Βιβλίο Δαίδαλος και Ίκαρος
Συγγραφέας Ελένη Σβορώνου
Εικονογράφος Βασίλης Κουτσογιάννης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Σβορώνου με προσεγμένο λεξιλόγιο και ενδιαφέρουσες ανατροπές μαθαίνει στα παιδιά από 6 ετών και πάνω την ιστορία του Δαίδαλου, του εφευρέτη της αρχαιότητας και του γιου του, Ίκαρου. Μας ταξιδεύει στα χρόνια της μινωικής Κρήτης, μας συστήνει τον Μινώταυρο και τον βασιλιά Μίνωα, μας δείχνει πώς κατασκευάστηκε ο λαβύρινθος, μας εξηγεί πώς και γιατί ήθελαν να ξεφύγουν από την Κρήτη οι δύο αυτοί ήρωες κ. π. ά. Τα παιδιά μαθαίνουν έτσι πολλά πράγματα γύρω από τη μυθολογία και παίρνουν συνεκδοχικά τις πρώτες βάσεις για την ιστορία των πτήσεων και πόσο σημαντική είναι πλέον η αεροπλοΐα στην καθημερινότητά μας. Η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη είναι ατμοσφαιρική και ρεαλιστική, αναμιγνύει ιδανικά το νεφελώδες του περιβάλλοντος των θεών με τον ηλιόλουστο τόπο της Κρήτης ενώ την τελευταία σελίδα με την απεικόνιση της Ικαρίας από ένα διπλάνο των αρχών του 20ού αιώνα θαύμασα την τέχνη του εικονογράφου.

Βιβλίο Γίνε δέντρο!
Τίτλος πρωτοτύπου Be a tree!
Συγγραφέας Maria Gianferrari
Μετάφραση Μάρω Ταυρή
Εικονογράφος Felicita Sala
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Υπέροχος και ενδιαφέρων ο παραλληλισμός του δέντρου με το ανθρώπινο σώμα, χαρίζει όμορφες ιδέες στα μικρά παιδιά ώστε να γνωρίσουν ταυτόχρονα το σώμα τους και το δέντρο! Η σπονδυλική στήλη είναι ο κορμός, το δέρμα ο φλοιός και τόσα άλλα! Και δεν είσαι μόνος σου, τόσα δέντρα υπάρχουν γύρω, με τα οποία μιλάμε, ανταλλάσσουμε τροφή, μοιραζόμαστε διαθέσιμους πόρους και γενικά δημιουργείται ένα δίκτυο πληροφοριών χρήσιμο για όλο το δάσος! «Γίνε δέντρο! Γιατί μαζί είμαστε δάσος»! Με αυτήν την προτροπή και με άλλους υποδειγματικούς τρόπους η συγγραφέας καταφέρνει να περάσει με εύληπτο τρόπο τις αξίες και τα προτερήματα του δέντρου και συνεκδοχικά του ανθρώπου στους μικρούς αναγνώστες ενώ ταυτόχρονα τονίζει τη σημασία του «μαζί», δείχνοντας έτσι πως κανείς δεν διαφέρει από τον άλλον, πως είμαστε όλοι ίσοι και μαζί μπορούμε να κάνουμε πολλά πράγματα για το καλό της κοινότητας! Κι όλα αυτά η συγγραφέας τα σημειώνει, τα τονίζει, τα εξαίρει ώστε να δώσει ώθηση στα παιδιά να ρουφήξουν τον αέρα, να αγκαλιάσουν τον ήλιο και να δώσουν ενέργεια στον κόσμο και στον εαυτό τους. Η εικονογράφηση της Felicita Sala είναι υπέροχη, μαγευτική, πολύχρωμη, γεμάτη λεπτομέρειες ενώ οι αναδιπλούμενες εικόνες ξετυλίγουν ακόμη περισσότερο το περιβάλλον στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία, χαρίζοντας έτσι στα παιδιά χιλιάδες ώρες παρατήρησης και φυσικά παιχνιδιού! Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν τρόποι για να σωθούν τα δέντρα αλλά και προτάσεις για να βοηθηθεί η κοινότητα από φίλους και συγγενείς που έχει αναπτυχθεί γύρω από το κάθε παιδί.

Βιβλίο Το δικό μου βασίλειο
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Εικονογράφος Λίλα Καλογερή
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασίλης Παπαθεοδώρου έγραψε ένα δυνατό και ανατρεπτικό παιδικό μυθιστόρημα που δεν έχει καμία σχέση με τον ροζ κόσμο που ίσως ονειρεύεται κάποιος που διαβάζει την περίληψη του βιβλίου. Ναι, η Έμιλι θέλει να ζει σ’ ένα ψεύτικο βασίλειο όχι για να διατάζει υπηκόους αλλά για να τους βοηθάει ουσιαστικά και όπως μπορεί αλλά, μόλις ο πατέρας της κάνει κάτι αναπάντεχο, τα πάντα αλλάζουν στη ζωή της και δυστυχώς προς το χειρότερο, με την πλοκή να αγριεύει όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, με τις καταστάσεις να ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο και να φτάνουμε σε ανθρωποκυνηγητό και εμφύλιες διαμάχες. Όχι, δεν έχουμε να κάνουμε με θρίλερ και τρόμο αλλά με εξελίξεις που κόβουν την ανάσα και πράξεις που αντικαθρεφτίζουν την αληθινή ανθρώπινη ψυχή αν αφεθεί χωρίς όρια. Το κείμενο είναι δυνατό και δεν προϊδεάζει για τη συνέχεια των εξελίξεων ενώ ταυτόχρονα ξεπηδούν από τις σελίδες του σημαντικά κοινωνικά και διαχρονικά μηνύματα που πρέπει να ενστερνιστούν τα νέα παιδιά για να φτιάξουν μια καλύτερη και ποιοτικότερη ζωή. Χωρίς ίχνος διδακτισμού και με ενδιαφέροντα ψυχογραφήματα ο συγγραφέας καταγράφει χωρίς να ωραιοποιεί τίποτα τι μπορεί να συμβεί όταν ο άνθρωπος αφήσει την απληστία, τον εγωισμό και το μίσος να πάρουν το πάνω χέρι.

Η Έμιλι Φούλερ είναι ένα χαμογελαστό και χαρούμενο κορίτσι που χαιρετάει τους πάντες αλλά κανείς δεν της δίνει σημασία ενώ τα μεγαλύτερα αδέρφια της, δείχνουν να ντρέπονται για κείνη. Η δασκάλα της Έμιλι ενημερώνει τον πατέρα της πως το παιδί είναι πια στην πέμπτη τάξη του δημοτικού κι εξακολουθεί να νομίζει πως είναι πριγκίπισσα, κάτι που φέρνει γέλια στους συμμαθητές της και πειράζουν συχνά το ξεχωριστό αυτό κορίτσι. Είναι ευτυχισμένη όπως ένα παιδί πέντε χρονών αλλά είναι δέκα κι αυτό είναι ανησυχητικό. Η αγάπη του πατέρα για τη μοναχοκόρη του και η απελπισία του να ξαναφτιάξει τον ψυχικό της κόσμο τον οδηγούν να κάνει μια καλή πράξη, η οποία τελικά θα αποδειχθεί καταστροφική. Πώς συνδέονται όλα αυτά με μια πρώην βαλτώδη περιοχή κοντά στα σύνορα της πόλης, η οποία δεν ανήκει σε κανέναν, ούτε ιδιώτη ούτε δημόσιο φορέα αλλά κατοικείται από επιγόνους ανθρώπων ανεπιθύμητων και στα δύο κράτη ανά τους αιώνες; Μέσα σε μόλις 140 περίπου σελίδες ο Βασίλης Παπαθεοδώρου καταφέρνει να αναπτύξει μια πολυεπίπεδη ιστορία που ξεκινάει ως αγάπη του πατέρα για ένα αθώο παιδί που προτιμά να ονειροβατεί παρά να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο και εξελίσσεται σ’ έναν μικρό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των κατοίκων της πόλης μόλις αρχίζουν να αλλάζουν προς το καλύτερο κάποια πράγματα για μερικούς από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας. Ζήλια, φθόνος, δολοπλοκίες, προπαγάνδα παίρνουν την πρώτη θέση κι αρχίζουν να καταστρέφουν ένα όνειρο που είναι πολύτιμο για την ψυχική υγεία της Έμιλι. Τονίζεται έντονα η αλαζονεία και οι αιματηρές της συνέπειες, παρουσιάζεται με σκληρό τρόπο η αδιαφορία απέναντι στο φυσικό περιβάλλον και την αρμονία των ντόπιων πληθυσμών όταν μπαίνει στη μέση το χρήμα και η απληστία («…οι πάντες είχαν σχέδια για τον τόπο. Τα δικά τους σχέδια. Που διέφεραν από τα σχέδια των άλλων», σελ. 88) και δε διαλύεται μόνο το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο αλλά και η ίδια η οικογένεια της Έμιλι, η οποία προσπαθεί να καταλάβει τι έχει συμβεί, τι έχει μπει ανάμεσά τους και κάνει ό,τι μπορεί για να ενωθεί ξανά με τον πατέρα και τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια της.

«Το δικό μου βασίλειο» είναι μια έξυπνη ιστορία γύρω από τη διαφορετικότητα και καταγράφει τις περιπέτειες ενός μικρού κοριτσιού που αρνείται να μεγαλώσει ψυχοσυναισθηματικά. Η ιστορία δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει, μικρές ανατροπές και εκπλήξεις αλλάζουν τα δεδομένα, κάποιες μυστηριώδεις σκιές που εμφανίζονται στις ζωές των χαρακτήρων δημιουργούν σασπένς και αγωνία και η εικονογράφηση της Λίλας Καλογερή ζωντανεύει με παραστατικό και ανατριχιαστικά ρεαλιστικό τρόπο τις εξελίξεις. Εικόνες πολέμου κατακτούν γρήγορα την πρωτοκαθεδρία, γεννιέται ένα πρωτοφανές χάος κι όλα δείχνουν ανεξέλεγκτα ώσπου… Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα για παιδιά από 9 ετών και πάνω με μια πρωτότυπη ιστορία και μια ποικιλία μηνυμάτων και συναισθημάτων.

Βιβλίο Φωτιά
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης γράφει ένα δυνατό εφηβικό μυθιστόρημα που διαβάζεται όμως και από μεγαλύτερους με θέμα τα ηθικά διλήμματα στα οποία μπαίνουμε όταν τα πράγματα ανατρέπονται ριζικά στις ζωές μας. Στήνει μια αρχικά τρυφερή ιστορία ανάμεσα σε δύο εφήβους που προέρχονται από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και κουλτούρες και τη μετατρέπει στη συνέχεια σ’ ένα αγωνιώδες ψυχολογικό θρίλερ όπου βυθίστηκα γεμάτος αγωνία μέχρι να δω πώς και γιατί απομακρύνθηκαν ο Θωμάς Ηλιόπουλος και η Άννα Δενιέρη, τι συνέβη και πώς θα αποδοθεί η δικαιοσύνη που αναμένεται μετά από μια καταστροφή όπως η πυρκαγιά σε τράπεζα. Η ενναλακτική πρωτοπρόσωπη αφήγηση Άννας και Θωμά είναι χρήσιμη και απαραίτητη για τις ποικίλες συναισθηματικές και ψυχολογικές διακυμάνσεις των δύο παιδιών και δημιουργεί έναν αναγνωστικό αγώνα τένις, με τη ματιά να περνάει από τον έναν στον άλλον και να ζωντανεύουν σκηνές και γεγονότα μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Τα παιδιά είναι μαθητές της Β΄ Λυκείου σ’ ένα σχολείο στο Μαρούσι. Εκείνη έχει χάσει τη μητέρα της από καρκίνο ενώ ο πατέρας της αδιαφορεί για την παρουσία της και ζει με τη μητριά της. Είναι καθηγητής ιατρικής και περιζήτητος στα ΜΜΕ λόγω της οργάνωσης «Γιατροί της Γης» που ίδρυσε για όσους έχουν ανάγκη σε όλο τον πλανήτη. Η Άννα, παρά το πλούσιο οικονομικό υπόβαθρο, βοηθάει κάθε κατατρεγμένο και αδύναμο, κινητοποιείται, παρακινεί και άλλους σε διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις. Νιώθει πως ζει σε κινούμενη άμμο και όχι σε σπίτι. Εκείνος ζει με μια οικογένεια που δεν έχει πολλά χρήματα, μετακόμισε πρόσφατα με τη μητέρα του στο Μαρούσι για να είναι κοντά στη δουλειά της, αφήνοντας πίσω του το αγαπημένο και γνώριμο Περιστέρι. Νιώθει παρείσακτος στο σχολείο, μένει έξω από τις κλίκες που ήδη έχουν δημιουργηθεί από το γυμνάσιο και θυμώνει με τα φλωροπαιδάκια που δεν έχουν ιδέα τι θα πει δυσκολία αλλά το παίζουν επαναστάτες. Πιστεύει σε οτιδήποτε καλό γίνεται, αρκεί να μην είναι δήθεν και να μην πνίγει όσους διαφωνούν με αυτό. Αντιπαθεί τον αριστερισμό, παραμένει όμως σε ένα δικό του σύμπαν κοσμοθεωρίας, το οποίο δείχνει αρκετά τεκμηριωμένο. Κανένα από τα δυο παιδιά δεν ακολουθεί την ιδεολογική γραμμή της οικογένειάς του, αντίθετα, οι δυσκολίες που βιώνουν τους ωθούν να στραφούν είτε σε αντιδραστικές κινήσεις (Άννα) είτε να κλειστούν στον εαυτό τους (Θωμάς). Γι’ αυτό η Άννα τελικά παραδέχεται πως ο Θωμάς της αρέσει, γιατί μιλάει με κάποιον που κοιτάζει το ίδιο πράγμα μ’ εκείνη αλλά καταλαβαίνει κάτι διαφορετικό. Δίπλα τους έχουμε μέλη της οικογένειάς τους, φίλους και συμμαθητές, με προεξάρχοντες τον ετεροθαλή αδελφό της Άννας, Γιάννη, και την κολλητή της, Λούνα, πρώην Ερμιόνη, ένα γκοθ τυπάκι που το συμπάθησα από την αρχή ενώ ο κολλητός του Θωμά, Στέλιος, είναι ομοφυλόφιλος και ζει τον πρώτο του έρωτα, νιώθει μάλιστα τόσο δυνατός που ετοιμάζεται να μιλήσει στους γονείς του γι’ αυτό.

Η ιστορία ξεκινάει με την κατάληψη του σχολείου, οπότε βλέπουμε από κοντά τον τρόπο λειτουργίας του δεκαπενταμελούς μ’ έναν πρόεδρο-τηλεστάρ, μαθητές που βαριούνται και τους βολεύει να μείνει το σχολείο κλειστό και από την άλλη συμμαθητές που φοβούνται να αντιπαρατεθούν στον πρόεδρο ή τον γλείφουν. Επίσης ξεπηδούν μικρογραφίες των σημερινών σχολικών κοινοτήτων με παραστατικές λεπτομέρειες που ζωντανεύουν με ενάργεια μια σημερινή σχολική πραγματικότητα. Για παράδειγμα: «Η δημόσια εκπαίδευση είναι μέτρια, ψιλοχάλια, ελεεινή, για τα μπάζα, για φτύσιμο, πες ό,τι θες…όμως εγώ δεν έχω άλλο μέσο για να μάθω οτιδήποτε» (σελ. 76-77). Το μυθιστόρημα καταφέρνει να καταγράψει αρκετές διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές πεποιθήσεις και απόψεις, μόνο και μόνο για να δείξει τον πλούσιο κόσμο των ιδεών, να τονίσει τις διαφορές του πρωταγωνιστικού ζευγαριού και να στηρίξει πάνω σ’ αυτές ένα ενδιαφέρον, ανατρεπτικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικές σκέψεις, τρυφερότητα αλλά και ωμότητα, δικαιοσύνη και αλήθειες.

Το κείμενο είναι πυκνογραμμένο και μεστό, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες, μελετημένο κοινωνικό και πολιτικό φόντο, και ακροβατεί ανάμεσα στο ρομάντζο, το κοινωνικό και το αστυνομικό είδος. Οι έφηβοι χαρακτήρες μιλούν φυσιολογικά, με ελάχιστες λέξεις που χρησιμοποιούν οι συμμαθητές τους εν είδει μόδας αφού διαβάζουν πολύ και οι δύο κι έχουν συγκροτήσει ισχυρό τρόπο σκέψης (κάπου κάπου βέβαια ο έρωτας σκάβει λίγο τα χώματά τους για να τους φέρει πιο κοντά), ακούνε Matchbox 20 (δεν τους ήξερα), κάνουν ενδιαφέρουσες συζητήσεις με αφορμή την κατάληψη, πετάνε μπηχτές ο ένας στον άλλον και ξεκινάει τόσο όμορφα ο έρωτάς τους. Και ξαφνικά ξεσπάει η φωτιά κι ο συγγραφέας μάς πηγαίνει τρεις μήνες μετά, με τα πάντα διαλυμένα στις ζωές όλων και μας δείχνει μέσα από πρωθύστερα και μαρτυρίες τι συνέβη τότε, ποιοι επηρεάστηκαν και γιατί μα κυρίως τι συνέβη ανάμεσα στην Άννα και τον Θωμά και δεν είναι πια μαζί. Τα συναισθήματα της πίκρας και της αδικίας είναι διάχυτα, ο συγγραφέας μοιράζει ερωτήματα και δείχνει τα υπέρ και τα κατά κάθε απόφασης για εκδίκηση ή τιμωρία ή νέα καταστροφή, χωρίς να υποστηρίζει καμία και χωρίς να εγείρει μίσος. Καταγράφει μια δυσάρεστη κατάσταση και την ψυχολογική κατάσταση των εμπλεκομένων ενώ ταυτόχρονα αποδομεί το όμορφο, τρυφερό και ρομαντικό love story των δύο παιδιών δημιουργώντας ένα ανελέητο ανθρωποκυνηγητό κατά παντός υπευθύνου. Σε κάθε σελίδα ο Θωμάς «γκρεμίζεται» όλο και περισσότερο, η Άννα πλησιάζει όλο και πιο κοντά σε μια φριχτή αλήθεια που θα καταστρέψει για πάντα τη ζωή της και αναρωτιόμουν πώς θα μπορούσε να τελειώσει ένα τέτοιο βιβλίο, χωρίς να πέσει στις παγίδες που το ίδιο το κείμενο στήνει σε αυτόν που το γράφει. Ευτυχώς μιλάμε για τον Πολυχρόνη Κουτσάκη, που ξέρει να τιθασεύει τις ιδέες και την πλοκή των βιβλίων του χωρίς ακρότητες και βιασύνες, οπότε εδώ το τέλος είναι λυτρωτικό, ανακουφιστικό και άκρως απαραίτητο.

Τι είναι δίκαιο και τι σωστό; Επιτρέπεται κάποιος να πάρει την κατάσταση στα χέρια του; Πώς μπορεί η αδικία να τυφλώσει κάποιον και να τον οδηγήσει σε αυθόρμητες, απερίσκεπτες αντιδράσεις; Πώς είναι να ξέρεις πως όσοι σου έχουν κάνει κακό κυκλοφορούν ελεύθεροι κι ατιμώρητοι; Γιατί το «κράτος δικαίου» είναι τόσο τρύπιο; Γιατί αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες και κωλυσιεργίες; Το αίσθημα ευθύνης και το στίγμα του καταδότη συγκρούονται σε μια σειρά από ηθικά διλήμματα που ξεπηδούν από τις απρόσμενες εξελίξεις του δεύτερου μέρους. Ένα δυνατό και ανατρεπτικό ποικιλόμορφο μυθιστόρημα, λες και οι αδελφοί Γκριμ συναντιούνται με τον Μιχαήλ Μπακούνιν στο ίδιο βιβλίο. «Κάποτε πίστευα πως οι καλοί ανταμείβονται για την καλοσύνη τους -τώρα πια πιστεύω πως, αν προσπαθήσουν πολύ, οι καλοί έχουν μισή ελπίδα να τα καταφέρουν» (σελ 274).

Βιβλίο Αναζητώντας το παιδί 
Συγγραφέας Νίκη Γρηγορίου 
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κουκουνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο μπορεί να περιέχει βιβλιογραφία και υποσημειώσεις, προϊδεάζοντας τον αναγνώστη για δοκιμιακή μελέτη, το περιεχόμενό του όμως είναι απλούστερο και απόλυτα κατανοητό σε όλους ενώ οι μικρές επιμέρους θεματικές ενότητες διευκολύνουν να διαβάσει κανείς όσο και ό,τι θέλει. Επιπλέον, τα αποσπάσματα των λογοτεχνικών έργων σύγχρονων και κλασικών συγγραφέων, εκτός από απαραίτητα για τεκμηρίωση και εμπλουτισμό του κειμένου, φέρνουν τον αναγνώστη σε σύντομη επαφή με το σύνολο της λογοτεχνικής γραμματείας, οπότε ίσως και να του εγείρουν το ενδιαφέρον είτε να διαβάσει ολόκληρα τα βιβλία είτε να ανατρέξει σε άλλα των ίδιων συγγραφέων. Υπάρχουν πάρα πολλές ενδιαφέρουσες σκέψεις, αναφορές και πληροφορίες που φωτίζουν απ’ όλες τις πλευρές τον ψυχισμό και την ψυχοσωματική ανάπτυξη του παιδιού. Η οικογένεια ικανοποιεί τις βασικές ανάγκες του, το κοινωνικοποιεί (του μαθαίνει δηλαδή φόρμες συμπεριφοράς), του χτίζει μια υγιή προσωπικότητα και του αναπτύσσει τις γνωστικές ικανότητες, εξασφαλίζοντάς του ένα περιβάλλον πλούσιο σε μορφωτικά ερεθίσματα για την πλήρη ενεργοποίηση και αξιοποίηση των νοητικών ικανοτήτων του. Επιπλέον, αναφέρονται η θέση του παιδιού στην εκπαίδευση, οι σχέσεις του με τον δάσκαλο και τους συμμαθητές, κατηγορίες παιδιών που διαφοροποιούνται από το δυτικό πρότυπο (μετανάστες, πρόσφυγες, εργάτες και πολεμιστές) και επεξηγούνται ζητήματα όπως τι είναι το παιδί-πρότυπο, πόσο σημαντική είναι η φύση στη ζωή του, ποια η σχέση του με την τεχνολογία, τι είναι η παιδική ηλικία, τι ρόλο παίζουν η φτώχεια και ο καταναλωτισμός στην ανάπτυξη και πώς τα αντιλαμβάνεται ένα παιδί κ. π. ά.

Όλα αυτά καταγράφονται, αναλύονται και οδηγούν σε ποικίλα συμπεράσματα στηριγμένα σε αποσπάσματα συγκεκριμένων σχολικών βιβλίων. Προτιμήθηκαν δύο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα: η σειρά με τίτλο «Η Γλώσσα μου» που εκδόθηκε την περίοδο 1982-1984 και σημάδεψε την εκπαιδευτική πορεία τουλάχιστον είκοσι χρόνων (περιείχαν καινοτόμες αλλαγές, όπως κείμενα ποικίλης ύλης μαζί με ασκήσεις κατανόησης, γραμματικής, συντακτικού και γραπτής έκφρασης, πλούσια εικονογράφηση, τα λογοτεχνικά αποσπάσματα ακολουθούν τη χρονολογική σειρά σημαντικών γεγονότων που συναντάμε σε κάθε σχολικό έτος κλπ.) και τα νέα εγχειρίδια που εκδόθηκαν τη σχολική περίοδο 2006-2007 που είχαν ως στόχο να ανταποκριθούν στα νέα δεδομένα της παιδαγωγικής, της διδακτικής και των απαιτήσεων των καιρών. Όπως τονίζει η συγγραφέας, το σχολικό εγχειρίδιο είναι σημαντικό εργαλείο μάθησης στα χέρια του εκπαιδευτικού κι επιπλέον, ως μοναδικό διαθέσιμο μέσο διδασκαλίας, είναι αποτέλεσμα της βούλησης της εκάστοτε εξουσίας και της ιδεολογίας της άρχουσας τάξης, γι’ αυτό επιλέχτηκε ως πεδίο έρευνας της συγκεκριμένης μελέτης. Η αποτελεσματικότητά του στη διδασκαλία εξαρτάται από πολλούς κοινωνικούς, εκπαιδευτικούς και ατομικούς παράγοντες και αποτελεί πολιτικό, πληροφοριακό και παιδαγωγικό μέσο.

Τα βιβλία του 1980 εκφράζουν τη νέα τάξη πραγμάτων που είχε φέρει το ΠΑΣΟΚ, όπως για παράδειγμα αναμόρφωση του οικογενειακού δικαίου, ισότητα των φύλων κ. ά. ενώ στα βιβλία του 2006-2007 παρατηρούμε πολλές αλλαγές, απότοκες των τεράστιων πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και κοινωνιολογικών εξελίξεων. Σήμερα έχουμε να κάνουμε πλέον με παιδιά πιο δραστήρια, ανεξάρτητα, διεκδικητικά, υπεύθυνα, ενημερωμένα και ικανά να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να επιλύσουν ζητήματα κι αυτό οδήγησε στην εξίσου μεγάλη αλλαγή της διδακτέας ύλης. Έτσι, δεν έχουμε μόνο ιστορική, κοινωνιολογική και ψυχολογική προσέγγιση θεμάτων που άπτονται με το παιδί και την ιδεολογία του αλλά και μια «άτυπη σύγκρουση» μεταξύ του χτες και του σήμερα, με τις καταιγιστικές αλλαγές και εξελίξεις στις ζωές μας να επηρεάζουν κατά μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη των παιδιών. Το συμπέρασμα για το τι αντικατοπτρίζουν και πρεσβεύουν τα εκάστοτε σχολικά εγχειρίδια είναι ξεκάθαρο: «Εκείνα του 1989 στόχευαν στο να προκαλέσουν κοινωνικές αλλαγές με κυρίαρχη την ισότητα των δύο φύλων και αυτά του 2006 αντικατοπτρίζουν το αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών καθώς και διεθνείς μεταβολές και εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση η μακροχρόνια χρήση και των δύο σειρών εγχειριδίων τα κατέστησε ξεπερασμένα, καθώς λειτούργησαν και λειτουργούν μέσα σε μια εντελώς διαφορετική ελληνική κοινωνία από αυτή που τα δημιούργησε» (σελ. 308).

Η συγγραφέας έχει βρει πολύ καλές διαφορές που μπορούν να εκκινήσουν σημαντικές συζητήσεις και βαθύτερη έρευνα, όπως το αντίβαρο στην πρόσβαση σε καταναλωτικά αγαθά που απολαμβάνουμε σήμερα (τότε υπήρχε μεν πρόσβαση σε αυτά αλλά όχι σε υπερβολικό βαθμό και τονίζεται η διαφοροποίηση από το απώτερο παρελθόν με τις στερήσεις, την ανέχεια και την έλλειψη αφθονίας λόγω των πολέμων και των συνεπειών τους ενώ σήμερα οι διεθνείς οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επηρεάσει αισθητά την εποχή και τα παιδιά κινούνται σ’ έναν κόσμο υπερπληθώρας). «Η πολύτεκνη οικογένεια του παρελθόντος δεν έχει σχέση με τη σημερινή σύγχρονη αστική οικογένεια» (σελ. 82), τονίζει η συγγραφέας σε άλλο σημείο. Φυσικά ερχόμαστε και στην τεχνολογία, όπου παρατηρούμε πως η σχέση της παιδικής ηλικίας με αυτήν αλλάζει από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή, καθώς παρέχει διαφορετικές δυνατότητες, αφού όλα αυτά τα εργαλεία παρέχουν υπηρεσίες με μεγάλη ταχύτητα και ευκολία πρόσβασης κι αυτό ίσως είναι πρόβλημα για την παιδική ηλικία. Οι συνθήκες πλέον κάνουν το παιδί να θέλει τα πάντα εδώ και τώρα κι όλα αυτά μειώνουν τη συγκέντρωση της προσοχής, την υπομονή της ανταμοιβής, τον αυτοέλεγχο και την ενσυναίσθηση, για να μην αναφερθούμε στην άκριτη και άκρατη πληροφορία. Βρήκα ενδιαφέρουσα την άποψη του Neil Postman πως το παιδί, περιτριγυρισμένο από υπερπληθώρα ανεξέλεγκτων πληροφοριών, δεν προλαβαίνει να ζήσει την παιδική του ηλικία με αγνότητα και αθωότητα γιατί αποκτά γνώσεις που δε συνάδουν με την παιδικότητά του και ταυτόχρονα απουσιάζει ο έλεγχος των ενηλίκων πάνω στην πληροφόρηση.

Το «Αναζητώντας το παιδί» είναι μια ενδιαφέρουσα έρευνα για την ψυχοσωματική ανάπτυξη και την κοινωνικότητα του παιδιού που στηρίζεται στα αποσπάσματα των κειμένων που εμφανίζονται στα σχολικά αναγνωστικά σε δύο διαφορετικές περιόδους της σύγχρονης εποχής μας. Με τρόπο απλό, λιτό και ανεπιτήδευτο, έμαθα και κατανόησα πολλά για την κοινωνική συμπεριφορά και τον ψυχισμό των παιδιών ενώ ταυτόχρονα έβλεπα έμπρακτα τις αλλαγές που υφίσταται η κοινωνία μας μέσα από τα λογοτεχνικά κείμενα των βιβλίων και την επιστημονική θεώρηση του παιδιού και του γύρω του κόσμου μέσω της αντίληψης, της μάθησης και των κοινωνικών δεξιοτήτων που καλείται να αναπτύξει σε εντελώς διαφορετικά περιβάλλοντα, τότε και τώρα.

Βιβλίο Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Τίτλος πρωτοτύπου On n’ a rien vu venir
Μεταφραστής Αριάδνη Μοσχονά
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εφτά κεφάλαια, εφτά οικογένειες, εφτά παιδιά, εφτά συγγραφείς με διαφορετική γραφή, στυλ, ύφος, έμπνευση συγκροτούν αυτό το μυθιστόρημα που αφορά την ανάρρηση στην εξουσία ενός απολυταρχικού κόμματος. Οι ιθύνοντες του κόμματος απαγορεύουν το χαμόγελο, την ελεύθερη επιλογή στον τρόπο ένδυσης, την κυκλοφορία των έγχρωμων ανθρώπων και πολλά άλλα. Ειδικά οι σκηνές με την οικογένεια των εγχρώμων και την οικογένεια του παιδιού με το κουτσό πόδι που αναγκάζονται να το σκάσουν ήταν ανατριχιαστικές και μου θύμισαν άλλα δεινά της ανθρωπότητας. Οι κυβερνήτες λοιπόν πράττουν αυταρχικά, αντιδημοκρατικά και επηρεάζουν τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων.

Ωραία γραφή, ωραία περιστατικά, πιστεύω όμως ότι δεν είναι για παιδιά 11 ετών αλλά για μεγαλύτερα. Στο βιβλίο υπάρχουν έννοιες που ένα παιδί των 11 ίσως να μην τις καταλάβει ή να μην τις εκλάβει σωστά (όπως στο κεφάλαιο με τους δυο πατεράδες που μεγαλώνουν τον υιοθετημένο γιο τους). Επίσης δε μου άρεσε που δεν υπήρξε βαθύτερη ενασχόληση με το θέμα, δηλαδή ο τίτλος λέει «Πώς φτάσαμε ως εδώ», όμως μέσα στο βιβλίο διαβάζουμε για την εκλογή του απολυταρχικού κόμματος, ενάντια στο οποίο πρέπει να κινηθούν οι ελεύθεροι και δημοκράτες πολίτες, όμως πώς φτάσαμε ως εδώ; Είναι βιβλίο για έφηβους αναγνώστες ναι, όμως μια κάποια εισαγωγή στα πράγματα, μια εικόνα που θα την αλλάξει το νέο κόμμα θα μπορούσε να είναι πιο λεπτομερής. Ωραίο τι φινάλε του βιβλίου, που δίνει πολλές σκέψεις για την αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων!

Βιβλίο Όλα σου τα ‘μαθα, μα ξέχασα μια λέξη
Συγγραφέας Δημήτρης Μπουραντάς
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια κοπέλα γνωρίζει κι ερωτεύεται τον καθηγητή της, που τη βοηθά να προχωρήσει σε ακαδημαϊκή καριέρα και να ξεπεράσει τις ψυχολογικές της ανασφάλειες και φοβίες και στο τέλος δένονται συναισθηματικά. Πολύ απλή περίληψη, πιστέψτε με, ειδικά όταν έχεις να κάνεις με ένα δοκίμιο περί Ηγεσίας, Μάνατζμεντ και Διοίκησης Επιχειρήσεων όπως αυτό. Ελάχιστα καλολογικά στοιχεία, που χάνονται ανάμεσα στις σελίδες, αραιότατη πλοκή, διάλογοι μακροσκελείς και σχοινοτενείς με ένα σωρό επίθετα και όρους που μόνο σε δοκίμια θα βρεις (για παράδειγμα στη σελ. 134: «Έχω τη γνώμη ότι ο σεβασμός, η πειθαρχία και η προσπάθεια δεν επιτυγχάνονται στους υφισταμένους με τα γαλόνια και το φόβο. Πιστεύω ότι περισσότερο κερδίζονται με την εμπιστοσύνη, την έμπνευση, το φιλότιμο, την αξιοπρεπή μεταχείριση, την ενίσχυση της αυτοεκτιμήσεως, την ακεραιότητα, την ευαισθησία προς τους άλλους ανθρώπους και με την αυστηρότητα ταυτόχρονα»). Δηλαδή αν υπάρχει άνθρωπος στον πλανήτη που αυτά θα τα πει όντως προφορικά και πηγαία ή ηθοποιός που θα μπορεί να τα απομνημονεύσει σε θεατρικό έργο τότε τους βγάζω το καπέλο. Τι να πω. Ο συγγραφέας είναι διαπρεπής καθηγητής (και όχι μόνο) του Μάνατζμεντ και αυτό γίνεται εμφανέστατο σε ΟΛΟ το βιβλίο.

Η Άννα, από τη στιγμή που παίρνει την απόφαση να ασχοληθεί ακαδημαϊκά με το μάνατζμεντ, εργάζεται σε ηγετική θέση σε πολυκατάστημα, δημοσιεύει άρθρα, κάνει αιτήσεις λέκτορος κλπ. Αναλυτικότατα case studies, αναλυτικότατες παρουσιάσεις μαθημάτων, αναλυτικότατες αποφάσεις ελεγκτικών συνεδρίων που απορρίπτουν την υποψηφιότητά της (λες και διάβαζα πρακτικά), δηλαδή ένα πολύ καλό υλικό για όποιον σπουδάζει μάνατζμεντ και θέλει κάτι πιο ελαφρύ για να κατανοήσει έννοιες όπως η ηγεσία και οι παραμέτρους της. Σε αυτό ο συγγραφέας κάνει πολύ καλή δουλειά, αφού έφτασα (και σοβαρολογώ) να ψάξω να διαβάσω βιβλία του για το μάνατζμεντ που είμαι σίγουρος ότι θα κατέχει το αντικείμενο. Πάρα πολύ κουραστικό, μονότονο και ανούσιο (προσπερνώ το γεγονός ότι βραβεύτηκε, εκτός κι αν θεωρήθηκε δοκίμιο, οπότε θα συμφωνήσω). Για μένα δεν είναι μυθιστόρημα και δεν θα κρατήσει το ενδιαφέρον του ευρύτερου κοινού. Με τίποτα!

Βιβλίο Το Κάτι τι;
Συγγραφέας-Εικονογράφος Μαρίνα Γιώτη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρίνα Γιώτη κάνει ένα πολύ σημαντικό βήμα με τα νέα της βιβλία «Μελισσάκια στα θρανία»: διδάσκει στα παιδιά πολιτική αγωγή και δείχνει πόσο απλά, εύκολα και κατανοητά μπορούν αυτά να μάθουν τις βασικές αρχές μιας οργανωμένης κοινωνίας, καθώς και τα πλεονεκτήματα και τα θετικά γνωρίσματα της ομαδικότητας. Φυσικά το καλύτερο παράδειγμα είναι το μελίσσι, που αποτελεί υπόδειγμα τάξης και ιεραρχίας. Έτσι, γεννήθηκαν ο Μίλτος και η Μελίνα, που μέσα από αυτήν τη συναρπαστική περιπέτεια δείχνουν σωστά και εύληπτα τα αποτελέσματα του διχασμού και τη δύναμη της επαγωγικής σκέψης.

Βρήκα πανέξυπνη και ευρηματική την ιδέα της διχόνοιας και των συνεπειών της. Με τη φαντασία της η συγγραφέας και εικονογράφος χώρισε τα μελισσάκια της σε Κάτι-ΤΙ, Κάτι-ΜΗ και Κάτι-ΖΕΙ, με αποτέλεσμα ο Μίλτος και η Μελίνα να απελπιστούν: «Γιατί τσακώνεστε, αφού κανείς μας δεν έχει απαντήσεις, πώς ξέρετε ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο»; Οι μέλισσες που γνωρίσαμε στο πρώτο βιβλίο της σειράς, η Παραμάνα, ο Φρουρός, ο Κηφήνας, η Βασίλισσα παίζουν κι εδώ σημαντικό ρόλο και χάρη στους διαφορετικούς τους χαρακτήρες στήνεται άλλη μια ενδιαφέρουσα ιστορία, γεμάτη νοήματα και εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες.

Σε αυτήν τη νέα ανατρεπτική περιπέτεια αναφέρονται πολλά γνωρίσματα της κοινωνίας στην οποία καλούνται να ενταχθούν οι μικροί αναγνώστες κι έτσι το ταλέντο, η αγάπη και οι ικανότητες της Μαρίνας Γιώτη είναι τα καλύτερα εχέγγυα για μια σωστή επιμόρφωση. Τονίζονται το καλό της ομαδικότητας και τα προτερήματα της επαγωγικής, λογικής σκέψης ενώ ταυτόχρονα στηλιτεύονται ο εγωισμός και η έλλειψη σεβασμού στη γνώμη του άλλου. Η ομάδα, όπως και η κοινωνία, για να λειτουργήσει σωστά χρειάζεται τα μέλη της να κρίνουν, να σκέφτονται, να δοκιμάζουν και να δέχονται τη διαφορετικότητα, τονίζει μεταξύ άλλων η συγγραφέας. «Όσοι τα καταφέρνουν, τα καταφέρνουν όχι γιατί δεν κάνουν λάθη αλλά γιατί δεν τα παρατάνε ποτέ!», υποστηρίζει η Μελίνα και αργότερα τονίζει: «Να μη φοβόμαστε κάτι που δεν ξέρουμε» ενώ η Ράνια η Παραμάνα αποφαίνεται: «Κάθε μεγάλη αλλαγή είναι τρομακτική αλλά μόνο έτσι θα προχωρήσουμε».

Η ιστορία συνοδεύεται από πολλές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τις μέλισσες και το μελίσσι, ένα περιβάλλον για το οποίο τελικά ξέρουμε ελάχιστα! Βρήκα αξιοθαύμαστο τον τρόπο με τον οποίο συσπειρώνονται γύρω από τη βασίλισσα οι εργάτριες και τη ζεσταίνουν αλλάζοντας βάρδιες μεταξύ τους για να μην κρυώνει καμία! Αυτή και χιλιάδες άλλες ενδιαφέρουσες πληροφορίες εμπλουτίζουν το κείμενο κι έτσι «Το Κάτι τι;» είναι ένα υπέροχο παραμύθι που μαθαίνει στα παιδιά τα μειονεκτήματα της διχόνοιας και της άνευ επιχειρημάτων επιμονής σε υποκειμενικές απόψεις με διασκεδαστικό και έξυπνο τρόπο.

Βιβλίο Δώσε λύση στο μελίσσι
Συγγραφέας-Εικονογράφος Μαρίνα Γιώτη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρίνα Γιώτη κάνει ένα πολύ σημαντικό βήμα με τα νέα της βιβλία “Μελισσάκια στα θρανία”: διδάσκει στα παιδιά πολιτική αγωγή και δείχνει πόσο απλά, εύκολα και κατανοητά μπορούν αυτά να μάθουν τις βασικές αρχές μιας οργανωμένης κοινωνίας, καθώς και τα πλεονεκτήματα και τα θετικά γνωρίσματα της ομαδικότητας. Φυσικά το καλύτερο παράδειγμα είναι το μελίσσι, που αποτελεί υπόδειγμα τάξης και ιεραρχίας. Έτσι, γεννήθηκαν ο Μίλτος και η Μελίνα, που μέσα από αυτήν τη συναρπαστική περιπέτεια δείχνουν σωστά και εύληπτα τις συνέπειες του ατομισμού και της ξεροκεφαλιάς.

Τέσσερις χαρακτήρες έβαλαν υποψηφιότητα στις εκλογές, ένας Κηφήνας, ένας Φρουρός, μια Εργάτρια και μια Παραμάνα, με αποτέλεσμα να ξεκινήσει ένας σκληρός προεκλογικός αγώνας, με τις μέλισσες να παραμελούν τις δουλειές τους για να βοηθήσουν στον αγώνα του δικού τους υποψηφίου. Η Μελίνα και ο Μίλτος ανησυχούν, ξέροντας πολύ καλά πόσο σημαντική είναι η δομή μιας κυψέλης και συνεκδοχικά μιας κοινωνίας: «αξιοποιεί τα ταλέντα κάθε μέλισσας για καλό όλων… Κάθε δουλειά ήταν σημαντική. Αν κάποιος δεν έκανε αυτό που του είχε ανατεθεί, η Κυψέλη θα κατέρρεε». Η ιδέα των μελισσόπουλων οι υποψήφιοι να γίνουν Βασίλισσες για μια μέρα κι έτσι να δοκιμαστούν σε πραγματικές συνθήκες φαντάζει ιδανική. Τελικά ποιος θα πάρει τη θέση της Βασίλισσας; Ποιος θα καταφέρει να συγκεντρώσει όλα όσα χρειάζεται για να γίνει ικανός ηγέτης;

Σε αυτήν την ανατρεπτική περιπέτεια αναφέρονται πολλά γνωρίσματα της κοινωνίας στην οποία καλούνται να ενταχθούν οι μικροί αναγνώστες κι έτσι το ταλέντο, η αγάπη και οι ικανότητες της Μαρίνας Γιώτη είναι τα καλύτερα εχέγγυα για μια σωστή επιμόρφωση. Τονίζονται το καλό της ομαδικότητας και η ανάγκη για μια οργανωμένη κοινωνία ενώ ταυτόχρονα στηλιτεύονται ο εγωισμός, το να μην ακούς και να μη σέβεσαι τον άλλον, καθώς και η δίψα για την εξουσία και για την πρωτοκαθεδρία με κάθε κόστος, ακόμη κι αν αυτό αφορά ακριβώς την ομάδα που θα κληθείς να διοικήσεις. Οφείλουμε μεταξύ άλλων να κρίνουμε και να ψηφίζουμε αντικειμενικά, με επιχειρήματα και όχι από αγάπη για αυτόν που θέλουμε εμείς. Η ομάδα, όπως και η κοινωνία, χρειάζεται όλα τα μέλη της για να λειτουργήσει σωστά, τονίζει μεταξύ άλλων η συγγραφέας.

Η ιστορία συνοδεύεται από πολλές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τις μέλισσες και το μελίσσι, καθώς και από διάφορα παιχνίδια που θα βοηθήσουν τους μικρούς αναγνώστες να κατανοήσουν περισσότερο τον κόσμο των μελισσών και μέσα από αυτόν το δικό τους περιβάλλον, είτε στενότερο (οικογένεια) είτε ευρύτερο (σχολείο). Το «Δώσε λύση στο μελίσσι» είναι ένα υπέροχο παραμύθι που μαθαίνει στα παιδιά την ιεραρχία και την οργανωτική δομή μιας κοινωνίας με διασκεδαστικό και έξυπνο τρόπο.