Βιβλίο Σημαίες
Τίτλος πρωτοτύπου Flags
Συγγραφείς Jonathan Litton / Laura Knowles
Εικονογράφος Natalia Rojas Castro
Μεταφραστής Ειρήνη Παϊδούση
Κατηγορία Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Μεταίχμιο

Οι Jonathan Litton και Laura Knowles μας εισάγουν στον κόσμο των εθνικών σημαιών, μιας και η κάθε χώρα μπορεί να έχει και άλλου είδους, όπως ναυτικές και στρατιωτικές, τοπικές κλπ. Οι εθνικές σημαίες λοιπόν αντιπροσωπεύουν την ιστορία, τις φιλοδοξίες, τα τοπία και τον πολιτισμό των εθνών. Άλλες υπάρχουν εδώ και αιώνες, άλλες είναι πρόσφατες, άλλες είναι απλές και άλλες έχουν απίστευτες λεπτομέρειες. Το βιβλίο ξεκινάει με έναν κατατοπιστικό πρόλογο για τα γενικά χαρακτηριστικά, την ιστορία και την ανατομία μιας σημαίας. Τι ρόλο έπαιξε σε ιστορικές περιόδους, πώς ήταν ο κόσμος πριν από αυτήν, πώς ξεχώριζαν οι λαοί, πώς μετέβη η ανθρωπότητα από το κοντάρι στο ύφασμα και στο μετάξι, από τα ξεχωριστά σύμβολα των ισχυρών οικογενειών του Μεσαίωνα στην απαραίτητη ένδειξη της ταυτότητας; Επίσης, τι ρόλο παίζει ο ιστός και τι τοποθετείται προσίστια και αφίστια, τι είναι το φόντο ή έδαφος και το επίθεμα, ποια είναι τα βασικά σχέδια (εντυπωσιάστηκα με το σιρίτι και τη διχάλα), πώς χρησιμοποιούνται τα φύλλα σχεδίασης για μια σημαία, ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες αναλογίες, ποια είναι η πιο μακρόστενη εθνική σημαία;

Στη συνέχεια ταξιδεύουμε χωριστά και ευδιάκριτα σε κάθε ήπειρο, με μια πληθώρα συναρπαστικών πληροφοριών. Η ύλη του κάθε κεφαλαίου είναι χωρισμένη σε μικρές παραγράφους που είναι γραμμένες απλά και κατανοητά και με μια δομή που μας περνάει από το γενικό (χώρα) στο ειδικό (κρατίδια, πόλεις, περιοχές κλπ.), με αποτέλεσμα να συμπληρώνεται κομμάτι κομμάτι το ιστορικό των εκάστοτε σημαιών και ταυτόχρονα να καταγράφονται η ιστορία και οι διάφορες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές τους. Τα παιδιά μπορούν να διαβάσουν ό,τι θέλουν, με όποια σειρά θέλουν ενώ το χρήσιμο και απαραίτητο ευρετήριο στο τέλος μας δείχνει σε ποιες σελίδες αναφέρεται η χώρα για την οποία θέλουμε να ψάξουμε. Σημαντική βοήθεια παρέχει και το γλωσσάρι που παραθέτει σε αλφαβητική σειρά σημαντικούς ορισμούς του βιβλίου και τους επεξηγεί όπως πάντα συνοπτικά και εύληπτα.

Η Ευρώπη έχει πολλές απλές σημαίες, γιατί προέρχονται από τον καιρό των μαχών, οπότε ήταν απαραίτητο να αναγνωρίζει κανείς από μακριά τον φίλο και τον εχθρό. Επίσης, επειδή υπάρχουν κυρίως χριστιανικές ρίζες, έχουμε πολλούς σταυρούς. Γιατί μοιάζουν οι σημαίες της Ολλανδίας και της Ρωσίας; Τι είναι το τρισκέλιον της Νήσου Μαν; Πώς θα φαινόταν η βρετανική σημαία αν ήταν από πάνω ο σταυρός του Αγίου Ανδρέα και όχι του Αγίου Γεωργίου που επικράτησε; Ποια είναι η παλαιότερη εθνική σημαία; Ποια είναι η μικρότερη ανεξάρτητη χώρα του κόσμου; Γιατί το μοβ είναι το πιο σπάνιο χρώμα και σε πόσες σημαίες εντοπίζεται; Σε αυτήν την ενότητα, μπερδεύτηκα με τις σημαίες των βόρειων χωρών (Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία, Δανία, νήσοι Φερόες), για να μην αναφερθώ στην Ολλανδία και το Λουξεμβούργο ή στη Γερμανία και στο Βέλγιο ενώ μου άρεσε που η Ελλάδα έχει τη σημαία με τις περισσότερες λωρίδες στην Ευρώπη.

Από την άλλη, οι εθνικές σημαίες της Ασίας ποικίλλουν όσο και οι λαοί της κι έχουν άφθονους θρησκευτικούς συμβολισμούς, άλλωστε είναι μια ήπειρος όπου γεννήθηκαν έντεκα σημαντικές θρησκείες. Ποια θεωρείται η πιο περίπλοκη σημαία στον κόσμο; Ποια είναι η μοναδική εθνική σημαία με ομπρέλα; Τι συμβολίζουν οι πέντε ακτίνες του αστεριού του Βιετνάμ; Πώς συνδέονται το ροδάνι και το ντάρμα τσάκρα με τη σημαία της Ινδίας; Πού βρίσκεται ο ψηλότερος ιστός του κόσμου; Ποια χώρα απαγορεύει την απεικόνιση της σημαίας σε άλλα αντικείμενα; Τι σημαίνουν τα διακοσμητικά ισλαμικά κείμενα στις σημαίες του Ιράκ και της Σαουδικής Αραβίας; Ποια είναι η μοναδική χώρα της οποίας η σημαία δεν είναι ούτε παραλληλόγραμμη ούτε τετράγωνη; Σε τι διαφέρει το ντρουκ από τους δράκους της Δύσης; Με εντυπωσίασε πάντως που η Κίνα απαγορεύει τις τοπικές σημαίες, με εξαίρεση όμως το Χονγκ Κονγκ και το Μακάο.

Στην Αμερική, μια ήπειρο που διαμορφώθηκε από την Ισπανία, τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία, θα συναντήσουμε μεγάλη ποικιλία σημαιών, με πολλούς συμβολισμούς από τους ιθαγενείς. Ποια είναι η μοναδική σημαία με την απεικόνιση γράμματος; Πόσες φορές έχει βρεθεί η σημαία των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής στη σελήνη; Ποια χώρα έχει δύο επίσημες εθνικές σημαίες και πόσο διαφέρουν μεταξύ τους; Πώς συνδέεται η Καραϊβική με την Αφρική; Σε ποιες σημαίες βρίσκεις ανθρώπους; Απ’ την άλλη, η Αφρική φιλοξενεί 54 χώρες, τις περισσότερες από κάθε άλλη ήπειρο, με κοινό στοιχείο των σημαιών τους το πεντάκτινο αστέρι, που αντιπροσωπεύει την ενότητα, την ελευθερία ή τη ζωή. Ποια είναι τα παναφρικανικά χρώματα; Σε τι διαφέρει η σημαία του Εσουατίνι από τις άλλες αφρικανικές χώρες; Ποια είναι η πιο εντυπωσιακή και πολύχρωμη σημαία του κόσμου; Τι ήταν το απαρτχάιντ; Τι απεικονίζεται στη σημαία του Λεσότο; Τέλος, η Ωκεανία καλύπτει ένα τεράστιο κομμάτι ωκεανού κι έχει τη μικρότερη έκταση γης απ’ όλες τις ηπείρους και τους λιγότερους κατοίκους. Οι σημαίες της συνδέονται λοιπόν με τη θάλασσα και τα αστέρια είτε ως αστερισμοί είτε ως Σταυρός του Νότου είτε ως Άστρο της Κοινοπολιτείας. Ποια σημαία έχει δόντι αγριόχοιρου; Ποιο είναι το πουλί του παραδείσου και πού χρησιμοποιούνται τα φτερά του; Σε ποιες χώρες συναντάμε σημαίες με στοιχεία της κουλτούρας των ανθρώπων της;

Οι ενότητες των ηπείρων χωρίζονται από δισέλιδα με γενικές θεματικές πληροφορίες, όπως για τα χρώματα, για τα θρησκευτικά σύμβολα, για τον ρόλο του ήλιου και της σελήνης, για τα ζώα, καθώς και με αστεία και παράξενα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Για την εικονογράφηση της Natalia Rojas Castro τα σχόλια περιττεύουν. Άνθρωποι, σημαίες, σχεδιασμοί χωρών, κρατών και ηπείρων, πόλεις και φυσικά τοπία, σημαντικές προσωπικότητες (αν και αποτυπώνονται πολύ αμυδρά, χωρίς έμφαση στη λεπτομέρεια, κάτι που δεν είναι απαραίτητα κακό), μικρές εικόνες μέσα σε μεγαλύτερες, απίθανες και ευφάνταστες λεπτομέρειες, εκατομμύρια χρώματα, σωστές τοποθετήσεις και διαστάσεις, όλα αυτά δημιουργούν ένα μεγάλο, χορταστικό, απολαυστικό πανόραμα του κόσμου που ενισχύει τη φαντασία των παιδιών, βοηθάει στην καλύτερη απεικόνιση του κειμένου και ζωντανεύει αξιέπαινα τη σκληρή δουλειά των συγγραφέων.

Οι «Σημαίες» των Jonathan Litton και Laura Knowles είναι ένα κείμενο γεμάτο με χιλιάδες λεπτομέρειες και συναρπαστικά μυστικά. 195 ανεξάρτητες χώρες σε έξι ηπείρους και οι αντίστοιχες σημαίες τους αναφέρονται σε αυτό το εκπληκτικό και απολαυστικό ταξίδι στον χρόνο, στην ιστορία, στη γεωγραφία, ένα ταξίδι που δε σταματάει ποτέ, μιας και οι σημαίες εξακολουθούν ν’ αλλάζουν, με τη σημασία τους να επηρεάζεται από γεγονότα που ακόμα δεν έχουν συμβεί. «Το ιστορικό των αλλαγών στις σημαίες και τη σημασία τους μάς φανερώνει πως η ιστορία είναι ζωντανή»! Το ξεφύλλισα, το διάβασα, το μελέτησα, το αγάπησα.

Βιβλίο Γεωγραφία για εντελώς αγεωγράφητους 
Συγγραφείς Η γεωγραφία είναι πολύ κουλ
Κατηγορία Non fiction / Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ας ξεκινήσουμε με δύο καίριες αλήθειες: έχουμε συνδέσει «τη διαδικασία της μάθησης με τη μαραζωτική και ξενέρωτη εμπειρία του σχολείου» και «σχεδόν όλοι είμαστε αγεωγράφητοι και αυτό είναι λογικό». Επομένως, αν θέλουμε από μόνοι μας να μάθουμε πράγματα, αν μας λείπει η πραγματική και ουσιαστική μάθηση, αν η κοιμισμένη παιδική μας περιέργεια ξεκουράστηκε αρκετά με άφθονο ύπνο, αυτό το βιβλίο είναι η καλύτερη ευκαιρία να ξεκινήσουμε από την αρχή και με τους δικούς μας ρυθμούς να μάθουμε, να γνωρίσουμε, να κατανοήσουμε και να θαυμάσουμε την ομορφιά και τη μαγεία του πλανήτη μας. Ας μην ξεχνάμε πως η γεωγραφία είναι η πιο κατάλληλη αφετηρία για να κατανοήσουμε την ιστορία και την επικαιρότητα, οπότε οι απορίες που γεννιούνται οδηγούν σε νέο ψάξιμο κ. ο. κ. «Είναι η γνωριμία με τον χώρο στον οποίο συμβαίνουν όλα και έχει ενδιαφέρον γιατί πολλές φορές ο χώρος ο ίδιος καθορίζει τα γεγονότα. Η πορεία του ανθρώπινου είδους (και όχι μόνο) έχει καθοριστεί σε τεράστιο βαθμό από τη γεωγραφία και είναι κρίμα που της έχει κολλήσει η ρετσινιά του πιο βαρετού μαθήματος» (σελ. 7).

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία ξεκάθαρα κεφάλαια: τα Βασικά με χιλιάδες διευκρινίσεις πάνω στους χάρτες, στα κράτη, στο φυσικό περιβάλλον, στα σύνορα, στην Ιστορία κλπ., τις Συχνές απορίες και παρεξηγήσεις που συμπληρώνουν τις πρώτες γνώσεις και τις Εξυπνάδες, οπότε αφήνεσαι εντελώς ελεύθερος να γελάσεις και να μάθεις μέσα από ερωτήσεις που πολύς κόσμος θεωρεί χαζές αλλά είναι πέρα για πέρα σωστές. Μικρά υποκεφάλαια, ακόμη πιο μικρές και συμπυκνωμένες παράγραφοι, παραστατική εικονογράφηση που βοηθάει πάρα πολύ, πολλά και διαφορετικά χρώματα που στηρίζουν ακόμη περισσότερο τον τρόπο μάθησης, διάσπαρτο χιούμορ και αστείες παρατηρήσεις, ο συνδυασμός της επιστημονικής γνώσης με τον προφορικό, οικείο και άμεσο λόγο (χρησιμοποιείται το β΄ ενικό πρόσωπο), η ξεκάθαρη και βοηθητική δομή είναι τα βασικότερα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που με έπιασε από το χέρι και με οδήγησε σωστά στον αρχικά δύσβατο κόσμο της γεωγραφίας και με γέμισε ιδέες, απορίες, σκέψεις και προβληματισμούς.

Από την αρχή παθαίνεις «Ένα μικρό σοκ»: Μόνο το 29% της γης είναι ξηρά και μάλιστα μόνο το 1% κατοικείται, δηλαδή αν ενώναμε όλες τις πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά κλπ. θα δημιουργούνταν μια αστική έκταση όση το ¼ της ερήμου Σαχάρα! Κι όσο προχωρούσα και βυθιζόμουν στον κόσμο που με περιβάλλει, απορροφημένος από τις γεωπολιτικές και στρατηγικές μεταβολές, να σου και η ατάκα: «Η Ασία όμως, που είναι και τεράστια, είναι ένα γεωμορφολογικό τουρλουμπούκι» (σελ. 52). Επίσης, δεν ήξερα πως οι ωκεανοί, που φαίνονται σα βαρετές και άδειες εκτάσεις, σφύζουν από ζωή! Ω, ναι! Το 95% όλων των έμβιων όντων του πλανήτη ζει στους ωκεανούς, οι οποίοι είναι και ο πραγματικός πνεύμονας του πλανήτη, γιατί εκεί παράγεται το 70% του οξυγόνου της ατμόσφαιρας! Πιο συγκεκριμένα, ο Ειρηνικός είναι μεγαλύτερος σε έκταση απ’ ό,τι όλη η ξηρά της γης μαζί, στα νησιά του ζουν 15.000.000 άνθρωποι, χώρια ο πληθυσμός της Αυστραλίας ενώ ταυτόχρονα στα νερά του έχουν γίνει πάνω από 1000 πυρηνικές δοκιμές! Τι άλλο να σημειώσω; Α, ναι! Μπορώ να φτιάξω ένα δικό μου κράτος; Με βάση το Διεθνές Δίκαιο μπορώ αλλά: πρέπει να είναι σε εδαφική περιοχή που δεν ανήκει ήδη σε άλλον, να έχει μόνιμο πληθυσμό, δική του κυβέρνηση που να συνεννοείται με τα άλλα κράτη, να έχει σύνταγμα, νόμους, σημαία και εθνικό ύμνο, να έχει κηρυχθεί ανεξάρτητο και να το αναγνωρίζουν τα υπόλοιπα κράτη!

Αυτά είναι ελάχιστα μόνο δείγματα γραφής και γνώσης που βρήκα στο εκπληκτικό «Γεωγραφία για εντελώς αγεωγράφητους». Ταξίδεψα, έμαθα, προβληματίστηκα, ξεκαθάρισα, συνειδητοποίησα και θαύμασα την ομορφιά και τις εξελίξεις του γύρω μας κόσμου. Ποια είναι η ψηλότερη κορυφή της Αυστραλίας και γιατί δε βρίσκεται στην Αυστραλία; Γιατί δεν πρέπει να ταυτίζουμε την έννοια του κράτους με την έννοια του έθνους; Ποιες είναι οι χώρες με τη μεγαλύτερη και ποιες με τη μικρότερη έκταση; Γιατί η Ινδονησία έχει μουσουλμανικό πληθυσμό και μάλιστα τον μεγαλύτερο της Νοτιοανατολικής Ασίας; Ποιο είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Αφρική και λειτούργησε ως εμπόδιο στην ανάπτυξη της ηπείρου και γιατί είναι τόσο φτωχές οι χώρες της ενώ έχουν τόσο φυσικό πλούτο; Τι είναι η μερκατορική προβολή ενός χάρτη; Ποια είναι η διαφορά μεταξύ Αγγλίας, Μεγάλης Βρετανίας και Ηνωμένου Βασιλείου; Αυτές και χιλιάδες άλλες ερωτήσεις βρίσκουν απαντήσεις σε αυτό το βιβλίο και περιμένουν τον καθένα από μας να ψαχουλέψει, να ξεφυλλίσει, να μάθει και να κατανοήσει!

Βιβλίο Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης 
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένας πραγματικός συγγραφικός άθλος γιατί παραθέτει όλα όσα έγιναν από το 1832 έως το 1899 σε όλες τις σημαντικές ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και του εξωτερικού αλλά με τέτοιο τρόπο που δε με κούρασε στιγμή. Χιλιάδες ονόματα, χιλιάδες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, χιλιάδες «κόλπα» και ευκαιρίες, ποικίλες κι ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ιστορικά πρόσωπα ανάμικτα με μυθιστορηματικά παρουσιάζονται σε 683 πυκνογραμμένες σελίδες με τέτοιο τρόπο που ήθελα να διαβάσω λίγο ακόμη κάθε φορά που έπρεπε να σταματήσω προσωρινά. Χωρίς να έχουμε διεισδυτικά ψυχογραφήματα, χωρίς να χρειάζεται να κρατάω σημειώσεις αφού τα πρόσωπα που παρελαύνουν προχωρούν την ιστορία παρακάτω χάρη στις επαγγελματικές και κοινωνικές κυρίως ενέργειες κι όχι τόσο στις προσωπικές, ξετυλίγονται περιστατικά και καταστάσεις που αντικατοπτρίζουν ακριβώς τις βάσεις του εμπορίου, της οικονομίας και της ναυτιλίας που συναντάμε ακόμη και σήμερα, σε πιο εξελιγμένη βέβαια μορφή. Ένα πικάντικο κουτσομπολιό εδώ, μια επιστολή πιο κει, κινηματογραφικοί και στακάτοι διάλογοι παραπέρα, με ιδιωματισμούς στο λεξιλόγιο που χαρίζουν αυθεντικότητα, μετρημένα καλολογικά στοιχεία, επιλεγμένες σκηνές δράσης, όλα αυτά βοηθάνε την πλοκή να προχωρήσει και μας δείχνουν την ακμή του εμπορίου, την ώθηση που χάρισε στη ναυτιλία η ατμοπλοΐα, το ξεκίνημα των χρηματιστηρίων, τις οικονομικές συναναστροφές με τα επιτόκια, τις εγγυητικές ρήτρες, τα κεφάλαια, τα δάνεια κλπ., τη μεταπήδηση από τη μια ευκαιρία στην άλλη (εμπόριο σιτηρών που ξεπέφτει με τον Κριμαϊκό πόλεμο, παρείσφρηση των ξένων δυνάμεων στην οικονομική ροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οπότε ο ελληνικός εμπορικός κόσμος στρέφεται είτε στον λευκό χρυσό της Αιγύπτου -το βαμβάκι- ή στο Σίτι του Λονδίνου κι αρχίζει να δημιουργεί ένα σημαντικό παγκόσμιο κέντρο οικονομίας) και πάρα πολλά άλλα. Άλλωστε οι ευκαιρίες έβριθαν, «αρκεί να ήσουν έτοιμος να ριχτείς στη φωτιά»!

Είμαστε σ’ έναν κόσμο και σε μια εποχή φερεγγυότητας, «μπέσας», όπου ο λόγος είναι συμβόλαιο και στήνονται δίκτυα αξιόλογων, έμπιστων και έξυπνων συνεργατών αφού δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή άλλοι τρόποι άμεσης και γρήγορης πληροφόρησης. Άλλωστε, όλα ξεκίνησαν από την καταστροφή της Χίου το 1822, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται αυτό, μιας και οι άνθρωποι που δραπέτευσαν από τη σφαγή και τον όλεθρο κατάφεραν να ορθοποδήσουν, να στήσουν επιχειρήσεις και περιουσίες και να δημιουργήσουν έναν σχετικά κλειστό κύκλο Χιωτών όπου στηρίζει και βοηθάει ο ένας τον άλλον μα κι είναι ανοιχτοί σε νέους αξιόλογους και φερέγγυους συνεργάτες. Αυτοί οι άοκνοι και ακάματοι άνθρωποι δεν είχαν μόνο σημαντική εμπορική δραστηριότητα αλλά και δικά τους ιστιοφόρα πλοία για τη μεταφορά των αγαθών στις αγορές Ανατολής και Δύσης, κάτι που περιόριζε αρκετά το κόστος και το ρίσκο. Τα κεφάλαια και τα ονόματα στήνονται με μεγάλο κόπο και σκληρή δουλειά, όλες οι εργασίες γίνονται χάρη σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα πολύτιμων κρίκων, που ο καθένας οφείλει να έχει μάτια και αυτιά ανοιχτά εν όψει ευκαιριών και καταστροφών και να μην παρασύρεται από απάτες ή φήμες. Και οι γυναίκες; Αχ, οι γυναίκες, υποταγμένες στις κουβέντες μεταξύ αντρών, αντικείμενα αγοραπωλησίας, με τις προίκες να αλλάζουν χέρια για επενδύσεις ή για χάσιμο (ανάλογα τις ικανότητες του γαμπρού), χωρίς περιθώρια άλλης γνώμης πλην αυτής του πατέρα, του αδελφού, του θείου. «Ο γάμος άλλωστε δεν ήταν υπόθεση έρωτα αλλά καλής καταγωγής, κοινωνικής κατάστασης και εμπορικής συναλλαγής, όπερ μεταφραζόταν σε καλή προίκα» (σελ. 45). Βέβαια, αν μείνουν νωρίς χήρες παίρνουν την εκδίκησή τους και ζουν ζωή χαρισάμενη, έχοντας πλέον το προνόμιο να διαλέξουν αυτές τον επόμενο σύζυγο ή εραστή. Προς Θεού, όλα αυτά δεν καταγράφονται ελαφρά τη καρδία γιατί είναι ολοφάνερο πόσο πολύ συμπονά η Ελένη Κεκροπούλου αυτήν την έλλειψη επιλογών, φωτίζοντας σποραδικά αρκετές περιπτώσεις τέτοιων γυναικών, ποιες σήκωσαν κεφάλι, ποιες εκδικήθηκαν, ποιες υπέκυψαν κλπ. και με τι συνέπειες.

Σε ποιον να πρωτοαναφερθώ και ποιον ν’ αφήσω απ’ έξω; Ο Ηπειρώτης έμπορος Δημήτριος Ζαφειρόπουλος απέκτησε περιουσία με τα σιτηρά και τα μεταξωτά κι έγινε τσελεμπής (εξέχων) και δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει: «Όπου τα γρόσια κι η πατρίς»! Ο Γεώργιος Ζαρίφης, μορφωμένος κι από σημαντική οικογένεια, πρωτότοκος επτά παιδιών, γραμματεύς στην Ελλάδα επί Καποδίστρια, μετά τη δολοφονία του οποίου, απογοητευμένος για τα μαύρα χρόνια που έρχονταν για την πατρίδα του, επέστρεψε στην Πόλη για μια νέα αρχή. (αναλυτικά εδώ). Ο Αλέξανδρος Κωνσταντίνος Ιωνίδης (1810-1890), σύζυγος της Ευτέρπης, αδελφής του Κωνσταντίνου Σγούτα, γιος μεγαλέμπορου υφασμάτων στο Μάντσεστερ, ασχολείται με τις τράπεζες, έχοντας συνεργαστεί από τους πρώτους με τη νεοϊδρυθείσα τράπεζα του ζάπλουτου Νέιθαν Ρότσιλντ, ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας. Ο Αβραάμ Σαλομόν Καμόντο, ένας από τους σημαντικότερους τραπεζίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ακόμη μνημονεύεται στην Κωνσταντινούπολη, οι Εμμανουήλ και Θεόδωρος Μπαλτατζής, ο Τομαζής (Θωμάς) Ράλλης, ο πρώτος των πρώτων στο εμπόριο της Πόλης, ο Στράτφορντ Κάνινγκ, ξάδελφος του φιλέλληνα Τζωρτζ, «μια αλαζονική επιβλητική φιγούρα» και πολλοί άλλοι. Ζουν παράλληλα πλούσιοι και φτωχοί, μαικήνες και μεροκαματιάρηδες, όλοι τους αγωνίζονται σε αυτήν την καλειδοσκοπική πόλη: «Ο παραβατικός υπόκοσμος -κλέφτες, ληστές, φονιάδες, παραχαράκτες- κρυμμένος σε λαβυρινθώδεις γειτονιές… δρούσε παράλληλα με τον διαβιωτικό αγώνα των πολλών κοινωνικών διαστρωματώσεων της Πόλης» (σελ. 190).

Γύρω απ’ όλο αυτό το μελίσσι ίπταται, περιφέρεται και αρπάζει ευκαιρίες ο Ανδρίκος Τσιγγρός (ο μετέπειτα Ανδρέας Συγγρός, 1830-1899) που φτάνει το 1845 στην Κωνσταντινούπολη για να δουλέψει, χάρη στον αδελφό του, Γεώργιο, που εργάζεται στο γραφείο του Ζωρζή Απαλύρα, στο πλάι του εμπόρου Νικολάου Δαμιανού. Μέσω των γονιών του Αντρίκου, του Δομένικου και της Νικολέτας, βιώνουμε τα γεγονότα της σφαγής στη Χίο το 1822, τις μετακομίσεις τους σε Τήνο, Κωνσταντινούπολη, Άνδρο και Σύρο κ. π. ά. Πρόκειται για μια πανέξυπνη προσωπικότητα και ταυτόχρονα για έναν γοητευτικό άντρα, λάτρη του ποδόγυρου μεν, εχθρού του «υμεναίου» δε! Παρατίθενται όλες οι οικονομικές, κοινωνικές και διπλωματικές του κινήσεις, πώς ανέβηκε σε υψηλά κλιμάκια, πώς, πότε και γιατί απέτυχε σε κάποια σχέδια, πώς κατάφερε να ξαναφτιάξει την περιουσία από το μηδέν, πώς διέβλεπε τις αλλαγές σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, πώς διέπρεψε στο εμπόριο και χρησιμοποίησε την περιουσία του για να στραφεί στον τραπεζικό και στον χρηματιστηριακό κλάδο, φτάνοντας να δανείζει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πώς τελικά επέλεξε την Αθήνα για τα τελευταία του χρόνια και πώς μπλέχτηκε με το σκάνδαλο των σκωριών, πώς ίδρυσε την πρώτη ιδιωτική τράπεζα μετά από αγώνα δρόμου κατά του Ευάγγελου Μπαλτατζή, πώς ανεβοκατέβαζε κυβερνήσεις κ. ά.

Εδώ είναι και το αδύναμο σημείο του μυθιστορήματος, μιας και από τη στιγμή που ο Συγγρός επεκτάθηκε στα χρηματοπιστωτικά, η συγγραφέας, στην προσπάθειά της να δείξει το πλαίσιο στο οποίο κινούνταν αυτός ο άντρας, παρασύρθηκε αναφέροντας χιλιάδες λεπτομέρειες από τις συναλλαγματικές, τα δάνεια, τα επιτόκια, τα λογιστικά που μου γέννησαν θαυμασμό για το βάθος της μελέτης και ταυτόχρονα για τον τρόπο που αποδόθηκαν στο μυθιστόρημα, έφτασα όμως σε σημείο κόπωσης. Η Ελένη Κεκροπούλου πάντως, παρ’ όλο που θαυμάζει την επιτηδειότητά του και παρακολουθεί στενά τις θαυματουργές του δραστηριότητες, αφού ήταν άνθρωπος που αναγνώριζε τις ευκαιρίες, αφήνει και διακριτικές λοιδωρίες να υπεισέλθουν για να συμπληρώσουν την εικόνα του εθνικού αυτού ευεργέτη: «…μεθυσμένος από τον πυρετό της σίγουρης κερδοσκοπίας, θαμών των διαδρόμων των διαφόρων ξένων πρεσβειών αλλά κυρίως της γαλλικής και της αγγλικής και πάντα protégé της ολλανδικής» (σελ. 261) και κυρίως «Το φαίνεσθαι επισκίαζε ολότελα το είναι» (σελ. 554). Γύρω από αυτόν τον λαμπερό λοιπόν φάρο δρουν, κινούνται, υπολογίζουν, μετρούν, δημιουργούν και όλοι οι υπόλοιποι.

Στις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύει το Σταυροδρόμι ή Πέραν με τα τοπόσημά του, τους δρόμους του, τα μαγαζιά του, καταγράφεται τεκμηριωμένα η παρουσία του Ελληνισμού της Πόλης, δηλαδή πού και πώς εργάζονταν, πού διασκέδαζαν (λέσχες, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, θέατρα), πού συναντιούνταν, πώς επικοινωνούσαν, τι δραστηριότητες ανέπτυσσαν οι ξένες πρεσβείες και πόσο κομβική ήταν η παρουσία τους για όλα αυτά τα δούναι και λαβείν, τι μυστικές συμφωνίες και ανταγωνισμοί υλοποιούνταν σε μια κοσμοπολίτικη περιοχή γεμάτη σημαντικούς ανθρώπους, Φραγκολεβαντίνους και Ρωμιούς. Ξεδιπλώνονται και καταγράφονται τα αίτια και τα αιτιατά της οικονομικής ανόδου του ελληνικού στοιχείου, οι λόγοι τυχόν εκπεσμού και πτώχευσης, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 19^ου αιώνα με το τανζιμάτ του 1839 (Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ) από τον νέο σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ να καλεί επιτέλους τις χώρες της Δύσης να επενδύσουν κεφάλαια στη διψασμένη και πλούσια αγορά της Εγγύς Ανατολής, μιας και η οθωμανική διοίκηση ξοδεύει περισσότερα από αυτά που εισπράττει από τους φόρους κι αυτά μόνο στην αρχή! Ακόμη κι ο πόλεμος της Κριμαίας (1853-1856) υπήρξε πηγή πλουτισμού και μεγάλη ευκαιρία για τον οποιονδήποτε κατάφερνε να εφοδιάσει με κάτι τον γαλλικό και τον αγγλικό στρατό: «Και τι δεν κατανάλωναν!» Η συγγραφέας έχει μείνει άφωνη: «Γενική ασωτία και ανέμελη ευωχία εν μέσω πολέμου» (σελ. 263)! Γέμισε ο τόπος οψίπλουτους και αλαζόνες επιδειξίες αλλά και άνοιξε ο δρόμος για χρηματοδοτήσεις και δάνεια από Αγγλία και Γαλλία, οπότε οι ξένοι άρχισαν να εισχωρούν στα οικονομικά της Αυτοκρατορίας και να τρώνε από το παχυλό κομμάτι που ανήκε επί πολλές δεκαετίες στους Ρωμιούς! Πώς το χάνι του Γαλατά όπου πωλούνταν χαβιάρι εξελίχθηκε σε κέντρο χρηματιστικών και τραπεζικών γραφείων κι από κει σε Χρηματιστήριο; Πώς αναπτύχθηκαν, πού διοχετεύθηκαν, πώς εμπλουτίστηκαν, πώς αυξήθηκαν και τελικά πώς εξανεμίστηκαν οι μεγάλες ελληνικές περιουσίες κατά την ακμή του ελληνισμού της Πόλης ως τα τέλη του 20ού αιώνα; Τι άλλαξε στο εμπόριο με τα ατμόπλοια που αντικατέστησαν τα ιστιοφόρα και με τον σιδηρόδρομο; Πώς άρχισε σταδιακά η Κωνσταντινούπολη να παύει να είναι το κέντρο του εμπορίου και πώς επηρέασε αυτό τις περιουσίες και την εμπορική δραστηριότητα των Ρωμιών;

«Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» της Ελένης Κεκροπούλου είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ξεδιπλώνονται ο πλούτος και η ευμάρεια ανθρώπων έξυπνων και με ένστικτο καθώς και οι βάσεις της αριστοκρατίας και της ναυτιλίας που αναπτύχθηκαν στην Αθήνα ειδικότερα και στην Ελλάδα γενικότερα τον 20ό αιώνα. Είναι το χρονικό του ελληνικού πνεύματος που θριάμβευσε (ναι, εκμεταλλευόμενο ευκαιρίες και κατά καιρούς πατώντας επί πτωμάτων αλλά έτσι είναι οι επιχειρήσεις) και μεγαλούργησε, αφήνοντας όμως και σημαντική παρακαταθήκη μέσω δωρεών και ευεργετημάτων στον ελληνισμό. Χιλιάδες πληροφορίες, χιλιάδες πρόσωπα, χιλιάδες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που δίνονται μέσα από μικρές μα ολοζώντανες και ρεαλιστικές σκηνές συγκροτούν ένα κείμενο που με διαφώτισε σε πολλά σημεία για το παρελθόν της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Το τέλος είναι κάπως αόριστο βέβαια, μιας και δείχνει πως αυτός ο πακτωλός ενεργειών δε φαίνεται να σταματάει πουθενά κι έτσι δεν έχουμε κάποια ολοκλήρωση, κάποιον κύκλο που να ολοκληρώνει την πλοκή (εκτός κι αν η συγγραφέας έχει στο μυαλό της να συνεχίσει με νέο μυθιστόρημα). Το βιβλίο είναι ένα καλογραμμένο, τεκμηριωμένο και άκρως ενδιαφέρον χρονογράφημα του ελληνισμού του 19^ου αιώνα που διέπρεψε στις ελληνικές παροικίες του τότε γνωστού κόσμου, μια ελληνικά γραμμένη «Μπελγκρέιβια» και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Retroland: Ιστορικός τουρισμός και η αναζήτηση για το αυθεντικό
Τίτλος πρωτοτύπου Retroland: Geschichtstourismus und die Sehnsucht nach dem Authentischen 
Συγγραφέας Valentin Groebner
Μεταφραστής Αρετή Βάνα
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον δοκίμιο σχετικό με τον τουρισμό, με τις φιλοδοξίες που γεννιούνται από ένα ταξίδι, με τις συνθήκες που δημιουργούν είτε τεχνηέντως είτε με αυθεντικότητα οι ιστορικοί προορισμοί μα πάνω απ’ όλα αφορά την ψυχολογία του τουρίστα και το πώς ο ίδιος οφείλει να προετοιμαστεί για κάθε ταξίδι από ψυχοκοινωνικής άποψης. Το βιβλίο είναι διαχωρισμένο σε ενότητες, που οδηγούν σταδιακά τον αναγνώστη στην καρδιά του προβληματισμού που απασχολεί τον συγγραφέα. Ξεκινάμε με τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στον επιστημονικό και τον εμπορικό χειρισμό των υπολειμμάτων του παρελθόντος, ταξιδεύουμε στον Μεσαίωνα όπου για πρώτη φορά αναδημιουργήθηκαν ιστορικά σκηνικά για να τα επισκεφθούν προσκυνητές (Sacri Monti), επιστρέφουμε στον 19^ο αιώνα όπου στενάχωρα, άσχημα και θλιβερά κτίρια και δρόμοι μετατράπηκαν σε γραφικές πόλεις και μοναδικά αξιοθέατα και όλα αυτά εξετάζονται υπό το πρίσμα της μετα-παραγωγής της ιστορίας, δηλαδή πώς δημιουργούνται «αυθεντικά» σκηνικά και κεφαλαιώδεις έννοιες που ενεργοποιούνται πολιτικά ενώ κλείνει με το ατομικό ταξίδι ως αναζήτηση της αυθεντικότητας άλλων εποχών.

Ο συγγραφέας ταξίδεψε σε σημαντικά ιστορικά σημεία της Ευρώπης και καταγράφει με ωραίο τρόπο τη γοητεία του ταξιδιού στο παρελθόν μέσα από μια σειρά επισκέψεων και προορισμών, με την Ελβετία να παίζει ήδη από τον 19^ο αιώνα έναν ιδιαίτερο ρόλο στην εμφάνιση της τουριστικής βιομηχανίας. Επισημαίνει ότι η  πρώτη ύλη της βιομηχανίας του τουρισμού δεν είναι τα παρθένα τοπία ή ο χώρος, είναι ο χρόνος. Οι διακοπές είναι υπόσχεση για έντονα συναισθήματα αλλά και για αναπαράσταση εποχής! Άλλωστε, είναι ξεκάθαρος: «Όλο αυτό το σύμφυρμα παροχής υπηρεσιών που λέγεται τουρισμός…» (σελ. 13). Κάποιες δυσνόητες αλλά γεμάτες ιδέες και σωστά συμπεράσματα προτάσεις, όπως: «Η δραματική πολιτισμικά πεσιμιστική οπτική της καταστροφής του ωραίου και η οπτική της κοινοτοπίας και ομοιομορφίας έχει συνοδέψει τον τουρισμό από την αρχή» (σελ. 78) εναλλάσσονται με εντυπωσιακές στατιστικές («Ο αριθμός των παγκοσμίως καταγεγραμμένων ετήσιων τουριστικών αφίξεων αυξήθηκε από 25,3 εκατομμύρια το 1950 σε 1,235 δισεκατομμύρια το 2016. Έχει σχεδόν πενταπλασιαστεί μέσα σε δυο γενιές», σελ. 17) και συναρπαστικές πληροφορίες για τις αλλαγές που υφίστανται οι ιστορικοί τόποι, για τη μεταμόρφωση της βιομηχανίας του τουρισμού ανά τους αιώνες και για αρχιτεκτονικά, σημασιολογικά, πολεοδομικά, χωροχρονικά μυστικά των τόπων που επισκέφθηκε ως παραδείγματα του τρόπου χειρισμού της ζητούμενης «αυθεντικότητας».

Το συμπέρασμα είναι επίσης αξιοσημείωτο: «Όλα όσα επιτρέπουν σ’ ένα μέρος να λειτουργεί ως αρχή και ιστορική προέλευση προστέθηκαν αργότερα. Διαφορετικά δεν θα λειτουργούσε στους επισκέπτες του στο παρόν. Επειδή συνήθως δεν υπάρχει τίποτα στον τόπο ιστορικών καταβολών -η αρχή έχει περάσει, είναι μακριά, έφυγε… Για να γίνει ένας τόπος ιστορικός «χώρος» που επισκέπτεται κάποιος για να επαναφορτιστεί και να αναζωογονηθεί με ό,τι είναι φρέσκο από το παρελθόν, τα απομεινάρια, το ίχνος, το μνημείο πρέπει να αποκατασταθεί, να εγκατασταθεί και να συντηρηθεί.. Επομένως το πρωτότυπο δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο παρά αόρατο. Το άθικτο αυθεντικό παρελθόν είναι ένα τυφλό σημείο, στην κυριολεκτική έννοια της λέξης, έξω από όλες αυτές τις επιζήμιες ιστορίες με τις οποίες ο τουρισμός έχει τόσο έντονη σχέση» (σελ. 189-190). Ο Valentin Groebner  προτείνει: «Θα ήταν πιο σοφό να αποδεχτούμε το πεπερασμένο του παρελθόντος, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών, και να γυρεύουμε τις ελευθερίες που προκύπτουν από αυτό» (σελ. 206). Και τονίζει: «Αυτό που οι τουρίστες επισκέπτονται πιο έντονα είναι τα δικά τους συναισθήματα. Αυτοί οι ίδιοι είναι στην πραγματικότητα ο ουσιαστικός προορισμός στο ταξίδι τους» (σελ. 191).

Το «Retroland» είναι ένα συμπυκνωμένο ταξίδι στη σημειολογία του τουρισμού, επεξηγεί βασικές έννοιες γύρω από τη σημασία, την οντότητα και την αξία του παρελθόντος και πώς αυτό αντιμετωπίστηκε από περιοχές και χώρες που προσβλέπουν στον τουρίστα, ακόμη και εις βάρος της αυθεντικότητας και αγκαλιάζει με αγάπη την ψυχολογία του ίδιου του ταξιδευτή, στον οποίο τονίζει επανειλημμένα πως κάθε ταξίδι είναι ξεχωριστό ακριβώς γιατί ο καθένας είναι ξεχωριστός, όσο κι αν επιμένει το μάρκετινγκ σε φράσεις-κλειδιά ή τοποθεσίες-must see.

Βιβλίο Οι μετρέσες
Τίτλος πρωτοτύπου Mistresses: a history of the other woman
Συγγραφέας Elizabeth Abbott
Μεταφραστής Παντελής Ανδρικόπουλος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Νάρκισσος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μετά από χρόνια εξαντλητικής έρευνας, η συγγραφέας κατέληξε στις πιο αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις μετρεσών, μέσω της ιστορίας των οποίων δείχνει τον κοινωνικό, πολιτιστικό, πολιτικό, οικονομικό περιβάλλοντα χώρο κάθε εποχής και έθνους. Μέσα από τα κείμενα αναπαρίσταται πλήρως το υπόβαθρο στο οποίο δρουν κάποιες «χαρισματικές» «πρωτοπόρες» γυναίκες, που κάποιες έβαλαν τα θεμέλια για να προχωρήσει η γυναικεία χειραφέτηση και η ερωτική απελευθέρωση λίγο πιο πέρα. Από την Άγαρ της Βίβλου και την Ασπασία του Περικλή, από τις περιπέτειες και τα συγκινητικά παραδείγματα των παλλακίδων σε Κίνα και Ιαπωνία, από τα χαρέμια του Σουλτάνου και την καπάτσα και πανέξυπνη Ροξελάνα ή Χουρρέμ του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, φτάνουμε στις βασιλικές μετρέσες της Ευρώπης (Ζαν-Αντουνέτ ντε Πομπαντούρ, Ζαν ντι Μπαρί, Λόλα Μοντέζ, Καταρίνα Σραφτ, Καμίλα Πάρκερ-Μπόουλς-ναι, κι αυτήν). Ξεχωριστό κεφάλαιο για την αγαμία και την αποχή από το σεξ των κληρικών του ρωμαιοκαθολικισμού και τις χιλιάδες επιπτώσεις που είχαν αυτά τα θέσφατα κυρίως στις γυναίκες, που είτε εκβιάζονταν είτε το ήθελαν, αν έκαναν σχέση με ιερωμένους καταδικάζονταν σε θάνατο ενώ οι κληρικοί τη γλύτωναν με νηστεία και προσευχές!

Στο βιβλίο αναφέρεται ακόμη και η Εύα Μπράουν και καταγράφονται περιπτώσεις Εβραίων γυναικών που δεν έπαυαν να παρενοχλούνται σεξουαλικά ακόμη και μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης! (σε αυτό το σημείο η συγγραφέας έχει απόλυτο δίκιο και χωρίς να παραβλέπω ότι το Ολοκαύτωμα ήταν εξίσου ολέθριο και για τα δύο φύλα υποστηρίζω την άποψή της ότι περισσότερα τράβηξαν οι γυναίκες: εγκυμοσύνες, εκτρώσεις, πειράματα, βιασμοί, ακόμη και ψυχολογικός εκβιασμός να διαλέξουν ανάμεσα στα παιδιά τους ή ανάμεσα στα παιδιά και στο θάνατό τους). Προχωράμε στις μούσες που ενέπνευσαν μεγάλους άντρες: Ελοΐζα και Αβελάρδος, Εμιλί ντι Σατλέ και Βολταίρος, Ζαν Εμπιτέρν και Μοντιλιάνι, Τζωρτζ Έλιοτ (ψευδώνυμο της Μαίρη Αν Έβανς, εμπνευσμένο από το όνομα του εραστή της), Λίλιαν Χέλμαν και Ντάσιελ Χάμετ, Κάθριν Ουόλστον και Γκράχαμ Γκριν. Συνεχίζουμε με μετρέσες εγκληματιών και μαφιόζων, με μετρέσες-τρόπαια (π. χ. Μέριλυν Μονρόε, Γκλόρια Σβάνσον, Τζούντιθ Κάμπελ) και η μελέτη κλείνει με μετρέσες στη λογοτεχνία: ποιος (ή μάλλον ποια) δεν έχει ξενυχτήσει με τις περιπτύξεις, τα πάθη και τους ανολοκλήρωτους έρωτες της Άννας Καρένινα, της Τζέιν Έυρ, της μαντάμ Έμμα Μποβαρί, της Λάρα από το Δόκτωρ Ζιβάγκο και της Σάρα Μάιλς από το Τέλος της σχέσης;

Καλογραμμένο και καλά μελετημένο κείμενο που θα σας συνεπάρει στο ταξίδι των γυναικών της σκοτεινή πλευράς του έγγαμου βίου.

Βιβλίο Στη σκιά των αιώνων
Συγγραφέας Δήμητρα Παπαναστασοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή, περιέχει SPOILERS!

Όπως παρασύρθηκα λοιπόν από την ατμόσφαιρα του βιβλίου και από τις περιπέτειες του Ηλία, που από χωριό της Αρκαδίας έφτασε στην Αθήνα, σπούδασε γιατρός και ερωτεύτηκε την κόρη του Γερμανού αυλικού του βασιλιά Γεώργιου Α΄ τρώω την πρώτη χοντρή ήττα! Καλή η αναπαράσταση της ιστορίας της Ελλάδας και της Αθήνας στα τέλη του 19ου αιώνα, ωραία η ερωτική περιπέτεια με την πλούσια αριστοκράτισσα Αμέλια. Ωραίος ο εκβιασμός του Ηλία και να εξαφανιστεί στην υπό τουρκική κατοχή Θεσσαλονίκη ώστε να μην κηλιδωθεί το όνομά του. Καταπληκτική και ανάγλυφη η περιγραφή της Θεσσαλονίκης (Σαλονίκης όπως λεγόταν πριν την απελευθέρωση) με άφθονες επεξηγήσεις και σημειώσεις που ταυτίζουν τους δρόμους του τότε με το σήμερα και εξηγούν την εμπορική και πνευματική εξέλιξη της τοπικής κοινωνίας (Φιλόπτωχος Αδελφότης Αντρών, Κύκλος Θεσσαλονίκης, τράπεζες κλπ.). Την μπάλα τη χάνουμε από τη στιγμή που ο Ηλίας συναντά τον μυστηριώδη Πιέρ Μαλέρμπ. Γιατί ένα όμορφο και καλογραμμένο κείμενο και μια ενδιαφέρουσα ιστορία να μπολιαστεί με μια ανεδαφική, παρένθετη, παρατραβηγμένη ιστορία (η οποία επί τη ευκαιρία να σας θυμίσω με πόσο διαφορετικό και εκπληκτικό τρόπο αποτελεί το κύριο θέμα του βιβλίου «Οκτώ» της Katherine Neville); Μεγάλο μέρος της ιστορίας πιάνει το γενεαλογικό δέντρο του Πιέρ και ΟΛΗ η γαλλική Ιστορία της οποίας υπήρξε αυτόπτης μάρτυς, ώσπου αποφάσισε να εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη!

Δυστυχώς η ιστορία αυτή, αν και δε μας απασχολεί συνέχεια κατά τον ρουν της πλοκής, η περιουσία του Πιέρ, ένα μυστικό που κρύβει για την αληθινή ταυτότητα της Θεανώς, όλα αυτά ανατρέπουν την ευθύγραμμη εξέλιξη. Είπα, εντάξει, ας το προσπεράσω, ας δεχτώ ότι η συγγραφέας πειραματίστηκε, οπότε συνέχισα την ανάγνωση. Μακεδονικό ζήτημα και Τέλλος Άγρας, Μίκης Ζέζας κλπ., η πυρκαγιά του 1917, μικρασιατική καταστροφή κλπ. Ο Ηλίας όμως κάνει οικογένεια! Φωτεινή, Πέτρος, Κωστής και Τάκης. Οπότε μαζί με την ιστορία της Θεσσαλονίκης διαβάζουμε και την ιστορία και των τεσσάρων απογόνων του Ηλία! Και των παιδιών τους!

Δεύτερο χάσιμο της μπάλας όταν η οικογένεια, ανάλογα με τους ελληνικούς κινδύνους, μετακομίζει στη Γαλλία, σε πύργο στο Λίγηρα, προσφορά του Πιέρ, και ξανά πίσω στην Ελλάδα. Φυσικά διαβάζουμε και την αντίστοιχη γαλλική Ιστορία. Τα μπούτια μας τα μπλέκουμε όταν η Φωτεινή παντρεύεται τον Μαρσέλ Ντεμπονέ και με τα χρήματα του πατέρα της φτιάχνουν οινοποιείο με τις αντίστοιχες ανόδους και καθόδους της παραγωγής και της τιμής του. Και τα άλλα παιδιά παντρεύονται οπότε έχουμε και εγγονάκια. Ε, εκεί πια θέλεις σημειωματάριο και η μαγεία του βιβλίου έχει αρχίσει να ξεφτίζει.

Περιπέτειες, λοιπόν, εξελίξεις, ιστορίες, παρακολουθούμε όλες τις σπουδές όλων των παιδιών, τις νοοτροπίες τους, η Ιστορία προχωράει και φτάνουμε στην Κατοχή. Ομολογώ ότι άρχισα να πλήττω αφόρητα, να αναρωτιέμαι πότε θα κλείσει ο κύκλος της ιστορίας, αν υπάρχει κάποιος λόγος για όλη αυτήν την παράθεση ονομάτων και στοιχείων και φτάνουμε στις τελευταίες σελίδες. Το βιβλίο θα το είχα αγαπήσει περισσότερο αν η συγγραφέας ξεκαθάριζε ποια από τις δυο ιστορίες θα ήθελε να πει (του Πιέρ ή του Ηλία) και αν δεν έγραφε τόσο μα τόσο αναλυτικά όλες τις δραστηριότητες και τις σκέψεις όλων των απογόνων του πρωταγωνιστή. Και φυσικά αν παρέλειπε τελείως αυτήν την παρατραβηγμένη περίπτωση του Πιέρ, μιας και η μεγάλη του περιουσία θα μπορούσε κάλλιστα να αποδοθεί σε άλλες συγκυρίες. Παρ’ όλ’ αυτά, λόγω της γραφής ξαναλέω, ευχαρίστως να διαβάσω κι άλλο βιβλίο της συγγραφέως.

Βιβλίο Ο πίνακας της Φλάνδρας
Τίτλος πρωτοτύπου La tabla de Flandes
Συγγραφέας Arturo Perez-Reverte
Μεταφραστής Βερίνα Χωρεάνθη
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σκάκι, ζωγραφική, ευρωπαϊκή ιστορία. Και το αποτέλεσμα σχεδόν μηδενικό. Έχουμε μια διπολική ιστορία: του παρελθόντος (SPOILER, ο ζωγράφος με τον πίνακά του, τις εκφράσεις και τα πρόσωπα που χρησιμοποίησε ουσιαστικά «κάρφωσε» τη Βεατρίκη της Βουργουνδίας ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας του Ροζέ ντε Αρράς, που εδώ παίζει σκάκι με τον ερωτικό αντίζηλό του δούκα του Ουστεμβούργου και σύζυγο της Βεατρίκης). Αυτό είναι το εύκολο κομμάτι. Πάμε στο πιο δύσκολο;

Όσο ψάχνει η Χούλια το μυστικό του πίνακα, στην έρευνά της τη βοηθάει ο Θέσαρ, ηλικιωμένος αντικέρ, που τη μεγάλωσε από μικρό παιδί και φυσικά ποτέ δεν ανταποκρίθηκε στα μύχια ερωτικά της καλέσματα, πρώτον, γιατί την ξέρει από παιδί και δεύτερον γιατί είναι ομοφυλόφιλος. Η Χούλια ποτέ δεν κατάλαβα γιατί επιθυμεί ακόμη τον Θέσαρ και πώς αυτό την έχει μπλοκάρει σεξουαλικά και αισθηματικά με άλλους άντρες αφού το πόρισμα είναι τελεσίδικο. Τέλος πάντων. Αρχίζει μια σειρά φόνων και η Χούλια φαντάζεται ότι κάποιος δε θέλει να αποκαλυφθεί το μυστικό του πίνακα που θα αλλάξει την ευρωπαϊκή ιστορία (καλά, μην αγχώνεστε, για μια προσάρτηση του βασιλείου της Βουργουνδίας στην Αυστροουγγαρία πρόκειται). Και ο Θέσαρ τη βοηθάει με έναν γνωστό σκακιστή να αναπαραστήσουν την παρτίδα σκακιού που ζωγράφισε ο καλλιτέχνης, μήπως σε αυτό βρίσκεται η απάντηση και η ταυτότητα του δολοφόνου.

Λοιπόν, για να μη φάτε το χρόνο σας άδικα, το βιβλίο έχει κάποιες καλές στιγμές, έχει κάποια καλά στοιχεία αλλά από ένα σημείο και μετά λες και βάζει επίτηδες τους ήρωές του να σκέφτονται ώρες ατελείωτες και να χαζεύουν επίσης ώρες ατελείωτες τον πίνακα για να μείνει στάσιμη η πλοκή. Ειδικά στο τελευταίο κεφάλαιο που ο σκακιστής και η Χούλια ανακαλύπτουν τον δολοφόνο και τα σκοτεινά του κίνητρα και τον επισκέπτονται στο σπίτι του και έχουμε εκτενέστατη περιγραφή ενός χώρου που ήδη γνωρίζουμε (ουπς, μου ξέφυγε) αναφωνείς: έλεος! Για να μην αναφέρω το γεγονός ότι καπνίζουν ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ όλοι τους και επιδεικτικότατα! Πάμε πάλι: έλεος! ΟΚ, καλή η παρτίδα, πολλοί σκακιστικοί όροι (ούτε που ασχολήθηκα με τις παρτίδες, απλώς τις διάβαζα). Πρόχειρο, κακοφτιαγμένο, επιφανειακό και ρηχό. Dan Brown και πάλι Dan Brown! Α, έχει γίνει και ταινία «Θανάσιμη κίνηση» (1994).

Βιβλίο Οίδα
Συγγραφέας Αθανάσιος Πανταζόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Λιβάνης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή, spoilers

Ως προς το στόρυ: καλό και εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο Πυθαγόρας διατύπωσε πρώτος το περιεχόμενο των δέκα εντολών και η διδασκαλία του διασπάστηκε σε Ακουστικούς και Μαθηματικούς (Εκκλησία και Μασόνοι στα χρόνια μας), από τους οποίους οι δεύτεροι στηρίζονταν στην αρχιτεκτονική και οι πρώτοι στην πίστη για να διαφυλάξουν την έννομη τάξη και να εξηγήσουν το νόημα και την αλήθεια της ζωής από το ποίμνιο. Εντυπωσιακός, αν και το περνά αρκετά ελαφρά, ο ρόλος της ομάδας Ε στην Ιστορία (ήρθαν, λέει, σε συμφωνία με τους Ρωμαίους με αντάλλαγμα πληροφορίες για να μην διασπαστεί η ενότητα του ελληνικού κράτους αλλά η παραγνωρισμένη με τον καιρό Ομάδα Ε τσατίστηκε που την αγνόησαν με τα χρόνια και συμφώνησε με τους Τούρκους να μπουν και να ρημάξουν τον ελληνικό πολιτισμό). Δεν μπορώ να καταλάβω πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους στο κείμενο. Γιατί κυνηγάνε τους ήρωες της Ιστορίας η CIA, η Μοσάντ και η ΕΥΠ; Τι θέλει να διαφυλάξει η παπική εκκλησία που εξαπολύει ανθρωποκυνηγητό; Ότι ο Ιησούς μαθήτευσε στη σχολή του Πυθαγόρα (υποδιαίρεση Ακουστικοί) από τους οποίους πήρε το μέγεθος της γνώσης για να το εφαρμόσει στη σωτηρία του κόσμου; Ε και; Σιγά το συνταρακτικό και ανατρεπτικό μυστικό. Έτσι ξαφνικά του ήρθε να ασχολείται με θαύματα και παραβολές; Δεν έπρεπε από κάπου να επηρεαστεί κι αυτός; Και δώστου φόνους, και δώστου βασανιστήρια, και δώστου κυνηγητά από Αθήνα σε Χαλκίδα, Επίδαυρο, Ναύπλιο, Δελφούς. Ξενέρωσα τελείως. Και με το ζόρι να χωρέσει και έναν έρωτα ανάμεσα στο πρωταγωνιστικό ζευγάρι που δεν κολλάει με τίποτα. Για να μη σχολιάσω το γεγονός ότι κάθε φορά που θα είχαμε μια αποκάλυψη που θα πάει το κείμενο παρακάτω τα παρατάμε όλα για να φάμε. Πολλές ανούσιες λεπτομέρειες, επιμονή στην έννοια του χρόνου (τώρα είναι 22.30, τώρα είναι 23.30), επιμονή στο τι τρώνε πρωί και μεσημέρι, επιμονή στις μάρκες των αυτοκινήτων, με το ζόρι να εξηγηθούν όλα. Και να σκοτώνεται τόσος κόσμος για το μυστικό, ποιο μυστικό; Τι έχω χιάσει; Τέσπα, δε μου άρεσε.

Βιβλίο Το όνομα του ρόδου
Τίτλος πρωτοτύπου Il nome della rosa
Συγγραφέας Umberto Eco
Μεταφραστής Έφη Καλλιφατίδη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δεδομένου ότι γράφτηκε τη δεκαετία του 1980 είναι πραγματικά ατμοσφαιρικό και δεν το αφήνεις εύκολα. Ένα μεγάλο πλεονέκτημα είναι οι πολλές ιστορικές σημειώσεις (έστω και σε μορφή διαλόγου) γύρω από τον παπισμό και τις αιρέσεις που τον καταπολεμούσαν (μιλάμε για 12-14ο αιώνα), που αν τα απομονώσεις φτιάχνουν ένα σοβαρό ιστορικό δοκίμιο για τις αμφισβητήσεις και για την αγωνία του ανθρώπου απέναντι στο Θεό και τη μελλοντική του τύχη με τη βοήθεια των εκπροσώπων του Θεού (τον Πάπα και καθ’ εκάστην τις αιρέσεις). Ευτυχώς εντοπίζεις εύκολα πού σταματάει η «φλυαρία» και απολαμβάνεις το υπόλοιπο κείμενο, ψάχνοντας τον δολοφόνο.

Σε μια μονή στα βόρεια της Ιταλίας διαπράττονται εγκλήματα μοναχών και τα σημάδια δείχνουν πως πρόκειται για φόνους που βασίζονται στα σημάδια της Αποκάλυψης. Ποιος τους σκοτώνει και γιατί; Και γιατί οι περισσότεροι έχουν μαύρη γλώσσα και ακροδάκτυλα; Ποιο μυστικό κρύβει η βιβλιοθήκη, που είναι ανοιχτή και προσιτή μόνο στον Βιβλιοθηκάριο, που ξέρει όλα τα μυστικά της;; Πράγματι, αν τολμήσει να μπει άλλος κρυφά υπάρχουν παγίδες, παραμορφωτικοί καθρέφτες, αρωματικά κεριά που δημιουργούν οράματα, ακόμα και λαβυρινθώδεις διάδρομοι που σε απογοητεύουν να συνεχίσεις. Όλα λοιπόν στρέφονται γύρω από το μοναστήρι και τη βιβλιοθήκη του, που με τις δωρεές και τις αγορές και τις αντιγραφές έχει καταλήξει ένας σπουδαίος ναός γνώσης και δύναμης, γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να διαφυλαχτούν αυτά τα πολύτιμα μυστικά και να μη γίνουν όλα κτήματα όλων των μοναχών ή των αναγνωστών, γιατί το μοναστήρι τότε θα ξεπεράσει την απλή, ταπεινή του παρουσία και θα γίνει ένα παντοδύναμο πανεπιστήμιο. Αυτό προσπαθεί να διαφυλάξει και ο βιβλιοθηκάριος και ο ηγούμενος.

Αγώνας λοιπόν τα μυστικά να παραμείνουν μυστικά. Τελικά το μυστήριο βρίσκει τη λύση του, με ανατροπές και αποκαλύψεις και στις τελευταίες σελίδες μαθαίνουμε την πραγματική αιτία για την αλληλουχία των φόνων: ο δεύτερος τόμος της Ποιητικής του Αριστοτέλη πρέπει να μείνει κρυφός γιατί υποστηρίζει πόσο χρήσιμο είναι το γέλιο για να διαλύει το φόβο του ανθρώπου για το άγνωστο, άλλωστε ό,τι δεν κατέχουμε το διακωμωδούμε ή προσπαθούμε με το γέλιο να περάσουμε μηνύματα πιο ευχάριστα ώστε να τα προσεγγίσουμε και να τα κατανοήσουμε. Αυτό όμως αντιβαίνει στη θρησκεία, όπως υποστηρίζουν οι μοναχοί της μονής και ο υποκινητής-δολοφόνος, (άλλωστε ο Χριστός δε γέλασε ποτέ, υποστηρίζουν οι Γραφές). Και σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης κατέλυσε τα πάντα εξηγώντας με τη λογική τα πάντα, αψηφώντας την έννοια του Θεού και απλουστεύοντας όλα τα αίτια και τα αιτιατά απομακρύνοντας τον άνθρωπο από τη θεϊκή υπόσταση και το φόβο (βλέπε υποταγή), αν βγει στο φως αυτό το βιβλίο, το τελευταίο προπύργιο να προστατευθεί ο Θεός από το να κυλιστεί σε βρομόνερα ο λόγος της παρουσίας Του και της παντοδυναμίας Του (άλλωστε το κωμικό βγαίνει από τις κώμες, από τα χωριά, τι ποταπότης λοιπόν) η ιστορία της ανθρωπότητας θα αλλάξει ριζικά και θα ανέλθει σε μεγάλο βαθμό προπέτειας. Δυνατό εύρημα, μοναδική σύλληψη πλοκής, ένα δυνατό κείμενο! Το ξαναδιαβάζω ευχαρίστως!!!!!

Βιβλίο Η φωτιά
Τίτλος πρωτοτύπου The fire
Συγγραφέας Katherine Neville
Μεταφραστής Χριστιάννα Σακελλαροπούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αχ αχ αχ…Λοιπόν… Παρασάγγας καλύτερο το «Οκτώ». Αγωνία, μυστήριο, ανατροπές, συμπτώσεις, Γαλλική Επανάσταση, Ναπολέων, Αλγερία. Ποιοι οι κακοί και ποιοι οι καλοί; Τα Μαύρα πιόνια είναι οι καλοί και τα Άσπρα οι κακοί. Κι όλα αυτά για το ελιξήριο της ζωής και της αθανασίας. Ταλεϊράνδος, Ελευθεροτέκτονες, Βολταίρος, Ρουσσώ, Αικατερίνη της Ρωσίας και Αλέξανδρος, Ναπολέων, Νεύτωνας και τόσοι άλλοι. Και μετά από είκοσι χρόνια αυτό; Γκουχ γκουχ.

Ειλικρινά έπρεπε η συγγραφέας να σωπάσει. Έκανε ένα σφιχτοδεμένο βιβλίο, με ανατροπές, μυστήριο και απίστευτα αγωνιώδεις παράλληλες ιστορίες του 1796 και του 1976. Γιατί να το συνεχίσει; Και μάλιστα μετά 20 έτη. Άλλο να ξεκινάς ένα βιβλίο σε χ αντίτυπα (βλ. Χάρι Πότερ) κι άλλο να στηρίζεσαι στο μύθο ενός παλιού αριστουργήματός σου. Ούτε το θέμα της εξαφάνισης με τράβηξε, ούτε το διπλό πιόνι Μαύρη Βασίλισσα, ούτε η νεκρανάσταση, ούτε τίποτα. Για να μη μιλήσω για τους απογόνους των ηρώων του πρώτου βιβλίου της περιόδου της Γαλλικής Επανάστασης. Ούτε θα σχολιάσω την εμφάνιση του Αλή Πασά στα Γιάννενα και τον θάνατο του Βύρωνα στο Μεσολόγγι. Καλή η προσέγγιση και εξαίρετη η αφήγηση αλλά πολλή συμπτωματολογία ρε παιδιά. Άσεωπου δεν πιστεύω στο ελάχιστο η κυρά-Βασιλική να το έκανε με τον λόρδο Μπάιρον και η κόρη της, Χάιδω (Χαϊδή) να είναι παιδί του. A propos η αμφιφυλοφιλία του Μπάιρον δεν σκιαγραφείται αλλά αν διαβάζεις πίσω από τις γραμμές κάτι πιάνεις. Εδώ δεν έχουμε τρελά ονόματα πλην Μπάιρον, Τζωρτζ Ουάσιγκτον (και πώς χτίστηκε η πόλη της Ουάσιγκτον βασισμένη σε αρχαίες δοξασίες και μύθους, χμ χμ…).

Πολλή συνομωσία κι ανατροπές αλλά δεν διαβάζεται μόνο του, πρέπει να διαβάσεις το πρώτο. Άσε που πρέπει η συγγραφεύς να σταματήσει τις γαστριμαργικές αναφορές όταν η υπόθεση κορυφώνεται. Δεν με νοιάζει τι τρώτε, με νοιάζει τι λέτε και τι γίνεται στην πλοκή. Άντε μπράβο. Τέλος κάπου κάπου πετά τους Δίδυμους πύργους και την εισβολή στο Ιράκ που βοηθούν την πλοκή της ιστορίας αλλά όλα αυτά δείχνουν ότι η συγγραφέας τραβά την ιστορία από τα μαλλιά. Πάμε για άλλα. Μην ανασκαλεύετε τις στάχτες.