Βιβλίο Ο τριανταφυλλόκηπος
Συγγραφέας Κορνηλία Τσεβίκ-Μπαϊβερτιάν
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο ρομαντικό και τρυφερό μυθιστόρημα της Κορνηλίας Τσεβίκ-Μπαϊβερτιάν με ταξίδεψε στις ζωές δύο οικογενειών σε διαμετρικά αντίθετους τόπους, την πολύβουη και χαώδη Νέα Υόρκη από τη μια και το ήρεμο, γοητευτικό Νέβσεχιρ από την άλλη. Η Μέλια γεννήθηκε στην Αμερική όπου μετανάστευσαν οι παππούδες της λόγω της κατάστασης στην Τουρκία με τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, αφήνοντας πίσω τους το κιρμιζί-κονάκ τους, ένα από τα πιο όμορφα σπίτια της πόλης. Η γιαγιά Αμαλία είχε ερωτευτεί έναν Τούρκο πριν φύγουν αλλά αναγκάστηκε να παντρευτεί τον Κωνσταντίνο κατά τη φυγή τους κι από τότε δεν αποχωρίστηκε τα τριαντάφυλλα, που τα βάζει να μεγαλώνουν σε χώμα από την πατρίδα. Ο Παρς μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη όπου κατέφυγαν οι γονείς του τη δεκαετία του 1960 μετά από μια σειρά δύσκολων γεγονότων που σημάδεψαν την οικογένειά τους. Ο πατέρας του απέκτησε τη φήμη μεγάλου και σημαντικού αντικέρ, με άφθαστες γνώσεις και ασταμάτητα ταξίδια στην Τουρκία. Ένα τροχαίο ατύχημα κόβει το νήμα της ζωής του και γεμίζει υποψίες τον γιο του πως πρόκειται για δολοφονία. Θα βρει όμως τις απαραίτητες αποδείξεις; Η Μέλια εργάζεται στο Τμήμα της UNICEF του ΟΗΕ, όπου γνώρισε τον νομικό σύμβουλο του φορέα, Παρς και η σχέση τους ακροβατεί ανάμεσα στη φιλία και στο φλερτ. Τα γεγονότα θα τους φέρουν κοντά και θα παλέψουν σκληρά για να μείνουν μαζί ενώ ανακαλύπτουν πως το κιρμιζί-κονάκ παίζει σημαντικό ρόλο στις ζωές και των δύο.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνεται γρήγορα και συναρπαστικά, με το παρελθόν των δύο νέων να έχει μια πλειάδα σημαντικών χαρακτήρων που θα παίξουν ο καθένας τον ρόλο του στην ιστορία. Γονείς, αδέλφια και παππούδες, νόθα παιδιά, φίλοι και συνεργάτες φέρνουν στο φως νέα στοιχεία που θα οδηγήσουν τον Παρς και τη Μέλια ολοένα και πιο κοντά στη μεγάλη αποκάλυψη. Εκμετάλλευση και προδοσίες, καταδικασμένοι έρωτες, ιστορικά γεγονότα που πυροδοτούν τις εξελίξεις κι ένα μυστήριο που πυκνώνει από κεφάλαιο σε κεφάλαιο με κράτησαν σε εγρήγορση ως το τέλος. Παραστατική η καθημερινότητα στη Νέα Υόρκη και η ζωή της οικογένειας της Μέλιας στο New Paltz, μια σοφή συγγραφικά επιλογή, μιας και ξεδιπλώνεται το περιβάλλον και ο τρόπος ζωής σ’ ένα μέρος της μεγαλούπολης για το οποίο δεν ήξερα σχεδόν τίποτα ενώ ταυτόχρονα ξεφεύγουμε από τον ελληνοκεντρισμό της Αστόρια ως συνήθη τόπο δράσης σε μυθιστορήματα. Το κείμενο ρέει, οι εξελίξεις είναι απανωτές, οι διάλογοι λιτοί, η πλοκή στρωτή και ρεαλιστική. Φυσικά, η Καππαδοκία αναδεικνύεται κι αυτή σε όλη της την ομορφιά και τη μεγαλοπρέπεια. Οι κοιλάδες της, το φυσικό της περιβάλλον, τα αερόστατα, το Υπαίθριο Μουσείο στο Γκιόρεμε, οι Καμινάδες, το Άβανος με τα κεραμικά, τα μοναστήρια, το πλούσιο ιστορικό και πολιτιστικό παρελθόν με την ποικιλία αρχιτεκτονικών και διακοσμητικών στοιχείων αποτελούν ένα γοητευτικό φόντο για τις εξελίξεις και δίνονται με τέτοιο τρόπο που ένιωθα να τριγυρνώ κι εγώ στα σοκάκια και στα μονοπάτια της.

Το βιβλίο ξεκινάει με μια εισαγωγή που ομολογώ πως με μπέρδεψε λίγο ως προς τα πρόσωπα του μυθιστορήματος και τους ρόλους τους στο κυρίως κείμενο, ευτυχώς όμως η λίστα με τα πρόσωπα του έργου και ο τρόπος γραφής σύντομα με βοήθησαν να εξοικειωθώ μαζί τους. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως αρχικά την πλοκή την αφηγείται ο τριανταφυλλόκηπος του κιρμιζί-κονάκ, μάρτυρας της ιστορίας του πόνου, της αγάπης και του έρωτα, σύμβολο εσαεί της ομορφιάς και της τελειότητας. Χάρη στην πρωτότυπη αυτή προσθήκη, με σύντομα ιστορικά στοιχεία μαθαίνουμε πώς δημιουργήθηκε το φυτό τριαντάφυλλο, πώς ήρθε στην Ευρώπη, ποιες ποικιλίες δημιουργήθηκαν και στη συνέχεια φτάνουμε στην Κοιλάδα των Ρόδων της Καππαδοκίας, ανάμεσα στο Γκιόρεμε και στο Τσαβούσιν, που γνώρισε άνοδο και πτώση χιλιάδων πολιτισμών, που φιλοξένησε μοναχούς και ερημίτες στις φυσικές της σπηλιές και στους βραχώδεις σχηματισμούς της και που τελικά κατοικήθηκε από τουρκόφωνους Έλληνες. Σε αυτό το περιβάλλον βρίσκουμε τα πρώτα χνάρια των οικογενειών της ιστορίας και βυθίστηκα αμέσως στην καθημερινότητα και στα μυστικά τους.

«Ο τριανταφυλλόκηπος» είναι μια γοητευτική, γλυκιά ιστορία για τα λάθη του παρελθόντος και πώς μπορεί να διορθωθούν αυτά μέσα από την αγάπη. Η Μέλια και ο Παρς προσπαθούν να διαλευκάνουν τον θάνατο του πλούσιου και σημαντικού αντικέρ που φημίζεται ότι έμπλεξε με κύκλωμα αρχαιοκαπηλίας και γνωρίζουν έτσι εμπόδια και πολλές εκπλήξεις. Ποιος κρύβεται πίσω απ’ όλ’ αυτά και πόσο μπλεγμένος ήταν ο πατέρας του Παρς; Πώς θα αντιδράσουν οι δυο νέοι όταν ανακαλύψουν τι τους συνδέει;  Τι αντίκτυπο θα έχουν στις ζωές τους τα μυστικά που θα έρθουν στο φως; Πόσο αντέχει ακόμη η κόκκινη γη της Καππαδοκίας να λεηλατείται από κάθε καρυδιάς καρύδι που ξεθάβει κειμήλια για να έχει κέρδος; Αυτά και άλλα ερωτήματα φροντίζει να μας τα απαντήσει η συγγραφέας μέσα από τη γλυκόπικρη αφήγησή της.

Βιβλίο Το όχημα της τελευταίας ευκαιρίας και άλλες ιστορίες 
Συγγραφέας Σάββας Χαρ. Σεϊμανίδης 
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ίνδικτος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σάββας Χαρ. Σεϊμανίδης, με καταγωγή από Αττάλεια και Καισάρεια, πριν στρέψει το βλέμμα του στην απέναντι ακτή κι αφουγκραστεί το  πλήθος της και την αέναη ελληνική φωνή του για να τη μεταφέρει στις καλογραμμένες σελίδες των διηγημάτων του, εκφράζει την ευγνωμοσύνη του στην οικογένεια που τον μεγάλωσε και στους φίλους που τον στήριξαν. Ο καθένας μας ξεκινάει το ταξίδι της ζωής γεμάτος εφόδια από γονείς και δασκάλους, εξ ου και τα τρία πρώτα κείμενα της συλλογής αποτελούν φόρο τιμής προς τους στυλοβάτες των αρχικών βημάτων του στη ζωή («Ιδού ο άνθρωπος», «Το αριστερό χέρι της Ισμήνης», «Οι δάσκαλοι που μου άνοιξαν φτερά»). Σε γενικές γραμμές τα διηγήματα δεν ακολουθούν προκαθορισμένες φόρμες και τυπικές δομές αντίστοιχων συλλογών αφού αναμιγνύονται οι αυτοβιογραφικές μαρτυρίες με τη μυθιστορηματική απόδοση των γεγονότων που βίωσαν καθημερινοί άνθρωποι στις σκληρές συνθήκες των αρχών του 20ού αιώνα ενώ κάποια από αυτά ενώνονται μεταξύ τους, κάποια άλλα δημιουργούν πολυεπίπεδες ιστορίες και μερικά δεν προλαβαίνουν να ξεδιπλώσουν τις αρετές τους. Αυτά τα γνωρίσματα όμως αποτελούν και τη μαγεία της συλλογής, μιας και ο συγγραφέας άφησε ένα ξεκάθαρο αποτύπωμα ψυχής αδιαφορώντας για τα στερεότυπα, κάτι που δείχνει πως προηγούνταν η ανάγκη καταγραφής των μαρτυριών και των βιωμάτων παρά η τιθάσευσή τους σε νόρμες και στερεότυπα, μια πρωτοβουλία που πάντως δεν υπολείπεται σε λογοτεχνική αξία.

Άνθρωποι απλοί, καθημερινοί, χαρακτήρες ολοκληρωμένοι, καλοί και κακοί, ευγενικοί και σκληροί, μεροκαματιάρηδες και φανατικοί μας συστήνονται μέσα από ενδιαφέρουσες ιστορίες που μας ταξιδεύουν κυρίως στην Καππαδοκία μεταξύ των ετών 1919 και 1923. Μουταλάσκη, Καισάρεια, Αττάλεια, Σπάρτη είναι μερικές μόνο από τις πόλεις που βιώνουν σκληρά μαρτύρια μαζί με τους κατοίκους τους και μας ανοίγουν πόρτες και παράθυρα για να δούμε τους ενοίκους, να γιορτάσουμε ή να κλάψουμε μαζί τους, να ευχηθούμε και να αποχωριστούμε, να βοηθήσουμε και να διώξουμε. «…γιατί αυτός ο νερόμυλος που κινούσε τη μοίρα των ανθρώπων είχε βαλθεί να γυρίζει και πάλι ανάποδα, πνίγοντας όποια αισθήματα φιλίας είχαν καταφέρει να καλλιεργήσουν οι λαοί» (σελ. 27); Αυτό αναρωτιέται ο συγγραφέας στο πρώτο κείμενο, «Τα κλειδιά της νοερής παλιννοστήσεως», που συνδέεται με το επόμενο, «Οι κερασιές δεν ξεδιψούν το αίμα των αμνών», όπου τον Μάρτιο του 1923 η γιαγιά Μαρία με τα μεγάλα της παιδιά φεύγουν από τη Μουταλάσκη προς το Ικόνιο και την Καισάρεια για να γλυτώσουν από τις σφαγές των τσέτηδων. Στο διήγημα «Το ασημένιο ωρολόγι με αλυσίδα του Σπύρου του καραβανιέρη» είμαστε πλέον στον Φεβρουάριο του 1924 και βλέπουμε τον Σινάν, διοικητή του ιππικού σώματος που κατευθύνεται προς την Αττάλεια για να την παραλάβει από τους Ιταλούς και να οργανώσει τη νέα κεμαλική διοίκηση, να  προσπαθεί να χειριστεί σωστά τις μικροεξεγέρσεις στο σώμα που διοικεί από Τούρκους που θέλουν να μετατρέψουν την κατάσταση σε τζιχάντ εναντίον κάθε χριστιανού αδιακρίτως. Στο μοτίβο της ανταλλαγής πληθυσμών κινείται «Η Παναγία του καπνού-Η Παναγία με το ασβεστωμένο πρόσωπο» μόνο που το τέλος παίρνει ανεξέλεγκτα δραματικές διαστάσεις και οι οικογένειες Δεβλέτογλου και Μπουρσάλογλου γίνονται μάρτυρες μιας σκληρής σκηνής. Το τέλος της ιστορίας μου έφερε δάκρυα στα μάτια, ακριβώς όπως και «Οι αργαλειοί της Ευφροσύνης», όπου η ηρωίδα του διηγήματος είναι αναγκασμένη να εγκαταλείψει την πατρική της περιουσία στη Σπάρτη της Πισιδίας, κάτι που της στοιχίζει αφάνταστα, αφού θα αφήσει πίσω της τους αργαλειούς της και θα αναγκαστεί να απολύσει τις υφάντρες.

«Το όχημα της τελευταίας ευκαιρίας» μας ρίχνει στις σκληρές και απάνθρωπες συνθήκες του μικρασιατικού μετώπου και συγκεκριμένα λίγο μετά τη μάχη του Σαγγάριου, για να παρακολουθήσουμε τις προσπάθειες του αποδεκατισμένου υγειονομικού σώματος να καταφύγει στην Αττάλεια, αποφεύγοντας τον δρόμο προς τη Σμύρνη. Επτά αγωνιστές, επτά ήρωες προσπαθούν με ένα φορτηγό όχημα να ξεφύγουν από τις κακοτοπιές του δρόμου και από τις ενέδρες ζαπτιέδων και Τσετών. «Το σφραγισμένο βιβλιάριο» μας γυρίζει πιο πίσω στο παρελθόν, στην Αττάλεια του 1911 κι εκεί η Θεοδώρα, προκειμένου να μην παντρευτεί κάποιον που διάλεξαν ο πατέρας κι ο αδελφός της, αποφασίζει να αφοσιωθεί στη μοναστική ζωή, εκπλήσσοντας την αδερφή της, Ελένη και όλη την οικογένεια. Με το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου ως αδελφή Αναστασία συμμετέχει σε πολλές αποστολές του Ερυθρού Σταυρού και στη συνέχεια είναι παρούσα στις μάχες του ελληνικού στρατού που έφτασε ως τον Σαγγάριο. Η ελληνοτουρκική φιλία εξαίρεται επίσης στο διήγημα «Ο ξυλοκόπος κόβει τα δέντρα μα δεν τα ξεριζώνει» με τη Μέλπω και τη Νουρά, τον Κυριάκο και τον Γιλμάζ, φίλοι καρδιακοί, να συσπειρώνονται γύρω από τους τραυματίες και τους νεκρούς που προκάλεσε ένας δυνατός σεισμός βόρεια της Σινασού. Στο «Μια απρόσμενη γέννα και μια μετέωρη ελπίδα συμφιλίωσης» τον συμβιβασμό μεταξύ των οικογενειών Μπαϊράμογλου και Καλαφάτηδων φέρνει ένα απρόσμενο γεγονός όσο η Μουταλάσκη παρακολουθεί μουδιασμένη τις εξελίξεις στο μικρασιατικό μέτωπο κατά τη διάρκεια του 1921. Τέλος, το «Κύκνειο άσμα για το σαντούρι του Ενβέρ-εφέντη» μας δείχνει και την άλλη πλευρά του νομίσματος, τον ξεριζωμό των Τούρκων από τις ελληνικές εστίες όπου έζησαν για πολλά χρόνια αυτοί και οι οικογένειές τους, με πρωταγωνιστή τον Ενβέρ-εφέντη που ζει στη Θεσσαλονίκη κι αναπολεί τη ζωή του πριν αναγκαστεί να πάει απέναντι.

Ο συγγραφέας αγκαλιάζει με στοργή και παράπονο για την αδικία τους απλούς και αθώους ανθρώπους που παράτησαν την ως τότε ζωή τους γιατί έτσι το θέλησαν άλλοι, καταγράφει τα πιστεύω τους, τις αγωνίες τους, την αδελφοσύνη Τούρκων και Ελλήνων και θέτει σημαντικά ερωτήματα: τι είναι καλύτερο, η εκδίκηση ή μια γέφυρα αγάπης και επικοινωνίας ώστε να μη διαιωνιστεί το μίσος στις επόμενες γενιές και κάποια στιγμή σταδιακά οι δύο λαοί να ενωθούν ξανά; Επίσης τονίζεται η φιλία μεταξύ των Τούρκων και των Ελλήνων γειτόνων παρά τους θερμόαιμους που δεν την υποστήριζαν, ο συγγραφέας μάλιστα ρίχνει το βλέμμα του σε κάτι που δεν είχα προσέξει ως τώρα, στη γυναικεία αλληλεγγύη: «…έχτιζε φιλίες που καμία παραδοσιακή εχθρότητα δεν μπορούσε να γκρεμίσει» (σελ. 72)! Ναι, από τις γυναίκες ξεκινούσε κυρίως όλο αυτό το αλισβερίσι, μάνες, νοικοκυρές, αντάλλασσαν ιδέες, σκέψεις, συμβουλές! «Η νοσταλγία, παιδί μου, ας γίνει το προζύμι της ελπίδας» (σελ. 197). Με αυτήν τη φράση κλείνει η συλλογή των σημαντικών αυτών κειμένων που με γέμισαν αγωνία, συγκίνηση και πολλές σκέψεις πάνω στην πανανθρώπινη ιδέα της ειρήνης και της ομόνοιας. Πόσο γρήγορα τελείωσε αυτό το συναρπαστικό λογοτεχνικό ταξίδι στη μικρασιατική γη!

Βιβλίο Μικρασία: το τραγούδι του αποχωρισμού
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά για τη σφαγή της Φώκαιας το 1914 και στο μυθιστόρημα βιώνουμε τα σημαντικότερα γεγονότα που οδήγησαν σ’ ένα από τα πρελούδια της μικρασιατικής καταστροφής μέσα από την καθημερινότητα του πλούσιου και ξακουστού εμπόρου Αριστείδη Παπάζογλου, λάτρη της αρχαιολογίας. Είναι ένας άντρας σεβαστικός και αγαπητός απ’ όλους κι ας «έχει καμηλιέρικο χούι, μήτε ψίχουλο άφηνε να πέσει κάτω μήτε το λησμονούσε» (σελ. 26). Παντρεύτηκε την Καλλιόπη και απέκτησαν την Αννιώ, τη Φροσούλα και τον Προκόπη. Το βιβλίο ξεκινάει με το πώς γνωρίστηκαν ο Αριστείδης και η Καλλιόπη στα τέλη του 19^ου αιώνα, πώς παντρεύτηκαν, πώς ήταν η ζωή τους, πώς, πότε και γιατί άλλαξε και στη συνέχεια η ματιά μας στρέφεται στα παιδιά. Ο Προκόπης είναι ο μοναχογιός της οικογένειας και η αιτία που ο πατέρας αυξάνει την εργατικότητά του γιατί έχει όνειρα να τον σπουδάσει. Η Αννιώ είναι ανυπότακτη και ανυπάκουη, αγοροκόριτσο, «μοσχόμαγκας με φουστάνια», έχει τσαγανό, αντοχή, πεισμονή και θαρρεσιά, «αζάπικο χούι». Η μικρότερή της Φροσούλα γεννήθηκε κουσουρλή και μισερή, μ’ ένα πρόσωπο «σαν άτεχνη παιδική ζωγραφιά», «αμαστόρευτο και μπατάλικο». Οι δυο αδελφές μεγαλώνουν αγαπημένες, η Φροσούλα δε φθονεί την πιο όμορφή της Αννιώ κι η Αννιώ δεν κάνει χωρίς την αδερφή της. Έχουν έναν δεσμό ακατάλυτο κι όπως λέει η Αννιώ για τον εαυτό της: «από σίδερο καμωμένη η ίδια, από ζυμάρι η αδελφή της».

Το μυθιστόρημα, όπως όλα του συγγραφέα, είναι υπέροχο, φροντισμένο και προσεγμένο ως την τελευταία του λεπτομέρεια. Ποικιλία λέξεων και ιδιωματισμών, καλολογικά στοιχεία που κοσμούν το κείμενο («πάσχισε να του καλαφατίσει το αγρίεμα», σελ. 93, «με τις λέξεις που έμοιαζαν πικάντικες σαν τα κονιαλίδικα σουτζούκια», σελ. 57, «κλώτσησε σαν μουλάρι που έχει βοσκήσει αφιόνι», σελ. 64), ολοζώντανοι χαρακτήρες, καθώς και παραστατικές περιγραφές της Φώκαιας, με τους δρόμους και τις εκκλησίες της, με το φυσικό της τοπίο και τη θάλασσά της, με τη νησίδα στην μπούκα του όρμου, «προικισμένος ο τόπος τους κι ευλογημένα τα χώματά τους» (σελ. 46), είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Οι παρένθετες αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο της Αννιώς αφήνουν χώρο για ακόμη περισσότερο λυρισμό, για φωτισμό λεπτομερειών που μας φέρνουν πιο κοντά στους πρωταγωνιστές, για προοικονομία που μας ετοιμάζει για τη συνέχεια χωρίς ταυτόχρονα να μας αποκαλύπτει πολλά, κάτι που αυξάνει την αγωνία κι όλα αυτά συγκροτούν μια διαφορετική ματιά στη μικρασιατική καταστροφή. Αν και ξεκινάει όπως όλα τα μυθιστορήματα της σχετικής θεματολογίας με τις ευτυχισμένες μέρες της άνετης ζωής της οικογένειας Παπάζογλου, μετά την καταστροφή της Φώκαιας ακολουθούν ανατροπές που το διαφοροποιούν αρκετά από τα άλλα. Η περίληψη στο οπισθόφυλλο προϊδεάζει αρκετά για τις εξελίξεις, η γραφή όμως και ο σωστός χειρισμός της πλοκής με κράτησαν αιχμάλωτο ως την τελευταία σελίδα.

Η Αννιώ και η Φρουσούλα μαζί θα επιβιώσουν από τη σφαγή του 1914, μαζί θα τις πάρει στο σπίτι της στη Σμύρνη η κιορ Ταρούς, μια γυναίκα που έχει νταραβέρια με «ζαμπίτηδες, μπεηλερμπέηδες, αγάδες, τσιφλικάδες, μπανκέρηδες, σαράφηδες, σινιόρους και μουσιούδες, παραλήδες κάθε λογής, φυράματος, πίστης και νατσιόνας» (σελ. 143), ένας Φέιγκιν του 20ού αιώνα που «φροντίζει» με τον δικό της τρόπο τους Όλιβερ Τουίστ που δημιουργεί η σφαγή των τσέτηδων. Χάρη σ’ εκείνη, το μυθιστόρημα μας φέρνει στη Σμύρνη, την οποία όμως βλέπουμε από μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία, αυτήν του υποκόσμου και της νύχτας, των καφέ σαντάν, των Χιώτικων και του Άγιου Κωνσταντίνου τα περίφημα «σπίτια». Μες σ’ αυτόν τον βούρκο, με πληθώρα συναρπαστικών περιγραφών και διεισδυτικών ψυχογραφημάτων, προσπαθούν να παραμείνουν ακέραιες δύο αθώες ψυχές που γνωρίζουν την ταπείνωση και τους ευτελισμούς. Κι αργότερα παιχνιδιατόροι, βιολί και ούτι που αποζητούν μουζντέ και μεροδούλι, αμανέδες και καρσιλαμάδες που ξυπνούν τα σεκλέτια κι εγείρουν ραβαΐσι φέρνουν τον αναγνώστη, λες και του ζητάνε συγνώμη, απ’ τα σκοτεινά καταγώγια στις ολόφωτες βεγγέρες, στο Σπόρτινγκ Κλουμπ και στη Λέσχη Κυνηγών. Τι θα απογίνουν οι δύο αδερφές; Τι ρόλο θα παίξουν στη ζωή της Αννιώς άρχοντες και μουζικάντηδες, εμπνευσμένοι δάσκαλοι και ιερωμένοι-ήρωες;

Φώκαια, Σμύρνη, Καππαδοκία, ακόμη και Αλμυρά Έρημος μαζί με τους Έλληνες στρατιώτες που ήθελαν μιαν Άγκυρα να ξαποστάσουν, είναι οι τόποι που γνώρισα μέσα από την ευαίσθητη ματιά του συγγραφέα, ο οποίος αυτήν τη φορά δε βαραίνει το κείμενό του με πολλές ιστορικές αναφορές. Φυσικά και παρατίθενται τεκμηριωμένες και αναλυτικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου, δε διακόπτουν όμως τον ειρμό της ανάγνωσης και δίνουν τα απαραίτητα πραγματολογικά στοιχεία που χαρίζουν ρεαλισμό και αληθοφάνεια στη ζωή των χαρακτήρων. Λίμαν φον Σάντερς και το κίνημα του «πανγερμανισμού», πανισλαμισμός και παντουρκισμός, Νεότουρκοι και τσέτες ποτίζουν με αίμα τις σελίδες όσο φωτισμένοι δάσκαλοι σαν τον Ιωάννη Καβακλή αγωνίζονται να κρατήσουν την ελευθερία του ελληνισμού, πρεσβεύοντας πως μυαλό, εμπόριο και παράς είναι τα ουσιαστικά όπλα των Ελλήνων για να πολεμήσουν τον Τούρκο. Τα λόγια του ξεσηκώνουν την Αννιώ, η οποία όμως αρνείται πεισματικά να δεχτεί πως οι Τούρκοι έχουν κακούς σκοπούς ή μισούν τους Έλληνες με τους οποίους γειτνιάζουν και μεγαλώνουν μαζί τόσα χρόνια τώρα κι όμως, αυτοί οι ελάχιστοι φίλοι και γνωστοί, «είναι τρυφερά χορταράκια μες σε άγριο δασοτόπι» κι αυτό θα το καταλάβει με τον πιο σκληρό τρόπο.

Το μυθιστόρημα «Μικρασία: το τραγούδι του αποχωρισμού» είναι ένα συναρπαστικό και ανατρεπτικό κείμενο για μια γυναίκα που, ακροβατώντας ανάμεσα στον χαρακτήρα του Όλιβερ Τουίστ και στις δεξιότητες της Μάτα Χάρι, αγωνίζεται να βρει τον έρωτα και τον πραγματικό της εαυτό σε μια εποχή και σε μια περιοχή που ετοιμαζόταν να παραδοθεί στο γιαγκίνι και στο λεπίδι. Σκαλί το σκαλί παρακολουθούμε τα βήματά της προς μια ανοδική, κι ας έπεφτε κάθε φορά πιο χαμηλά για το καλό της οικογένειάς της πρώτα και της Ελλάδας αργότερα, πορεία προς την αλήθεια και προς το φως. Αννιώ, Αννέτ και Αϊνούρ, τρεις προσωπικότητες, μία γυναίκα, τρεις χαρακτήρες, μία ηρωίδα. Χάρη στη φροντισμένη και τεκμηριωμένη πένα του Θοδωρή Παπαθεοδώρου ταξίδεψα σε μιαν άλλη Σμύρνη, κάτι που με πλήγωσε περισσότερο γνωρίζοντας πως σύντομα όλη αυτή η τρυφηλότητα, οι ανέσεις, η «ανέμελη» καθημερινότητα, οι κοινωνικές συναναστροφές, τα μέγαρα και τα δημόσια κτήρια, θα παραδίδονταν στη φωτιά και στο αίμα. Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μικρασιατική καταστροφή που κλείνει το μάτι στα κλισέ και καταγράφει με τον δικό του τρόπο τις ζωές των Ελλήνων της Μικράς Ασίας πριν και μετά το 1922.

Βιβλίο Σπίτια της καρδιάς…
Συγγραφέας Αγγελική Κίτσου-Μαγαράκη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Στεφανίδης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο έπεσε τυχαία στα χέρια μου και με κέρδισε από την πρώτη ματιά. Ειδικά όταν έμαθα ότι η συγγραφέας του κάνει προσπάθειες να το προβάλλει όπου δει με προσωπική πρωτοβουλία συμμερίστηκα το όραμά της και βρίσκω αυτόν τον φιλόξενο χώρο να το προβάλλω κι εγώ. Το βιβλίο μάς ταξιδεύει από την Κωνσταντινούπολη ως την Άγκυρα κι από την Προποντίδα ως την Καππαδοκία. Η συγγραφέας φωτογραφίζει σπίτια, αυλές, πόρτες και παράθυρα και σαν άλλη μάνα ντύνει αυτά τα παιδιά της με όμορφα αποσπάσματα από λογοτεχνικά κείμενα, δοκίμια και άρθρα περιοδικών. Οι φωτογραφίες είναι ασπρόμαυρες και έγχρωμες, εξαιρετικής ποιότητας και ολοζώντανες. Συγκινήθηκα, δάκρυσα, απογοητεύτηκα, νοστάλγησα. Σπίτια εγκατελειμμένα, σπίτια ξανά κατοικημένα, σπίτια παραμελημένα και σπίτια περιποιημένα. Ναοί ψυχών, βωμοί ελπίδων, ρόπτρα σε πόρτες ερμητικά σφραγισμένα για τη μνήμη. Κωνσταντινούπολη, Ανατολική Θράκη, Προποντίδα, Βιθυνία, Πόντος, Καππαδοκία, Άγκυρα, Εσκί-Σεχίρ, Ιουτάχεια, Μάκρη, Αττάλεια, Ταρσός, Αϊβαλί και Μοσχονήσι, Αξάρι και Πέργαμος, Μαγνησία, Φιλαδέλφεια, Κουσάντασι, Αλικαρνασσός, Ερυθραία (ναι, Βουρλά και Τσεσμές κ. ά.) και φυσικά Σμύρνη, μας κερνούν τα τραταμέντα της αναπόλησης και της αδικίας, μας γλυκαίνουν με το σερμπέτι της επανόρθωσης και μας φωτίζουν με το φλας της συγγραφέως.

Μια υπέροχη δουλειά-κόσμημα για κάθε απόγονο εκ των περιοχών εκείνων, για κάθε ερασιτέχνη και επαγγελματία φωτογράφο, για κάθε μελετητή που αποζητά οπτική τεκμηρίωση της εργασίας του, για κάθε αναγνώστη με απαιτήσεις. Οι εκδόσεις Στεφανίδη μόλις απέκτησαν ένα όμορφο λεύκωμα και δε μένει παρά να το ανακαλύψετε και να το κάνετε δικό σας.

Βιβλίο Πορφυρό ποτάμι
Συγγραφέας Σόφη Θεοδωρίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νιόβη είναι ένα ασθενικό πλάσμα που όλοι την έχουν για ξεγραμμένη. Ατσαλώθηκε από νωρίς με αυτό το πεπρωμένο, δεν αντιδρά στην προσφώνηση «το μελλοθάνατο» και έχει και πρωτόφαντο για την εποχή εκείνη τσαγανό, αν και θηλυκό. Κόρη βαρκάρη και νοικοκυράς, τρίτο στόμα που πρέπει να ταϊστεί, με δυο αδελφές δύσκολες και τόσο διαφορετικές μεταξύ τους. Όταν η Νιόβη κινδυνεύει από πνευμονία, ο πατέρας της χρεώνεται σε έναν τοκογλύφο για να την πάει στην Καισάρεια να τη δει γιατρός, παρά τις αντίθετες σκέψεις της γυναίκας του, Φεβρωνίας, που επιμένει να αφήσουν να γίνει το θέλημα του Θεού. Αυτή είναι η αρχή μιας σειράς ατελείωτων δεινών για την οικογένεια της Νιόβης, με ανυπολόγιστες συνέπειες και απανωτές ανατροπές. Στο ίδιο χωριό μεγαλώνει και ο Φίλιππος, που αγαπάει τη Νιόβη και θέλει να την παντρευτεί. Οι πόλεμοι που θα ακολουθήσουν, η μορφή του Νικολάου Πλαστήρα, οι συνθήκες μεταξύ των κρατών και όχι των ανθρώπων, θα χωρίσουν τους δρόμους τους, θα οδηγηθούν μακριά ο ένας από τον άλλον και θα κάνουν το ένα λάθος πίσω από το άλλο.

Το μυθιστόρημα είναι πλούσιο σε εικόνες, συναισθήματα, μηνύματα και παράλληλες ιστορίες, χορταστικό, καλογραμμένο, η κάθε του σελίδα και μια ολόκληρη σκηνή, δυνατή, ρεαλιστική, στημένη στην εντέλεια, επεξεργασμένη στην κάθε της λεπτομέρεια. Ένα εξαίρετο σκηνικό γεμάτο μυρωδιές από τα τσουκάλια, χρώματα από τη φύση, δυσκολίες της φτωχής καθημερινότητας και πάνω απ’ όλα ανθρώπους: καλούς, κακούς, ανυπόμονους, εκμεταλλευτές, εγωιστές, μεθυσμένους, τρελούς, με σάρκα που διψάει για πάθος, για λάθος, για αλλαγές, με όνειρα και φιλοδοξίες. Η συγγραφέας ανοίγει την κάθε πόρτα του σπιτιού και μας αφηγείται τις περιπέτειές τους, πώς επηρεάζουν τη ζωή του Φιλίππου και της Νιόβης και πώς επηρεάζονται από τα γεγονότα της Μικράς Ασίας του 1916-1922. Για άλλη μια φορά η κυρία Θεοδωρίδου καταπιάνεται με τον μικρασιατικό ελληνισμό και ξανά η πρωταγωνίστριά της τραβάει τα πάνδεινα αλλά καταφέρνει να ατσαλωθεί, να αντρειωθεί και να καταπιεί προσβολές, ταπεινώσεις και αδικίες.

Η ζωή της Νιόβης είναι δύσκολη και γεμάτη εκπλήξεις, για τις οποίες δεν μπορώ να γίνω πιο αναλυτικός γιατί θα αποκαλυφθούν γεγονότα που πρέπει να ανακαλύψει με προσμονή και χαρά ο ίδιος ο αναγνώστης. Οι επιπλοκές που παρουσιάζονται όμως, αν και κατά βάθος τραγικές και πάνω κάτω ως κεντρική ιδέα έχουν αναλυθεί και καταγραφεί και σε άλλα βιβλία, είναι τόσο διαφορετικές και ξεχωριστές που με άφησαν απόλυτα ικανοποιημένο. Δηλαδή την κεντρική ιδέα να ζήσει η ηρωίδα πράγματα και γεγονότα που θα την απομακρύνουν από την καθημερινότητά της, από τον αγαπημένο της, και θα την ατσαλώσουν, θα την ωριμάσουν, θα την πικράνουν είναι το βασικό μοτίβο σε πολλά μυθιστορήματα. Τα γεγονότα αυτά καθαυτά όμως είναι εντελώς φρέσκα και ομολογώ ότι δεν είχα σκεφτεί πώς μια στιγμή, στην κυριολεξία στιγμή, μπορεί να αλλάξει τα πάντα, με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Το μυθιστόρημα ξετυλίγει λοιπόν δύο πόλους: τη ζωή της Νιόβης με τις δυσκολίες που συναντά, τις συνέπειες των επιλογών άλλων ανθρώπων που η ίδια αναγκάζεται να υποστεί όμως, σιωπηρή και πετρωμένη, η οποία Νιόβη ζει από κοντά με τον δικό της τρόπο το δράμα του ελληνισμού (στην Καππαδοκία δεν υπήρξε τόσο έντονος ο απόηχος του μικρασιατικού ξεριζωμού, όπως στη Σμύρνη, στον Πόντο και γενικά στα παράλια, δηλαδή η σφαγή, το κύμα των Τσετών, η πυρπόληση έλαβαν χώρα από τον Σαγγάριο προς την Άγκυρα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως και στην Καππαδοκία δεν υπήρξαν γενοκτονίες και δολοφονίες). Η κυρία Θεοδωρίδου σχηματίζει σιγά σιγά ένα αισχύλειο, για να μην πω και σοφόκλειο, τρίγωνο χαρακτήρων, όπου η μάνα απαιτεί παράλογα στο μάτι του ανθρώπου του 21^ου αιώνα πράγματα για να μη διασαλευτεί η καθεστηκυία τάξη και η ευνομία, η Νιόβη υπακούει και όλες αυτές οι συνέπειες παρασύρουν σαν απόνερα τη μοίρα της μίας από τις δύο άλλες κόρες, η οποία σταδιακά συγκροτεί έναν τόσο σκληρό και άδικο χαρακτήρα που ήθελα να την μπουφλίσω! Ειδικά από τη στιγμή που εκμεταλλεύεται τα πάντα για τον εαυτό της ή και η ίδια η μοίρα φροντίζει να την έχει στα πούπουλα, καθισμένη σε μαξιλάρι αγκαθωτό!

Από την άλλη, έχουμε τις περιπέτειες του Φιλίππου ή Φιλίπ, ενός ευερέθιστου αγοριού, που μεγαλώνει σχεδόν ανεξάρτητο, εντελώς ατίθασο, και χτίζει πετραδάκι πετραδάκι ένα μίσος απέναντι στους Τούρκους, αγνοώντας τα τόσα χρόνια κοινής ευημερίας και αίσιας γειτνιάσεως με αυτούς τους ανθρώπους, τον απλό λαό που αδιαφορεί για όσα γίνονται στις κυβερνήσεις, δυστυχώς όμως η Ιστορία τον τραβά άθελά του στον χορό της ζωής. Έτσι, ο Φίλιππος, μετά από διάφορες περιπέτειες, κατατάσσεται εθελοντικά στο θρυλικό 5/42 Τάγμα Ευζώνων του Νικολάου Πλαστήρα, ώστε με αφορμή αυτό το γεγονός η συγγραφέας να ξετυλίξει σκηνές ανθρωπιάς μέσα από το μέτωπο και την άτακτη υποχώρηση. Και σα να μη φτάνανε όλα αυτά, ο Φίλιππος που μισεί τους Τούρκους ανακαλύπτει κάποια πράγματα που έκανε η Νιόβη που δεν του αρέσουν, με αποτέλεσμα να συνεχίσει το δικό του γαϊτανάκι λαθών, παίζοντας άσχημα με τις τύχες αθώων ανθρώπων.

Το «Πορφυρό ποτάμι», με το τόσο διαφορετικό εξώφυλλο, είναι άλλο ένα αριστούργημα σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, με χιλιάδες παρομοιώσεις, μεταφορές και άλλα καλολογικά στοιχεία, με ρεαλιστικές καταστάσεις και χαρακτήρες, με αληθοφανέστατη αλληλουχία γεγονότων και πάμπολλα μηνύματα που ο αναγνώστης δε χορταίνει να ρουφάει. Ίσως όμως αυτό ακριβώς, ότι υπήρξαν τόσο πολλά γεγονότα, τόσο πολλές ανατροπές, κάπου κάπου και πολλές λεπτομέρειες ως προς το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον, να κουράσει τον αναγνώστη και να νιώσει το ίδιο αίσθημα κορεσμού με εμένα, που ήδη από το τέταρτο μέρος των συνολικά έξι ένιωσα ότι κάπου πρέπει να κάνω ένα διάλειμμα, δεν είναι δυνατόν να συμβαίνουν τόσα πολλά σε δύο ανθρώπους, κι όχι μόνο αυτό αλλά τα γεγονότα έρχονται απανωτά, πού θα καταλήξει όλη αυτή η ιστορία, πώς θα δέσει το σύνολο αυτού του άρτιου κειμένου; Και πράγματι, μου φάνηκε πως δόθηκε έμφαση και λεπτομέρεια σε χιλιάδες συνθήκες και περιστατικά, έτσι που το λυτρωτικό φινάλε μου φάνηκε άνευρο και άνισο (καλογραμμένο, όμως, ξαναλέω!). Η Νιόβη πέρασε από του λιναριού τα πάθη, δηλαδή τόσες καταστάσεις που στη θέση της ή θα έβγαζα καρκίνο ή θα τίναζα τα πάντα στον αέρα, επομένως όταν συμβαίνει και η τελευταία αναποδιά και όταν επιστρέφει, γιατί μέσα σε 5-6 σελίδες να δίνεται ένα αναμενόμενο τέλος, απότοκο των λόγων μιας γυναίκας που μίσησε, στέρησε, πίκρανε; Ναι, να είναι αισιόδοξο το φινάλε, όμως θα ήθελα να είχε την ίδια ένταση, νεύρο και παλμό με όλη την υπόλοιπη ιστορία!

Το νέο μυθιστόρημα της κυρίας Θεοδωρίδου εδραιώνει για τα καλά τη θέση της στην καρδιά μου καις τις αναγνωστικές μου επιλογές, γιατί η συγγραφέας ξέρει να καταγράφει, να παρατηρεί, να αναπλάθει, να περιγράφει, να κεραυνοβολεί, να εξισορροπεί, να χαρίζει, να δίνεται στον αναγνώστη με την ίδια αγάπη, σεβασμό και ενδιαφέρον από το πρώτο της βιβλίο ως σήμερα.

Βιβλίο Πέρα από τα Παλιά Ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δυστυχώς, όσο συναρπαστικά και γρήγορα ήταν το κείμενο και η πλοκή στα δύο πρώτα, τόσο αργά και επαναλαμβανόμενα ήταν στο τρίτο. Μέχρι τη μέση του βιβλίου υπήρχε μια αργόσυρτη πλοκή που αφορούσε την αγωνία της Σεβαστής να φτάσει στο λιμάνι της Μερσίνας, να βρει τον Έλμερ και να φύγουν μαζί στην Ελλάδα ενώ ο Ιορδάνης τους κυνηγούσε από κοντά, έχοντας το μίσος να τον τυφλώνει. Περιστατικά, επαναλήψεις, ευχές και σκέψεις που δε με κούρασαν γιατί η λογοτεχνικότητα, η αρτιότητα του λόγου και ο λυρισμός ήταν στοιχεία που μου έκοψαν την ανάσα. Κατέληξα ότι η κυρία Κόντζογλου είπε ό,τι ήθελε να πει, οπότε τώρα θα δώσει χώρο στο συναίσθημα, στις σκέψεις, τις απόψεις και τα μηνύματα και όχι στην ιστορία. Και πραγματικά απόλαυσα κάθε λέξη. Από τη μέση και μετά όμως υπάρχει ένας ξαφνικός καταιγισμός εξελίξεων, τόσο πυκνογραμμένος και μεστός από γεγονότα που αποσυντονίστηκα. Κατ’ εμέ, η ιστορία του Έλμερ και της Σεβαστής έπρεπε να τελειώσει στη Μερσίνα, είτε με ευτυχισμένο είτε με άσχημο τέλος. Οι επερχόμενες ανατροπές που μόνο επανάληψη της ιστορίας ήταν και το κράτημα της ιστορίας ως τη δεκαετία του 1950 και την οριστική λύση του μύθου των δυο πρωταγωνιστών δε με κράτησαν, γιατί είχα χαλαρώσει τους ρυθμούς μου και είχα άλλη διάθεση. Επίσης, οι αναλυτικές και διεξοδικές περιγραφές σκηνών όπως η επίθεση στον Ιορδάνη από τη Σεβαστή ή το ταξίδι του Αλεξάντερ και της Έλσας στο σήμερα, ακόμα και το παρελθόν της Ελένα λίγες σελίδες πριν το τέλος, πλάταιναν επικίνδυνα τον κορμό του βιβλίου.

Το τρίτο μέρος της ιστορίας περιέχει λοιπόν το τέλος των χαρακτήρων που αγάπησα, άλλων δίκαιο, άλλων διαφορετικό, άλλων κακό και θα έλεγα ότι η τριλογία των Παλιών Ασημιών είναι πολύ καλύτερη από τους Μεσημβρινούς του έρωτα. Μου έδωσε περισσότερα συναισθήματα, σκληρότερες εικόνες, περισσότερα μηνύματα και βελτίωσε κατά πολύ τη γραφή της συγγραφέως. Δυστυχώς όμως θα προτιμούσα να είναι μια διλογία σφιχτοδεμένη παρά τριλογία. Δε μειώνεται η λογοτεχνική αξία του κειμένου, η κυρία Κόντζογλου δεν κοροϊδεύει τον αναγνώστη γιατί παραμένει στις επάλξεις να εξηγήσει, να τονίσει, να φωτίσει, να περιγράψει, να αγκαλιάσει, όμως υπάρχουν πολλά σημεία στο τρίτο μέρος που τα βρήκα περιττά.

Την τριλογία των Παλιών Ασημιών δε θα την ξεχάσω εύκολα. Είχα καιρό να βρω ένα κείμενο για την ανταλλαγή των πληθυσμών και για τις ζωές των προσφύγων πριν και μετά το 1922 που να είναι τόσο μεστό, πλήρες, αληθινό, ειλικρινές, διαχρονικό και καλογραμμένο ταυτόχρονα. Ένα μεγάλο μπράβο στην κυρία Κόντζογλου για τον άθλο που πραγματοποίησε και για τη μαγεία της Καππαδοκίας που μου μετέφερε τόσο πιστά και επιδέξια!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ήρθες εσύ, Έλσα, μια ψυχή είσαι κι εσύ, έτσι λέει η νενέ, όλοι μας μια ψυχή πάνω στο κέντημα είμαστε, ο καθένας μας κι ένας κόμπος… Ήρθες σ’ αυτό τον τόπο, εδώ, σε τούτα τα χώματα, που είναι το τελάρο…πάνω του είναι κεντημένος ο τσεβρές. Σε περίμεναν, όλοι σε περίμεναν, ήρθες και τράβηξες μια κλωστή, Έλσα, μια από όλες τις χιλιάδες, τις αναρίθμητες, τις άπειρες…Έβγαλε μουσική η κλωστή σου καθώς τραβιόταν, μια μελωδία υπέροχη…» (σελ. 201).

«Είσαι ένα δέντρο, Έλσα, να τι είσαι! Κι αυτό ισχύει για όλους σαν εσάς. Μπορεί να σας έκοψαν κάποτε τα κλαδιά, να προσπάθησαν να σας εξαφανίσουν, αλλά… Ιδού! Υπάρχετε, υπάρχεις! Οι ρίζες σου απλώνονται σε δύο ηπείρους, σε διεκδικούν και διεκδικείς εκατοντάδες τόπους, βουνα και ποτάμια, χιλιάδες ανθρώπους, εκατομμύρια ψυχές…Πρώτη μου φορά αντιλαμβάνομαι την τύχη σου να εισαι από εδώ αλλά και να είσαι και από εκεί, από απέναντι! Πρώτη φορά πιστεύω πως η πατρίδα σας, αυτά ακριβώς τα χώματα που πατάμε τώρα, έγινε γέφυρα και σας πέρασε απέναντι. Μπορεί οι άνθρωποι να βασανίστηκαν και να πόνεσαν πολύ. Μπορει να χάθηκαν χιλιάδες, εκατομμύρια ίσως ψυχές, μπορεί να πλημμύρισε ο τόπος από τα δάκρυα και τον πόνο, όμως… Όμως, κι ας πέρασαν χρόνια πολλά, η γέφυρα δεν καταστράφηκε ποτέ, είναι εδώ και μπορεις να πηγαινοέρχεσαι γιατί είσαι δική της και είναι δική σου! Ανήκεις εδώ, όσο κι εκεί, Έλσα» (σελ. 239).

Βιβλίο Μια προσευχή για τα παλιά ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στη συνέχεια της τριλογίας, ξεδιπλώνονται οι ιστορίες του Μποδοσάκη, της Σεβαστής και της Ελισσάβετ Χατζηαβράμογλου, των τέκνων της επιφανούς οικογένειας της Καππαδοκίας. Οι γονείς τους αποσύρονται σιγά σιγά από το προσκήνιο, χωρίς να σταματούν να παίζουν ρόλο στις εξελίξεις (εκπληκτικά δυνατή η σκηνή της Μακρίνας προς το τέλος του βιβλίου, που ορθώθηκε σα λέαινα για να προστατέψει τα παιδιά της). Ο Ιορδάνης, ο νόθος γιος του παππού των παιδιών, επιτέλους αποκτά τρισδιάστατη υπόσταση και σαν άλλος λίβας καίει τα σπαρτά της ζωής των ανθρώπων που του στέρησαν τα πάντα, σύμφωνα με τις απόψεις της μάγισσας Μερόπης που τον μεγάλωσε.

Η Σεβαστή και η Ελισσάβετ, απομονωμένες στο αρχοντικό τους στην Καισάρεια, μαραζώνουν σιγά σιγά, ξεφτίζουν από χυμούς, ζουν τραγικά γεγονότα και όταν φτάνει η στιγμή της ανταλλαγής των πληθυσμών, οι ζωές τους μπαίνουν σε νέα τροχιά. Η μοίρα τους μου θύμισε αρκετά τις αδελφές από το βιβλίο «Η αγάπη άργησε μια μέρα», έτσι κι εκείνες απομονωμένες, αν και όχι αποκομμένες, από τον κόσμο, παλεύουν να ζήσουν και να αναστήσουν το βιος του πατέρα τους, να προφυλάξουν την κατάκοιτη γιαγιά και την αδύναμη πλέον Μακρίνα.

Ο Ομέρ, στον οποίο δεν αναφέρθηκα στο πρώτο μέρος, αρχίζει να ξετυλίγει τη δική του τραγική ιστορία, οπότε και ως μουσουλμάνος από το Βόιο Κοζάνης, αναγκάστηκε να ταξιδέψει ως τη Θεσσαλονίκη και να εγκατασταθεί στην Καππαδοκία, στους τόπους των Χατζηαβράμογλου. Ακολουθούμε βήμα προς βήμα τη δύσκολη πορεία του, την εναλλαγή των συναισθημάτων του, τον πόνο, την κοροϊδία, την εξαπάτηση, την εξαθλίωση, τις δύσκολες συνθήκες στο καράβι (δε θα ξεχάσω ποτέ τη δυνατή σκηνή που εκτυλίχτηκε μπροστά στα μάτια του και τον ανάγκασε να βουβαθεί για πάντα, όλα αυτά στο πρώτο μέρος πάλι). Φανταστείτε να ζείτε σε ένα ορεινό χωριό, να μιλάτε ελληνικά, να είστε μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα και ξαφνικά να σας πετάνε στην άλλη άκρη της θάλασσας (μη σου πω και της γης), την οποία θάλασσα δεν αντίκρισες ποτέ σου. Και ο Ομέρ κλειδώνει με έναν ευφάνταστο τρόπο στην ιστορία της Έλσας!

Η οποία Έλσα επιτρέψτε μου να πω ότι επιτέλους άρχισε να βαδίζει στα χνάρια των προγόνων της και να ξαναπερνάει από τα μέρη όπου είχαν ζήσει, μεγαλουργήσει, εμπιστευτεί, απογοητευτεί κλπ. οι προπάτορές της. Δεν κρύβω ότι έκλαψα στις τελευταίες σελίδες που η Έλσα προσκυνάει στο αρχοντικό των Χατζηαβράμογλου. Ο έρωτας με τον Άλεξ μπαίνει σε δεύτερο πλάνο και η ιστορία αρχίζει να τρανώνεται μπροστά στον αναγνώστη!

Σε αυτό το βιβλίο παρατήρησα κάποιες επαναλήψεις και κάποιες σχοινοτενείς περιγραφές συναισθημάτων, κάτι αναμενόμενο σε μια τριλογία, σε κανένα σημείο όμως δεν απογοητεύτηκα ούτε θύμωσα γι’ αυτό. Έκανα μια προσπάθεια να πηδήξω κάποιες σελίδες με περιττές κατ’ εμέ περιγραφές και σκηνές αλλά έχασα τον ειρμό, οπότε επέστρεψα στην κανονική ροή της αφήγησης. Αυτό από μόνο του δείχνει πόσο ικανή συγγραφέας είναι η κυρία Κόντζογλου και πόσο άριστα μπορεί να χειριστεί τον λόγο της, τους χαρακτήρες της και τις γνώσεις της για την Καππαδοκία. Επιτέλους, μια τριλογία που έχει λόγο ύπαρξης και δεν εκμεταλλεύεται ένα ιστορικό γεγονός για να γεμίσει κενές σελίδες. Η ιστορία της είναι γεμάτη σκηνές, εικόνες, συναισθήματα, περιγραφές, ιστορικά στοιχεία και βρίθει λεξιλογίου και δύναμης παραστατικότητας. Σημειωτέον ότι προς τιμήν της δεν αναφέρθηκε σχεδόν καθόλου στη σφαγή της Σμύρνης, περιγράφοντας σφαγές και βιασμούς, κάτι που έχω διαβάσει σε χιλιάδες μυθιστορήματα. Αντίθετα, παρέμεινε πιστή στον κορμό της δικής της ιστορίας, που είναι εξίσου άλικη από τον φόρο αίματος και από μόνη της τραγική.

Ποιο μυστικό κρύβει η Μονή των Παλιών Ασημιών; Ποια είναι η Θεοπίστη που πήρε την απόφαση να σφραγίσει την πόρτα του μοναστηριού και να ζήσει αποκομμένη για πάντα μαζί με την ηγουμένη, αρνούμενη να ενταχθεί στο κύμα της ανταλλαγής των προσφύγων; Γιατί χαμογελάει η Παναγία; Τι σατανικό σχέδιο έχει στο μυαλό του ο Ιορδάνης για να αποκτήσει επιτέλους όσα του χρωστάνε η μοίρα και η τύχη; Θα ευοδωθεί ποτέ ο έρωτας του Κάρτερ και της Σεβαστής; Πόσα εμπόδια θα συναντήσει μέχρι να ολοκληρωθεί και πόσο θα ατσαλώσει αυτό τη δύναμή του; Ποια μαύρη μοίρα περιμένει τους Χατζηαβράμογλου στην Ελλάδα; Πού είναι το τρίτο μέρος της τριλογίας; Πού το έχω χώσει;;;;;;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Μπαίνουν στον περιφραγμένο χώρο που τον έχουν διαμορφώσει με παρτέρια, γκαζόν και λουλούδια. Αταίριστα, τόσο αταίριαστα! Εδώ η γη γέννησε τον βράχο. Τον άφησε γυμνό στο έλεος του αέρα. Και εκείνος τον σμίλεξε [sic] με τις πνοές και την υπομονή του. Εδώ φυτρώνουν μόνο τα στοιχεία της φύσης και η δύναμή τους. Οποιαδήποτε αισθητική παρέμβαση είναι περιττή, δεν μπορεί να προσθέσει κάτι, η φύση φρόντισε για όλα. Ο άνθρωπος ήρθε αργότερα» (σελ. 422).

«Ο Έλμερ είχε φτάσει με το πρώτο κύμα της νύχτας, που τώρα πια -Μάρτης, βλέπεις- λες και το έκανε επίτηδες, έγλειφε απαλά την ακρογιαλιά του κόσμου, δεν έπεφτε απότομα όπως το συνήθιζε τους πέντε χειμερινούς μήνες. Αργούσε η άνοιξη ακόμη σ’ εκείνο τον τόπο, η γης ήταν πετρωμένη από το ψύχος, τα γυμνά κλαριά των δέδνρων ούρλιαζαν την ορφάνια τους και ο Ερτζιές, μόνιμα σκεπασμένος από χιόνια όλο τον χειμώνα, ήταν κρυμμένος πίσω από μαύρα σύννεφα» (σελ. 493-494).

«Πατρίδαμ’ αγαπημένη, βουνά και ποτάμια μου, ψυχές των γονιών και των παππούδωνμ’, πώς να σας λατρέψω σε ξένα χώματα; Πού να προσκυνήσω τη σκιά σας, σε ποιον αγέρα να ψιθυρίσω το όνομά σας και να το ξέρει; Ποιο σπίτι θα βρω που θα κουβαλάει το χρώμα της φωνής σας, το φέγγος των ματιών σας, το άγγιγμα των δουλευτάρικων χεριών σας!» (σελ. 535)

Βιβλίο Τα Παλιά Ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δύο εποχές, στο σήμερα και στο τότε. Η εξέλιξη των δύο ιστοριών μου φάνηκε λίγο ανισομερής, μιας και στο σήμερα η Έλσα και ο Άλεξ γνωρίζονται και ερωτεύονται κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής της πρώτης στην Καππαδοκία, οπότε παρακολουθούμε το φλερτ τους και έναν ισχυρό συνεκτικό δεσμό που νιώθουν χωρίς να μπορούν να τον εξηγήσουν. Η συγγραφέας, έμπειρη παρατηρήτρια του ανθρώπινου στοιχείου, μου χάρισε γλαφυρότατες σκηνές από εκδρομή Ελλήνων τουριστών, ακριβώς με το λεξιλόγιο, τις συνήθειες, τις προσωπικότητες, τη συμπεριφορά και τα ευτράπελα που έχω συναντήσει κι εγώ σε αντίστοιχα ταξίδια. Διεισδυτικές ματιές, αληθοφάνεια και ο έρωτας να χορεύει γύρω από τους πρωταγωνιστές, από τους οποίους ο καθένας έχει το δικό του παρελθόν, το οποίο μαθαίνουμε τμηματικά. Μια πολύ χαλαρή ιστορία, με πολλές ενδόμυχες σκέψεις να παρεμβάλλονται με αυθάδεια, όμως κάτι μου λέει ότι η κυρία Κόντζογλου στο επόμενο βιβλίο θα τα ανατρέψει όλα!

Θα αναφερθώ εκτενέστερα λοιπόν στην ιστορία της Σεβαστής και του Έλμερ Αλεξάντερ, η οποία είναι πολυπρόσωπη, με ανατροπές, εξελίξεις, πλούσια σε ήθη και έθιμα, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, χωρίς να κουραστώ ή να μπερδευτώ στιγμή από το πολυπρόσωπο του κειμένου. Στην ιστορία των Χατζηαβράμογλου, ξεδιπλώνεται το απαράμιλλο ταλέντο της κυρίας Κόντζογλου να υφαίνει στον αργαλειό του μυαλού της τις ιστορίες που θέλει να πει, τα στοιχεία που θέλει να τονίσει και τα διδάγματα που θέλει να περάσει. Η ιστορία της Σεβαστής Χατζηαβράμογλου, των γονιών της, των αδελφών της ήταν υπέροχη και απολαυστική. Ξεκίνησε από τη γνωριμία του Αβραάμ με τη Μακρίνα, ενός ζευγαριού που αγαπήθηκε με τον χρόνο, πώς ταίριαξαν, πώς τη ζήτησε ο Αβραάμ, ποιος ο αντίκτυπος στο οικογενειακό περιβάλλον και των δύο, ποια τα αισθήματα της υποταγμένης Μακρίνας που έφυγε από τη φαμελιά της και την αγαπημένη Σινασό για να ζήσει στην πλούσια Καισάρεια, ποιο το εμπόριο και πώς ζούσε ο Αβραάμ μεταξύ Κωνσταντινούπολης, Σμύρνης και Καισάρειας, παρών-απών για τα τέσσερα παιδιά που απέκτησαν, τη Σεβαστή, τον Μποδοσάκη, την Ελισάβετ και τον Συμεών. Τα χρόνια από το 1900 που παντρεύτηκαν ως το 1919 που γνώρισε η μεγάλη τους κόρη τον έρωτα της ζωής της βρίθουν από γεγονότα, περιστατικά, προσωπικότητες, εξελίξεις, ανατροπές, παθήματα, έρωτες, συναισθήματα και πολλά άλλα, που μόνο μια δοκιμασμένη και έμπειρη πένα μπορεί να χαρίσει. Μακάρι να μπορούσα να γράψω κι άλλα, όμως έτσι θα προδώσω άθελά μου σημεία-κλειδιά της υπόθεσης.

Το πρώτο βιβλίο λοιπόν της νέας τριλογίας, που είναι αφιερωμένη στην Καππαδοκία, και διαδραματίζεται σε Σινασό, Καισάρεια, Σαμψούντα, Σμύρνη, Μερζιφούν του Πόντου, με προετοίμασε για μια εξίσου ταραχώδη και συγκλονιστική συνέχεια. Πώς θα δεθούν μεταξύ τους η αγνή, πρωτότοκη, κόρη-μάνα Σεβαστή με τον Βοστονέζο Έλμερ, που διέσχισε τέσσερις μήνες με το πλοίο όλο τον κόσμο για να καταλήξει στο ξακουστό κολέγιο Ανατόλια του Πόντου και να διδάξει; Πόσο βαθιά θα παραμείνει η αγάπη του Αβραάμ και της Μακρίνας; Τι σχέση είχε με τον πατέρα του Αβραάμ η μυστηριώδης γυναίκα με τη μαύρη γάτα; Γιατί ο Αβραάμ αναγκάστηκε να πάρει τον γιο της, Ιορδάνη, στη δούλεψή του; Τι συνέπειες θα έχει αυτό για όλους; Πώς θα είναι η ζωή των πρωταγωνιστών όταν οι φήμες για σφαγές που δείχνουν τόσο θολές μόλις αποβιβάζεται ο στρατός στη Σμύρνη το 1919 γίνουν πραγματικότητα; Πόσο θα αλλάξει τη ζωή της Έλσας του σήμερα το ημερολόγιο της γιαγιάς της, της Σεβαστής, που κρατάει στα χέρια της; Θα βρει ο Αλεξάντερ τις απαντήσεις που ψάχνει για τον μυστηριώδη έρωτα που έζησε ο παππούς του, Έλμερ, στη μακρινή Ανατολή;

Στο πρώτο μέρος λοιπόν των Παλιών Ασημιών, η συγγραφέας επιδέξια τοποθετεί τα πιόνια στη σκακιέρα της, αρχίζει να χτίζει με ήρεμους ρυθμούς την ιστορία της, στήνει και στο βάθος ένα παραβάν που απεικονίζει τα κρίσιμα ιστορικά γεγονότα της εποχής, χωρίς όμως να το αφήνει να παρεμβαίνει επικίνδυνα στην πλοκή και παίρνει θέση για να ξεκινήσει την παρτίδα. Πραγματικά ανυπομονώ για τη συνέχεια!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Την εποχή εκείνη η Σεβαστή άγγιζε τα είκοσι οκτώ, ή έτσι τουλάχιστον έλεγαν οι προξενήτρες, ηλικία κατά την οποία οι ανύπαντρες κοπέλες στέκονταν με το ένα πόδι πάνω από το βάραθρο της απελπισίας και με το άλλο σκαρφάλωναν στο ράφι για τις ανεπιθύμητες γυναίκες» (σελ. 181).

«Και έμεναν οι γυναίκες πίσω, μάνες και πατεράδες μαζί, κυράδες όμως στα σπιτικά τους, δόξα τω Θεώ, όλα τους τα καλά τα είχαν. Διαφέντευαν με αντρική πυγμή το βιος τους, ανέτρεφαν τα παιδιά αυστηρά, τα μόρφωναν όσο συνηθιζόταν, έκαναν προίκες για τα κορίτσια, και σαν τα χρόνια περνούσαν μπορεί και να ξανάσμιγαν με τον άνδρα τους. Τριάντα και σαράντα χρόνια παντρεμένοι, αν μάζευες όλες τις νύχτες σε ένα τσουβάλι, καλά καλά ούτε δυο χρόνια δεν έβγαιναν που είχαν κοιμηθεί μαζί» (σελ. 349).

«…έβγαλε μια κραυγή ίδια με βρυχηθμό θηρίου, που ακούστηκε ως την άκρη της πολης και πιο πέρα, ως την κορφή του μόνιμα χιονισμένου Ερτζιές, τάραξε τους αγουρωπούς καρπούς στις αμυγδαλιές στο Ανδρονίκι, βυθίστηκε στις υπόγειες στοές της Μαλακοπής, χτύπησε στους ανεμοδαρμένους λόφους της κοιλάδας στο Γκιόρεμε, τρύπωσε στις σκαλισμένες στα βράχια παλιές εκκλησιές, πέρασε από τα σοκάκια της Σινασού και έφτασε ως το μοναστήρι των Παλαιών Ασημιών…» (σελ. 442-443).

«Ύστερα θα σκουπίζονται ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους, θα παίρνουν το χάπι της χοληστερίνης, το αντιυπερτασικό και το χάπι για το ζάχαρο και θα κάνουν πως δεν ζηλεύουν, οι μεν γυναίκες υπεράνω κάθε σεξουαλικής επιθυμίας, οι δε άνδρες υποκάτω κάθε σεξουαλικής δυνατότητας» (σελ. 579).

«Η κοινωνία ήταν κλειστή, σφαλιχτή να έλεγε καλύτερα, οι γυναίκες στα σπίτια, μόνο μεταξύ των συγγενών υπήρχαν σχέσεις, η εκκλησία μοναδική έξοδος και διέξοδος για κοινωνικές επαφές, και οι άνδρες φευγάτοι στη Δύση και στην Ανατολή, εξ αυτού οι γυναίκες τους έπρεπε να είναι διπλά προσεχτικές, τριπλά αποκλεισμένες, τετραπλά σεμνές» (σελ. 616).

Βιβλίο Αν ήξερα αλλιώς να σ΄ αγαπώ
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα υπέροχο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο μηνύματα και συναισθήματα, που δεν επικεντρώνεται μόνο στην ιστορία του Νίκου και της Γιολάντας. Η συγγραφέας με υπομονή και με το εξαιρετικά καλοφτιαγμένο υφάδι της γλώσσας της και του στυλ της ξεδιπλώνει την ιστορία της Γιολάντας και του Πέτρου, την οικογένεια των επιχειρηματιών από τον Βόλο από τη μια και την οικογένεια των προσφύγων από την Καππαδοκία από την άλλη. Εκείνη έχει μεγαλώσει μες στην άνεση και τα πλούτη, εκείνος μες στη φτώχεια, μάρτυρας κακοποίησης της μητέρας του από τον πατέρα του. Πουπουλένιες στιγμές από τη μια, βάναυσες από την άλλη. Χωρίς να τους δικαιολογεί, η κυρία Δαμιανού ξεδιπλώνει την ιστορία τους με ισομέρεια και ενδιαφέρον, χωρίς να με έκανε να νιώσω πουθενά ότι διαβάζω κάτι περιττό. Τα ψυχογραφήματα των πρωταγωνιστών είναι ολοκληρωμένα και αληθοφανέστατα.

Η Γιολάντα παρουσιάστηκε αρχικά τόσο δυναμική και αυτάρκης που έφτασα στο σημείο να πω ότι αυτά δε γίνονται και πως αν ήμουν στη θέση της, με στιβαρό οικονομικό υπόβαθρο, γεμάτο κοινωνικό περίγυρο και σχέδια για το μέλλον μου έναν άντρα σαν τον Νίκο θα τον παράταγα από την αρχή. Κι όμως, χωρίς να το καταλάβω, σελίδα τη σελίδα η πρωταγωνίστρια κατάντησε κουρέλι μπροστά μου! Οι σκηνές της κακοποίησης διαδέχονταν η μία την άλλη κι ένιωσα να ασφυκτιώ σε αυτό το ανθυγιεινό περιβάλλον.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο του βιβλίου είναι ότι από κει που έχουμε μια σχετικά στατική εικόνα της πλοκής (με την έννοια ότι αυξάνεται η κακοποίηση αλλά το θύμα παραμένει κοντά στον θύτη του) σταδιακά διακρίνεται μια αγωνία γιατί η σχέση του ζευγαριού περνά σε μια τελείως διαφορετική φάση! Το κοινωνικό κομμάτι αντικαθίσταται από το αστυνομικό και η συγγραφέας ξεδιπλώνει με τις ανατροπές, τις εκπλήξεις και τον χειρισμό της υπόθεσης όλη της τη μαεστρία.

Η κυρία Δαμιανού παίρνει μια ιστορία που συμβαίνει στα διπλανά μας σπίτια, μέσα στις ίδιες τις ζωές μας, και την κάνει κτήμα πολλών. Με καλοδιαλεγμένα λόγια, με ωραίες αλλά και τραγικές σκηνές σε κάνει να θες να ντυθείς με αυτές τις λέξεις της και να βγεις να αντιμετωπίσεις την καθημερινότητά σου. Και μόνο που ασχολήθηκα με τη Γιολάντα, θέλοντας αρχικά να τη σώσω, μετά να τη σφαλιαρίσω, μετά να τη γλυτώσω δείχνει πόσο καλά ξέρει να γράφει η αγαπημένη συγγραφέας και να κρατά κοντά της τον αναγνώστη.

Η κακοποίηση δεν είναι ντροπή, ντροπή είναι η σιωπή. Δεν είστε μόνες σας, μη φοβάστε, σώστε τον εαυτό σας και τα παιδιά σας από τη μάστιγα του άντρα-αφέντη που στην πραγματικότητα δε βλέπει πέρα από τη μύτη του κι αν τον φυσήξετε θα κάνει στην άκρη. Μιλήστε!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ποιος είναι χειρότερος φονιάς; Αυτός που σκοτώνει μια φορά, ακαριαία, ή αυτός που μπήγει αργά το μαχαίρι, ύπουλα, και σκοτώνει πρώτα την ψυχή, ενώ το κορμί σπαρταράει για χρόνια αβοήθητο; Στους δολοφόνους της ψυχής και του μυαλού η δικαιοσύνη δεν αποδίδει κανενός είδους τιμωρία, τους επιτρέπει να κυκλοφορούν ανενόχλητοι, έχουν κύρος και χαίρουν εκτίμησης από την κοινωνία, γιατί είναι ευρηματικοί, είναι έξυπνοι, σκαρφίζονται ένα σωρό τεχνάσματα για να καλύπτουν τα νώτα τους και δεν τους παίρνει μυρωδιά κανείς. Όμως δεν ξέρουν πως αυτοί που βιάζουν τις ψυχές των άλλων έχουν ήδη βιάσει τη δική τους» (σελ. 256)

«Τα θύματα είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, γείτονες του πάνω ή του κάτω ορόφου, τα συναντάμε καθημερινά στις σκάλες, στον ανελκυστήρα, χαιρετούν με χαμόγελο, κι εμείς, που γνωρίζουμε, δε μιλάμε γιατί δε μας αφορά…» (σελ. 314).

Βιβλίο Ακολουθώντας τον ήχο του νέι
Συγγραφέας Έλενα Δαρμή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μα τι ωραία αρχή για ένα μυθιστόρημα! Τι λυρισμός, τι συναίσθημα, τι αλήθειες πηγάζουν μέσα από αυτές τις προτάσεις! Ναι, μ’ αρέσει η Κωνσταντινούπολη, είναι από τους αγαπημένους μου προορισμούς και μου αρέσει πολύ αυτή η περιγραφή. Η συγγραφέας γράφει σε πρώτο πρόσωπο και μάλλον το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό, μιας και η κεντρική ηρωίδα που αφηγείται την ιστορία λέγεται Έλενα.

Η Έλενα λοιπόν, που ανήκει στη μειονότητα της Πόλης, υπάλληλος σε προξενείο, με πολλές δυσκολίες στο επάγγελμά της («Ένας μουσουλμάνος γεννιέται με προνόμια και δικαιώματα, ένας χριστιανός με υποχρεώσεις», σελ. 14) γνωρίζει τη Ναλάν, μια καινούργια υπάλληλο. Η Ναλάν ερωτεύεται τον βιεννέζο Σίγφριδ που κρατείται σε φυλακή λόγω διακίνησης ναρκωτικών και πιστεύει στην αθωότητά του. Έτσι οι δυο γυναίκες δένονται με φιλία κι όταν αποκαλύπτεται ότι ο Σίγφριδ όντως είναι αθώος η Ναλάν τον ακολουθεί στη Βιέννη, όπου παντρεύονται και αποκτούν παιδί («…δυο παιδιά που πήγαιναν αναπόταμα στην καταναλωτική μας εποχή», σελ. 73). Μετά τον ξαφνικό θάνατο της κόρης τους και την απομάκρυνσή τους ο ένας από τον άλλον η Έλενα τους καλεί για ένα ταξίδι στα βάθη της Τουρκίας. Αυτό το ταξίδι θα φέρει αντιμέτωπους τον καθένα με τον εαυτό του, τον φίλο του και τον σύντροφό του, με τα όρια αντοχής και τις δυνάμεις του καθενός, θα γνωρίσουν καλύτερα την προσωπικότητά τους και το χαρακτήρα τους. Ακόμη και η Έλενα έχει στιγμές μέσα στο κείμενο που ξεχνιέται και μιλά απευθείας σε έναν άντρα που έχασε νωρίς από απερισκεψία, κι έτσι κουβαλάει έναν ανολοκλήρωτο έρωτα, μαζί και τα τραύματα και τα κενά που κάτι τέτοιο αφήνει στον καθένα. Είναι αυτό το ταξίδι η λύση τους; Θα γυρίσουν καλύτεροι άνθρωποι; Θα ξεπεράσουν τα προβλήματά τους και τα εμπόδια από αδόκητους θανάτους και ημιτελείς έρωτες;

Μπορεί να ακούγεται βαρύγδουπο και φιλοσοφικό το περιεχόμενο του βιβλίου αλλά δεν είναι, χωρίς να καταντά και αστείο βέβαια. Απλά οι εμπειρίες αυτών των τριών ανθρώπων σταλάζουν μέρα με τη μέρα μέσα από αυτό το ανακουφιστικό ταξίδι. Αυτά που ζουν, οι εικόνες που βλέπουν, οι εντυπώσεις που αποκομίζουν, ο χρόνος που περνά ανέμελα και ανέφελα, σύντομα γλυκαίνει τις αιχμές, μαλακώνει το κενό, χαράζει κάποια δειλά χαμόγελα στα πρόσωπα.

Μαζί με τις περιπέτειες των τριών ανθρώπων μαθαίνουμε και κάποια στοιχεία για κάθε πόλη και περιοχή που περνάνε, χωρίς πολλές φιοριτούρες, απλά και συνοπτικά, ακριβώς για να μην κουραστεί ο αναγνώστης. Μεταφορές και παρομοιώσεις, πλήθος καλολογικά στοιχεία, δυστυχώς όμως και αρκετά τυπογραφικά λαθάκια, συνθέτουν ένα κείμενο ανθρώπινο και ανθρωπιστικό, χαράζουν ανελέητα και ανεξίτηλα τις πορείες των ηρώων και σε καμία περίπτωση δεν σε προετοιμάζουν για το άσχημο τέλος, που κι αυτό με τη σειρά του, παρά την τραγικότητά του, είναι μια λύτρωση, μια απάντηση στις απορίες της ζωής. Η συγγραφέας καταφέρνει να δώσει ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα σε ένα οδοιπορικό που κάποιος άλλος θα μπορούσε να περιγράψει μονοδιάστατα και ανούσια. Ίσως σε κάποιους αυτό το ταξίδι, που είναι και το κυρίως μέρος του βιβλίου, να φανεί περιττό και να σχηματιστεί η γνώμη ότι εδώ η πλοκή κάνει κοιλιά κι ίσως και να συμφωνήσω, αν και όχι τόσο έντονα, πάντως η έλλειψη ανατροπών και πολυεπίπεδης δράσης αντιπαρέρχεται με ωραίο γράψιμο και ψυχολογική, ανθρώπινη υπόσταση και βάθος στους χαρακτήρες.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κάθε αίσθημα είναι πολύ ιδιόμορφο και προσωπικό. Προσαρμόζεται στα πρόσωπα που το προκαλούν και έχει τις δικές του ιδιορρυθμίες. Δεν μπορείς να το εκλάβεις σαν τα σκέλη μιας εξίσωσης που περιμένει λύση και να κινηθείς εν ψυχρώ. Είναι και η στιγμή ένας πολύ δυνατός παράγοντας. Μπορεί κάτι που θα ‘ταν εφικτό σε μια άλλη τομή του χρόνου, σήμερα να παραμένει αδύνατο« (σελ. 75).

«Ένας έρωτας είναι μια ανυπέρβλητη έλξη για μια επιλογή μας που τοποθετήσαμε στο βάθρο του τέλειου και που νομίζουμε απρόσιτη« (σελ. 89).