Βιβλίο 1095 μέρες 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Ι. Καλανδράνης έγραψε ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, γεμάτο εκπλήξεις, περιπέτειες, ποικίλα συναισθήματα και μια μυρωδιά από κουκούτσι βερίκοκου. Το κείμενό του βρίθει και πάλι μικρών και μεγάλων περιστατικών που συνοδεύουν την καθαυτή ιστορία, συμπληρώνοντάς τη και εμπλουτίζοντάς τη σωστά, κι επιπλέον, η φαντασία του δημιουργεί πλήθος αναπάντεχων εξελίξεων που απογειώνουν την πλοκή και δημιουργούν μια σειρά από παρεξηγήσεις, λάθη και εμπόδια που δυσχεραίνουν κατά πολύ την τελική λύση. Η ιστορία ξεκινάει μεσούσης της δικτατορίας, όπου ο νεαρός Κίμωνας, ένας νέος και χαμογελαστός οδοκαθαριστής, συνεργάσιμος και πάντα πρόθυμος, με μόνιμη βάρδια στα Ιλίσια, τραβά την προσοχή της Ουρανίας που τον ερωτεύεται. Η μητέρα της, Ζηνοβία, νοικοκυρά, βαθιά θρησκευόμενη και αυστηρή απέναντι στην κόρη της, με τα χίλια ζόρια δέχεται τον γάμο τους αλλά ο ευτυχισμένος Κίμων δεν μπορεί να φανταστεί πόσο γεμάτη προκαταλήψεις και αναχρονιστικές πεποιθήσεις είναι αυτή η νέα και όμορφη κοπέλα λόγω της ανατροφής της. Προχωράμε στη δεκαετία του 1980, όπου γεννιέται η κόρη του, Ελεάνα, και ο ίδιος, ολοκληρώνοντας τις σπουδές του, βρίσκει δουλειά σε ναυτιλιακή εταιρεία ως βοηθός λογιστή. Χαμηλών τόνων, υπάκουος, φίλεργος, ακέραιος, με ήθος, ελπίζει έτσι να πετύχει σε ευρύτερη αναγνώριση και σε αύξηση αλλά μια σειρά από γεγονότα θα τον οδηγήσουν να πάρει νέες αποφάσεις και τελικά έρχεται η στιγμή που μαθαίνει για τον καρκίνο του προστάτη.

Από κει και πέρα αρχίζει ένας καταιγισμός απανωτών εξελίξεων ενώ οι λύσεις, οι θεραπείες, τα αποτελέσματα, οι συνέπειες στην υγεία και άλλα καταγράφονται χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα. Παρακολουθούμε έτσι μια άνιση μάχη με τον χρόνο και με τον καρκίνο, μαζί με θετικές σκέψεις που τονώνουν το ηθικό: «Έμοιαζε με έναν καταδικασμένο σε θάνατο που δεν σταματούσε να προσπαθεί να πετύχει χάρη, μελετώντας τους νόμους, ενώ, παράλληλα, έσκαβε με ένα κουτάλι για να ανοίξει ένα τούνελ διαφυγής» (σελ. 119). Είναι συγκλονιστική η ζύγιση: 1095 μέρες με συγκεκριμένα προβλήματα ή ένα χρόνο λιγότερο, με το μισό διάστημα υγιής και με το άλλο μισό με σοβαρά προβλήματα λόγω μετάστασης; Τι θα επιλέξει ο ήρωας του βιβλίου; Τελικά, η μετάθεση του Κίμωνα στο Μπαγκλαντές τον φέρνει σε επαφή με έναν διαφορετικό κόσμο φιλοσοφίας και σκέψεων αλλά τον ρίχνει και στο μάτι του κυκλώνα, μιας και ο υπεύθυνος του τοπικού παραρτήματος της εταιρείας είναι ο απόλυτος άρχων, με σκοτεινές διασυνδέσεις κι έτσι ο Κίμων πρέπει να ανακαλύψει πόσο κακό κάνει στην εταιρεία.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας πραγματικά περιπετειώδους ζωής, γεμάτης μηνύματα, ποικίλα συναισθήματα, απρόβλεπτες εξελίξεις και μια γεύση από ανατολίτικη φιλοσοφία. Ο Κίμων δέχεται ανέλπιστη βοήθεια, προδίδεται, υποστηρίζεται, βιώνει κάθε είδους περιπέτειες, σε μια οδύσσεια που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το τέλος της. Οι ήρωες του βιβλίου εμφανίζονται και αποσύρονται, βγαίνουν ξανά στο προσκήνιο σε κρίσιμες στιγμές, δημιουργούν πολλές και ποικίλες αλληλοεπιδράσεις και όλα αυτά οδηγούν σε ένα γλυκόπικρο τέλος που με συγκίνησε. «1095 μέρες» δράσης, περισυλλογής, μοιραίων αποφάσεων και συνεπειών, επιλογών, λαθών, έρωτα, φόβου για την υγεία, εναλλακτικών λύσεων, μια γρήγορη, ανατρεπτική περιπέτεια με πολυεπίπεδη πλοκή και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπου στο τέλος κανείς δε θα είναι ίδιος και τίποτα δε θα μείνει αναλλοίωτο.

Βιβλίο Ο χαρταετός
Τίτλος πρωτοτύπου Le cerf-volant
Συγγραφέας Laetitia Colombani
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Laetitia Colombani στρέφει και πάλι τη ματιά της στη γυναίκα για να της αφιερώσει ένα συγκινητικό και ρεαλιστικό μυθιστόρημα που μου έδειξε την άσχημη πλευρά της κατά τα άλλα γοητευτικής και μυστηριώδους Ινδίας και που καταγράφει με χειρουργική ακρίβεια τις σκληρές, απάνθρωπες και απαράδεκτες συνθήκες διαβίωσης των γυναικών στη χώρα. Με αφορμή την ιστορία της Λένα, που αναζητά τον εαυτό της μακριά απ’ όσα της θυμίζουν τη σχέση της με τον Φρανσουά, περπατάμε στα στενοσόκακα του Μαχαμπαλιπουράμ, όπου κυριαρχεί η φτώχεια, η ένδεια και οι πρωτόγονες σχεδόν συνθήκες διαβίωσης, δίπλα σε πολυτελή θέρετρα και επαύλεις. Η γραφή σε αρπάζει από τον λαιμό και με ρεαλιστική παραστατικότητα ζωντανεύει κάθε σκοτεινή πλευρά του τόπου. Ασφυκτική ζέστη πνίγει τη Λένα μόλις βγαίνει απ’ το αεροπλάνο, η χώρα χιμάει πάνω της σαν αγριεμένο θηρίο. Το θέαμα την εκπλήσσει και την τρομάζει ταυτόχρονα. Δραστήρια επί χρόνια, με έντονους ρυθμούς, ήταν μια γυναίκα ερωτευμένη και μια εκπαιδευτικός με πάθος, ώσπου εκείνο τον Ιούλιο χρειάστηκε να κρατηθεί γερά για να μην πέσει στην άβυσσο. Ποια μοίρα την έφερε σε μια ήπειρο που απέχει πολύ από τον τόπο της; Τι ήρθε να κάνει σ’ ένα χωριό με δυσπρόφερτο όνομα όπου τίποτα δεν την περίμενε κι όπου η ζωή είναι ζόρικη και σκληρή;

Η Λένα προσπαθεί να συνηθίσει στη νέα της ζωή, όταν ένα κοριτσάκι, η Λαλίτα, που της αρέσει να παίζει στην παραλία νωρίς το πρωί με τον χαρταετό της πριν πιάσει δουλειά σ’ ένα εστιατόριο, τη σώζει από πνιγμό στη θάλασσα. Η Λένα ανακαλύπτει πως η δεκάχρονη μικρή είναι αγράμματη κι επιπλέον γυναίκα, κάτι που στην Ινδία σημαίνει υποταγμένη, υπάκουη, χωρίς μόρφωση, φυλακισμένη. Η Λαλίτα και η Λένα έχουν πολλά κοινά και η τραγική οικογενειακή ιστορία του παιδιού τη συγκλονίζει, με αποτέλεσμα να κινήσει γη και ουρανό για να της δώσει το δικαίωμα της μόρφωσης. Σταδιακά γεννιέται μια φιλία και μια εμπιστοσύνη μεταξύ τους που οδηγεί το κοριτσάκι να αποκαλύψει την αλήθεια στη Λένα για το παρελθόν της κι έτσι να συνδεθεί απρόσμενα το βιβλίο με την «Πλεξούδα»! Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε τα κορίτσια της Κόκκινης Ταξιαρχίας, μια ομάδα εφήβων που εφαρμόζουν την αυτοάμυνα και έχουν ως αποστολή να προστατεύουν τις γυναίκες της περιοχής. Περιπολούν στους δρόμους και στην παραλία του χωριού, η αρχηγός τους, η Πρέετι, είναι γνωστή ταραξίας στην αστυνομία, η οποία δε βλέπει με καλό μάτι την παράλληλη απονομή δικαιοσύνης που επιβάλλουν. Μαθαίνουν αυτοάμυνα σ’ ένα ερειπωμένο γκαράζ με τεχνικές που θα τους σώσουν τη ζωή σε ενδεχόμενη επίθεση. Η Λένα διακρίνει χάρη, δύναμη και οργή στις κινήσεις τους. Η Πρέετι δείχνει περήφανη και απόμακρη αλλά διακρίνει κανείς μια ρωγμή κάτω απ’ αυτό το καβούκι, όπου εκεί κρύβει τρυφερότητα άθικτη από τη σκληρότητα του κόσμου. Ποια είναι η δική της ιστορία;

Για δύο χρόνια λοιπόν η Λένα θα παλέψει να πραγματοποιήσει το όραμά της, ένα σχολείο και θα ξεκινήσει έναν αγώνα ενάντια στην αμορφωσιά και την καχυποψία της τοπικής κοινωνίας. Δεν είναι μόνο τα γραφειοκρατικά εμπόδια αλλά και τα κοινωνικά, μεταξύ των οποίων ο γάμος των κοριτσιών στα 12-13 τους χωρίς να ερωτηθούν, με σκληρές συνέπειες στη ζωή τους από την καινούργια οικογένεια, το θέμα-ταμπού «περίοδος και υγιεινή», η σκληρή χειρωνακτική εργασία με τις συνέπειές της στην υγεία τους και τόσα άλλα που πρέπει να τα υπερκεράσει η Λένα ένα προς ένα. Τα παιδιά δουλεύουν όπως οι μεγάλοι, αποτελούν πηγή εισοδήματος, εργάζονται ως επαίτες, ρακοσυλλέκτες, λούστροι, εργάτες, οδηγοί, η μόρφωση όμως είναι η μοναδική ευκαιρία που τους δίνεται για να ελευθερωθούν από τη μοίρα στην οποία η κοινωνική τους καταγωγή τα έχει καταδικάσει. Η Ινδία είναι η μεγαλύτερη αγορά παιδικής εργασίας όλου του κόσμου και μια χώρα όπου τα κορίτσια μένουν σπίτι υποχρεωτικά για να φροντίζουν, να μαγειρεύουν, να πλένουν και να βάζουν μπουγάδα. Επιπλέον, «ο βιασμός είναι εθνικό σπορ» και οι μηνύσεις σπάνια καταλήγουν σε κυρώσεις. Δεδομένων όλων αυτών, η Λένα αγωνίζεται να πραγματοποιήσει ένα τρελό, αδιανόητο όραμα που θα το υπηρετήσει με θάρρος, αποφασιστικότητα και υπομονή. Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου ξεκίνησε με τη δυτικότροπη αθωότητά της, πιστεύοντας πως θα ξεπεράσει τη θλίψη της αλλά εκείνη παραμένει μαζί της. Εξελίσσεται απρόσμενα και αναπάντεχα σε θεόσταλτη ευεργέτιδα αλλά εξακολουθεί να είναι μια κατατρομαγμένη γυναίκα, ακόμη πιο εύθραυστη από αυτές που βοηθάει. Σε μια αλλοτινή θα έλεγε κανείς ζωή, απολάμβανε την έναρξη κάθε νέου σχολικού έτους, την ανακουφιστική βεβαιότητα μιας αέναης επανεκκίνησης. Πιστεύει στην εκπαίδευση ως μαζικό όπλο δημιουργίας και θέλει να επιστρέψει στα παιδιά ό,τι τους στέρησαν οι άλλοι, για έναν καλύτερο κόσμο, πιο δίκαιο και πιο μεγάλο. Αγαπάει και πιστεύει στο λειτούργημα που υπηρετεί και υποστηρίζει πως η γνώση είναι δύναμη και η μόρφωση το κλειδί της ελευθερίας, η κοινωνία όμως που καλείται να παλέψει μαζί της δεν είναι έτοιμη να εξελιχθεί.

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται πολλά μικρά και μεγάλα περιστατικά που τα αποτυπώνουν όλα αυτά και σταδιακά βλέπουμε τη Λένα, τη Λαλίτα και την Πρέετι να δένονται με μια ιδιαίτερη φιλία. Ανατροπές και εκπλήξεις έρχονται να εντείνουν την αγωνία και να απογειώσουν την πλοκή, με τη Λαλίτα να έρχεται τελικά αντιμέτωπη με τον χειρότερο εφιάλτη της. Θα καταφέρουν οι φίλες της να τη γλυτώσουν και να τη βοηθήσουν να μορφωθεί; Το Μαχαμπαλιπουράμ ζωντανεύει με άφθαστο ρεαλισμό και χάρη στη γραφή μπαίνουμε βρώμικα μαγαζιά, περπατάμε στους θορυβώδεις δρόμους και στα δαιδαλώδη στενά, βουτάμε στη φτώχεια, γνωρίζουμε το μέγεθος του αναλφαβητισμού και τον βαθμό απαξίωσης προς τη γυναίκα από τις επίσημες αρχές ως τους ίδιους τους γονείς. Η συγγραφέας παρατηρεί τα πάντα και φέρνει στο φως αυτά που κανένας τουριστικός οδηγός δεν θα τολμήσει να περιγράψει ποτέ. Η Λένα φτάνει σε μια χώρα της οποίας εκθειάζουν το μεγαλείο, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις αλλά στην πραγματικότητα σε μια χώρα που είναι ένα δικέφαλο τέρας, γεμάτο αδικίες, καταπάτηση δικαιωμάτων των γυναικών και των παιδιών και στέλνει στην πυρά εκείνους που θα έπρεπε να προστατεύει.

Στον «Χαρταετό» βλέπουμε μέσα από συναρπαστικά περιστατικά και αντικειμενικότητα ένα τεράστιο χάσμα που χωρίζει τις υψηλότερες κάστες από τις αναξιοπαθείς, ένα χάσμα που κανείς δε θέλει να καλύψει ή να γεφυρώσει. Θα καταφέρει λοιπόν η Λένα να φτάσει ως το τέλος; Θα ανέβει επιτέλους ψηλά ο χαρταετός της Λαλίτα, αψηφώντας τους νόμους της βαρύτητας και της κοινωνικής κάστας στην οποία ανήκει; Ένα συναρπαστικό, συγκινητικό και ανατρεπτικό μυθιστόρημα, ένας ύμνος στην αυτοδιάθεση και στην ψυχοσύνθεση της γυναίκας.

Βιβλίο Η πλεξούδα
Τίτλος πρωτοτύπου La tresse
Συγγραφέας Laetitia Colombani
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Laetitia Colombani έγραψε ένα αισιόδοξο μα και σκληρά ρεαλιστικό μυθιστόρημα που μας ταξιδεύει στη θρησκόληπτη Ινδία, στο φωτεινό τοπίο της Ιταλίας και στο δύσκολο εργασιακό περιβάλλον του Καναδά. Η Σμίτα ανήκει στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη, μαζεύει περιττώματα για να βγάζει το μεροκάματο και αποφασίζει αυτό να μην το ζήσει η κόρη της. Η ξέγνοιαστη Τζούλια ανακαλύπτει πως η οικογενειακή τους βιοτεχνία είναι έτοιμη να φαληρίσει και προσπαθεί να βρει τρόπους να τη σώσει ενώ ερωτεύεται μάλλον τον λάθος άνθρωπο. Η Σάρα που εργάζεται σκληρά σε μια σημαντική δικηγορική εταιρεία μαθαίνει πως έχει καρκίνο και διαπιστώνει πως τα όσα κατάφερε τόσα χρόνια μπορούν να της αφαιρεθούν μέσα σε μια στιγμή. Μια πλεξούδα λοιπόν από τρεις τούφες μαλλιά που πλέκονται μεταξύ τους, έτσι διασταυρώνονται οι ζωές των τριών γυναικών του μυθιστορήματος που δε θα συναντηθούν ποτέ.

Η Σμίτα ανήκει στην κάστα των Ανέγγιχτων (Ντάλιτ), στο χαμηλότερο σκαλοπάτι της ινδικής κοινωνίας. Εκατομμύρια άνθρωποι σαν κι αυτήν βρίσκονται εκτός κοινωνικού συστήματος, γιατί ανήκουν σ’ ένα είδος που θεωρείται πολύ μιασμένο για να έρχεται σ’ επαφή με άλλα είδη. Ζουν έξω από τις πόλεις, στην περιφέρεια της ανθρωπότητας. Η Σμίτα ζει σε άθλιες συνθήκες σ΄ ένα χωριό «μια ζωή ανάμεσα σε άλλες», δουλεύει στα αποχωρητήρια των σπιτιών, μαζεύει τις ακαθαρσίες με τα χέρια, είναι το καθήκον της, το ντάρμα της, μια δουλειά που περνάει από μάνα σε κόρη! Ταυτόχρονα, ο άντρας της πιάνει ποντίκια, μια δουλειά που επίσης περνάει από γενιά σε γενιά και βοηθάει τα χωράφια και τις σοδειές των άλλων! Μάλιστα, τους αρουραίους μπορούν να τους φάνε, είναι «η κότα του φτωχού»! Η συγγραφέας περιγράφει χωρίς ωραιοποιήσεις τη σκληρή ζωή της ηρωίδας, τις ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής στα χωριά, όπου «οι αρρώστιες μεταδίδονται σαν σπίθα σε μπαρούτι», τη θέση της γυναίκας όπου ο βιασμός είναι σε πρώτο πλάνο για το παραμικρό, χωρίς τιμωρία των ενόχων ή σωτηρία των θυμάτων. Η κόρη της Σμίτα, Λαλίτα, είναι το στήριγμά της και μια μέρα θα πάρει την παράτολμη απόφαση να τη στείλει σχολείο για να μη βιώσει όσα κάνει η ίδια στη ζωή της, για να μάθει ανάγνωση και γραφή και να μην ξανασκύψει το κεφάλι, για να αποκτήσει αξιοπρέπεια, να ζήσει καλύτερα, να τη σέβονται. Τα πράγματα όμως δεν εξελίσσονται όπως τα περίμεναν, μιας και ο ταξικός διαχωρισμός οδηγεί σε ταπεινώσεις, τιμωρίες και κακοποίηση. «Ο ρόλος του σχολείου είναι να διδάσκει, όχι να υποτάσσει», θυμώνει η Σμίτα κι έτσι στη συνέχεια πραγματοποιεί μια σιωπηλή, αθόρυβη, σχεδόν αόρατη επανάσταση.

Ταυτόχρονα, η Τζούλια Λανφρέντι, κόρη βιοτέχνη περουκών στο Παλέρμο, μιας οικογενειακής επιχείρησης που βρίσκεται σε αδιέξοδο λόγω σημαντικών κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών, ερωτεύεται έναν Ινδό μετανάστη και θα γνωρίσει μια διαφορετική πλευρά της ζωής ενώ ταυτόχρονα θα ανακαλύψει τη δεινή οικονομική θέση της βιοτεχνίας του πατέρα της, όπου εργάζονται σα μια οικογένεια πολλές εργάτριες. Με παραστατικότητα και ωραίες περιγραφές η συγγραφέας μας δίνει ένα κλίμα συναδελφικότητας και αλληλεγγύης ανάμεσα στις γυναίκες αυτές που ξέρουν μυστικά, γελάνε, υποστηρίζουν, φιλιώνουν και ξανατσακώνονται σε έναν αέναο βουερό κύκλο. Χάρη στην ιστορία της Τζούλια έμαθα για την κασκατούρα, παλιά παράδοση της Σικελίας όπου τα μαλλιά των ανθρώπων που πέφτουν ή κόβονται φυλάσσονται για ποστίς και περούκες που κατασκευάζει πλέον ως η τελευταία της παράδοσης η βιοτεχνία Λανφρέντι. Τα μαλλιά είναι πάθος για την οικογένεια, γι’ αυτό και η Τζούλια δεν προχώρησε στις σπουδές της και αφοσιώθηκε στην επιχείρηση. Παρ’ όλ’ αυτά μπορεί να χαθεί με τις ώρες σ’ ένα λογοτεχνικό βιβλίο και αγαπά την ησυχία και την ηρεμία της βιβλιοθήκης. Μας δίνονται παραστατικές εικόνες της συγκομιδής των τριχών από τα νοικοκυριά και τα κομμωτήρια, τρυφερές στιγμές πατέρα-κόρης και ρομαντικά περιστατικά της Τζούλια με τον αγαπημένο της. Η κοπέλα είναι γαλουχημένη από γενιές προκαταλήψεων και στερεότυπων για τις ανθρώπινες σχέσεις και τότε αναπάντεχες εξελίξεις κλονίζουν την ήρεμη ζωή της.

Τέλος, η Σάρα Κοέν είναι μια πετυχημένη δικηγόρος στο Μόντρεαλ, της οποίας κάθε λεπτό της ζωής της μετράει, η μέρα της είναι χρονομετρημένη στο χιλιοστό, τα πάντα προγραμματισμένα, οργανωμένα, προσχεδιασμένα. Είναι εργαζόμενο στέλεχος, διαζευγμένη δυο φορές και μητέρα τριών παιδιών, αγαπάει τη δουλειά της, που είναι η προσωπική της δικαίωση, η επιτυχία της, και έχει καταφέρει να διαπρέψει σ’ ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον,. Επόμενος στόχος είναι η θέση του γενικού διευθυντή που συνταξιοδοτείται αλλά ο καρκίνος ανατρέπει τα πάντα στη ζωή της. Η συγγραφέας αναπτύσσει ένα ενδιαφέρον κείμενο γεμάτο αντιθέσεις: από τη μια η αφοσίωσή της στη δουλειά, εξαιτίας της οποίας θυσίασε πολλά απ’ τις ζωές των παιδιών της, έχασε στιγμές μαζί τους κι έτσι η ενοχή έγινε μόνιμη φίλη της κι από την άλλη οι νέες προοπτικές που της ανοίγει η ασθένεια, στις οποίες αντιστέκεται και τις κρύβει σα να μη συμβαίνει τίποτα ώσπου γίνεται ένα μοιραίο λάθος. Ανατρίχιασα με το γεγονός πως η Σάρα στη δουλειά δεν είπε τίποτα για τα παιδιά της και κατάφερε να κρύψει τις εγκυμοσύνες της, ώστε να μη χάσει ευκαιρίες ανέλιξης, με αποτέλεσμα να υπάρχει ένα τείχος ανάμεσα στην επαγγελματική και στην οικογενειακή της ζωή, ένα τείχος εύθραυστο με ρωγμές που κάποια μέρα θα καταρρεύσει.

Η συγγραφέας σχεδόν δεν της χαρίζεται: μια όμορφη, πετυχημένη μητέρα και συνέταιρος με μια ζηλευτή καριέρα αλλά έχει ένα τραύμα βαθιά κρυμμένο κάτω από τα ταγέρ και το μακιγιάζ, ένα τραύμα που θα την κόψει στα δύο. Δεν αφήνει τίποτα στην τύχη, «προηγείται των πραγμάτων» και τότε έρχεται ο καρκίνος και ο αποκλεισμός του εργασιακού της περιβάλλοντος. Με επίσης έντονο ρεαλισμό και ολοζώντανες σκηνές μαθαίνουμε πώς είναι η ψυχολογία της, πώς αλλάζουν οι προτεραιότητές της, ποια είναι τα συναισθήματά της πριν και μετά, γιατί δεν αντιδρά στην είδηση, τι θα κάνει, πώς θα παλέψει; Η Σάρα ισχυρίζεται πως θα το χειριστεί όπως χιλιάδες άλλες υποθέσεις της, δεν έχει χάσει ποτέ δίκη και δε θα το αφήσει να τη φοβίσει όσο κακόβουλο κι αν είναι, οπότε οπλίζεται με θάρρος, επιμονή κι υπομονή για να κερδίσει μια αμφίρροπη μάχη ενώ ταυτόχρονα θα διεξαγάγει έναν ύπουλο πόλεμο με τη δουλειά της. Μόνο που: «όταν κάποιος κολυμπά ανάμεσα σε καρχαρίες, καλύτερα να μην αιμορραγεί».

Τρεις ενδιαφέρουσες, συγκινητικές, τρυφερές μα και σκληρές ιστορίες που μπλέκονται μεταξύ τους, σταματώντας σε κρίσιμο σημείο για να δώσουν τη θέση τους η μία στην άλλη, μας συστήνουν γυναίκες στιγματισμένες μα αποφασισμένες, ορμητικές και ουσιαστικά ελεύθερες και αποφασισμένες. Η Σάρα είναι προνομιούχα και σταδιακά στιγματίζεται, η Σμίτα γεννιέται και μεγαλώνει στιγματισμένη, η Τζούλια προσπαθεί να αποφύγει τον στιγματισμό. Τρεις γυναίκες σφιχτά δεμένες με τις πλεξούδες ενός ψεύτικου καθωσπρεπισμού, υποχρεωμένες να υπακούσουν στις προσταγές των γονιών ή / και της κοινωνίας. Αν αντιδράσουν, αν επαναστατήσουν, είναι έτοιμες να πληρώσουν το τίμημα; Με τι κόστος θα εναντιωθούν σε απόψεις αιώνων; Στην κλειστή, αυστηρή κοινωνία της Ινδίας οι γυναίκες σε όποια τάξη κι αν ανήκουν είναι ασήμαντες για τους άντρες, στην προοδευτική Ιταλία η κόρη αναγκάζεται να υπακούσει και να δοθεί σε άντρα που δεν θέλει, στον Καναδά η ασθένεια είναι εμπόδιο για την πορεία των εργασιών και γκρεμίζει σε μια στιγμή ό,τι έχει καταφέρει για χρόνια μια γυναίκα σ’ ένα περιβάλλον αντρών. Τρεις γυναίκες που τελικά θα έρθουν κοντά με απρόσμενο και έξυπνο τρόπο, κάνοντάς με να θαυμάσω το στήσιμο της ιστορίας και πώς ουσιαστικά έβλεπα το ίδιο πρόσωπο από τρεις διαφορετικές μεριές, με την κάθε μία να απέχει χιλιόμετρα από την άλλη, όσο και οι τρεις αυτές γυναίκες ενώ ταυτόχρονα οι ιστορίες τους συγκλίνουν, κάνοντάς με να τελειώσω το βιβλίο με δάκρυα στα μάτια αλλά και γεμάτος αισιοδοξία.

Βιβλίο Το αίμα της αμαρυλλίδας 
Συγγραφέας Μιχάλης Παπαγεωργίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μιχάλης Παπαγεωργίου με το πρώτο του μυθιστόρημα μας γνωρίζει έναν ολοκληρωμένο χαρακτήρα, ο οποίος, όπως όλοι μας, ψάχνει κάτι που θα τον γεμίσει και θα τον ικανοποιήσει. Χρησιμοποιεί τα ταξίδια και τη μουσική για να ταξιδέψει και να γνωρίσει κόσμο, να ερωτευτεί και να αγαπήσει, να κάνει επιτυχία και να καταφέρει κάτι στη ζωή του. Όλα αυτά όμως είναι δοσμένα τόσο προσεγμένα που το βιβλίο ούτε ταξιδιωτικός οδηγός είναι ούτε γεμίζει σελίδες με φιλοσοφίες. Η ιστορία είναι γεμάτη εκπλήξεις και ανατροπές, οι χαρακτήρες ενδιαφέροντες και η κεντρική ιδέα παραμένει ως το τέλος, όπου οδηγούμαστε σ’ ένα συγκινητικό κλείσιμο του κύκλου που άνοιξε στην Καρθαγένη. Εκεί ο Αντρέας γνώρισε την Πιλάρ, μια γυναίκα με την οποία ερωτεύονται αμέσως, ένα γοητευτικό πλάσμα που όμως έχει τα δικά της μυστικά, όσο κι αν η σχέση τους την ηρεμεί και τη μεταμορφώνει. Μαζί ανακαλύπτουν το μέρος όπου ζουν, την Ταγγέρη, καθώς και άλλες πόλεις της Ισπανίας και της Αφρικής στην απέναντι μεριά της Μεσογείου. Τα κεφάλαια τα διαποτίζει η γλυκιά η μυρωδιά από την αμαρυλλίδα στον κήπο του πατέρα της Πιλάρ και οι παραστατικές περιγραφές δείχνουν την ομορφιά της Καρθαγένης. Ώσπου η Πιλάρ δίνει στον Αντρέα έναν κλειστό φάκελο και του τονίζει πως θα καταλάβει μόνος του πότε πρέπει να τον ανοίξει.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση ενέχει δυναμισμό, παραστατικότητα και ταχύτητα, καταγράφονται ωραίες εικόνες και δίνονται σωστά και μετρημένα ψυχογραφήματα που ευτυχώς δεν απλώνονται σε πολλές σελίδες κι έτσι δε χάνουμε τον σφυγμό του κειμένου. Ο Αντρέας έχει πάθος για το βινύλιο, αγαπάει τη μουσική, ανακαλύπτει αξιόλογα γκρουπάκια απ’ όλο τον κόσμο και τα προωθεί μέσω της δισκογραφικής εταιρείας που ίδρυσε με τον φίλο του, τον Σωκράτη. «Η μουσική είναι από τα καλύτερα οχήματα για να γνωρίσει κανείς ανθρώπους» (σελ. 39). Γιατί όμως αναγκάζεται να ταξιδέψει στο Μεξικό αφήνοντας για πάντα πίσω του την Ισπανία; Από τι προσπαθεί να ξεφύγει; Τι τον στοιχειώνει; «Δεν ταιριάζουν οι άνθρωποι, ταιριάζουν οι στιγμές τους» (σελ. 53), αυτό φαίνεται να τον αντιπροσωπεύει σε κάθε του βήμα. Οι πόλεις που επιλέγονται έχουν αντιπροσωπευτικά χαρακτηριστικά και η κάθε μία κάτι αφήνει στον πρωταγωνιστή μα και στον αναγνώστη. Καλά τα πάρτι στο Λος Άντζελες αλλά οι αισθήσεις και η απόλαυση απογειώνονται στο Μεξικό, με κουλτούρες, ανθρώπους, φαγητά να διαδέχονται το ένα το άλλο από πόλη σε πόλη. Κι από κει γιατί ταξίδεψε στη Βομβάη; «Έτρεχα να ξεφύγω ή έτρεχα να βρω;» (σελ. 105), αναρωτιέται χαρακτηριστικά ο ήρωας του βιβλίου. Κι από κει φτάνουμε στο Λονδίνο, σε ένα από τα τελευταία μαγαζιά δίσκων βινυλίου, όπου ακούμε τους βρυχηθμούς ενός ασθενούς που αργοπέθαινε εξαιτίας της κασέτας και του cd αλλά τώρα ανένηψε, μιας και ο μικρόκοσμος αυτός στηρίζεται από φανατικούς πιστούς ή εμπλουτίζεται με καινούργιους οπαδούς.

Ερωτικό μα και σκληρό κείμενο, τρυφερό και κοφτερό, με αναπάντεχες εξελίξεις και μια συναρπαστική αναζήτηση ιδεών και εαυτού, όλα αυτά αφιερωμένα στην ψυχική και πνευματική αναζήτηση του Αντρέα. Η σύντομη έκταση του κειμένου και η ιδανική εξισορρόπηση φιλοσοφικών σκέψεων και δράσης κρατάνε αμείωτο το ενδιαφέρον και βοηθάνε την πλοκή να μη χαλαρώσει ούτε στιγμή. Επίσης, βρήκα γοητευτικό τον τρόπο που παρεμβάλλεται η μουσική και ο ρόλος της στη ζωή του Ανδρέα. Ο πρωταγωνιστής είναι ένας από τους κρίκους της αλυσίδας της οποίας αποτελεί βασικό κομμάτι και μέσα από την ιστορία βλέπουμε πώς εξαρτώνται όλα τα στάδια το ένα από το άλλο, πώς για παράδειγμα ένα γκρουπάκι από το γκαράζ του σπιτιού του φτάνει σε ευήκοα ώτα κι από κει σε ανθρώπους που θέλουν τη μουσική τους, τα τραγούδια τους, τον ρυθμό τους!

«Το αίμα της αμαρυλλίδας» είναι ένα μυθιστόρημα για έναν άντρα που ζει μέσα σε κύκλους ζωής που κλείνουν ο ένας μετά τον άλλον, αφήνοντάς του μια επίγευση χαράς και επιτυχίας, που βιώνει πολύτιμες για την προσωπικότητά του εμπειρίες, δεν παύει όμως να θέλει να γυρίσει στην Ελλάδα, οπότε προχωράει σε ανασύνταξη και επανατοποθέτηση στόχων, χωρίς να ξεχνάει ούτε στιγμή την καριέρα του που χτίστηκε σταδιακά και μέσα από επιτυχίες μα και λάθη. Με πόση μαστοριά κλείνει ο συγγραφέας τον κύκλο των αναζητήσεων: «Μόλις συνειδητοποίησα ότι βάδιζα σημειωτόν στο ίδιο σημείο ενός κύκλου εδώ και πολύ καιρό, ούτε μπρος ούτε πίσω. Είχα παγιδευτεί. Για να βγω από την αδράνεια και να τον κλείσω επιτέλους μόνο ένας τρόπος υπήρχε… έπρεπε να αντιμετωπίσω επιτέλους τους φόβους μου» (σελ. 130). Μια τρυφερή και ρεαλιστική νουβέλα που με κράτησε ως το τέλος, όπου υπάρχει QR Code που οδηγεί στην playlist των τραγουδιών που αναφέρονται στο τέλος κάθε κεφαλαίου και που μπορεί να βρει ο αναγνώστης σε youtube και spotify.

Βιβλίο Το Παλάτι του Μεσονυκτίου
Τίτλος πρωτοτύπου El Palacio de la Medianoche
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για το δεύτερο αυτοτελές μυθιστόρημα της Τριλογίας της Ομίχλης, μιας τριλογίας που αποτελείται από έναν κύκλο ιστοριών με πολλά κοινά στοιχεία και ταυτόχρονα για το δεύτερο μυθιστόρημα που δημοσίευσε ο Carlos Ruiz Zafon (κυκλοφόρησε το 1994), ο οποίος το χαρακτηρίζει «νεανικό μυθιστόρημα». Ξανακυκλοφόρησε το 2016 «με τον τρόπο που θα έπρεπε να γίνει από την αρχή», όπως υποστηρίζει ο ίδιος ο συγγραφέας και είναι ένα άρτιο, καλογραμμένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα τρόμου και φαντασίας, όπου αναμιγνύεται ο ρεαλισμός με το υπερφυσικό στοιχείο, ένα από αυτά τα βιβλία που μάλλον θα έγραφε ο Χουλιάν Καράξ στη «Σκιά του ανέμου». Είμαστε στην Καλκούτα του 1932 και μια παρέα επτά εφήβων περιμένουν να συμπληρώσουν το 16^ο έτος της ηλικίας τους για να φύγουν από το ορφανοτροφείο Σεντ Πάτρικς, αυτό όμως θα οδηγήσει και στη διάλυση της Τσάουμπαρ Σοσάιετι, του μυστικού συλλόγου με τα επτά αποκλειστικά μέλη που τον είχαν συγκροτήσει. Η Τσάουμπαρ Σοσάιετι είχε ως αποστολή τη βοήθεια, την προστασία και τη στήριξη όλων των μελών της, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, καθώς και τον διαμοιρασμό της γνώσης ώστε να γίνεται προσιτή σε όλους, για να έχουν τα κατάλληλα εφόδια την ώρα που θα φύγουν από το μέρος εκείνο. Είναι παιδιά χωρίς κανέναν συγγενή, με πατέρα τον διευθυντή του ιδρύματος Τόμας Κάρτερ και μητέρα την ίδια την Καλκούτα, κάποιο όμως από αυτά έχει ένα βαρύ παρελθόν για το οποίο δεν ξέρει τίποτα και κινδυνεύει θανάσιμα μόλις λήξει η επίσημη κηδεμονία του ιδρύματος και βγει στην κοινωνία γιατί κάποιος το έχει βάλει στόχο. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα το γεγονός πως σπάνια άφηναν μωρά στην πόρτα του ιδρύματος: «Υπήρχαν σε ολόκληρη την πόλη σοκάκια, χωματερές και πηγάδια πολύ πιο βολικά» (σελ. 32).

Οι χαρακτήρες είναι άψογοι και ολοκληρωμένοι: ο Μπεν είναι μια πολύπλευρη προσωπικότητα, κυκλοθυμικός, γεμάτος εκπλήξεις και μυστήριο («Υπήρχε ένας διαφορετικός Μπεν για την κάθε μέρα», σελ. 50), ο ασθματικός Σιράτζ είναι ειδήμων στις ιστορίες με φαντάσματα, κατάρες και στοιχειά, έχει εγκυκλοπαιδική μνήμη και χιλιάδες ιστορίες στο μυαλό του, η Ίζομπελ έχει ως πρότυπό της τη Σάρα Μπερνάρ, γράφει θεατρικά έργα, υποδύεται ρόλους κι έχει κοφτερό μυαλό, ο Ρόσαν μεγάλωσε με κλέφτες και ζητιάνους, ξέρει από διαρρήξεις, το έσκαγε πολύ συχνά από το ορφανοτροφείο τον πρώτο καιρό αλλά τώρα κταστάλαξε με τους καινούργιους του φίλους, ο λιγόλογος Μάικλ βυθίζεται σε μελαγχολία χωρίς λόγο, ξέρει να ακούει και είναι πολύ καλός σκιτσογράφος και ο Ινδός Σεθ, με το διστακτικό χαμόγελο, αγαπάει το διάβασμα και την αστρονομία. Στην πορεία των γεγονότων παρεμβαίνει με πρωτοπρόσωπη αφήγηση ο τελευταίος της παρέας, ο Ίαν, που κατάφερε να εκπληρώσει το όνειρό του και να γίνει γιατρός. Παλάτι του Μεσονυκτίου αποκαλούσαν τα παιδιά το εγκαταλελειμμένο κτήριο στο αίθριο του οποίου μαζεύονταν αργά τη νύχτα όταν το έσκαγαν από το ορφανοτροφείο κι αφηγούνταν ιστορίες γύρω από τη φωτιά. Την παραμονή της κρίσιμης μέρας των 16ων γενεθλίων τους, γνωρίζουν τη Σιρ, μια κοπέλα που μεγάλωσε χωρίς πατέρα και ταξίδευε σε όλο τον κόσμο με τη γιαγιά της, χωρίς σταθερή βάση, σπιτικό, έστω ένα καταφύγιο. Μόνη της παρηγοριά έχει που γνώρισε τον πατέρα της μέσα από τα βιβλία του που έγραφε ή διάβαζε κι από τις αναμνήσεις της γιαγιάς της. Σκοπός της είναι να εντοπίσει το πατρικό της, το οποίο είναι σίγουρη πως υπάρχει, παρά την αντίθετη άποψη της γιαγιάς της κι έτσι οι νεαροί ήρωες του βιβλίου δέχονται να τη βοηθήσουν.

Η ιστορία ξεκινάει πολύ αργότερα από το 1932, οπότε και «ο πιο ακατάλληλος, ο λιγότερο προικισμένος γι’ αυτή τη δουλειά», όπως ο ίδιος παραδέχεται σε μια κρίση ταπεινοφροσύνης, αναλαμβάνει να αφηγηθεί τα γεγονότα εκείνης της χρονιάς, να αποκαλύψει το μυστικό που τους ένωσε και ταυτόχρονα τους χώρισε και να καταγράψει τις ανατριχιαστικές εμπειρίες που άλλαξαν για πάντα τη ζωή τους. Έτσι θα διασωθεί η ιστορία τους από τη λήθη και θα φωτιστούν οι τόποι όπου έζησαν, μέρη που πλέον έχουν κατεδαφιστεί ή παραμορφωθεί, «όσο η πόλη κατάπινε τον εαυτό της και οι αντικατοπτρισμοί του χρόνου κατάφερναν να σβήσουν τα ίχνη» (σελ. 12). Και για να κατανοήσουμε τα γεγονότα ξεκινάμε από το 1916 πριν φτάσουμε στην κρίσιμη χρονική περίοδο του μυθιστορήματος, εποχή που η Ινδία στενάζει κάτω από τη βρετανική αποικιοκρατία. Αυτές οι χρονικές εναλλαγές κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον και οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη χρονιά που άλλαξαν τα πάντα όσο ο συγγραφέας αποτυπώνει το εκάστοτε χρονικό πλαίσιο, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσει καίρια στοιχεία κάθε φορά για να δώσει αληθοφάνεια και ρεαλισμό στο κείμενό του.

Το μυθιστόρημα μου χάρισε τις πιο ανατριχιαστικές στιγμές της ως τώρα αναγνωστικής μου πορείας και δε με άφηνε να κοιμηθώ τα βράδια. Είναι τέτοιος ο χειρισμός και η μαγεία των λέξεων που δημιουργούν την κατάλληλη υποβλητική ατμόσφαιρα χωρίς πολλές περιγραφές και περιττές παραγράφους. Ειδικά όταν τα πράγματα αρχίζουν να χειροτερεύουν και γνωρίζουμε τον κακό της ιστορίας, Τζαβαχάλ, ο συγγραφέας αποβαίνει σ’ έναν υποδειγματικό συγκερασμό ρεαλισμού και φαντασίας. Λέξεις λοιπόν, λέξεις, λέξεις, αυτή είναι μία από τις κυριότερες απολαύσεις του κειμένου ενός συγγραφέα που άλλαξε το σύγχρονο λογοτεχνικό και αναγνωστικό σύμπαν! Λέξεις που δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες και τις ζωντανεύουν με άφθαστη τέχνη χαρίζοντάς μας χρώματα και ποικίλες οπτικές γωνίες. Εκπληκτικές περιγραφές, άψογος χειρισμός της γλώσσας, με την Καλκούτα να ζωντανεύει με συναρπαστικό και περιγραφικό τρόπο έτσι ώστε να δημιουργεί ένα κλειστοφοβικό περιβάλλον χτυπημένο από τα στοιχεία της φύσης, κατά τη διάρκεια των οποίων ανθρώπινες ψυχές παλεύουν να ξεφύγουν από τους διώκτες τους ή ακόμη και τη μοίρα. «Η πόλη έμοιαζε με μεγάλο παζάρι, εγκαταλελειμμένο και βρώμικο» (σελ. 78). Και πάλι η διεισδυτική ματιά του συγγραφέα αγκαλιάζει κάθε κίνηση της φύσης, αποδίδοντάς την με αξεπέραστο λυρισμό: «Το σούρουπο είχε πάρει μαζί του λίγη από την τσουρουφλιστή ζέστη που μαστίγωνε την πόλη από την αυγή, όμως το αεράκι που χάιδευε δειλά τους δρόμους της μαύρης πόλης ήταν απλώς ένας χλιαρός αναστεναγμός, εμποτισμένος με τη νυχτερινή υγρασία που ανάδινε ο ποταμός Χούλι» (σελ. 147). Υπάρχουν όμως και φράσεις που με κόλλησαν και με έβαλαν σε σκέψεις για πολλή ώρα λόγω της αληθοφάνειάς τους και της βαθιάς σοφίας που πηγάζει από αυτές: «…ο Διάβολος δημιούργησε τη νεότητα ώστε να κάνουμε τα δικά μας λάθη και ο Θεός καθιέρωσε την ωριμότητα και τα γηρατειά για να μπορούμε να πληρώσουμε γι’ αυτά» (σελ. 108) και «Η πλειονότητα των παραδόσεων δεν είναι τίποτα περισσότερο από ασθένειες μιας κοινωνίας» (σελ. 119). Γιατί η Καλκούτα; Γιατί εδράζεται «-…σε μια αυτοκρατορία που η παρακμή είναι τέχνη και η Καλκούτα το μεγαλύτερο μουσείο της» (σελ. 41). Ιδιαίτερα το ατύχημα με το τρένο και οι κραυγές αγωνίας των 300 ορφανών παιδιών δίνονται τόσο παραστατικά που ανατρίχιασα!

Το Παλάτι του Μεσονυκτίου και ο καμένος σιδηροδρομικός σταθμός ζωντανεύουν με απαράμιλλη τεχνική, με σχεδόν απτές εικόνες και όταν αναμιγνύεται το φαντασιακό με την πραγματικότητα, τυλίγοντας τον εκάστοτε χαρακτήρα που τα επισκέπτεται με αχλή, η συγγραφική δεινότητα απογειώνεται! Η μυστηριώδης φιγούρα που θέλει να εκδικηθεί, τα περίεργα και ανεξήγητα γεγονότα που βιώνει ο Μπεν, το λυτρωτικό τέλος, αυτά και άλλα τόσα δίνουν στο μυθιστόρημα ένα υποβλητικό περιεχόμενο, γεμάτο υποδόριο τρόμο και σασπένς όσο οι έφηβοι πρωταγωνιστές αρχίζουν να βάζουν τα κομμάτια του παζλ στη θέση τους, να ανασκαλεύουν το παρελθόν και να αντιμετωπίζουν μια φριχτή αλήθεια που ίσως τους στοιχίσει πολλά. Ομολογώ πως η πραγματική ταυτότητα του δαιμονικού Τζαβαχάλ με άφησε άφωνο και επικροτώ τον πανέξυπνο χειρισμό όχι μόνο της πλοκής αλλά και του τρόπου παράθεσης των γεγονότων και των αιτίων για κάθε γεγονός που λαμβάνει χώρα στο κείμενο. Τα πάντα έρχονται τούμπα όταν φτάνει η ώρα να αντιμετωπίσουμε την πραγματική ταυτότητα του κακού πλάσματος που κυνηγάει τα παιδιά!

«Το Παλάτι του Μεσονυκτίου» είναι ένα αξέχαστο ταξίδι στο μοναδικό σύμπαν που ήξερε τόσο καλά να ζωντανεύει ο συγγραφέας και ταυτόχρονα ο δεύτερος κρίκος μιας σειράς υποβλητικών και σκοτεινών ιστοριών. Απανωτές εκπλήξεις, πλούσια πλοκή, χιλιάδες ερωτήματα που βρίσκουν απαντήσεις όταν πρέπει, γεγονότα που είναι απότοκα ενεργειών που έλαβαν χώρα στο παρελθόν, χαρακτήρες που διώκονται από κάτι φρικτό και είναι δέσμιοι ενός παρελθόντος για το οποίο δε γνωρίζουν και δε φταίνε, σασπένς και απανωτές εκπλήξεις, ανατριχίλα και καλολογικά στοιχεία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός κειμένου που διαβάζεται αυστηρά με αναμμένο φως.

Βιβλίο Από δρυ παλιά κι από πέτρα
Συγγραφέας Νοέλ Μπάξερ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Πες μου κι εσύ το γένος σου κι ο τόπος σου ποιος είναι. Μήτε από δρυ γεννήθηκες παλιά, μήτε από πέτρα» (Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία τ στίχοι 162-163). Με αυτήν τη ρήση η συγγραφέας μάς καλωσορίζει στη ζωή της Πηνελόπης, που γεννιέται στο Αϊδίνι αλλά η μητέρα της τη στέλνει να ζήσει στην οικογένεια του Βρετανού υπηκόου και μεγάλου υφασματέμπορα Καλφατζή στην Κερύνεια της Κύπρου. Η Πηνελόπη μεγαλώνει, μαθαίνει τη ζωή, κάνει σκέψεις κι όνειρα και το ριζικό της την προορίζει να παντρευτεί και να μετακομίσει στη Σμύρνη λίγα χρόνια πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το 1922 είναι σταθμός στη ζωή της και βιώνει πολλές ανατροπές ως την έκρηξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Κύπρος Ινδία, Αθήνα, Κερύνεια, Σμύρνη, σ’ αυτούς τους τόπους ιχνηλατεί μια γυναίκα τη ζωή της κι αγωνίζεται να φτιάξει το δικό της στέρεο μέλλον.

Η περιπετειώδης αυτή μυθιστορία με τις μαγευτικές περιγραφές, τις έξυπνες ανατροπές, την ποικιλία των χαρακτήρων με κέρδισε και με τον τρόπο της αφήγησης, όπου κυριαρχεί η ιδέα να μας μιλούν εναλλάξ η Πηνελόπη και αργότερα η κόρη της σε πρώτο ενικό εν είδει συζήτησης μεταξύ τους Αυτό το μοτίβο ακολουθείται αργότερα κι από άλλα πρόσωπα αλλά η συγγραφέας βοηθά με τον τρόπο της να με καθοδηγήσει σωστά στον τόπο και τον χρόνο Η Σμύρνη με τα μάτια της Πηνελόπης («Πουθενά στον κόσμο δεν υπήρχε ανάλογη πόλη που να συνδυάζει τον ελληνικό νου, τη γλυκιά ραθυμία της Ανατολής, το εμπορικό δαιμόνιο των Εβραίων, την εργατικότητα των Αρμενίων, την κομψότητα του Παρισιού, τη φραγκολεβαντίνικη ευθυμία, τη στιβαρή ευρωπαϊκή ιδιοσυγκρασία. Όλα αυτά σε μια γη απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς και ιστορικής κληρονομιάς», σελ, 59). τα πλούτη της πόλης, η ζωή των Ελλήνων εκεί, κι αργότερα ο όλεθρος του δεύτερου πολέμου κι όχι μόνο αυτά αλλά και πολλά άλλα περιστατικά, ιστορικά και ιδιωτικά, συγκροτούν ένα πολύχρωμο παζλ γεμάτο αγάπη, εκπλήξεις, εμπόδια και ελπίδα.

Ανάμεσα στις γραμμές του κειμένου ξεφυτρώνουν και το εμπλουτίζουν στίχοι από την Οδύσσεια που δένουν τόσο μα τόσο ωραία με τη ροή που του δίνουν νέα εικόνα, νέα πνοή, ειδικά όταν κάποιοι στίχοι ταιριάζουν απόλυτα με τα αισθήματα των ηρώων και τα περιστατικά που μας αφηγείται η συγγραφέας. Ολοζώντανοι χαρακτήρες, μια ολοκληρωμένη γυναίκα (κοριτσάκι, μητέρα, γιαγιά) και μια ωραία τοιχογραφία των γεγονότων των αρχών του 20ού αιώνα μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας που αγάπησε, γέννησε, πόνεσε, μάτωσε είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Ένας μικρός προβληματισμός πάντως μού δημιουργήθηκε από το γεγονός ότι η βρετανική υπηκοότητα της Πηνελόπης ερχόταν σε κρίσιμες στιγμές σαν από μηχανής θεός να τη σώσει και το επαναλαμβανόμενο αυτό μοτίβο κάπου αδυνάτισε ως ιδέα. Παρ’ όλ’ αυτά, η Πηνελόπη πέρασε διά πυρός και σιδήρου κι αντί να γίνει μια προπέτης γυναίκα, προκλητική και επηρμένη λόγω της τύχης της, δεν ύψωσε ποτέ ανάστημα, δεν ανέπτυξε εγωισμό και ψυχρότητα, αντίθετα, ωρίμασε σωστά, ενστάλαξε τη σοφία από τα βιώματά της μέσα της και συγκρότησε μια ενδιαφέρουσα, ταπεινή προσωπικότητα. Ακριβώς αυτή η πολυπλοκότητα στη σκιαγράφηση ενός χαρακτήρα δύσκολα απαντάται σήμερα σε ελληνικά μυθιστορήματα με τόση τέχνη και δουλειά όση στο μυθιστόρημα της Νοέλ Μπάξερ, κάνοντας έτσι τη συγγραφέα μια από τις αγαπημένες μου.

«Από δρυ παλιά κι από πέτρα» η ζωή της Πηνελόπης και των ανθρώπων που διασταυρώνονται με τη δική της, σ’ ένα μυθιστόρημα καλογραμμένο, νοσταλγικό και τρυφερό, όσο πρέπει συναισθηματικό, με βάθος, σκέψεις και περιεχόμενο. Η συναρπαστική ιστορία μάλιστα συνεχίζεται στην «Επιστροφή της Πηνελόπης».

Βιβλίο Οι περιπέτειες του νεαρού Ιούλιου Βερν 5: Παγιδευμένοι στη Σελήνη
Τίτλος πρωτοτύπου Las aventuras del joven Jules Verne 5: Atrapados en la luna
Συγγραφέας Miguel Garcia
Μεταφραστής Κάλλια Ταβουλάρη
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ιούλιος Βερν (1828-1905) ήταν Γάλλος μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας και επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την επιστημονική φαντασία ως είδος λογοτεχνίας. Η αχαλίνωτη φαντασία του και οι επιστημονικές του γνώσεις τον οδήγησαν να γράψει μυθιστορήματα με αεροπλάνα, αερόστατα και ταξίδια στο διάστημα (και όχι μόνο) καιρό πριν αυτά γίνουν πραγματικότητα. Ο Miguel Garcia αγάπησε το σύμπαν αυτού του σημαντικού Γάλλου συγγραφέα και έπλασε γύρω από τον μύθο του μια ενδιαφέρουσα σειρά περιπετειών με κεντρικό ήρωα τον συγγραφέα σε ηλικία 11 ετών. Βρισκόμαστε στη Νάντη στα μέσα του 19^ου αιώνα. Ο Βερν, ο κολλητός του, Χουάν, η ξαδέλφη του, Καρολίνα και η εύστροφη Μαρί δημιούργησαν την ομάδα «Οι κυνηγοί της περιπέτειας του 21^ου αιώνα» και μπλέκουν σε συναρπαστικές περιπέτειες, πιστές στο πνεύμα της εποχής και στην προσωπικότητα του αρχηγού τους. Η οικογένεια του Βερν είναι αστικής τάξης και καθωσπρέπει, με αποτέλεσμα οι «φαντασιοπληξίες» του παιδιού τους να ανησυχούν τους γονείς αλλά και τ’ αδέλφια του, Παύλο και Άννα. Παρ’ όλ’ αυτά, ο πλοίαρχος Νέμο σέβεται την εφευρετικότητα του παιδιού, προσέχει να καλλιεργήσει σωστά τα ενδιαφέροντά του και προλογίζει τα βιβλία της σειράς. Οι υποθέσεις και οι χαρακτήρες απηχούν τεκμηριωμένα την εποχή και τις καταστάσεις της ενώ η ευρηματικότητα του Miguel Garcia τοποθετεί με φροντίδα και προσοχή μικρές λεπτομέρειες που θα θυμίσουν στους αναγνώστες περιστατικά από τα γνωστά βιβλία του συγγραφέα. Οι ιστορίες είναι γεμάτες πολυεπίπεδη πλοκή και απανωτές εκπλήξεις ενώ ο δεσμός μεταξύ των παιδιών είναι αδιάρρηκτος, τονίζοντας έτσι τη σημασία της φιλίας και τις υποχωρήσεις που οφείλει κάποιος να κάνει για να την περισώσει. Στον νέο τίτλο της σειράς, «Παγιδευμένοι στη σελήνη», είμαστε στα τέλη του καλοκαιριού του 1840 και ο Εθνικός Διαγωνισμός Νεαρών Εφευρετών δίνει την ευκαιρία στον Βερν να ετοιμάσει έναν πύραυλο που θα ταξιδέψει τον άνθρωπο στη Σελήνη. Μόνο που μια συνωμοσία θα οδηγήσει τα παιδιά σ’ ένα άγνωστο και μυστηριώδες τοπίο.

Βιβλίο Μυστικά και χαμένοι θησαυροί-Σέρλοκ Χολμς: Η Οργάνωση των Κοκκινομάλληδων
Τίτλος πρωτοτύπου Sherlock Holmes: The Red-Headed League
Συγγραφέας Stephanie Baudet
Εικονογράφος Arianna Bellucci
Μεταφραστής Χαρά Κατσαρή
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σέρλοκ Χολμς είναι ένας από τους σημαντικότερους χαρακτήρες της αστυνομικής λογοτεχνίας και δημιουργήθηκε από τον Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ το 1887, όταν άρχισε να δημοσιεύει τις περιπέτειές του στο περιοδικό The Strand. Με βοηθό τον δρ Τζον Γουάτσον έχουν επιλύσει περίπλοκες υποθέσεις σε τέσσερα μυθιστορήματα και πενήντα έξι διηγήματα. Οι μέθοδοί του είναι αξιοθαύμαστες, αφού είναι σε θέση, κοιτώντας ένα αντικείμενο ή έναν άνθρωπο, να δημιουργήσει ολόκληρη ιστορία γύρω από αυτά. Υπομονετικός αλλά και παθιασμένος εκνευρίζει πολλές φορές με τη μυστικοπάθειά του και τους συλλογισμούς του τον Γουάτσον. Η Stephanie Baudet ζει και εργάζεται στην Αγγλία ως εκπαιδευτικός, ασχολείται με μαθήματα δημιουργικής γραφής κι έχει γράψει αρκετές σημαντικές σειρές παιδικών βιβλίων, ανάμεσά τους και τις διασκευές των ιστοριών του Σέρλοκ Χολμς για παιδιά από 8 ετών και πάνω. Με γλώσσα απλή και ταυτόχρονα πλούσια σε λεξιλόγιο, με χαριτωμένη ασπρόμαυρη εικονογράφηση της Arianna Bellucci, με σεβασμό στην πλοκή των αρχικών κειμένων και με παρένθετες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, η σειρά «Μυστικά και χαμένοι θησαυροί» είναι ο καλύτερος και ιδανικότερος τρόπος να έρθουν οι μικροί αναγνώστες σε επαφή με τον συναρπαστικό κόσμο του Σέρλοκ Χολμς, να λύσουν μυστήρια, να μάθουν τρόπους σκέψης και επαγωγικές μεθόδους, να διασκεδάσουν και να αγαπήσουν τη σημαντική αυτή μορφή της παγκόσμιας αστυνομικής λογοτεχνίας.

Στα αγγλικά έχουν κυκλοφορήσει είκοσι βιβλία, εκ των οποίων τα δύο είναι τα μυθιστορήματα «Σπουδή στο κόκκινο» και «Το σήμα των τεσσάρων» και τα υπόλοιπα είναι διηγήματα από τις διάφορες συλλογές που είχαν κυκλοφορήσει μεταξύ 1891 και 1927. Οι εκδόσεις Μίνωας, πάντα με σεβασμό και αγάπη στο παιδικό βιβλίο, μετέφρασε στα ελληνικά τον πέμπτο τίτλο της σειράς, «Η Οργάνωση των Κοκκινομάλληδων», όπου για να γίνεις μέλος πρέπει να είσαι κοκκινομάλλης και άνω των 21 ετών. Όταν όμως κάποιος απολύεται χωρίς λarianόγο και εξηγήσεις, ζητά τη βοήθεια του Σέερλοκ Χολμς. Πρόκειται για μια πολύ καλή ευκαιρία να γνωρίσουν τα παιδιά μας τον Σέρλοκ Χολμς, τις μεθόδους του και τις διασκεδαστικές συζητήσεις του με τον Γουάτσον, που αγωνίζεται να κατανοήσει τους συλλογισμούς του και να λύσει τα μυστήρια πριν από αυτόν! Αγωνία, περιπέτεια, εκπλήξεις, ανατροπές, χιούμορ και επιστημονικές γνώσεις εύληπτα δοσμένες είναι μερικά από τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας σειράς βιβλίων που θα συντροφέψει ευχάριστα τον ελεύθερο χρόνο των μικρών αναγνωστών.

Βιβλίο Περιπέτεια στο τσίρκο
Τίτλος πρωτοτύπου The circus of adventure
Συγγραφέας Enid Blyton
Εικονογράφος Arianna Bellucci
Μεταφραστής Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Enid Blyton (1897-1968) πραγματικά δε χρειάζεται συστάσεις. Είναι η συγγραφέας που μας χάρισε αξέχαστες στιγμές ανάγνωσης και μας σύστησε ευρηματικές παρέες παιδιών που ζουν περιπέτειες, λύνουν μυστήρια, ταξιδεύουν, κινδυνεύουν και χάρη σ’ αυτούς περνούσαν ευχάριστα και όμορφα οι εξωσχολικές μας ώρες. Ποιος δεν έχει διαβάσει τους Μυστικούς 7 ή τους 5 φίλους, ποιο κορίτσι δεν έχει ονειρευτεί το Σεν Κλερ ή το Μάλορυ Τάουερ; Έτσι λοιπόν οι εκδόσεις Μίνωας επανακυκλοφορούν τη σειρά «Περιπέτεια», προσθέτοντας τον έβδομο τίτλο: «Περιπέτεια στο τσίρκο». Ο Τζακ, η Λούσι-Αν, ο Φίλιπ και η Ντάινα, μαζί με τον παπαγάλο τους, Κίκι, είναι μια παρέα παιδιών που προσπαθούν να περάσουν ήσυχα τις μέρες τους, μόνο που πέφτουν πάντα πάνω σε περιπέτεια, ανακαλύπτουν χαμένους θησαυρούς και τους κυνηγάνε οι κακοί των ιστοριών! «Στο τσίρκο», τα παιδιά ετοιμάζονται να περάσουν και πάλι όμορφες διακοπές, μόνο που αυτήν τη φορά φιλοξενούν τον μικρό Γουσταύο. Ένα μακρινό κι εξωτικό βασίλειο θα μπλέξει τα παιδιά σε μια μεγάλη συνωμοσία ενώ ο Τζακ θα καταφέρει να το σκάσει και θα ακολουθήσει ένα περιπλανώμενο τσίρκο. «Περιπέτεια» λοιπόν και ξεκινήστε άφοβα να γνωρίσετε μια νέα παρέα μικρών ηρώων που θα σας συναρπάσει χάρη σε μια πένα που ξέρει τι ζητάνε οι μικροί αναγνώστες από 8 ετών και πάνω και το προσφέρει απλόχερα και γλαφυρά. Το γεγονός ότι εκδόθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και εξακολουθούν να είναι στις πρώτες προτιμήσεις παιδιών και γονέων λέει από μόνο του πολλά!

Βιβλίο Άγκαθα Μίστερι 1: Το μυστήριο της Βεγγάλης
Τίτλος πρωτοτύπου Agatha Mystery: La perla del Bengala
Συγγραφέας Sir Steve Stevenson
Εικονογράφος Stefano Turconi
Μεταφραστής Βιολέττα Ζεύκη
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Άγκαθα Μίστερι είναι μια δωδεκάχρονη επίδοξη συγγραφέας που της αρέσει να λύνει αστυνομικούς γρίφους. Στο πλάι της έχει τον γκαφατζή έφηβο ξάδελφο και σπουδαστή ντετέκτιβ Λάρι Μίστερι, τον μπάτλερ κύριο Κεντ και τον γάτο της, Γουάτσον. Στο πρώτο βιβλίο της σειράς «Το μαργαριτάρι της Βεγγάλης» η αποστολή της Άγκαθα (καλά, εντάξει, του Λάρι που πρέπει να βρει την άκρη του νήματος ώστε να περάσει το μάθημα στη σχολή) είναι να βρει το μαργαριτάρι που εκλάπη μυστηριωδώς από τον ναό της θεάς Κάλι στην περιοχή του Γάγγη. Τα παιδιά ήθελαν να το συνδυάσουν με μια επίσκεψη-έκπληξη στους γονείς της Άγκαθα αλλά μπλέκουν σε μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και άφθονο μυστήριο.

Διασκέδασα πάρα πολύ με τα καμώματα των παιδιών που δρούσαν κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του μπάτλερ που τα πρόσεχε και μου άρεσε πολύ που βαδίζει στα χνάρια ενός κλασικού whodunit καθώς συνοδεύεται από τσάι και μια σειρά υπόπτων. Το συστήνω ανεπιφύλακτα για αγόρια και κορίτσια!

Βιβλίο Το μεγάλο σιδηροδρομικό παζάρι
Τίτλος πρωτοτύπου The great railway bazaar
Συγγραφέας Paul Theroux
Μεταφραστής Αθανάσιος Ζάβαλος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Τα τρένα είναι ακαταμάχητα παζάρια που ταξιδεύουν φιδογυρίζοντας από τόπο σε τόπο…Το τρένο σε κάνει να νιώθεις ήρεμος όπου κι αν βρίσκεσαι, σε αντίθεση με τον ανήσυχο ιδρώτα που σε λούζει στο αεροπλάνο στη σκέψη ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά (σε νιώθω, συγγραφέα!!!!), με τη ναυτία και τη ζάλη από το καυσαέριο αν ταξιδεύεις με πούλμαν και τη σωματική αγκύλωση που παθαίνεις αν ταξιδεύεις με το δικό σου αυτοκίνητο» (σελ. 9).Ομολογώ ότι δεν κατάλαβα γιατί ο συγγραφέας προτίμησε να κάνει αυτόν τον γύρο του κόσμου με αυτόν τον τρόπο. Προσοχή, το βιβλίο γράφτηκε το 1975 και κυκλοφόρησε η ελληνική μετάφρασή του το 2005, επομένως σε καμία περίπτωση δε μιλάμε για ένα σύγχρονο βιβλίο. Δε θα βρείτε ούτε ταξιδιωτικές οδηγίες, ούτε περιττά ιστορικά, γεωγραφικά, δεν ξέρω τι άλλο, στοιχεία. Θα βρείτε περιπέτειες, απρόοπτα, καθυστερήσεις, ταλαιπωρίες, τύφο και χολέρα, αγωνία, ξενύχτια, κακούς και καλούς ανθρώπους, απόρους, ζητιάνους, αγνώμονες, βλαχαδερά, κυρίους περιωπής, μια μεγάλη περιπέτεια δηλαδή, ένα μεγάλο σιδηροδρομικό παζάρι. Οι σταθμοί του ταξιδιού: Λονδίνο-Κωνσταντινούπολη με το Όριεν Εξπρές (το οποίο καταθάβει, σβήνοντας οριστικά τον μύθο της αίγλης και της άνεσης, άλλωστε νομίζω ότι πια έχει καταργηθεί ως γραμμή στις μέρες μας) κι από κει η Ασία τον καλωσορίζει: Τουρκία, Ιράν (Τεχεράνη), Μεσέντ, Κιμπέρ, Ινδία, Βιρμανία, Βιετνάμ, Μαλαισία (Κουάλα Λουμπούρ), Ιαπωνία, Ρωσία με τον Υπερσιβηρικό και από Πετρούπολη πίσω στην πατρίδα.

Εθνολογικές παρατηρήσεις, κουλτούρα διαφορετικών λαών, ακόμη και διαφορετικών ανθρώπων στην ίδια χώρα, διατροφικές συνήθειες, ασυνεννοησίες, παρεξηγήσεις, το άγνωστο, το μυστηριώδες, από τους αφημένους στη μοίρα και στο Θεό Ινδούς στους βουδιστές, από κει στους Ιάπωνες που είναι λες και τους προγραμμάτισαν ηλεκτρονικοί υπολογιστές (πολύ γέλιο στο σημείο που ο συγγραφέας ανακαλύπτει ότι η στάση στους σταθμούς της Ιαπωνίας διαρκούν ελάχιστα δευτερόλεπτα κι όποιος κατέβηκε, κατέβηκε!!!), και στους Ρώσους (που πίνουν για να ξεχνάνε). Εξαιρετικά αποσπάσματα, κάθε σελίδα και μια έκπληξη, μια ανατροπή, ένα εμπόδιο. Κι όμως ο συγγραφέας δεν τα παρατά, ολοκληρώνει το ταξίδι του, αν και στην πορεία της γραφής του καταλαβαίνεις ότι «το αστείο παρατράβηξε», ο άνθρωπος έζησε τέσσερις μήνες μέσα στα τρένα, στην άλλη άκρη της γης κι όσο κι αν του άρεσε κάπου κουράστηκε, η σωματική κόπωση και η ταλαιπωρία νίκησαν. Ποτέ δεν το μετάνιωσε, ποτέ δεν άλλαξε τη γραφή του, πουθενά δεν πλατειάζει, ούτε βαριέται να παρατηρήσει, να σχολιάσει και να γράψει αλλά κάπου φθίνει η σπιρτάδα του, ως ένδειξη της κόπωσης που έγραψα πιο πριν. Στη σελ. 505 γράφει: «Στο τέλος του τετράμηνου εκείνου ταξιδιού ένιωθα ένα πτώμα, σαν να είχα επιβάλει στον εαυτό μου να αρρωστήσει με σκοπό να ξεπεράσω εκείνη την αρρώστια. Τώρα όμως ένιωθα σαν να είχα θεραπευτεί και το μόνο που ήθελα ήταν να γυρίσω σπίτι…Τελικά όλες οι μεγάλες περιοδείες είναι ένας τρόπος για να γυρίσει κανείς ξανά στο σπίτι του».

Από αυτό το βιβλίο, μεταξύ άλλων, θα μου μείνει η λέξη «νταφιλιάζομαι» (εδώ συγχαίρω το μεταφραστή) που σημαίνει ότι χάνω το τρένο και μένω καρφωμένος σε ξένη πόλη, εκ του Ντάφιλ, συνεπιβάτη του συγγραφέα, που την πάτησε στα σύνορα της Ιταλίας!!!! Επίσης ακόμη γελάω όταν θυμάμαι το εξής σημείο: «μια νεαρή Ινδή χωρική, φορτωμένη νερό σε κανάτι στους τρυφερούς της ώμους μετέφερε τη δυσεντερία στο χωριό της» (απόδοση δική μου), δηλαδή το νερό ήταν μολυσμένο, το ήξερε και το ξέρουν κι όλοι οι Ινδοί αλλά αυτό δεν τους εμποδίζει να πιουν!!!! Μη σας τρομάξει το μέγεθος του βιβλίου, είναι ένας πολύ καλός σύντροφος σε μεγάλα ταξίδια που πιθανόν να κάνετε. «…η διαφορά ανάμεσα στο ταξιδιωτικό βιβλίο και στο μυθιστόρημα είναι η διαφορά ανάμεσα στο να καταγράφεις αυτό που βλέπει το μάτι και στο να ανακαλύπτεις αυτό που γνωρίζει η φαντασία. Το μυθιστόρημα είναι σκέτη χαρά, τι κρίμα που δεν μπορούσα να αφηγηθώ όλο το ταξίδι σαν να ήταν ένα μυθιστόρημα» (σελ. 505).

Βιβλίο Τα Παιδιά του Μεσονυκτίου
Τίτλος πρωτοτύπου Midnight’s children
Συγγραφέας Salman Rushdie
Μεταφραστής Ρένα Χατχούτ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μέσα από τις σελίδες του βραβευμένου με Best of the Booker και όχι μόνο μυθιστορήματος περνάνε χιλιάδες ήσσονος και μείζονος σημασίας περιστατικά που αντικαθρεφτίζουν είτε την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων της χώρας μέσα στο πλαίσιο της οικογένειας του πρωταγωνιστή και γύρω από αυτό είτε τις σημαντικές ιστορικές αλλαγές όπως η απόσχιση του Πακιστάν από την Ινδία, τα προβλήματα και οι δυσκολίες ενός νεοσύστατου ανεξάρτητου κράτους (ένας Άγγλος μάλιστα φτάνει σε σημείο να κομπορρημονεί για τα καλά της αγγλοκρατίας: «Θα πρέπει να παραδεχτείτε πως δεν ήμαστε και τόσο κακοί! Σας φτιάξαμε δρόμους. Σχολεία, τρένα, είχατε κοινοβουλευτικό σύστημα, όλα τα πράγματα που άξιζαν τον κόπο. Το Τατζ Μαχάλ είχε αρχίσει να καταρρέει, μέχρι που ένας Εγγλέζος μπήκε στον κόπο να το φροντίσει», σελ. 161), ακόμη και η απελευθέρωση του Μπαγκλαντές! Η αφήγηση ξεκινάει από τη δεκαετία του 1940 και φτάνει ως αυτήν του 1970 και βρίθει κοινωνιολογικών, ανθρωπιστικών, ιστορικών, οικονομικών, πολιτιστικών και γλωσσικών στοιχείων. Η οικογένεια του αφηγητή δε ριζώνει σχεδόν πουθενά, «μας σπρώχνουν» όπως λέει χαρακτηριστικά ο παππούς Ααντάμ Αζίζ: Κασμίρ, Αμρίτσαρ, Δελχί, Καράτσι, Άγκρα, Νέο Δελχί και φυσικά Βομβάη, η οποία περιγράφεται από ιστορικής και γεωγραφικής άποψης με έναν ξεχωριστό και άκρως επιμορφωτικό τρόπο!

Νομίζω πως δεν έχει νόημα να αναλύσω το γενεαλογικό δέντρο του Σαλίμ Σινάι (όλα τα μέλη της οικογένειάς του αποτελούν εκπροσώπους της εκάστοτε ιστορικής, πολιτικής, κοινωνικής ή και πνευματικής περιόδου μέσα στην οποία δρουν) και βάσει του οποίου καταγράφεται το παρελθόν και το παρόν της οικογένειάς του. Ιστορίες μέσα στην ιστορία, ανατροπές, εξελίξεις, όμορφες και σκληρές στιγμές και χιλιάδες αφορμές για δεύτερες σκέψεις ή περαιτέρω διερεύνηση των γεγονότων που αποδίδονται κατά καιρούς τόσο παραστατικά! Ο κάθε αναγνώστης, έτοιμος και σίγουρος πως θα βυθιστεί σε μια διαφορετική αναγνωστική πρόκληση, θα βρει κάτι που θα τον συγκινήσει, θα τον συναρπάσει, θα τον παρασύρει, θα τον κατακτήσει, θα τον θυμώσει, θα τον πικράνει, θα τον διασκεδάσει. Από μεριάς μου θα ήθελα να εστιάσω στις αναφορές που γίνονται μέσα από κωμικοτραγικά ή συγκινητικά περιστατικά σε καταστάσεις και θέσφατα όπως:

-η σεμνότητα και η ταπεινότητα της γυναίκας που δεν πρέπει να κοιτάει τον άντρα κατάματα ή να κυκλοφορεί προκλητικά και αυτάρεσκα, κάτι που σταδιακά στις μέρες μας τείνει (;) να εκλείψει («-Πάψε πια να είσαι μια καλή κοπέλα από το Κασμίρ. Κοίταξε να γίνεις μια μοντέρνα Ινδή», σελ. 63).

-η αποκλειστική ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών, τις σπουδές του κλπ. που αναλαμβάνει εξολοκλήρου ο πατέρας και κανένας άλλος

-οι δοξασίες, οι δεισιδαιμονίες και τα γιατροσόφια που άργησαν να εξαφανιστούν από τις οικογενειακές εστίες, όσο και αν η παραδοσιακή ιατρική κέρδιζε έδαφος (δεν είναι παράξενο που οι πρώτοι επαγγελματίες γιατροί δεν ήταν και τόσο καλοδεχούμενοι στα αστικά κέντρα και στις αγροτικές περιοχές).

Η ιστορία ξεδιπλώνεται σε δύο επίπεδα: από τη μια η οικογένεια του αφηγητή και πρωταγωνιστή και από την άλλη οι συνθήκες διαβίωσής του την ώρα που μεταγενέστερα γράφει αυτό το κείμενο (πώς κατέληξε, τι κάνει στο κειμενικό παρόν όσο αφηγείται το παρελθόν, γενική επισκόπηση των αλλαγών που βίωσε και που τώρα καταθέτει στα μάτια του αναγνώστη κλπ.). Αυτό που ξεχώρισα είναι το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός που αλάφρωναν κατά τόπους την παράθεση των γεγονότων ενώ η μυστηριώδης Πάντμα, οικονόμος, ερωμένη και φίλη του Σινάι, διέκοπτε τον ειρμό του για να εκφράσει απορίες όμοιες με αυτές που μου δημιουργούνταν εμένα εκείνη σχεδόν τη στιγμή («Μ’ αυτό το ρυθμό… θα περάσουν διακόσια χρόνια μέχρι να φτάσεις να μας πεις για τη γέννησή σου», σελ. 69, «Κοίτα να προχωρήσεις λίγο, γιατί θα πεθάνεις πριν καν γεννηθείς», σελ. 70 κλπ.) με χαρακτηριστικό λαϊκισμό και παραδειγματική θυμοσοφία! Μάλιστα, έσκασα στα γέλια όταν διάβασα την υπέροχη και περιεκτική λέξη «και-μετα-τισμός», δηλαδή τι θα γίνει παρακάτω! Όπως παραδέχεται ο Σινάι: «Δε σας ζητώ παρά να παραδεχτείτε το γεγονός (όπως το παραδέχτηκα κι ο ίδιος) ότι θα διαλυθώ τελικά σε (περίπου) εξακόσια τριάντα εκατομμύρια ανώνυμα και, αναγκαστικά, αμνήμονα μόρια σκόνης. Γι’ αυτό αποφάσισα να καταγράψω τις σκέψεις μου στο χαρτί, πριν τα ξεχάσω όλα (είμαστε έθνος ανθρώπων που ξεχνάνε)» (σελ. 68). Αυτό το συγγραφικό εύρημα γρήγορα αποσύρεται διακριτικά, αφήνοντας χώρο σε διαφορετικά υφολογικά πειράματα, οπότε δεν κούρασε.

Η μάνα του Σαλίμ, Αμίνα, παντρεύτηκε τον Αχμέντ Σινάι κι απέκτησαν τον Σαλίμ και την Τζαμίλα ή «Μπρούντζινη Μαϊμού»! Ο γιος τους όμως ανήκει στα Παιδιά του Μεσονυκτίου και γι’ αυτό είναι ξεχωριστός, σχεδόν ευλογημένος: «Κατά τη διάρκεια της πρώτης ώρας της 15^ης Αυγούστου 1947 -ανάμεσα στα μεσάνυχτα και στη μία το πρωί- όχι λιγότερο από χίλια και ένα παιδιά γεννήθηκαν μέσα στα σύνορα του βρεφικού κυρίαρχου κράτους της Ινδίας… Αυτό που έκανε το γεγονός αξιοσημείωτο… ήταν η φύση των παιδιών αυτών, το καθένα από τα οποία -εξαιτίας κάποιου αλλόκοτου βιολογικού φαινομένου ή ίσως χάρη σε κάποια υπερφυσική παρέμβαση της στιγμής ή τελικά ίσως από απλή σύμπτωση… ήταν προικισμένο με χαρακτηριστικά, ταλέντα ή ικανότητες που μπορούν να περιγραφούν μόνον ως θαυματουργά» (σελ. 317-318).

Προς Θεού, το μυθιστόρημα δεν έχει να κάνει με το υπερφυσικό και υπεράνθρωπο σύμπαν της Marvel ή της DC Comics, αντιθέτως, καταγράφει αυτό το υπερφυσικό χάρισμα μέσα από απόλυτα φυσιολογικές και άκρως ρεαλιστικές συνθήκες διαβίωσης, ειδικά σε μια φτωχή χώρα όπως η Ινδία, οπότε παρελαύνουν μπρος στα μάτια του αναγνώστη οι ακραίες συνθήκες φτώχειας, οι απροσπέλαστες κοινωνικές κάστες, τα ιστορικά μνημεία, οι σχέσεις του κράτους με τους γείτονές του αλλά και η διαστρωμάτωση, η χάραξη πενταετούς πλάνου ανάπτυξης και πολλά άλλα. Δεν είναι τυχαίο που τα Παιδιά του Μεσονυκτίου είναι 581 στο σύνολο, όσοι δηλαδή και οι βουλευτές του πρώτου κοινοβουλίου της Ινδίας και επέζησαν σε σύνολο 1001 (όσες και οι νύχτες της Χαλιμάς)[1]! Γιατί λοιπόν τονίστηκε αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, πώς και πόσο θα κυριαρχήσει στην ιστορία και πώς θα επηρεάσει την προσωπικότητα του Σινάι αλλά και την πλοκή είναι ερωτήματα που θα αφήσω στον αναγνώστη να ανακαλύψει μόνος του την απάντησή τους ενώ ενδόμυχα θα αναρωτιέται για την πραγματική σημασία αρκετών συμβολισμών που θα ξεπετάγονται κατά τόπους!

Ο Σαλμάν Ρούσντι, μέσα από τα λόγια του αφηγητή, αγκαλιάζει όλον τον κόσμο και δεν παίρνει το μέρος κανενός, ειδικά όταν αφορά πολέμους, αποσχίσεις, εμφυλίους κλπ. Η γλαφυρότητά του μάλιστα φτάνει σε δυσθεώρητα ύψη όταν καλείται να περιγράψει εκτεταμένα τη δυστυχία, τη μιζέρια και την απίστευτη φτώχεια που επικρατούσε σε δρόμους μακριά από τις κεντρικές περιοχές των μεγάλων πόλεων ή όταν θέλει να φωτίσει ανθρώπους που έχουν κληθεί από γεννησιμιού τους να παίξουν ρόλο κομπάρσου στην ίδια τους τη ζωή: «Ήταν είκοσι ενός χρόνων, διανοητικά καθυστερημένη, σ’ ένα μόνιμο άναρθρο παραλήρημα, προϊόν απανωτών αιμομιξιών στο συγγενικό της περιβάλλον, αλλά μέσα στο μυαλό μου ήταν όμορφη γιατί δεν είχε χάσει τα χαρίσματα με τα οποία γεννιέται κάθε μωρό και τα οποία διαβρώνει σιγά σιγά η ζωή» (σελ. 215).

«Τα Παιδιά του Μεσονυκτίου» είναι ένα δικαίως πλειστάκις βραβευμένο μυθιστόρημα, ο καθρέφτης μιας χώρας κι ενός ανθρώπου, δυο κομμάτια που αλληλοεπικαλύπτονται και αλληλοσυμπληρώνονται αρμονικά, αξεχώριστα και συναρπαστικά, όπως μόνο μια μεγάλη και ταλαντούχα πένα γνωρίζει να το κάνει. Είναι ένα βιβλίο που εκτυλίσσεται αργά και ίσως λόγω του πλούσιου ιστορικού και μυθολογικού υπόβαθρου τα περισσότερα στοιχεία του να θεωρούνται ξένα ως προς την ελληνική αναγνωστική κοινότητα ή πολλοί συμβολισμοί ή παιχνίδια με τις λέξεις και τις έννοιες να μη γίνονται αντιληπτά, παρ’ όλ’ αυτά είναι ένα κείμενο που αξίζει κανείς να το ανακαλύψει και να αφεθεί σε μια από τις λαμπρότερες εκφάνσεις μαγικού ρεαλισμού που αποτελεί σημείο αναφοράς για πολλά χρόνια.

[1] Midnight’s children: a readers guide, Norbert Schurer, New York: Continuum, 2004, σελ. 42

Βιβλίο Η πριγκίπισσα με το λευκό φτερό
Τίτλος πρωτοτύπου La princesse à la plume blanche
Συγγραφέας Ghislaine Roman
Μετάφραση Εύη Γεροκώστα
Εικονογράφος Sophie Lebot
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο θλιμμένος, μετά τον θάνατο της γυναίκας του, μαχαραγιάς Ισβάρα Ράο αποφασίζει να λήξει την περίοδο πένθους του και να παντρευτεί μια δεύτερη γυναίκα, την Ταμάσι, η οποία όμως απομακρύνει από γύρω της οτιδήποτε ομορφότερο από αυτήν. Έτσι, ζηλεύοντας την πανέμορφη κόρη του μαχαραγιά, Σεντάνα, την παγιδεύει σε ένα νησί γεμάτο βιβλία. Μια νύχτα το ποτάμι φέρνει στα χέρια του νεαρού Αακάρ το φτερό ενός λευκού παγωνιού και μετά από όραμα φτάνει στο νησί όπου ζει φυλακισμένη η Σεντάνα. Θα γνωριστούν τα δυο παιδιά; Θα αποφυλακιστεί η Σαντάνα; Θα τιμωρηθεί η Ταμάσι; Ο μαχαραγιάς θα  καταλάβει πόσο πανούργα και δολοπλόκα είναι η δεύτερη σύζυγός του;

Ένα υπέροχο, λυρικότατο παραμύθι από τη μακρινή Ινδία, γεμάτο περιπέτειες, ανατροπές, πανέμορφες εικόνες και συναισθήματα, αφιερωμένο στην αιώνια πάλη του καλού με το κακό, στον αιώνιο έρωτα και στη δύναμη της αγάπης. Άφθονα στοιχεία φαντασίας, χαρακτήρες και φιλοσοφία από την ινδική μυθολογία, πολυδιάστατοι χαρακτήρες, όλα συγκεντρωμένα σε αυτό το απαστράπτον διαμάντι. Μεγάλου μεγέθους, χορταστικό, με εξαιρετική εικονογράφηση που με ταξίδεψε στη μακρινή χώρα των ελεφάντων και αποτυπώνει ανάγλυφα τόπους και ανθρώπους, είναι ό,τι καλύτερο για να διαβάσει ένας αναγνώστης από έξι ετών και πάνω. Μπράβο στις εκδόσεις Κόκκινη Κλωστή Δεμένη για τη φροντίδα των βιβλίων της και για την έξυπνη επιλογή παιδικών κειμένων!