland και της Maeve Binchy αλλά οι διάλογοι δεν είναι κούφιοι ούτε παρατραβηγμένοι, οι περιγραφές έχουν κάποιο νόημα και κάποια αλληλουχία και φυσικά θα προτιμήσω τα αποσπάσματα από το ημερολόγιο της πρωταγωνίστριας και όχι τα υπόλοιπα αφηγηματικά μέρη που γεφυρώνουν τις χρονικές περιόδους της ζωής της. Εκεί ξεδιπλώνεται το πραγματικό ταλέντο της συγγραφέως, εκεί βλέπουμε την πραγματική Αμαλία, όπου παραδόξως δεν γράφει ούτε μια φορά για το τι θα φορέσει ή πώς θα εμφανιστεί, περιγράφει γεγονότα, πρόσωπα και αισθήματα, εκεί ξεδιπλώνει τα μύχια της σκέψης της και της ψυχής της, με σωστό, λυρικό και καθόλου επιφανειακό τρόπο.

Σε γενικές γραμμές έχουμε ένα ρομάντσο, μια χιλιοειπωμένη ιστορία Σταχτοπούτας αλλά με φρέσκια ματιά, ωραίο γράψιμο, υφασμένη στην τοιχογραφία της σύγχρονης Ελλάδας και του υπόλοιπου κόσμου. Είμαι απόλυτα σίγουρος ότι η κυρία Μακρή θα επιστρέψει στο χώρο της λογοτεχνίας, προσεγγίζοντας αυτήν τη φορά περισσότερο την Ισμήνη Καπάνταη παρά τη Λένα Μαντά. Έχει δύναμη, ενάργεια, ύφος και πολλές εμπειρίες που θα τη βοηθήσουν να κερδίσει κι άλλους αναγνώστες.

Δείτε πώς περιγράφει την ηρωίδα της η συγγραφέας στις σελίδες 132-133:

«Τα συχνά τηλεφωνήματα της μητέρας της, με φωνή που έσπαζε από αγωνία, την εκνεύριζαν και της θύμιζαν πως κάποτε υπήρξε μια ρομαντική άνευρη κοπελίτσα από ένα χωριό, που κόντεψε να καταστρέψει μια για πάντα τη ζωή της, μόνο που ο άγνωστος Θεός της την τράβηξε από τα μακριά μαλλιά της και την έσωσε. Ένιωθε διαλεχτή, ξεχωριστή για τη νέα της ζωή και αυτό ήταν ένα συναίσθημα που την απογείωσε τους επόμενους μήνες στην Αθήνα, αφού άρχισε να συνεργάζεται σε μόνιμη βάση πλέον ως mannequin de la maison, με τον οίκο Γαλανού αναλαμβάνοντας χρέη υποδοχής για μια μερίδα πελατισσών της κλάσεως της κυρίας Παλαιολόγου που έψαχναν πάντα για μια ευγενική ατυχήσασα να εξωτερικεύσουν τη σικ μητρική τους στοργή με τις παραινέσεις τους».

Βιβλίο Melioribus annis
Συγγραφέας Νίκος Ταραντίνος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο βιβλίο παρατίθενται εμπεριστατωμένα γεγονότα, εξελίξεις και αλλαγές στη νεοελληνική κοινωνία σε όλους τους τομείς της καθημερινής ζωής: από τα σχολικά χρόνια και τα παιδικά παιχνίδια ως το αυτοκίνητο, τις εκδρομές, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το σινεμά και πολλά άλλα. Ο συγγραφέας μας άνοιξε το σπίτι με τις αναμνήσεις και μας ξεναγεί σε κάθε γωνιά του, από την πιο φωτεινή ως την πιο σκοτεινή. Συγκρίνει, παραθέτει, αναλύει, αναπολεί, ελπίζει για ένα καλύτερο μέλλον. Σε πολλά σημεία κατηγορεί συγκεκριμένες συνθήκες και πολιτικές καταστάσεις που συνέβαλαν στην αλλαγή προς το χειρότερο της κοινωνίας μας, αλλά δεν το κάνει οχυρωμένος πίσω από ένα άδειο φλιτζάνι τσάι, κακολογώντας άνευ επιχειρημάτων ό,τι πετάει και ό,τι κολυμπάει, όπως κάνουν οι περισσότεροι. Αντίθετα, έχει κριτική σκέψη, δομική ανάλυση, μελετάει, τεκμαίρει και πάντα αφήνει μια αχτίδα ελπίδας: τα πάντα σχεδόν καταστράφηκαν, ευτελίστηκαν αλλά ποιος ξέρει στο μέλλον γιατί….

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, η βασική διαφορά του τότε με το σήμερα είναι ο ελεύθερος χρόνος και ότι τίποτα δεν υπήρχε τότε στο χέρι, τα πάντα κατασκευάζονταν (παιχνίδια, ρούχα, καθημερινές ανάγκες του νοικοκυριού), οι άνθρωποι επικοινωνούσαν κι επιπλέον ο χρόνος μετακίνησης στη μικρή τότε πρωτεύουσα δεν τους εμπόδιζε να διασκεδάζουν και να συναναστρέφονται! «Είχαμε όρεξη γιατί φτιάχναμε κάτι στην αρχή με τη φαντασία μας, κατόπιν με το μυαλό μας και τέλος με τα χέρια μας και νιώθαμε μεγάλη ικανοποίηση όταν αυτό το κάτι έβγαινε πετυχημένο, όσο μικρό και να ήταν…Σήμερα δεν υπάρχει πια η δυνατότητα αυτή. Αγοράζουμε ό,τι μπορούμε, έτοιμο, από ένα ράφι, το οποίο γεμίζει τον εσωτερικό μας κόσμο για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα και μετά πάλι εμφανίζεται το κενό, για να το ξαναγεμίσουμε πρόσκαιρα. Το κενό γρήγορα ξανάρχεται. Και επειδή δεν έχουμε την οικονομική δυνατότητα να επαναλαμβάνουμε συνεχώς τις ίδιες κινήσεις, μένουμε στο τέλος με το κενό να μας κρατάει συντροφιά… Ήταν η εποχή της όρεξης. Της όρεξης για οτιδήποτε. Όρεξη για φαγητό, διασκέδαση, δημιουργία» (σελ. 97).

«Τότε δεν υπήρχαν οι πολλές χαμένες ώρες του (πολλές φορές) εγκληματικού διαδικτύου. Αν με τις χαμένες ώρες της τηλεόρασης γίναμε σκλάβοι του συστήματος, με τον υπολογιστή αφαιρέθηκε και το μυαλό και η σκέψη και γίναμε οι περισσότεροι από εμάς, και ιδιαίτερα οι νέοι, υποχείριά του» (σελ. 117).

«Με βάση τις προηγούμενες διαπιστώσεις, οι σκέψεις την εποχή εκείνη δεν ήταν πολυτέλεια. Κάναμε πάρα πολλές σκέψεις και πολλά όνειρα, γιατί η εποχή μας το επέτρεπε. Ήταν η εποχή των σκέψεων, της δημιουργίας και των ονείρων για το μεγαλύτερο κομμάτι της νεολαίας» (σελ. 117).

Ίσως αυτά να ακούγονται παλιακά και γραφικά από κάποιους νεότερους αλλά ως τριανταπεντάχρονος που είμαι θα υποστηρίξω την αλήθεια αυτών των λόγων. Πραγματικά, η εποχή fast food που ζούμε δεν μπορεί να συγκριθεί με το σήμερα. Ειλικρινά, αναρωτιέμαι μετά από χρόνια τι θα θυμάμαι με ρίγγη συγκίνησης από αυτά που ζω σήμερα, ποια τραγούδια θα θέλω να ξανακούσω, ποιες ταινίες να ξαναδώ, ποιες συσκευασίες προϊόντων θα με χαροποιούν όταν τις ανακαλύπτω ξεχασμένες……

Το βιβλίο του κυρίου Ταραντίνου είναι μια γλυκόπικρη κατάθεση ψυχής, με ρέοντα λόγο, χωρίς κουραστικές λεπτομέρειες, με παράθεση γλαφυρών αποσπασμάτων που τεκμηριώνουν αμεσότερα τις αναμνήσεις και τις περιγραφές του γράφοντος και είναι ένα πολύτιμο απόκτημα για οποιονδήποτε έζησε ή θα ήθελε να ζήσει στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. Μην το χάσετε!

Βιβλίο Τα τάπερ της Αλίκης
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από τρεις γυναίκες, την Αλίκη, βαφτιστήρα της Αλίκης Βουγιουκλάκη, τη μάνα της, Ελένη, που δουλεύει στο Μινιόν και ταυτόχρονα κάνει επιδείξεις τάπερ, και τη γιαγιά της, Κοραλία, που ξεκίνησε καθαρίστρια στα στούντιο της Φίνος Φιλμ για να συνεχίσει ταξιθέτρια στο θέατρο της εθνικής μας σταρ. Τρεις άρρηκτα δεμένες ζωές, με τις Κυριακές και τις Δευτέρες τους, με τους μπλεγμένους έρωτες και τις απογοητεύσεις, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, με τους χωρισμούς και τις πολιτικές αντιλήψεις. Γύρω τους μια πλειάδα εξαιρετικά δουλεμένων και προσεκτικά επιλεγμένων χαρακτήρων τις συνοδεύει σε αυτό το ταξίδι που λέγεται ζωή, χαρίζοντας ανεπανάληπτες κωμικοτραγικές στιγμές και στιγμιότυπα μιας εποχής που πέρασε και μιας εποχής της οποίας ζούμε τα απόνερά της μ’ εκείνο τον κλαυσίγελω που σχηματίζεται όταν τα σκεφτόμαστε.

Η ιστορία ξεκινάει με την κλασική γραφή της κυρίας Ακρίτα, με χιούμορ δηλαδή και αρμονική ένταξη δικών της αναμνήσεων, διαβασμάτων και ερευνών στα πρώτα βήματα της πλοκής που διάλεξε να χαρίσει στους αναγνώστες. Περιστατικά και σκηνές απείρου κάλλους που χαρίζουν αβίαστο γέλιο και ταυτόχρονα ένα μειδίαμα για όσα πέρασαν και χάθηκαν. Ευχάριστα στιγμιότυπα που στη συνέχεια όμως, και χωρίς να παραμερίζονται τα προτερήματα της γραφής, αρχίζουν να ωριμάζουν, να δένουν, να συγκροτούνται σε ένα μυθιστόρημα με σκληρές επιπλοκές. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων σταδιακά μας απομακρύνουν από τη Φίνος, την Κυψέλη και το Μινιόν για να μας ταξιδέψουν στην άνοδο του ΠΑΣΟΚ, τη δίκη του Κοσκωτά, το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, τη λαμπερή πορεία Καρέζη και Βουγιουκλάκη, όλα τους μικρά διαμαντάκια στο διάδημα της ζωής μας που στήνει δεξιοτεχνικά η συγγραφέας. Δεν χρησιμοποιούνται δηλαδή οι αναμνήσεις και τα βιώματα μιας σημαντικής κυρίας του πολιτισμού μας για να ντύσουν ένα αφήγημα για το οποίο θα συζητάνε οι κολωνακιώτισσες κυρίες στα καρμπόν κυριακάτικα πρωινά τους αλλά για ένα μυθιστόρημα σωστά δομημένο, άρτια σχεδιασμένο και γεμάτο αντιφατικά συναισθήματα και απανωτές εκπλήξεις και ανατροπές, που όταν φτάσει το πολυπόθητο και λυτρωτικό φινάλε ο γύρω και μέσα μας κόσμος δε θα είναι ξανά ο ίδιος.

Η γιαγιά Κοραλία ζει σ’ ένα τριάρι στην Κυψέλη, σ’ ένα σαλονάκι «Η Φίνος Φιλμ παρουσιάζει», όπου ένα συνονθύλευμα παράταιρων αντικειμένων, δώρο από τον Φίνο για την προκοπή και την εργατικότητά της που δούλευε επί 27 χρόνια ως καθαρίστρια στα πλατό («σαν ρουφηξιά τσιγάρου πέρασαν») απαρτίζουν την καθημερινότητά της, όλα πράγματα που έπαιξαν τον δικό τους σιωπηλό ρόλο στις ταινίες. Η μαμά Ελένη μεγάλωσε μόνη την κόρη της κι αργότερα γνώρισε τον άνθρωπο που δέχτηκε να αποκαταστήσει εκείνη και να υιοθετήσει το παιδί, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής σειράς ερωτικών και όχι μόνο μπερδεμάτων. Τέλος, η Αλίκη, με τα τάπερ της ερμητικά κλειστά, γεμάτα σκέψεις, φόβους, απορίες, τινάζει τη μαθητική της ζωή στον αέρα όταν ερωτεύεται τον καθηγητή της κι από κει και πέρα εξελίσσεται ένα συναρπαστικό γαϊτανάκι γεγονότων που θ’ αλλάξει για πάντα τις ζωές όλων τους έτσι και πάψει να είναι πλατωνικό. Γύρω τους κινούνται ο Πέτρος κι ο Δημήτρης, ένα ζευγάρι που έχει να ξεπεράσει πολλά εμπόδια για να γίνει ευτυχισμένο, η τσατσά Φιφή, ο πιο απροσδόκητος φίλος και σύμμαχος της οικογένειας, η κολλητή φίλη της Αλίκης, Δόμνα, που ζει τραγικές περιπέτειες με απροσδόκητες εξελίξεις, η Μιρέλλα που μπλέκεται σ’ έναν γάμο συμφερόντων και τόσοι άλλοι. Ιστορίες, περιπέτειες, εξελίξεις, εμπόδια, ανατροπές, ένα αθόρυβο ποτάμι με αναπάντεχες στροφές και ασταμάτητη, διαρκή ροή.

Κι όλα αυτά γραμμένα πότε με γέλιο και πότε με δάκρυ, να τα χειρίζεται η κυρία Ακρίτα με κυνισμό κι αγάπη ταυτόχρονα, να τα απωθεί από κοντά της και να τα ξαναφέρνει στην αγκαλιά της μετανιωμένη, να δείχνει με το δάχτυλο και να σηκώνει και το χαλί να κρύψει τη σκόνη, να τα μπερδεύει και να τα ξεκαθαρίζει, να μας στερεί και να μας χαρίζει, μια ασταμάτητη δηλαδή καλολαδωμένη μηχανή ποικίλων συναισθημάτων που θα ταξιδέψουν τον αναγνώστη σ’ ένα πολυεπίπεδο, μεστό, γεμάτο εικόνες, ένταση, συναίσθημα μυθιστόρημα. Σε πολλά συμφώνησα και σ’ άλλα τόσα διαφώνησα, κάπου ήθελα μια άλλη τροπή, κάπου αλλού συναίνεσα, κάπου θύμωσα και κάπου ανακουφίστηκα. Πολλές φορές στο νέο μυθιστόρημα της συγγραφέως διάβασα για καταστάσεις δύσκολες, απάνθρωπες και τραγικές αλλά και για μαντάτα ευφρόσυνα, χαρούμενα, αισιόδοξα. Και, όπως κάνει κάθε βραβευμένο με Michellen αστέρι εστιατόριο που σέβεται το μενού του, έτσι και σ’ αυτό το μυθιστόρημα η συγγραφέας αποδομεί στα οργανικά του συστατικά τον κάθε χαρακτήρα, τον απογυμνώνει, τον παρουσιάζει με ολίγη, σκόρπια τήδε κακείσε, σάλτσα και rare ψήσιμο. Σαρκασμός, κυνισμός και ταυτόχρονα φροντίδα, έγνοια, αγάπη για ό,τι παρουσιάζεται και περιγράφεται.

Το χιούμορ είναι παντού διάχυτο. Εκτός από αξέχαστες σκηνές πολλών σελίδων, όπως τα πρώτα και μοναδικά γενέθλια που έκανε η γιαγιά Κοραλία στο διαμέρισμα της Σποράδων στην Κυψέλη ή την ανεκδιήγητη εκδίκηση που πήρε η μάνα μιας μαθήτριας από τον διευθυντή του σχολείου μετά την απόπειρα αυτοκτονίας της κόρης της, έχουμε και βιτριολικές ατάκες είτε απότοκες του σουρεαλιστικού των γεγονότων είτε απροσκάλεστες αλλά απαραίτητες σε δύσκολες περιστάσεις. Ιδού η απάντηση της τσατσάς Φιφής όταν τη ρώτησαν τι δουλειά κάνει: «-Εισαγωγές-Εξαγωγές, είπε την αλήθεια η Φιφή. Απλώς δεν ανέφερε το προϊόν» (σελ. 46). Δε θα ξεχάσω τον τρόπο με τον οποίο περιγράφηκε η προϊσταμένη ορόφου στο Μινιόν, ένας χαρακτήρας που όλοι συναντάμε με διάφορες μορφές στην επαγγελματική μας ζωή: «Ήταν πάντα ο μέσος όρος, δέκα φορές να την έβλεπες δεν τη θυμόσουν, γι’ αυτό η Ανθούλα έγινε πικρόχολη με τα χρόνια. Οι μέσοι όροι γεμίζουν μίσος γι’ αυτούς που τους προσπερνούν χωρίς να τους γνωρίζουν» (σελ. 19). Το ίδιο γλυκόπικρη είναι η στάση της κυρίας Ακρίτα και απέναντι στον δειλό αλλά γεμάτο φιλοδοξίες για παράσημα και προτομή του, στρατιωτικό, πατέρα του Ανέστη, Θεοδόσιο ή Σάκη: «Πέθανε ακριβώς όταν η κυρία Νίκη είχε πια βαρεθεί να του σιδερώνει στολές και να τις κρεμάει προσεχτικά στα μετόπισθεν της ζωής του» (σελ. 30). Κι όλη αυτή η δύναμη και η ενάργεια ζωντανεύουν ανάγλυφα χαρακτήρες λίγων σελίδων, φανταστείτε δηλαδή πόσο καλά και ακριβοδίκαια έχουν καταγραφεί οι πρωταγωνιστές.

Η δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και ο τρόπος με τον οποίο τις τοποθετεί μπροστά στα μάτια του αναγνώστη είναι κάτι το ανεπανάληπτο. Δε γίνεται να μη δακρύσεις όταν διαβάζεις κάτι τέτοιο: «Όταν είσαι μικρός, μόνος και φοβισμένος, δεν ξεχνάς ποτέ τη νύχτα του απόλυτου τρόμου σου, μια δεύτερη μάνα σου έδωσε να φας πατατούλες τραγανές και αυγά μάτια όμορφα σαν κεχριμπάρι» (σελ. 65). Ούτε φυσικά θα μείνει άδακρυς οφθαλμός στο τέλος του μυθιστορήματος, όπου ο ρεαλισμός μπλέκεται γλυκά με τον σουρεαλισμό και καταγράφονται αλησμόνητες σκηνές αποχαιρετισμού. Αυτή η πένα, αυτό το στυλ, μπορεί να καταστρέψει με μία μόνο πρόταση την ατμόσφαιρα που έχει στήσει αμέσως πριν και να απογειώσει ή να προσγειώσει τα δρώμενα του κεφαλαίου ή της παραγράφου σε χρόνο dt: «Δεν υπάρχει πιο ισχυρός οδοστρωτήρας από τη ρουτίνα. Έρχεται μια στιγμή που ένα νόστιμο λεμονάτο είναι πιο σημαντικό από ένα ηλιοβασίλεμα μετά τον έρωτα… οι κουβέντες όταν δεν τις θέλεις και η σιωπή όταν δεν την αντέχεις» (σελ. 72). Και παρακάτω: «Με τους μυστικούς έρωτες να κορώνουν και λαμπαδιάζουν, οι φιλίες περνάνε στο πίσω κάθισμα του οχήματος με τα σπασμένα φρένα» (σε. 188). Και τέλος: «Τα δύο βασικά τους προβλήματα ήταν, πρώτον, η φθορά και, δεύτερον, η αδιαφορία τους να κάνουν το παραμικρό γι’ αυτή» (σελ. 283).

Το μυθιστόρημα καλωσορίζει τον αναγνώστη στα σαλόνια των σπιτιών της Κυψέλης, του Βύρωνα, του Κολωνακίου και στα άδυτα της ψυχής των γυναικών κυρίως, καταγράφοντας διαχρονικές παρατηρήσεις για γεγονότα και αντιλήψεις που θα μείνουν πάντα ίδια, όσα χρόνια κι αν περάσουν: «Πόσο με καταλαβαίνεις, κι εγώ τα ίδια περνάω, τα ίδια μαρτύρια, τα ίδια βάσανα, εσύ καλά, εγώ ας τα λέμε, πώς περάσατε, να εδώ οικογενειακά, συγχαρητήρια, συλλυπητήρια, περαστικά, καλορίζικος, να ζήσετε, να σας ζήσουν. Ίδια λόγια, ίδιες ζωές, λες και παντρεύτηκαν όλες τον ίδιο άντρα κι έκαναν τα ίδια παιδιά» (σελ. 10). Άνθρωποι που «χάσανε το πλοίο της γραμμής» και τα Κύθηρα της ζωής ποτέ δε θα τα βρούνε. Πόσο παραστατικά και με μετρημένες λέξεις αναδεικνύεται μέσα στην απλότητά της η ζωή μιας οικογένειας: «Η ζωή τους μπορεί να ήταν μια σταλιά αλλά ήταν τακτική, καθαρή και σιδερωμένη σαν τις στολές της πωλήτριας και της ταξιθέτριας που έφερναν το ψωμί σ’ αυτό το σπίτι… Ήσυχες μέρες περασμένες με παρκέ, όμορφες, γυαλιστερές» (σελ. 18). Και τα τάπερ στη ζωή της Αλίκης να παίζουν τον δικό τους ρόλο: «Έτσι, τα βράδια καθόταν στο δωμάτιό της, άνοιγε τα πολύχρωμα τάπερ της και στοίβαζε μέσα φόβους και δάκρυα κι αμφιβολίες κι αγωνίες και μοναξιές κι απελπισίες κι ερωτήσεις χωρίς απάντηση. Με το αεροστεγές τους καπάκι φυλάκιζε τους πόνους της καρδιάς με την ελπίδα πως χωρίς αέρα τα δάκρυά της θα πνίγονταν για πάντα» (σελ. 122). Και η συγγραφέας εκεί, να βαστά μαχαίρι και βαμβάκι και να τα τοποθετεί εναλλάξ στο μυαλό του αναγνώστη ή, ακόμη χειρότερα, ταυτόχρονα.

Από την άλλη, με πόσο λυρικό τρόπο ντύνει το κείμενο τις δυσκολίες της ζωής μιας πόρνης: «Η Τζίνα δεν έμοιαζε με τις άλλες πουτάνες, που μέσα τους έκρυβαν φοβισμένα παιδιά στριμωγμένα σε μια γωνίτσα της ζωής τους της ίδιας» (σελ. 100). Πόσο κοφτά, ωμά και ρεαλιστικά καταγράφονται οι σκηνές σ’ ένα νοσοκομείο: «Γύρω κόσμος, φωνές, άρρωστοι, επισκέπτες, κατουρημένες πάπιες που πηγαινοέρχονταν, δίσκοι με τους ζελέδες της θλίψης, μουτρωμένες νοσοκόμες, νυσταγμένοι γιατροί, βογκητά και παντόφλες. Πολλές παντόφλες. Παντόφλες αντρικές, γυναικείες, μάλλινες, σατινέ, παιδικές, παντόφλες του πόνου και της κούρασης και της αγωνίας και της ελπίδας και του χρόνου που πάγωνε μέσα στις καρδιές» (σελ. 199-200). Με πόσο πόνο ψυχής σκύβει η κυρία Ακρίτα πάνω από ένα παιδί: «Ο καθένας στον κόσμο του και στη μέση ένα κοριτσάκι που μεγάλωνε σαν πεταμένο χαρτομάντιλο» (σελ. 147).

Παρ’ όλα τα πολλά και σημαντικά προτερήματα του μυθιστορήματος, πιστεύω πως ορισμένα από τα ζευγάρια που διάλεξε η συγγραφέας για να επικεντρωθεί έζησαν πάρα πολλά γεγονότα που έδειξαν μεν το πώς άλλαξαν οι επιθυμίες και οι συμπεριφορές και πώς επήλθε η φθορά στις σχέσεις, ίσως όμως και να μη χρειαζόταν τόση έκταση, κι ας διανθίζονταν με σημαντικά κωμικοτραγικά στιγμιότυπα για να δίνουν την απαραίτητη σπιρτάδα που θα τραβήξει τον αναγνώστη ως το τέλος. Αντίθετα, οι ζωές της Δόμνας και της Φιφής καταγράφονται ακριβώς όπως πρέπει, συμπυκνωμένα και γεμάτες ένταση.

Η σπιρτάδα του Γιάννη Ξανθούλη και η μελαγχολία της Αλκυόνης Παπαδάκη αγκαλιάζουν το ταλέντο της κυρίας Ακρίτα και δημιουργούν ένα αξέχαστο μυθιστόρημα, που αντικατοπτρίζει τις ζωές τριών γυναικών και τις εξελίξεις τριών δεκαετιών (1970-1990). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που με στενοχώρια ολοκλήρωσα, μιας και δεν ήθελα να αποχωριστώ τις ζωές των χαρακτήρων που τόσο απλόχερα μου χαρίστηκαν και χωρίς αιδώ μου συστήθηκαν. Γυναικεία κακοποίηση, σχολικός εκφοβισμός, η σιωπή της ομοφυλοφιλίας, οι ριζικές αλλαγές των καταστάσεων και εξ αυτών των συμπεριφορών σε μια σχέση κι έναν γάμο (γι’ αλλού κινήσαμε εμείς κι αλλού η ζωή μάς πάει), ο αντίκτυπος από τα πολιτικά σκάνδαλα, η μετατροπή έξυπνων και με προσόντα γυναικών σε υποχείρια συζύγων κομπλεξικών και τόσο μα τόσο λίγων, η λάμψη της Αλίκης Βουγιουκλάκη και ο τρόπος με τον οποίο επηρέασε τον κόσμο γύρω της, οι «αλύτρωτοι» της δεκαετίας του 1970 που ήταν παγιδευμένοι στον σκληρό νόμο περί διαζυγίου που άλλαξε άρδην το 1983 και τόσα άλλα μικρά και μεγάλα γεγονότα συμπορεύονται με μια πλειάδα χαρακτήρων που αγάπησα, μίσησα, συμπόνεσα και απώθησα. «Τα τάπερ της Αλίκης» είναι μια κατάθεση ψυχής, γεμάτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό, χωρίς ωραιοπάθειες και στρουθοκαμηλισμούς, ένα δυνατό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα.

Βιβλίο Το μυστικό
Τίτλος πρωτοτύπου Secretum
Συγγραφείς Rita Monaldi, Francesco Sorti
Μεταφραστής Βασίλης Καραγιώργος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Μελάνι (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δεκαεπτά χρόνια μετά το πρώτο βιβλίο, ο νάνος (τότε παραγιός του ξενοδοχείου, τώρα έξτρα βοηθός σε πλούσιο αγροτόσπιτο της οικογένειας Σπάντα), σύζυγος πλέον της πόρνης Κλορίνιτια, που έχει εξελιχθεί σε σοφή μαμή και της ζητούν τη βοήθεια όλες οι γυναίκες Ρώμης και περιχώρων, ο νάνος λοιπόν θα προσληφθεί για να βοηθήσει στις πλούσιες, πενθήμερες ετοιμασίες του γάμου του γιου Σπάντα και με έκπληξη θα διαπιστώσει ότι ο Άτο Μελάνι είναι ανάμεσα στους καλεσμένους! Ποιος λοιπόν ο σκοπός της παρουσίας του στη γιορτή; Ποια τα βαθύτερα σχέδιά του; Θα τον εμπιστευθεί τελικά ο νάνος; Άλλαξε συμπεριφορά ο Άτο ή εξακολουθεί να εκμεταλλεύεται και να δωροδοκεί;

Από τη μια πεθαίνει ο Κάρολος Β΄, βασιλιάς της Ισπανίας, και δυστυχώς χωρίς απογόνους, και από την άλλη ο νέος Πάπας Ιννοκέντιος ΙΒ΄ γιορτάζει άλλο ένα ιωβηλαίο της παπικής εκκλησίας (φήμες κυκλοφορούν ότι είναι ετοιμοθάνατος). Ο Βασιλιάς της Ισπανίας ζητά λύση διαδοχής από τον Πάπα κι έτσι ο Άτο Μελάνι με ένα σωρό συνωμοσίες και συνεργούς πλαστογραφεί την υπογραφή του Πάπα και προτείνει ως διάδοχο τον εγγονό του Λουδοβίκου ΙΔ΄, Φίλιππο του Ανζού, με αποτέλεσμα ο Λουδοβίκος να βάζει χέρι στις ισπανικές κτήσεις. Αυτή η κίνηση πυροδοτεί έναν σκληρό κι αιματηρό πόλεμο σε όλη την Ευρώπη, με τις αποικίες και τις κτήσεις όλων, τα σύνορα και τα δεδομένα να αμφισβητούνται απ΄ όλους. Ανάμεσα στους συνεργούς είναι και η Μαρία Μαντσίνι, ερωμένη του Λουδοβίκου ΙΔ΄, την οποία η Βασιλομήτωρ εξεδίωξε από την αυλή και ο Λουδοβίκος, που δεν πρόκειται να ερωτευτεί ποτέ ξανά καμία γυναίκα, να ξεσπά σε όλες τις θηλυκές υπάρξεις του κράτους του και του κρεβατιού του.

Όλα αυτά, που δίνονται με το σταγονόμετρο, ο Μελάνι φωτίζεται πότε έντονα και πότε ελάχιστα, διανθισμένα από ένα σωρό λεπτομέρειες φαγητών, ντυσιμάτων, τρόπων διασκέδασης, τρόπων ξεγέννησης, νοοτροπιών για τη μαιευτική και για το πώς να έρχονται στον κόσμο υγιή παιδιά (να φανταστείτε ότι, αν γεννηθεί μαύρο παιδί από λευκή, άρα τρέχα γύρευε πώς πέρναγε την ώρα της τα βράδια η ύπανδρος σύζυξ, έλεγαν οι μαίες, α, δεν είναι τίποτα, είδε έναν μαύρο δούλο στον δρόμο και εντυπώθηκε η εικόνα του στο μυαλό της!!!!). Αναλυτικές περιγραφές, αναλυτικές σκευωρίες, αναλυτικοί χαρακτήρες, κάτι σαν φάντασμα που δεν κατάλαβα πώς το εξηγεί ο συγγραφέας, ελάχιστες ανατροπές, άρχισα να πηδάω σελίδες στο τέλος. Να φανταστείτε ούτε καν ασχολήθηκα με τις ιστορικές επεξηγήσεις και τεκμηριώσεις! Επίσης, αυτήν τη φορά ο Λαυρέντιος, που είχε στείλει το πρώτο αντίγραφο του «Τυπωθήτω» στα χέρια του Γραμματέα της Επιτροπής για την Ανακήρυξη των Αγίων ώστε να σκεφτεί καλύτερα πριν αγιοποιήσει τον Ιννοκέντιο ΙΑ΄, τώρα βρίσκεται εξόριστος σε απόμερο μέρος της Ιταλίας, διαμαρτύρεται στο ίδιο άτομο και του στέλνει κι άλλο χειρόγραφο των συγγραφέων που είχε γνωρίσει! Πώς και γιατί επίσης δεν πολυκατάλαβα.

Τέλος πάντων, πολύ δύσκολο, πολύ μπερδεμένο, πολύ αναλυτικό, το αφήνω στη δική σας κρίση. Την κατάσταση την κάνει χειρότερη η μετάφραση, που εδώ είναι πάρα πολύ αδύνατη (για να μην τη χαρακτηρίσω αλλιώς), με ένα σωρό λέξεις και συντάξεις που δεν ευσταθούν στην ελληνική γλώσσα (αποκορύφωμα: η απόδοση της βασίλισσας της Λήμνου Υψιπύλης ως Ισιφίλη-σελ. 190). Η έκδοση συνοδεύεται από CD, που δυστυχώς η δική μου κόπια δεν είχε και δεν ξέρω να σας πω τι ακούγεται και πόσο ταιριάζει με την ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Βιβλίο Τυπωθήτω
Τίτλος πρωτοτύπου Imprimatur
Συγγραφείς Rita Monaldi, Francesco Sorti
Μεταφραστής Εύη Ευαγγελάτου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι συγγραφείς χρειάστηκαν δέκα χρόνια ερευνών για να ολοκληρώσουν το ογκώδες και πυκνογραμμένο αυτό μυθιστόρημα. Όλα τα πρόσωπα είναι ιστορικές προσωπικότητες, ορισμένες εκ των οποίων διαδραμάτισαν σημαντικούς ρόλους στην εποχή τους. Επιπλέον, έχουν όλα, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, διανυκτερεύσει στο εν λόγω πανδοχείο. Εντυπωσιακή παράθεση στοιχείων από ποικίλες πτυχές της ζωής, της τέχνης, της φιλοσοφίας και των πολιτικών ισορροπιών της εποχής. Ενώ αρχικά η υπόθεση εκτυλίσσεται στο πανδοχείο, σύντομα ο καστράτο και ο παραγιός ανακαλύπτουν την είσοδο στις μυστικές υπόγειες στοές της πόλης που οδηγούν σε όλες τις άκρες της Ρώμης. Εκεί θα βρουν δύο άσχημους τυμβωρύχους, που θα γίνουν τα μάτια και τα αφτιά τους σε αυτήν τη μυστηριώδη υπόθεση. Ο παραγιός στέκεται στο πλευρό του καστράτου, όταν αρχίζει όμως να μαθαίνει κρυφακούοντας κάποιες σκοτεινές πτυχές του χαρακτήρα του και κυρίως ότι πρόκειται για μυστικό απεσταλμένο του Λουδοβίκου, η πίστη του κλονίζεται. Τελικά υπάρχει ένας δολοφόνος στο ξενοδοχείο κι αυτός έχει ως στόχο του τον πάπα Ιννοκέντιο. Γιατί όμως; Όντως ο πάπας ήταν φιλοχρήματος και είχε κρυφές δοσοληψίες με εμπορικούς οίκους; Και γιατί;

Το πρώτο θύμα είναι ο ηλικιωμένος Γάλλος ευγενής ντε Μουρέ, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι ο υπουργός Φουκέ, που το έσκασε από τη φυλακή που τον έριξε ο Λουδοβίκος, πέφτοντας στην παγίδα που έστησε με τις συκοφαντίες του ο αντίζηλος του Φουκέ, Κολμπέρ. Γιατί ήρθε στη Ρώμη ο Φουκέ; Και γιατί ο Άτο Μελάνι τον ακολούθησε κατά πόδας; Μαζί με τον Φουκέ ήρθαν στο πανδοχείο συνοδεία του ο Ντουλτσιμπένι (που έχει μυστικές επαφές με φίλο του γιατρό, τον οποίο επισκέπτεται μέσω των στοών, κι αυτός ο Ντουλτσιμπένι ψάχνει την κόρη του, καρπό μιας σχέσης του με σκλάβα, η οποία κόρη του απήχθη από άνθρωπο των Οντεσκάλκι, οικογένειας του Πάπα) και ο Ντεβιζί, συγκρατούμενος του Φουκέ, κάτοχος ενός φοβερού μυστικού: ξέρει τον σκοπό και τη μελωδία ενός «ρόντο» που αν παίζεται επί πολλή ώρα και με συγκεκριμένο τρόπο θεραπεύει την πανούκλα! Έτσι λοιπόν ο καθένας έχει το ρόλο του σε αυτήν τη δαιδαλώδη και πολύπλευρη (για να μην πω πολύπλοκη) ιστορία. Απελευθέρωση της Βιέννης, θρησκευτικές διαμάχες μεταξύ Γαλλίας και Αγίας Έδρας, κατάκτηση της Αγγλίας από τον Γουλιέλμο της Οράγγης οπότε και ο ρωμαιοκαθολικισμός παύει να έχει ισχύ στη χώρα αυτήν, απομόνωση του Λουδοβίκου ΙΔ΄ από την Ευρώπη, η πολιτική ισορροπία της Ευρώπης στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα σε τεντωμένο σχοινί. Και ο Πάπας Ιννοκέντιος ΙΑ΄ να κινεί σκοτεινά νήματα από καθαρά προσωπική φιλοδοξία.

Παραδέχομαι ότι το βιβλίο δεν είναι εύκολο. Είναι ένα καλό αλλά πολύπλοκο ιστορικό μυθιστόρημα (σαν το «Όνομα του Ρόδου», μόνο που το Όνομα έχει πολυπεπίπεδες αναγνώσεις κι αν πηδήξεις κάποιες σελίδες ξέρεις ότι προσπέρασες κάποια παρένθετα ιστορικά, φιλοσοφικά ή οικονομικά στοιχεία), με εκτεταμένες πληροφορίες για την ιατρική, τη μαγειρική, τη φιλοσοφία, την αστρονομία, την τυπογραφία, τα πιστεύω της Εκκλησίας, τις επιπτώσεις και την έκταση της πανούκλας, όλος ο 17ος αιώνας καταγράφεται εδώ. Και σα να μη φτάναν όλα αυτά το βιβλίο εντάσσεται μέσα σε μιαν άλλη ιστορία, αυτήν του Λαυρεντίου του Άτζο, ο οποίος το 2040 (!) γράφει επιστολή στον Αλέξιο Τανάρι, γραμματέα της Επιτροπής για την Ανακήρυξη Αγίων, και του εφιστά την προσοχή να μη βιαστεί να αγιοποιήσει τον Ιννοκέντιο ΙΑ΄, γιατί συνάντησε ένα ζευγάρι (τους συγγραφείς της ιστορίας!), οι οποίοι εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς όταν του εμπιστεύτηκαν τα χειρόγραφά τους (το μυθιστόρημα που διαβάζουμε). Ο Λαυρέντιος του ζητά να διαβάσει με σκεπτικισμό την ιστορία και στο τέλος της ιστορίας του περιγράφει και την Ιστορία της Ευρώπης όπως προκύπτει μέσα από το μυθιστόρημα και ισχυροποιεί με τεκμήρια κάποιες σημαντικές εξελίξεις που αναγνωρίζονται στο μυθιστόρημα, οπότε τον αφήνει να αποφασίσει είτε να αγνοήσει το βιβλίο και να εισηγηθεί την αγιοποίηση του Πάπα Ιννοκέντιου είτε να αποφασίσει ότι όλα τα γεγονότα είναι αληθινά, το βιβλίο δεν είναι μυθιστόρημα κι επομένως ο Πάπας δεν είναι Άγιος και το βιβλίο πρέπει να κυκλοφορήσει προς ισχυροποίηση των απόψεών του, να δοθεί δηλαδή το περιβόητο Τυπωθήτω! Ουφ!

Δυστυχώς το βιβλίο δεν είναι απόλυτα αυτοτελές. Έχει κυκλοφορήσει και ο 2ος τόμος, με τίτλο Το μυστικό και οι συγγραφείς έχουν γράψει άλλους δύο, με τους οποίους δίνεται η πραγματική εικόνα των γεγονότων της σχετικά σύγχρονης Ευρώπης. Στην Ιταλία το 1ο βιβλίο απαγορεύτηκε κι οι συγγραφείς, οργισμένοι, αποφάσισαν να κυκλοφορήσουν τα υπόλοιπα εκτός Ιταλίας!). Λοιπόν αν θέλετε διαβάστε το αλλά θέλει χρόνο, υπομονή και συγκέντρωση. Καλό κουράγιο (ή μάλλον καλό ταξίδι).

Βιβλίο Ο Παπαγάλος του Λουμίδη
Συγγραφέας Σωτήρης Λουμίδης
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Peak Publishing (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το λεύκωμα, έγχρωμο, με ολοσέλιδες φωτογραφίες και διαφημίσεις, είναι πολύ καλογραμμένο. Ο κύριος Σωτήρης Ι. Λουμίδης αποφεύγει τις έντονες συναισθηματικές κορόνες για το παρελθόν και τις ενδελεχείς οικονομικές αναλύσεις του σήμερα και παραδίδει ένα κείμενο στρωτό, απλό, χωρισμένο σε ευδιάκριτες περιόδους της εταιρείας που όλοι αγαπήσαμε. Το παραμύθι λοιπόν ξεκινάει τη δεκαετία του 1910, οπότε τα τρία αδέλφια από τα οκτώ της οικογένειας της Διοχάντης Λουμίδη ανοίγουν ένα μαγαζάκι γενικού εμπορίου στον Πειραιά, «αξεχώριστοι στη δουλειά, αντρόπιαστοι στην κοινωνία, αγαπημένοι», όπως έλεγε η μητέρα τους. Στο μαγαζάκι τους υπήρχε και καφεκοπτείο, στο οποίο και τελικά επικεντρώθηκαν τα αδέλφια και με καινοτόμους ιδέες για την εποχή άρχισαν να εδραιώνονται.

Η άνοδος πριν τον πόλεμο, η ύφεση κατά την Κατοχή, οι δυσκολίες της δεκαετίας του 1950, τα άλματα και οι ρηξικέλευθες ιδέες των αδελφών Λουμίδη, η επόμενη γενιά, τα εργοστάσια, τα εμπόδια στη δεκαετία του 1980 και οι δυσκολίες που οδήγησαν στην εξαγορά από τη Nestle, όλα εδώ, όλα γραμμένα με αγάπη για τον καφέ και με σεβασμό για τον αναγνώστη και πελάτη. Το λεύκωμα είναι εμπλουτισμένο με αντικείμενα, επιστολές και φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα, που με πολύ κόπο μάζεψε.

Αυτό που με έβαλε σε πολλές σκέψεις ήταν το γεγονός της κοινωνικής δραστηριότητας της εταιρείας αλλά και την πιστή αναπαράσταση της εποχής μέσα στην οποία κινούνταν αυτή. Δηλαδή, οι φωτογραφίες είναι μάρτυρες κτηρίων που κατεδαφίστηκαν, ανθρώπων που διασκέδαζαν καλύτερα και περισσότερο από σήμερα, καλαισθησίας και γούστου σε συσκευασίες και διαφημίσεις, κάτι που σήμερα έχει σχεδόν εξαλειφθεί αλλά πάνω από όλα σκέφτομαι πως τότε μια εταιρεία σεβόταν κι επιβράβευε τους υπαλλήλους της: τους πήγαινε εκδρομές, τους χάριζε δώρα στις γιορτές, πρώτη καθιέρωσε την πενθήμερη εργασία, βράβευε με χρυσό δαχτυλίδι τους επί δεκαετία εργαζομένους κλπ. Ενδιαφέρον, αγάπη και σεβασμός στον άνθρωπο που δουλεύει για σένα, όχι όπως σήμερα που οι μεγάλης ηλικίας ή οι πολυετείς εργαζόμενοι είναι βάρος για την εταιρεία και πρέπει να αντικατασταθούν άμεσα με νεότερους και φθηνότερους αλλά όχι έμπειρους εργαζομένους. Μπράβο στην εταιρεία για το ενδιαφέρον της, για την πορεία της στον χρόνο, για τον σεβασμό στο προϊόν, στους πελάτες και στο εργατικό δυναμικό.

Ένα εκπληκτικό λεύκωμα, καλογραμμένο και πλούσιο σε υλικό, γεμάτο Ιστορία, αναμνήσεις και άρωμα καφέ. Γιατί όλοι μεγαλώσαμε με τον αρωματικό παπαγάλο και την ατάκα: «Έκαστος στο είδος του και ο Λουμίδης στους καφέδες».