Βιβλίο Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια
Τίτλος πρωτοτύπου Les Passeurs de livres de Daraya
Συγγραφέας Delphine Minoui
Μεταφραστής Έφη Κορομηλά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Delphine Minoui, Γαλλίδα δημοσιογράφος με επίκεντρο των ερευνών της το Ιράν και το Ιράκ, απ’ όπου και έκανε ανταποκρίσεις για την εφημερίδα Le Figaro από το 2002, έχει ταξιδέψει σε όλο τον αραβομουσουλμανικό κόσμο και σήμερα ζει στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου εξακολουθεί να παρακολουθεί τη συριακή επικαιρότητα. Τον Μάρτιο του 2011 ξέσπασε εμφύλια διαμάχη στη Συρία ανάμεσα στις δυνάμεις του στρατού και στις αντάρτικες ομάδες που συγκροτήθηκαν εναντίον του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ, η οποία συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, με πολλές χιλιάδες θύματα. Η Νταράγια απέχει 7 χιλιόμετρα από τη Δαμασκό και αποτέλεσε από την αρχή θέατρο σφοδρών συγκρούσεων, μιας και ήταν κέντρο αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Μέσα σε αυτόν τον χαλασμό μια ομάδα νέων ανθρώπων δημιούργησε μια υπόγεια βιβλιοθήκη όπου ο κόσμος κατέφευγε για να διαβάζει. Συγκεντρώθηκαν 15.000 τόμοι βιβλίων που βρέθηκαν στα ερείπια και τα καταχώρησαν με το όνομα του ιδιοκτήτη ώστε να του επιστραφούν μετά το τέλος του πολέμου. Στα τέλη του 2016 ο κυβερνητικός στρατός κατέλαβε την πόλη κι ανάγκασε τον κόσμο να απομακρυνθεί από τα σπίτια του, με αποτέλεσμα η βιβλιοθήκη να κλείσει.

Η δημοσιογράφος συγκινήθηκε από αυτήν την κίνηση και ήρθε, με χίλιες δυσκολίες, σε επαφή με τους δημιουργούς της βιβλιοθήκης, παρακολουθώντας σχεδόν από την αρχή τον τρόπο περισυλλογής, καταλογογράφησης και λειτουργίας αυτής της υπόγειας βιβλιοθήκης κι έτσι το βιβλίο είναι το αποτέλεσμα των ερευνών και των συνομιλιών τους. Η επικοινωνία είναι αμφίρροπη, διακοπτόμενη, με αυτοσχέδια σύνδεση μέσω μικρών δορυφόρων που συγκέντρωσαν στις αρχές της επανάστασης. Η υπόγεια βιβλιοθήκη της Νταράγια είναι μια ειρηνική εικόνα που αντιβαίνει στον πόλεμο, στα ερείπια και στον αποκλεισμό της πόλης. Γκρεμισμένα σπίτια, φωτιά, σκόνη αλλά μες στον χαλασμό κάποιοι σώζουν βιβλία από τα ερείπια και τα συγκεντρώνουν σ’ ένα σημείο ανοιχτό για τον κόσμο. «Τα βιβλία, τα όπλα τους για μαζική μόρφωση» (σελ. 13). Γιατί «Οι βιβλιοθήκες έχουν κάτι το ανατρεπτικό και καταπραϋντικό συνάμα» (σελ. 35) ενώ «Τα βιβλία, αυτά τα όπλα μαζικής μόρφωσης που κάνουν τους τυράννους να τρέμουν» (σελ. 79). Ποτέ δεν είχα σκεφτεί πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει μια βιβλιοθήκη στην ψυχολογία των κατοίκων μιας πόλης εν μέσω πολέμου: «Εμείς χτίζουμε όταν τα πάντα γύρω μας γκρεμίζονται… Το διάβασμα ως καταφύγιο. Μια σελίδα ανοιχτή προς τον κόσμο την ώρα που όλες οι πόρτες είναι αμπαρωμένες». Οι επισκέπτες, παρά τις δυσχέρειες, τα εμπόδια, τα προβλήματα, τον θάνατο που χτυπάει κάθε στιγμή, διαβάζουν για να εξερευνήσουν, για να μορφωθούν, για να αποδράσουν από τη σκληρή πραγματικότητα, για να γλυτώσουν από την παράνοια. «…μια απλή πράξη ανθρωπιάς που τους δένει με την τρελή ελπίδα της επιστροφής στην ειρήνη» (σελ. 34).

Η συγγραφέας καταγράφει το χρονικό των δραστηριοτήτων της βιβλιοθήκης, τις συνομιλίες με τους πρωτεργάτες Άχμαντ Μουντζαχέντ και Αμπού ελ-Εζ αλλά και με τους αναγνώστες, πίσω ή μπροστά από την κάμερα. Πάντα βέβαια υπάρχει ο φόβος να πέσεις στην παγίδα της παραπληροφόρησης ή να παρασυρθείς από τη μονοδιάστατη παράθεση των γεγονότων, η Delphine Minoui όμως προσπαθεί με προσωπική έρευνα, διασταυρώσεις στοιχείων, ακόμη και με συνεντεύξεις όσων κατάφεραν να φτάσουν στην Τουρκία να κατανοήσει και να αναδείξει τον αμοραλισμό και την αγνή ιδεολογία των ανθρώπων που στελεχώνουν τη βιβλιοθήκη. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται και το χρονικό της πολιορκίας που στενεύει μέρα με τη μέρα, με τον λιμό να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια των αιχμάλωτων κατοίκων μαζί με τα ελικόπτερα που τους βομβαρδίζουν και οι σελίδες γεμίζουν από εικόνες ανέχειας, εξαθλίωσης, φόβου. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται και η ιστορία της επανάστασης στη Συρία, της εμφύλιας διαμάχης που την αιματοκύλισε, πώς ήταν τα πράγματα πριν και μετά, πώς λειτουργούσε το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ, γιατί κατέφυγε στην «αστυκτονία», στην καταστροφή δηλαδή της πόλης με όλα τα μέσα: «Η διαγραφή διά της βίας, κλασική μέθοδος των τυράννων αυτού του κόσμου» (σελ. 39).

Γιατί αγωνίζεται το καθεστώς να εξαλείψει την Νταράγια; Τι την ξεχωρίζει από τις άλλες πόλεις; Πώς ήταν αυτή η πόλη, τι το ιδιαίτερο είχαν οι κάτοικοί της, πώς ξεκίνησαν οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις; Πώς ξεκίνησε η ιδέα της βιβλιοθήκης, πώς εμπνεύστηκαν οι δημιουργοί της, πόσο δύσκολη και τακτική ήταν η επικοινωνία μαζί τους; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με ρεαλισμό, τεκμηρίωση και συναισθηματισμό στο συγκλονιστικό αυτό χρονικό. Η συγγραφέας, η ζωή της οποίας επηρεάζεται δυο φορές (τον Νοέμβριο του 2015 στο Παρίσι όπου ζουν οι δικοί της άνθρωποι και τον Μάρτιο του 2016 στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζει η ίδια με την κόρη της, γίνονται τρομοκρατικές επιθέσεις) και σαν από παιχνίδι της μοίρας βιώνει κι αυτή την αγωνία και τον φόβο των ανθρώπων που έχουν μετατρέψει την υπόγεια βιβλιοθήκη της Νταράγια σε πολιτιστική κυψέλη, διασταυρώνει, ρωτάει, ερευνά και η γραφή της είναι καταιγιστική, αντικειμενική, μεστή, γρήγορη, εύληπτη. Ένα βιβλίο που δύσκολα θα ξεχάσω.

Βιβλίο Ο γιος μας 
Συγγραφέας Βαγγέλης Μπέκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Μπέκας σε αυτό το συγκλονιστικό και άκρως ανατρεπτικό μυθιστόρημα φωτογραφίζει με άφθαστο ρεαλισμό την αδελφική, τη μητρική, την ερωτική αγάπη και ως ποιο σημείο μπορεί να φτάσει κάποιος για να καλύψει αυτόν για τον οποίο νοιάζεται, τις ενδοοικογενειακές συνέπειες από την εξαφάνιση ενός παιδιού, τη σκοτεινή πλευρά όσων έκαναν περιουσία με απάτες και εγκλήματα αλλά ένα χωριό πίνει νερό στ’ όνομά τους και τη σκληρή, σκοτεινή νύχτα που έχει τους δικούς της κανόνες. Πρόκειται για μια καλοσχεδιασμένη ιστορία με ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες γεμάτη ερωτήματα που απαντώνται μόνο όταν πρέπει και με αγωνία που κορυφώνεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, όχι μόνο για την τύχη του παιδιού αλλά και για το τέλος των ηρώων που μπλέκουν εκόντες άκοντες σ’ ένα γαϊτανάκι εξελίξεων που δείχνουν παράλληλες ή άσχετες μεταξύ τους, δένονται όμως κάποια στιγμή με αξιοθαύμαστο τρόπο, οδηγώντας το μυθιστόρημα σ’ ένα δυνατό, αν και ίσως λίγο βιαστικό και με εκκρεμότητες, φινάλε.

Ο Νίκος Ντούσκας πηγαίνει με τον επτάχρονο γιο του, Γιώργο, για κυνήγι παρά το κακό προαίσθημα που έχουν κι αυτός κι η γυναίκα του, Μάγδα, ότι κάτι θα συμβεί. Παρ’ όλο που δε συμπαθεί τα όπλα, το υπόσχεται στο παιδί του να ψάξουν για θήραμα: «Γιατί έτσι κάνουν οι άντρες στα μέρη μας, γιατί έτσι πρέπει. Κι αν κάνεις ένα βήμα πίσω, θα κάνεις πολλά» (σελ. 26), τι μυστικά όμως κρύβει από τη γυναίκα του και σε τι κίνδυνο θα τον βάλουν αυτά; Έχει σχέση το παρελθόν του με την εξαφάνιση του παιδιού; «Άσπρο εγώ, μαύρο η Μάγδα. Κι ο μικρός μεγαλώνει κάπου στο γκρι» (σελ. 54), έτσι περιγράφονται οι σχέσεις του ζευγαριού. Ο συγγραφέας έχει φτιάξει σωστά τα ψυχογραφήματα των γονιών που χάνουν το παιδί τους και τους συμπαραστέκεται, καταγράφοντας τη στάση τους μεταξύ τους από κει και πέρα, πώς αντιδρούν (το σοκ που υπέστησαν δικαιολογεί κάποιες πράξεις που ίσως φανούν ανεδαφικές), πόσο συχνά καταφεύγουν στο δωμάτιο του παιδιού τους για τις τελευταίες αναμνήσεις μαζί του, πώς αναθυμούνται τα τελευταία γεγονότα, πόσο μετανιώνουν που έκαναν ό,τι έκαναν αλλά είναι αργά να γυρίσει ο χρόνο πίσω, πώς προσπαθούν να στηρίξουν ο ένας τον άλλον κλπ. «Εμείς ξοφλήσαμε. Αν δεν είναι τα παιδιά το μέλλον, τότε τι» (σελ. 305); Ο Νίκος, με πρωτοπρόσωπη αφήγηση, φέρνει στο φως νέα στοιχεία εις βάρος του ενώ ταυτόχρονα απευθύνεται σε κάποιο πρόσωπο που τον παρακολουθεί: «Κι αφού στα πω και ξαλαφρώσω, σκέψου καλά και μετά κάνε ό,τι θέλεις» (σελ. 13). Λέξεις-κλειδιά ξεπετάγονται σποραδικά και προσδιορίζουν τον χώρο και τον χρόνο αλλά το παζλ ολοκληρώνεται αργά.

Έχουμε επίσης τον αδερφό του Νίκου, Δημήτρη, ο οποίος τον είχε ακολουθήσει στη Θεσσαλονίκη όπου σπούδαζε αλλά παρέμεινε εκεί ως τώρα, εκμεταλλευόμενος την εμφάνισή του για να γοητεύει τις γυναίκες. Ξεκίνησε ως μπάρμαν στα Λαδάδικα κι έφτασε να έχει δικό του μαγαζί, σύντομα όμως βρέθηκε να χρωστάει σε τοκογλύφους κι έρχεται για να ζητήσει βοήθεια από τον ξάδερφό του και πρόεδρο του χωριού. Πίσω του αφήνει τη γυναίκα του, Άρτεμη, η οποία έχει κι εκείνη τη δική της ιστορία να αφηγηθεί, μιας και απειλητικά γράμματα και απρόσμενες επισκέψεις από αυτούς που κυνηγούν τον άντρα της την πανικοβάλλουν και η συνέχεια θα είναι εντελώς απρόβλεπτη. Γνωρίζουμε και τον πρόεδρο της κοινότητας των 400 κατοίκων του Αϊ-Γιώργη που έχει αποκτήσει σημαντική περιουσία, στάνες, χωράφια κλπ. χάρη στις βρώμικες δουλειές που έχει ανοίξει και τις πολύτιμες γνωριμίες του. Ο αδερφός του, ο τρελο-Πάνος, είναι λειψός στο μυαλό και φαφούτης αλλά έχει χρυσή καρδιά. Από την άλλη μεριά των συνόρων, στο κοντινό μουσουλμανικό χωριό, ζουν ο Ισμαήλ Μπετσάι και ο Ερίμ, οι οποίοι παρακολουθούν το σπίτι μιας νέας και όμορφης κοπέλας που ζει μόνη. Τι έχει συμβεί μεταξύ του Ερίμ και της Σιμπέλ; Ποιος είναι ο μουλάς που έρχεται στην περιοχή, τι αποζητάει και γιατί δεν τον καλοδέχεται ο πατέρας του Ισμαήλ, που αγωνίζεται να πείσει τον γιο του να μείνει μακριά του; Όλοι αυτοί αλλά και δευτερεύοντες ήρωες, ο καθένας παρ’ όλ’ αυτά με σημαντικό ρόλο στην ιστορία, όλοι τους δυνάμει ύποπτοι, γειτνιάζουν πολύ κοντά στα σύνορα.

Δυνατές, έξυπνες ιστορίες που συνδέονται διαδοχικά μέσα από κεφάλαια που μας πηγαίνουν πότε στη ζωή του ενός και πότε στου άλλου, με τον αφηγηματικό αόριστο να εναλλάσσεται συχνά με τον ενεστώτα διαρκείας ακόμη και στο ίδιο κεφάλαιο, κάτι που δίνει ένταση και γρήγορο ρυθμό και με την τριτοπρόσωπη αφήγηση «των Άλλων» να δίνει τη θέση της στην πρωτοπρόσωπη του Νίκου. Η λυρικότητα της γραφής είναι αξιοπρόσεκτη, μιας και στήνει το κατάλληλο φόντο για την εξέλιξη της ιστορίας. Ομίχλη, βροχή και καταιγίδες, κρύο, συγκροτούν την κατάλληλη ατμόσφαιρα και η γραφή αφήνει χώρο στη φύση να δείξει την παντοδυναμία της. Σημειωτέον ότι κάποια στιγμή το χωριό απομονώνεται λόγω πτώσης της γέφυρας και όλες οι επικοινωνίες και το ρεύμα κόβονται λόγω της καταιγίδας, οπότε ο κλοιός σφίγγει ακόμη περισσότερο! Κάποιες σκηνές ίσως έπρεπε να παραλειφθούν, κάποιες εξελίξεις ίσως χρειάζονταν μεγαλύτερη προσοχή στον χειρισμό, αυτό όμως που με στενοχώρησε αφάνταστα γιατί είχα παρασυρθεί από τη δίνη των γεγονότων και από την αληθοφάνεια των χαρακτήρων ήταν η τελευταία πράξη του Νίκου που ξεσκέπασε ένα καλά κρυμμένο μυστικό, στο οποίο όμως προσκολλήθηκε κι έτσι ένιωσα πως δεν άξιζε όλο αυτό στη Μάγδα, στη σύζυγό του. Γιατί έκανε αυτήν την επιλογή και γιατί δε μάθαμε πώς αντέδρασε η γυναίκα αυτή; Από ένα σημείο λοιπόν και μάλιστα ένιωσα πως όλη αυτή η υπέροχη πλοκή τυλίχτηκε βιαστικά σ’ ένα ανισοβαρές τέλος που από τη μια ανακούφισε κι από την άλλη με προβλημάτισε γιατί αφαίρεσε κομμάτι της συνολικής μαγείας.

«Ο γιος μας» είναι ένα μυθιστόρημα για τη διαρκή πάλη ανάμεσα στα λάθη που καραδοκούν και στην ιδιοσυγκρασία κάποιου που τα επαναλαμβάνει ή τα αποφεύγει, με τις αντίστοιχες φυσικά συνέπειες ανάμεσα σ’ εκείνον και τους γύρω του. Διαρκή δίπολα αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον, μιας και ταπεινοί, προσγειωμένοι πρωταγωνιστές από τη μια (συνήθως οι γονείς), ευχαριστημένοι με αυτό το λίγο που τους δίνει το χωράφι, το ζώο, ο Θεός ο ίδιος διαρκώς τσακώνονται και διαφωνούν με τα παιδιά που μεγάλωσαν με νουθεσίες και σκληρή ζωή αλλά με την πρώτη ανάσα καλοπέρασης έχουν πάρει αέρα τα μυαλά τους. Κάποιοι προσγειώθηκαν, κάποιοι παλεύουν με ανεμόμυλους φυτοζωώντας κι άλλοι παίρνουν τον στραβό δρόμο. Για όλους όμως θα έρθει η κάθαρση και η λύση, όλοι θα βιώσουν τις συνέπειες των πράξεών τους. Και το παιδί τελικά θα βρεθεί ή όχι; Τι συνέβη τη νύχτα που εξαφανίστηκε; «..ένα τίποτα είμαστε οι άνθρωποι. Ένα τίποτα. Και το ξεχνάμε. Μέχρι να συμβεί το κακό» (σελ. 67).

Βιβλίο Μοριτούρι 
Τίτλος πρωτοτύπου Morituri
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιώργος Ράικος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι το πρώτο βιβλίο μιας άτυπης «Αλγερινής Τριλογίας» που έκανε τον συγγραφέα γνωστό στη Γαλλία και μετέπειτα στην υπόλοιπη Ευρώπη και ταυτόχρονα το ντεμπούτο του Επιθεωρητή Λομπ. Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί επίσης μόνο ο τρίτος τίτλος, «Ο σχιζοφρενής με το νυστέρι» και ο τέταρτος, «Το μερίδιο του νεκρού» και το μυθιστόρημα περιέχει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που θα ξεδιπλωθούν στα επόμενα βιβλία του συγγραφέα: λογοτεχνικότητα, ρεαλισμός, καίριες και διεισδυτικές παρατηρήσεις πάνω σε ανθρώπους και καταστάσεις και γλυκόπικρη ματιά πάνω σε μα πατρίδα που καταστρέφεται από το θρησκευτικό μίσος και τη διαφθορά. Είναι μια πολυεπίπεδη ιστορία που χρησιμοποιεί την εξαφάνιση της Σαμπρίνα ως αφορμή για να ξεδιπλωθεί το κοινωνικό, πολιτικό και θρησκευτικό φόντο κι έτσι δεν ακολουθεί τις πεπατημένες του κλασικού αστυνομικού είδους. Βήμα προς βήμα γνωρίζουμε τους συμπρωταγωνιστές του μυθιστορήματος κι εξίσου σταδιακά βυθιζόμαστε στο χάος και στο αδιέξοδο στα οποία έχει έρθει η Αλγερία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου που ξέσπασε το 1991 μεταξύ της αλγερινής κυβέρνησης και των ισλαμιστών (το μυθιστόρημα πρωτοκυκλοφόρησε το 1997). «Οι παρέες, τα φιλαράκια που γελούσαν κάτω από τ’ αστέρια, οι άυπνοι δρόμοι και οι μονόλογοι των μεθυσμένων που τσακώνονταν με τους ίδιους τους τους εφιάλτες, χάθηκαν όλα» (σελ. 91).

Ποιος είναι ο Επιθεωρητής Λομπ; «Ο καλός μπάτσος της γειτονιάς», πρόθυμος και ανιδιοτελής, υποδέχεται χωρίς διάκριση λόγω ηθών ή ράτσας πολλούς περιθωριακούς για να συζητήσει μαζί τους και να τους συμβουλέψει. Με τη νέα τάξη πραγμάτων, με τον κίνδυνο να κοντανασαίνει στο αυτί του, ο Λομπ έχει γεμίσει πικρία, συνεχίζει να ελπίζει και να πιστεύει στα όνειρά του αλλά «ποτέ πια δεν θα είμαι ένας ευτυχισμένος άνθρωπος μετά απ’ όλα αυτά που είδα» (σελ. 16). Είναι τίμιος, έχει ήσυχη τη συνείδησή του, οι οικονομίες του δεν είναι ματωμένες, μόνο που είναι σαρκαστικός, ειρωνικός, με κοφτερή γλώσσα, προκλητικός, αδιαφορεί για τους τύπους ειδικά από ανθρώπους που ξέρει από πού προήλθαν και πώς αναρριχήθηκαν κι έτσι μπαίνει στο μάτι πολλών, είναι δηλαδή ένας ξεκάθαρα αντισυμβατικός χαρακτήρας. Με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση δίνεται παραστατικότητα ενώ ο συγγραφέας καταφεύγει πολλές φορές σε υπερβολικές λεκτικές μεταφορές και παρομοιώσεις και σε αξέχαστες ειρωνικές ατάκες μ’ ένα λεξιλόγιο που από την αρχή συγκροτεί ένα εντελώς προσωπικό ύφος και στυλ που αγαπάς σχεδόν αμέσως. Ο Επιθεωρητής είναι παντρεμένος με δυο παιδιά και ο πόλεμος του έχει στοιχήσει ψυχολογικά, έχει δει πράγματα που δεν πίστευε, έχει βιώσει καταστάσεις που δεν περίμενε. Η ματιά του είναι διεισδυτική και δεν ξεφεύγει τίποτα ούτε μένει ασχολίαστο: «Ήταν οι καιροί όπου το Αλγέρι ήταν λευκό σαν τις περιστέρες και τα οράματα…» (σελ. 26) αλλά «Σήμερα κάτω από τα ερείπια των καταχρήσεων το Έθνος ανασηκώνει τα φουστάνια του μπροστά σε εκτρώματα φριχτά…» (σελ. 26). Γιατί: «Χθεσινοί βοσκοί, σημερινοί αξιωματούχοι, οι μεγαλόσχημοι της χώρας μου σύναξαν κολοσσιαία πλούτη αλλά δεν θα καταφέρουν ποτέ να ξεχωρίσουν το λαό από τα ζωντανά τους» (σελ. 24). Ο Yasmina Khadra ταυτίζεται απόλυτα με τον πρωταγωνιστή του βιβλίου, γίνονται ένα, μιλάει ο Λομπ και ξέρεις πως ακούς τον συγγραφέα να κλαίει σχεδόν για την πατρίδα του που πλέον έχει πάρει τον δρόμο χωρίς επιστροφή: «Στο εξής στη χώρα μου, μετά από λίγες προσευχές στον καλό Θεούλη, οι μέρες ξημερώνουν μόνο και μόνο για να περάσουν και οι νύχτες είναι μαύρες μόνο και μόνο για να ταυτίζονται με τις συνειδήσεις μας» (σελ. 27).

Ο Επιθεωρητής Λομπ προσπαθεί να βρει άκρη σε μια κοινωνία σάπια ως το μεδούλι, ματωμένη και θαμμένη σε χαλάσματα σπαραγμού. Στο πλάι του δρουν και προσπαθούν να επιβιώσουν από πυρά ελεύθερων σκοπευτών, από παγιδευμένα αυτοκίνητα και πτώματα ο βοηθός του, ο Λίνο, «πεισματικά αφοσιωμένος στις μικροαπατεωνιές του, στο ξεπούλημα του αξιώματός του και στις πουτάνες του» (σελ. 13), φυγόπονος και με άλλα ενδιαφέροντα, ο οποίος όμως τελευταία φρονίμεψε, πιάνει από νωρίς δουλειά, προκαλεί οίκτο ακόμη και στις πέτρες, καθώς και ο επίσης Επιθεωρητής Σερτζ, ο κινητήριος μοχλός «του μαγαζιού», τόσο υπάκουος και απαραίτητος που δεν τον αφήνουν να επωφεληθεί από σεμινάρια και υποτροφίες για να πάρει προαγωγή. Ποιον να πρωτοξεχωρίσω όμως από τους υπόλοιπους χαρακτήρες; Ο Χατζ Γκαρν, «ένας από τους πιο επικίνδυνους πειρατές των ταραγμένων υδάτων της επικράτειας», είναι πασίγνωστος σοδομίτης, αναλφάβητος, πολλάκις καταδικασθείς, αλλά έχτισε μια αυτοκρατορία χωρίς ποτέ να βάλει το κεφάλι του στη φωτιά. Ο Γκουλ Μαλέκ, μέλος της παλιάς νομενκλατούρας, έπαιξε τον ρόλο του μεγάλου αδελφού τον καιρό του μονοκομματισμού, τροποποιούσε τους νόμους, διέκοπτε την πρόοδο των κοινωνικών προγραμμάτων και τώρα έχει αποσυρθεί στο πολυτελές προάστιο της Χίντρα αλλά συνεχίζει να κινεί τα νήματα. Ο Σιντ Λανκαμπού, γραφιάς του παλαιού καθεστώτος, «έχει τόσο ταλέντο όσο τακούνι έχει μια παντόφλα» (σελ. 76). Απαράμιλλος καιροσκόπος, αρχικά κομμουνιστής, μετά σουρεαλιστής, σε μια εποχή που οι διανοούμενοι εκτελούνται χωρίς προειδοποίηση εκείνος είναι από τους σπάνιους συγγραφείς που κάνει τη δουλειά του μέρα μεσημέρι χωρίς να κοιτάει δεξιά αριστερά. Ο Ντα Ασούρ είναι ένας οραματιστής που «Βλέπει τον κόσμο όπως κοιτάμε στα μάτια κάποιον που ξέρουμε πολύ καλά» (σελ. 54), πανούργος, έχει παραιτηθεί από τα εγκόσμια και ζει ήσυχα τα ογδόντα του χρόνια «σε μια χώρα που απογοητεύει». Ο Άιτ Μεζιάν, κωμικός ηθοποιός, δέχεται απειλές να απομακρυνθεί από το θέατρο, ξέρει πως κινδυνεύει η ζωή του αλλά δε θέλει να αυτοεξοριστεί στην Ευρώπη. Και τόσοι άλλοι…

Τα υπέροχα καλολογικά στοιχεία που θα βρουν πιο ταιριαστή θέση σε αξέχαστα μεταγενέστερα κείμενα του συγγραφέα, όπως «Αυτό που η μέρα οφείλει στη νύχτα» είναι λίγα και αγωνίζονται να ομορφύνουν τις άσχημες καταστάσεις που ξεπηδούν από τις σελίδες: «Ματωμένος στις τέσσερις φλέβες του ο ορίζοντας γεννάει με καισαρική μια μέρα, που τελικά δεν δικαιώνει τις οδύνες της» (σελ. 11). Το περιβάλλον είναι πια τόσο ζοφερό που όσοι είναι ακόμη ζωντανοί παλεύουν απλώς για την επόμενη μέρα, χωρίς πλάνο, χωρίς ελπίδες, χωρίς σκοπό. «Από τότε που η τρομοκρατία έφερε τη θρησκεία στις πρώτες θέσεις της ανταρσίας, ο λαουτζίκος δεν ξέρει πια πού την κεφαλήν κλίνη. Ό,τι έχει ισλαμική απόχρωση, τους ξεστρατίζει» (σελ. 14). Γιατί κάποιοι, με αφορμή τον πόλεμο, βλέπουν την αμερικανοποίηση της χώρας τους και τον αργό θάνατο της παράδοσής της, της ταυτότητάς της, των χαρακτηριστικών της: «…μια χώρα περήφανη για την ταυτότητά της, για την ιστορία της, για τη γη της, ξεχωριστή ανάμεσα σε χίλιες» Αλλά τι βλέπουν: «Το Αλγέρι εξαχρειωμένο όσο μια υπερπόντια μητρόπολη, έναν λαό χωρίς προσωπικότητα, αιρετικά πανεπιστήμια, ένα πεπρωμένο θανάσιμης προστυχιάς» (σελ. 128). Δεν υπάρχει σωτηρία: «Ήδη ο θρησκευτικός φανατισμός έχει στρέψει τους πιστούς στη λατρεία των τσαρλατάνων» (σελ. 57). Ο Λομπ-Khadra θρηνεί: «Ο ήλιος της πατρίδας μου έχει πάθει κατάθλιψη. Οι φρικαλεότητες που του κληροδοτεί η νύχτα σκοτώνουν τη μαγεία του» (σελ. 137-138). Τι φταίει; «Απ’ όλους τους λαούς, είμαστε οι πιο ακραίοι…Η μέση οδός δεν έχουμε ιδέα τι είναι… Στη χώρα μας η μετριοπάθεια είναι παραλογισμός, είναι μια δευτερεύουσα απόλαυση. Ίσως γι’ αυτό παραμένουμε τόσο αδάμαστοι όσο και παράφρονες» (σελ. 138).

Μέσα σε αυτόν τον λαβύρινθο σήψης και διαφθοράς ο Επιθεωρητής Λομπ πρέπει να βρει μια άκρη και να μείνει ταυτόχρονα ζωντανός σωματικά αλλά και γερός ψυχικά γιατί θα έρθει αντιμέτωπος με τη μεριά του κόσμου που σιχαίνεται περισσότερο, να συναναστραφεί με ανθρώπους που ευχαρίστως θα σκότωνε, να στρέψει το κεφάλι του στη θέα πτωμάτων και να συγκρατηθεί όταν προδίδουν την πατρίδα του άνθρωποι που ξέρει πως μπορούν να τον εξοντώσουν με ένα απλό νεύμα, έτσι και επιτεθεί εναντίον τους. Το «Μοριτούρι» που κυκλοφόρησε πριν από είκοσι πέντε χρόνια είναι το κύκνειο άσμα μιας χώρας που έκτοτε έχει γνωρίσει ακόμη χειρότερα δεινά και το πρώτο δείγμα μιας γραφής που έχει βελτιωθεί θεαματικά έκτοτε. Υποβλητική και ρεαλιστική ατμόσφαιρα, κλιμακούμενη πλοκή, απανωτές ανατροπές κι ένας κόσμος που χάνεται είναι τα γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που καταγράφει με ενάργεια και με ακρίβεια τον υπόκοσμο που έχει πάρει τις τύχες της χώρας του στα χέρια του με ξεκάθαρα υποκειμενικούς και άκρως εγωιστικούς και φιλοχρήματους σκοπούς.

Βιβλίο Κράτος τρόμου 
Τίτλος πρωτοτύπου State of terror
Συγγραφείς Hillary Rodham Clinton, Louise Penny 
Μεταφραστής Νίκος Ιβραηνίας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, διπλωματικούς χειρισμούς και διπλούς κατασκόπους, παιχνίδια εξουσίας και λυκοφιλίες, με κάθε σελίδα να μας βάζει όλο και πιο βαθιά σ’ ένα καλά μπλεγμένο κουβάρι, όπου κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται κι όπου πίσω από κάθε κεφάλι που κόβεται φυτρώνουν περισσότερα. Η Louise Penny και η Hillary Rodham Clinton έγιναν σταδιακά φίλες χάρη σε διάφορες αφορμές που τους έφεραν κοντά. Την άνοιξη του 2020 σκέφτηκαν να γράψουν ένα πολιτικό θρίλερ, επηρεασμένες από την ασταθή θέση του κόσμου γύρω τους και από κάποια δυσάρεστα προσωπικά βιώματα, που κάποια εξ αυτών αντικαθρεφτίζονται στο μυθιστόρημα. Η Hillary Clinton μάλιστα είχε ως πρόσφατο παράδειγμα την επιτυχία του συζύγου της, Bill, που έγραψε δύο αντίστοιχα βιβλία με τον James Patterson, το δυνατό και γρήγορο «Ο Πρόεδρος αγνοείται» και το, αμετάφραστο ακόμη στα ελληνικά, «The President’s daughter». Η Hillary Clinton μάλιστα υποστηρίζει: «…η ιστορία που διηγείται είναι απόλυτα επίκαιρη. Από μας εξαρτάται αν το σενάριο θα παραμείνει στη σφαίρα του μυθιστορήματος» (σελ. 539).

Το μυθιστόρημα έχει κλιμακωτή πλοκή που κορυφώνεται όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, έχει λίγους βασικούς χαρακτήρες, κάτι που βοηθάει στις ανατροπές, στις υποψίες και στα διπλά παιχνίδια ενώ με τον διαμοιρασμό των ηρώων σε διαφορετικές ομάδες και σε διαφορετικούς χώρους δράσης αυξάνονται η αγωνία και το σασπένς. Οι προβολείς πέφτουν κυρίως πάνω στην Έλεν Άνταμς και τον Πρόεδρο Ντάγκλας Γουίλιαμς που τη διόρισε.  Η Έλεν είναι τυπική Αμερικανίδα («Πόσο αγαπούσε αυτή τη χώρα. Αυτό τον μεγαλόπρεπο, τραυματισμένο φάρο», σελ. 15), πολιτικός με φιλοδοξίες και όνειρα, παρέδωσε με χαρά στην κόρη της, Κάθριν, την αυτοκρατορία διεθνών μέσων ενημέρωσης που έχτισε και διηύθυνε για μεγάλο διάστημα. Φαίνεται συγκρατημένη, ευγενική, γεμάτη αυτοπεποίθηση και εκπροσωπεί το ισχυρότερο κράτος του κόσμου, στα παρασκήνια όμως δείχνει κουρασμένη, ατημέλητη, εξαντλημένη, μεγαλύτερη σε ηλικία. Το ενδιαφέρον στη σχέση μεταξύ Προέδρου και υπουργού είναι το γεγονός πως οι ισορροπίες δε σταματούν να αλλάζουν, διαπιστώνοντας έτσι πως πέφτουν και οι δύο θύματα είτε του εγωισμού τους (όπως ο Πρόεδρος που σύντομα βλέπει πως το πιόνι του κινείται με αυτοβουλία) είτε των φιλοδοξιών τους (όπως η Έλεν που διαπιστώνει σύντομα πόσο πιο άσχημο παιχνίδι απ’ ό,τι φαινόταν αρχικά είναι η επιλογή της ως Υπουργού). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο τσαλακώνονται, αδειάζουν, ξεφουσκώνουν ή ατσαλώνονται ανάλογα τις περιστάσεις και οδηγούνται σ’ ένα τέλος εκτίμησης και αμοιβαίου θαυμασμού.

Οι προσωπάρχες Τσαρλς Μπόιντον και Μπάρμπαρα Στένχαουζερ, η σύμβουλος της Έλεν και καλύτερή της φίλη Μπέτσι Τζέιμεσον, η διπλωματική υπάλληλος στο Γραφείο Υποθέσεων Νότιας και Κεντρικής Ασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών Αναχίτα Ντάχιρ, η δόκτωρ Νασρίν Μπουχάρι, ο επικίνδυνος Μπασίρ Σαχ, ο δημοσιογράφος του Reuters Γκιλ Μπαχάρ, η Κάθριν Άνταμς, ο στρατηγός Μπερτ Γουάιτχεντ και άλλοι κινούνται δίπλα στο πρωταγωνιστικό ντουέτο εμπλουτίζοντας την πλοκή και οδηγώντας τον αναγνώστη σ’ ένα αέναο κυνήγι γάτας και ποντικιού ως προς τα κίνητρά τους, τον πραγματικό τους ρόλο στην ιστορία, τα αληθινά τους συναισθήματα, τα αίτια των πράξεών τους κ. ά. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη εμβάθυνση σε ψυχογραφήματα ούτε κάποια λογοτεχνικότητα κι έτσι αφέθηκα να παρασυρθώ από την ταχύτητα των εξελίξεων και τις απανωτές αποκαλύψεις που με οδήγησαν χωρίς ανάσα στο τέλος. Τα κεφάλαια μάλιστα είναι ευσύνοπτα, χωρίς απότομα φινάλε που να αφήνουν κάτι στη μέση σε κρίσιμο σημείο, έχουν τον χώρο τους και τη θέση τους και λείπουν οι μακροσκελείς ανούσιοι διάλογοι, οι περιττές επαναλήψεις, οι κοφτές προτάσεις, κάτι που δείχνει σεβασμό στον αναγνώστη και έλλειψη βιασύνης.

Ένα τέτοιο μυθιστόρημα περιπέτειας και κατασκοπείας δε θα μπορούσε να μην είναι γεμάτο κλισέ, ειδικά από τη στιγμή που το γράφουν μια σημαντική συγγραφέας και μια ισχυρή πολιτικός. Φυσικά και η Αμερική προβάλλεται ως ισχυρή χώρα, φυσικά και αχνοφαίνεται ως αντίπαλον δέος η Ρωσία (δε θα αποκαλύψω τον ρόλο της), φυσικά και τονίζονται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα γεωστρατηγικά και κοινωνικοπολιτικά παιχνίδια της Μέσης Ανατολής που με γέμισαν δέος ως προς τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτούνται μεταξύ ανθρώπων που βιάζονται ποιος θα εξοπλιστεί περισσότερο, χωρίς να δίνει σημασία από ποιον και με τι συνέπειες, όλα αυτά όμως είναι και τα εχέγγυα για το αίσθημα της ικανοποίησης που άντλησα ολοκληρώνοντας την ανάγνωση. Σαφέστατες αιχμές υπάρχουν για τον Ντόναλντ Τρ…εεεε… Έρικ Νταν, που κατέστρεψε τα πάντα με τη θητεία του, παραδίδοντας μια γραφειοκρατία που την αποτελούσαν οι άνθρωποι που την είχαν σακατέψει, οι ανίκανοι δηλαδή της προηγούμενης κυβέρνησης. Αλώβητος δε βγαίνει ούτε ο Ρώσος Πρόεδρος (μυθιστορηματικά Μαξίμ Ιβάνωφ): «Ένας αδίστακτος τύραννος, εκπαιδευμένος σε μεθόδους καταπίεσης που ήταν συνάμα δόλιες και σκληρές… υπολόγιζε τα πάντα, με μια ψυχρότητα που θα έκανε ακόμα και τη Σιβηρία να ανατριχιάσει» (σελ. 458).

Όταν κυβερνάς με όπλο τον φόβο, δε δημιουργείς αφοσίωση αλλά εχθρούς σε αναμονή. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαρκείς αλλαγές σε διακρατικές σχέσεις και μια υποφώσκουσα ένταση για κάθε παραστράτημα στην ευαίσθητη διπλωματική κονίστρα. Μυστικές υπηρεσίες, Κογκρέσο, Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Λευκός Οίκος, Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας είναι βαρύγδουπες λέξεις που τραβούν την προσοχή ενώ ταυτόχρονα δράση και περιπέτεια σε Πακιστάν, Ομάν, Ιράν, Ρωσία, Κεμπέκ και στην καρδιά της Ουάσιγκτον αυξάνουν το σασπένς. Η Hillary Clinton και η Louise Penny έγραψαν ένα δυνατό μυθιστόρημα για το σημείο στο οποίο ίσως φέρουν η ματαιοδοξία και η απληστία των ισχυρών τον κόσμο των αθώων και των αμάχων και χειρίζονται με μαεστρία και ευρηματικότητα μια πλοκή γεμάτη προδοσίες, διλήμματα, διπλές ταυτότητες, μυστικούς πράκτορες, διπλωματικά παιχνίδια και ανατροπές. Το κείμενο ρέει αβίαστα, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και τίποτα δε μένει σταθερό σε θέση, απόψεις και χαρακτήρα σε μια κούρσα με έπαθλο την κυριαρχία του κόσμου για όποιον αδιαφορεί για τις συνέπειες.

Βιβλίο Σύζυγοι σε θέση μάχης
Τίτλος πρωτοτύπου A disorder peculiar to the country
Συγγραφέας Ken Kalfus
Μεταφραστής Αγορίτσα Μπακοδήμου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας δεν ηθικολογεί, δεν μεμψιμοιρεί, δεν ηρωοποιεί. Περιγράφει, καταγράφει, γράφει. Τι να πρωτοαναφέρω; Την καθημερινότητα του Αμερικανού, που βομβαρδίζεται από ένα σωρό ειδήσεις και παραπληροφόρηση (πρέπει, λέει, να είσαι πολύ γρήγορος για να προλαβαίνεις να διαβάζεις στην τηλεόραση και την κυλιόμενη μπάρα με τις ειδήσεις και τα νέα στην οθόνη ή τον παρουσιαστή), που πάει τα παιδιά του για ένα πρόχειρο γεύμα στα Μακ, που δουλεύει σε γραφεία με συναδέλφους που ζουν στον ίδιο χώρο και δεν γνωρίζουν κάτι περισσότερο για την προσωπικότητα και τα ενδιαφέροντά του; Περπατάμε στη Νέα Υόρκη, ζούμε την αγωνία των κατοίκων μετά την επίθεση στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου, νιώθουμε την αλλαγή στο αίμα μας. Φοβερό το επεισόδιο που ο οδηγός του φορτηγού έκλεισε με δύναμη την πόρτα του κι όλη η εικόνα πάγωσε για ένα δευτερόλεπτο γιατί όλοι οι περαστικοί κάνανε την ίδια σκέψη: δέχονται επίθεση αυτοκτονίας! Κι οι επισκέψεις στους ψυχιάτρους αυξήθηκαν, το ρίσκο αυξήθηκε, ζήσε το σήμερα για το σήμερα γιατί αύριο κάποιος θα μπει στην πιτσαρία που έχεις πάει τα παιδιά σου και φωνάζοντας «Ο Θεός είναι μεγάλος» θα τινάξει τα πάντα στον αέρα! (ανατρίχιασα).

Ως προς το ζευγάρι υπήρχαν κάποια πραγματικά αστεία περιστατικά για το πού θα φτάσουν ένας άντρας και μια γυναίκα που αγαπιούνταν μέχρι πρότινος. Όπως λέει και η σύζυγος, δεν θυμάται πια γιατί φτάσανε στο σημείο να μισιούνται τόσο πολύ, δεν έχει πια σημασία. Είναι πραγματικά πολύ άσχημο να φτάνεις στο σημείο να συγκατοικείς με τον πρώην σύζυγό σου ώσπου να βγει το διαζύγιο με τη διατροφή και την έξωσή του από το κάποτε δικό σας διαμέρισμα. Τα παιδιά για άλλη μια φορά αιχμάλωτα των γονικών αποφάσεων και εξουσιών κι όταν παθαίνουν κάτι, οι γονείς ανησυχούν μην το χρησιμοποιήσει σαν όπλο εναντίον τους ο άλλος γονιός (καλά, δεν πρόσεχες το παιδί; Τώρα θα δεις τι θα πάθεις) (κι οι δικηγόροι να συνεχίζουν να πληρώνονται). Πραγματικά στενοχωρέθηκα, σε ένα σημείο μάλιστα ο μπαμπάς τσακώνεται με τη μαμά και τα παιδιά φωνάζουν με μια φωνή «είστε μπροστά στην τηλεόραση και δεν βλέπουμε». Ειλικρινά, όταν μεγαλώσουν αυτά τα παιδιά, τι οικογένειες θα δημιουργήσουν, τι ενδιαφέροντα θα αποκτήσουν; Αστεία και τραγική ταυτόχρονα η σκηνή όπου ο σύζυγος δένεται με εκρηκτικά και επιτίθεται στη γυναίκα του για να τελειώνουν πια με αυτό το αστείο αλλά η ύλη δεν πυροδοτείται και μαζί οι δυο σύζυγοι φτιάχνουν και ξαναφτιάχνουν τα εκρηκτικά ώσπου ο σύζυγος τα παρατάει και φεύγει! Χωρίς ίχνος αστεϊσμού ή διακωμώδησης, ξανασκέφτομαι μέχρι πόσο μπορεί κάποιος να αδιαφορήσει για την οικογένειά του ή πόσο απελπισμένος μπορεί να νιώσει ώστε να εξοντώσει τον εαυτό του και την οικογένειά του με αυτόν τον τρόπο.

Μέσα από το βιβλίο ξεπηδάνε πάρα πολλά πράγματα για την καθημερινότητα του Αμερικανού πριν και μετά την τρομοκρατική επίθεση, τις απόψεις του για τον εβραϊσμό και την περιοχή του Ισραήλ, ακόμη και για την εβραϊκή τελετουργία ενός γάμου (παντρεύτηκε ο αδερφός της συζύγου, καλά, αυτό το σημείο έκανε μια τεράστια κοιλιά ως προς το σύνολο του περιεχομένου). Εδώ ο συγγραφέας μάς χαστουκίζει ως προς τον μικρόκοσμο και την ατομική μας καθημερινότητα και κατά συνέπεια την αδυναμία που δείχνουμε σε περιπτώσεις μεγάλου κακού: «Η κίνηση των αυτοκινήτων, τα υπόγεια τρένα, το τηλέφωνο, το e-mail, τα γεμάτα καύσιμα αεροπλάνα που πετάνε πάνω από τα κεφάλια μας, το Αμερικανικό Ταχυδρομείο, όλα αυτά μας κρατάνε σε έναν εύθραυστο, αραχνοΰφαντο ιστό νοήματος. Μία και μοναδική πράξη κακού μπορεί να τον ξεσκίσει. Στα χέρια μας κρατάμε ο ένας τη σπουδαιότητα του άλλου».

Σε ένα άλλο σημείο διαβάζουμε μια σοβαρή απορία για όλον αυτόν τον γιγαντισμό των ΗΠΑ: «Έχουμε αρκετά στρατεύματα για να καταλάβουμε μια χώρα 25.000.000 ανθρώπων σε μια περιοχή του κόσμου που διάκειται εχθρικά απέναντί μας βάσει ιστορικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών λόγων. Αυτά τα κράτη δε θα γίνονταν ακόμη πιο εχθρικά απέναντι στην Αμερική;». Και πολλά πολλά ακόμη. Σπάνια ένα βιβλίο με έχει κάνει να σταματήσω για να σκεφτώ, χωρίς αυτό να είναι ο σκοπός του (ένα μυθιστόρημα διαβάζεις στο κάτω κάτω, όχι δοκίμιο). Πραγματικά το συνιστώ ανεπιφύλακτα γιατί κάθε σελίδα είναι και μια έκπληξη και για τη σχέση των δυο πρώην συζύγων και για την πορεία των ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Ένα μειονέκτημα είναι ότι ο μεταφραστής κλείνει όλα τα ξενόγλωσσα ονόματα (του Βίκτωρα, της Βαϊόλας κλπ.) αλλά τις λεωφόρους τις άφησε αμετάφραστες (Τουέντι θέρντ Άβενιου) (σημ. το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook το 2010). Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα.

Βιβλίο Πορφυρά παλάτια
Συγγραφέας Αίγλη Κρίκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία διαδραματίζεται στη Σαμαρκάνδη στα τέλη του 18^ου αιώνα, όπου ζει σ’ ένα χωριό η Σελιζέ με τον πατέρα της, Σάλεχ, μια σημαντική προσωπικότητα, με κύρος. Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται σε μια εποχή όπου κυριαρχούν οι πιστοί στο κίνημα των ουαχάμπι (μονοθεϊστές μουσουλμάνοι), σκοτώνοντας όσους ήταν αντίθετοι. Το ιππικό του παλατιού και ο στρατός των λόφων ελέγχουν το χαλιφάτο και φοβίζουν τους φτωχούς και πεινασμένους κατοίκους της περιοχής που δε σηκώνουν κεφάλι: «Όταν την εξουσία την προστατεύει η θρησκεία, τότε στο όνομα αυτής γίνονται τα μεγαλύτερα φονικά» (σελ. 16).

Ομολογώ πως περίμενα άλλο ένα ερωτικό μυθιστόρημα που θα εκμεταλλευτεί το σκηνικό της ερήμου και τα μυστικά της Ανατολής για να σμίξει μια χωριατοπούλα μ’ έναν χαλίφη και να ζήσουν πρωτόγνωρες στιγμές πάθους ξαπλωμένοι στην άμμο (άουτς!). Κάτι όμως το στυλ της γραφής, κάτι η θεματική ποικιλία, μιας και διαδραματίζονται και αρκετά περιστατικά γύρω από την κεντρική ιστορία, κάτι οι πολλές υποσημειώσεις για καλύτερη εμπέδωση της εποχής, του τόπου και των ηθών που επικρατούσαν τότε, σύντομα μου έδειξαν πως τα «Πορφυρά παλάτια» είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό και πως η κυρία Αίγλη Κρίκη έχει μελετήσει καλά το περιβάλλον και αγαπήσει τους χαρακτήρες της.

Το λεξιλόγιο και το συντακτικό είναι υπέροχα. «Ο Σάλεχ, σα γύρισε στο χωριό μετά το φονικό, ο τόπος δεν τον είχε!» (σελ. 12). «Η Σελιζέ, μια κόρη με υγρά πράσινα μάτια κοιτούσε τον κόσμο με βλέμμα καθαρό. Είχε χροιά αγριελιάς που έκανε το δέρμα της να γυαλίζει» (σελ. 18). Αυτή ήταν η πρώτη μου επαφή με την καλή πένα της συγγραφέως, η οποία παραθέτει πολλά καλολογικά στοιχεία στις περιγραφές της, χωρίς όμως να βαρυφορτώνει το κείμενο, που από μόνο του έχει πολλά θετικά χαρακτηριστικά. Οι ερωτικές σκηνές εναλλάσσονται με καλοδουλεμένες περιγραφές πολέμου και μαχών, μιας και από τα χρυσοποίκιλτα σαλόνια των παλατιών μεταφέρθηκα στα αιματοβαμμένα πεδία του πολέμου με την ίδια ένταση και ενάργεια. Ο έρωτας του Αμπίρ Κιζ Αρκάν και της Σελιζέ έχει κάποια εμπόδια ως την ολοκλήρωσή του όμως δεν είναι υπερβολικά πολλά και μπορώ να τα χαρακτηρίσω απόλυτα εναρμονισμένα με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι που καλείται να αντιμετωπίσει ο σάχης, οπότε μπόρεσα να αφοσιωθώ και στις παράλληλες ιστορίες του βιβλίου.

Οι περιγραφές των σπιτιών, του παλατιού, των καραβάν σαράι, των χανιών κ. ά. ίσως είναι λίγο περισσότερο εκτενείς απ’ όσο θα έπρεπε όμως δίνουν αυθεντικότητα στο μυθιστόρημα ενώ κάποιες λέξεις που είναι οικείες στον δικό μας καθημερινό λόγο τοποθετούνται στην πορεία της αφήγησης χωρίς να βοηθάνε στην εναργέστερη αναβίωση της μακρινής αυτής εποχής («αλά μπρατσέτα», «και πού ‘σαι!» κλπ.). Τέλος, η φράση «Όταν αρχίσουν να σου λείπουν τ’ άλογα, σέλωσε τους σκύλους», που ήταν και ο κινητήριος μοχλός πολλών χαρακτήρων για να προχωρήσουν στη ζωή τους, επαναλήφθηκε πολλές φορές και με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς ώστε σύντομα ατόνησε ως ιδέα.

Με συγκίνησε πάρα πολύ ο εξισλαμισμός του Αλεξανδρή, που υπήρξε θύμα του παιδομαζώματος και διακρίθηκε στο πεδίο της μάχης, φτάνοντας να γίνει κοτζάμπασης του σάχη Αμπίρ Κιζ Αρκάν και κατάφερε μετά από χρόνια να επιστρέψει στο σπιτικό του, καθ’ οδόν για μιαν αποστολή που του ανατέθηκε. Χωρίς να εκβιάζουν το συναίσθημα, οι παράγραφοι της επανένωσης με τους γονείς, τ’ αδέλφια, τους συγχωριανούς του ήταν συγκινητικές και πολύ δυνατές. Άλλο συναρπαστικό σκηνικό ήταν η απόπειρα δολοφονίας της υπεύθυνης του χαρεμιού από δυσαρεστημένες οδαλίσκες, με αποτέλεσμα να καεί το παλάτι και η πλοκή να προχωρήσει σε ένα αναπάντεχο στάδιο.

Τα «Πορφυρά παλάτια» είναι ένα τρυφερό και σκληρό μυθιστόρημα, γεμάτο περιπέτεια, έρωτα και εκπλήξεις, αποδίδει πιστά και μελετημένα τη ζωή στη Σαμαρκάνδη του 17^ου αιώνα και με ταξίδεψε σε παραμυθένια μέρη, τα οποία ταυτόχρονα δε δίστασε να απεκδύσει από τη μαγεία τους, καταγράφοντας σκληρές και ρεαλιστικές σκηνές προδοσίας, θανάτου και ανθρωποκυνηγητού.

Βιβλίο Η πύλη του δερβίση
Τίτλος πρωτοτύπου Bab-i Esrar
Συγγραφέας Ahmet Ümit
Μεταφραστής Αθανάσιος Ζαράγκαλης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Τζελαλεντίν Ρουμί (1207-1273) ήταν Πέρσης ποιητής και δάσκαλος θεολογίας στο Ικόνιο, με μεγάλη επιρροή στον μουσουλμανικό μυστικισμό. Οι σύγχρονοί του τον αποκάλεσαν «Μεβλανά» που σημαίνει «ο δάσκαλός μας». Η διδασκαλία του καλούσε ανθρώπους από οποιαδήποτε πίστη, θεωρώντας ότι ο θεός των μουσουλμάνων, των χριστιανών και των εβραίων είναι ένας. Ίδρυσε το τάγμα των Μεβλεβήδων δερβίσηδων και τα ποιήματά του έχουν επηρεάσει την περσική και την τουρκική λογοτεχνία. Οι Μεβλεβήδες δερβίσηδες είναι σουφικό τάγμα, δηλαδή μια ασκητική κοινότητα του Ισλάμ που εγκατέλειψε τα εγκόσμια, πρεσβεύοντας ότι το ανθρώπινο πεπρωμένο εξαρτάται από την ανεξιχνίαστη βούληση του Θεού. Σε αυτές τις κοινότητες επικράτησε το ασκητικό στοιχείο του μυστικισμού, ενώ με την πάροδο του χρόνου ο ασκητισμός θεωρήθηκε ως προκαταρκτικό στάδιο για την επίτευξη της πνευματικής ζωής. Η ιδεολογία των στροβιλιζόμενων δερβίσηδων αντλεί το υλικό της από την ιδέα της περιστροφής. Ο άνθρωπος, περιστρεφόμενος σε αρμονία με όλα τα πράγματα στη φύση, ταυτίζεται με την εικόνα και το μεγαλείο της Ύπαρξης του Δημιουργού. Ο εκστατικός αυτός χορός «σεμά» βοηθάει την ψυχή να βγει από το σώμα και να πλησιάσει τον Θεό.

Αυτό είναι εν συντομία το ιστορικό υπόβαθρο της «Πύλης του δερβίση», οπότε εύκολα κανείς καταλαβαίνει πως το μυθιστόρημα θα κερδίσει εκείνον που θέλει να διεισδύσει περισσότερο στον σουφισμό και τη φιλοσοφία του Μεβλανά. Ο συγγραφέας καταφέρνει να παρουσιάσει με εύληπτο τρόπο τα στοιχεία του σουφισμού, τις αντιλήψεις των δερβίσηδων, τον τρόπο ζωής και νόησης του Μεβλανά, τη μυστηριώδη στενή του σχέση με τον Σεμς-ι Τεμπριζί (η αποκαλυπτική επεξήγηση προς το τέλος της περιπέτειας με άφησε με ανοιχτό το στόμα ως προς το αυτονόητο του σκοπού ύπαρξης) και στολίζει με αυτές τις λεπτομέρειες και τις ιστορικές αναφορές την περιπέτεια που ζει η Κάρεν στα βάθη της Ανατολίας.

Το αστυνομικό κομμάτι του μυθιστορήματος το βρήκα λίγο άνευρο και χωρίς μεγάλες ανατροπές, άλλωστε εξαρχής φάνηκε πως το βάρος της αφήγησης θα το σήκωνε ο ψυχισμός της πρωταγωνίστριας και η επαφή της με τον σουφισμό, μέσω παράξενων και, γιατί όχι, υπερφυσικών γεγονότων και σκηνών. Εκεί ακριβώς με κέρδισε η «Πύλη του δερβίση», μιας και ο σουρεαλισμός κι εγώ μισιόμαστε θανάσιμα. Ο τρόπος όμως με τον οποίο η Κάρεν μεταφερόταν στη μακρινή εποχή του Μεβλανά και το πώς ό,τι ζούσε επηρέαζε τα μετέπειτα γεγονότα ή κούμπωνε αρμονικά με τις απορίες της και τους προβληματισμούς της, ήταν δουλεμένα σωστά και ενωμένα κατάλληλα.

«Η πύλη του δερβίση» είναι μια εξαιρετική πρώτη επαφή με τον κόσμο του Τζελαλεντίν Ρουμί, των περιστρεφόμενων δερβίσηδων και της μυστηριώδους γοητείας που έλκει πολλούς αναγνώστες και ταξιδευτές. Πρόκειται για μια καταβύθιση σε διαχρονικές ηθικές και ανθρωπιστικές αξίες, που απαντώνται σε όλες σχεδόν τις θρησκείες του κόσμου, και καταγράφει με κατανοητό και απλό τρόπο τα στάδια της θέωσης ενός ανθρώπου, το ηθικό δίλημμα ανάμεσα στην εφήμερη σάρκα και την αιώνια ζωή κ. ά.

Βιβλίο Ο προφήτης του Θεού
Τίτλος πρωτοτύπου L’ envoyé de Dieu
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία εκτυλίσσεται με δύο τρόπους: τον κύριο όγκο του κειμένου τον γεμίζουν η ζωή, τα διδάγματα, οι προφητείες και ο αγώνας του Μωάμεθ να διαδώσει τον ισλαμισμό ενώ στο παρασκήνιο, προς ξεκούραση του αναγνώστη, ξετυλίγεται διακριτικά και με φόβο Θεού η ερωτική σχέση του γραφέα με την υπηρέτρια Σάλουα. Ο κύριος Σινουέ περιγράφει παραστατικότατα, τεκμηριωμένα και λεπτομερέστατα όλες τις πτυχές της προσωπικότητας του Μωάμεθ, το ιστορικό υπόβαθρο του βίου του, τις αλλαγές που επέφερε, τις μεταβολές στην κουλτούρα και στην πίστη των Αράβων κλπ. Χωρίς να είναι κουραστικό ή υπερβολικά λεπτομερές, το κείμενο φωτίζει κάθε πλευρά της προσωπικότητας του θρησκευτικού ηγέτη ενώ ο γραφιάς δίνει φωνή σε κάποια ερωτήματα που ίσως ξεπηδήσουν κι από τον ίδιο τον αναγνώστη.

Αυτό που τονίζει επανειλημμένα ο συγγραφέας είναι το γεγονός ότι οι επιταγές του Ισλάμ διατυπώθηκαν σε εποχές και περιστάσεις τελείως διαφορετικές από τις σημερινές, οπότε κάποιοι που εκμεταλλεύονται το όνομα του Αλλάχ παραμένουν προσκολλημένοι σε αυτές τις απόψεις τις οποίες διατυμπανίζουν για να προσελκύουν τον κόσμο, κάτι που είναι εντελώς αντίθετο με τη φιλοσοφία του Ισλάμ. Προσπαθεί δηλαδή ο συγγραφέας να είναι αντικειμενικός, πιστός και «θεάρεστος», όμως δε χάνει ευκαιρία να υποδείξει και την παραπλάνηση που υφίσταται σήμερα ο πληθυσμός που πείθεται να ακολουθήσει τους σημερινούς θρησκευτικούς ταγούς.

«Ο προφήτης του Θεού» είναι η ιδανική πρώτη γνωριμία με τον Μωάμεθ και τον ισλαμισμό για όποιον θέλει να ερευνήσει, να διασταυρώσει, να μάθει, να σκεφτεί πάνω σε αυτήν τη φιλοσοφία.