Βιβλίο Κάποτε θα γράψω ένα βιβλίο 
Συγγραφέας Ρέα Βιτάλη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο λόγος της συγγραφέως ρέει αβίαστα, με παρέσυρε από την αρχή σ’ ένα ταξίδι στον χρόνο, μου σύστησε δύο υπέροχους ανθρώπους, με τα καλά και με τα κακά τους, μου χάρισε εξομολογήσεις ψυχής και ταυτόχρονα έβαλε τα πράγματα στη θέση τους ως προς το τι πραγματικά βίωναν οι Έλληνες τις χρυσές δεκαετίες πριν τη Δικτατορία του 1967. Ο πατέρας της, Κώστας Κασιδόπουλος, ήταν εμπορικός αντιπρόσωπος της ΤΟΥΟΤΑ και ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, όπου «το απόλυτο όνειρο, σχεδόν άπιαστο» ήταν ένα αυτοκίνητο. Ήταν άνθρωπος αείροος, αστείρευτος, δίκαιος, δε σταματούσε πουθενά, ήθελε όλο και με κάτι να ασχολείται, στράφηκε στο duty free του Ελληνικού, θέλησε να μπει στον χώρο της ναυτιλίας, έκανε χιλιάδες πράγματα. Αξέχαστες έχουν μείνει οι αυτοκινητοπομπές που δημιουργούσε από την Αθήνα την περίοδο των Διεθνών Εκθέσεων Θεσσαλονίκης και πέρναγε από χωριά και πόλεις, όπου τα πάντα σταματούσαν για να χαζέψουν τις «κούρσες»! «Και ο πατέρας μου έλαμπε. Πώς να μπορούσα να περιγράψω πώς έλαμπε; Σαν να ήταν λουστρίνι» (σελ. 14)! Όλα αυτά σε «…μια εποχή που έτσι κι αλλιώς οι πατεράδες έμοιαζαν λίγο με θεούς, δεν τους είχες δα και σε αποκλειστικότητα» (σελ. 24).

Βέβαια, «η δουλειά του μπαμπά δεν ήταν μόνο δουλειά του μπαμπά», μιας και το σπίτι αρχικά ήταν πάνω από την έκθεση αυτοκινήτων στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη λεωφόρο Κηφισού.  Πώς απέκτησαν την αντιπροσωπεία, πώς δούλευαν και πώς προσλαμβάνονταν οι υπάλληλοι, ποιες ήταν οι επαγγελματικές αλλά και προσωπικές σχέσεις τους, από πού ξεκίνησαν όλα αυτά, είναι γεγονότα που η συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια, μελετημένα, αναμεμιγμένα με τα προσωπικά της βιώματα που ζωντανεύουν με ενάργεια εκείνη την εποχή. Και η μάνα της, η Βέτα; «Κάπου λοξά, πλαγίως» στο οικογενειακό τους κάδρο. Πώς ήταν οι σχέσεις των γονιών της μεταξύ τους, πόσο μεγάλο κομμάτι έκλεβε η δουλειά απ’ τη ζωή τους, πώς ήταν οι εκδρομές τους με το αμάξι: «Οι γονείς μου ήταν νέοι, απασχολημένοι και λαχανιασμένοι. Κάπου εκεί ανάμεσα έπρεπε να είναι και γονείς» (σελ. 21). Όλα αυτά στο άτυπο πρώτο μέρος, μιας και ένα σημαντικό γεγονός ανέτρεψε τα πάντα στη ζωή όλων τους κι έτσι στη συνέχεια ταξιδεύουμε πίσω στον Δομοκό της δεκαετίας του 1930, όπου μαθαίνουμε για τους γονείς του Κωνσταντίνου, για την ακόμη πιο σκληρή δεκαετία του 1950 και πώς ξεκίνησε ο πατέρας της συγγραφέως την εμπορική του καριέρα, πώς γνωρίστηκαν οι γονείς της, με τα κεφάλαια να σημειώνονται με αντίστροφη αρίθμηση, οδηγώντας μας ξανά στο απευκταίο τέλος όπου τα πάντα σταμάτησαν και στην οικογενειακή φωτογραφία των γονιών της συγγραφέως. Ε, όσο και να συγκρατήθηκα, φτάνοντας στην τελευταία σελίδα δάκρυσα.

Αυτό που μου άρεσε ακόμη περισσότερο στο βιβλίο και το βοηθάει έτσι να ξεπεράσει τη στείρα βιογραφία, είναι το γεγονός πως η Ρέα Βιτάλη δε μένει μόνο στις οικογενειακές της αναμνήσεις αλλά περιγράφει και την ευρύτερη εποχή με τραγικωμικά σχόλια: «Δεν υπάρχει άνθρωπος της γενιάς μας που να ‘χει νορμάλ φωτογραφία. Η δόξα της επιτήδευσης» (σελ. 17). Πόσο γλυκόπικρη η παρατήρηση: «Εσωστρεφής η «αρχιτεκτονική» των οικογενειών. -Κλείστε τα παράθυρα, θα μας ακούσει ο κόσμος…Το μέγα φόβητρο» (σελ. 35). Χιλιάδες αναμνήσεις που τεκμηριώνουν αντίστοιχα χιλιάδες πληροφορίες κυρίως για τη δεκαετία του 1960 και του 1970, «μια εποχή που έβραζε αλλά καπάκωνε»! Κι όσο γράφει με νοσταλγία τα δικά της βιώματα, τόσο δεν ξεχνά να στηλιτεύει τις πραγματικά και αντικειμενικά δύσκολες στιγμές είτε του απλού λαού είτε της Ιστορίας και να τις θυμίζει στον αναγνώστη, γιατί… καλή η νοσταλγία αλλά υπάρχει και η πραγματικότητα.

Το ατελιέ του μόδιστρου Γιάννη Βούρου, η Φωκίωνος Νέγρη, προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, μαγαζιά-σταθμοί στη διασκέδαση και στο φαγητό της εποχής, οι εκπομπές στο ραδιόφωνο, τα κομμωτήρια με τις κάσκες και τα κοκαλωμένα μαλλιά, το Ελληνικό με την Αμερικάνικη Βάση, η άφιξη της τηλεόρασης («…σύντομα δημιουργήθηκαν δύο κοινωνικές τάξεις ανθρώπων. Εκείνοι που διέθεταν τηλεόραση κι εκείνοι που την ονειρεύονταν», σελ. 67). Όλα δοσμένα με τέτοιο τρόπο που ένιωθα να είμαι κι εγώ μέλος της οικογένειας ή να μπαίνω στα σπίτια του κόσμου που βίωνε το καταναλωτικό θαύμα: «Μα όλα ήταν σαν μπαούλα τότε. Μνημειακά. Χορταστικά και θορυβώδη. Να αποδίδουν τη λαχτάρα απόκτησης. Ν’ αξίζουν τα λεφτά τους και την προσμονή» (σελ. 68-69). Κι όλα αυτά σε αντίβαρο της επαρχίας: «Πόσο δομημένοι οι άνθρωποι! Αξιόμαχοι. Ετοιμοπόλεμοι για τη ζωή αλλά και στωικοί για το τέλος» (σελ. 73). Και ιδού η πληγή της αστυφιλίας: «Οικόπεδα σκοτώνονταν για διαμερισματάκια-κλουβιά υπερυψωμένου ισογείου. Να μην τους ξέρει κανένας. Αυτό κι αν ήταν ντέρτι. Το να δραπετεύεις από ασφυκτικούς κλοιούς. Από μάτια που παρακολουθούν την κάθε σου κίνηση. Ζωές που αποκτούσαν ζωή κατασκοπεύοντας τη δική σου» (σελ. 70-71). Οι διαφορές στην κοινωνική αναρρίχηση του 1960 και του 1980, όπου, από τα σαβουάρ βιβρ, τους κανόνες, τους τρόπους  περάσαμε στην ορθάνοιχτη πόρτα του πλούτου όπου μπαίνει ο καθένας που τα κατάφερε μ’ ένα πούρο! «Το εμπόριο είναι είδος δημιουργίας. Το όνομα για τον έμπορο δεν είναι μεγαλομανία, δεν είναι ψώνιο. Είναι ό,τι η υπογραφή για τον καλλιτέχνη, για τον ζωγράφο…Το εμπόριο είναι εμμονή» (σελ. 65).

«Κάποτε θα γράψω ένα βιβλίο», δηλώνει η Ρέα Βιτάλη κι έτσι καταθέτει, καταγράφει, καταμετρά «…μικρές ιστορίες σαν του ραδιοφώνου που διέθεταν τότε τα σπίτια», γραμμένες με γλαφυρότητα, μελαγχολία και ρομαντισμό. Γραφή γρήγορη, σχεδόν προφορική («Πω, πω ιστορία! Θες να την ακούσεις; Το φαντάζομαι», σελ. 39), με ελάχιστες επαναλήψεις που δικαιολογούνται από τον καταιγιστικό ρυθμό αφήγησης και ροή που κυλάει σα νερό, με τη συγγραφέα να πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς όμως να χάνεται ο ειρμός και η κεντρική ιδέα του κάθε κεφαλαίου. Ακριβοδίκαιη και διεισδυτική αναβίωση μιας οικογένειας, ενός πατέρα και μιας εποχής που με ταξίδεψε, με συγκίνησε αλλά με έκανε και να γελάσω.

Βιβλίο Σύρα Σάκρα 
Συγγραφέας Μεταξία Κράλλη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σύρα σάκρα λοιπόν, δηλαδή Σύρα η ιερή, μιας και οι καθολικοί πριν το 1821 αποτελούσαν το 95% του πληθυσμού ενώ το νησί φιλοξενούσε πέντε μοναστικά τάγματα και ήταν έδρα Επισκόπου. Μετά τη σφαγή της Χίου το 1822 ο τόπος δέχτηκε πολλούς πρόσφυγες, οι οποίοι έχτισαν την Ερμούπολη και σταδιακά οδήγησαν το νησί σε μια σημαντική ακμή, η οποία κορυφώθηκε την περίοδο του μυθιστορήματος. Η Μεταξία Κράλλη έστησε με φροντίδα και προσοχή έναν έξοχο καμβά προσώπων και γεγονότων, σκηνών και περιστατικών, άνοιξε τα αρχοντικά της πόλης και τα χαμόσπιτα της Άνω Σύρου, τις καθολικές και ορθόδοξες εκκλησίες, περπάτησε από τα Ψαριανά ως τα Βαπόρια και ανέπτυξε μια πλούσια σε εξελίξεις πλοκή, γεμάτη μικρά και μεγάλα γεγονότα, με ολοκληρωμένους, πολυδιάστατους χαρακτήρες και μια ιστορία που ζωντάνεψε με πιστότητα και αληθοφάνεια τα ήθη και έθιμα, την καθημερινότητα και τη γλώσσα της εποχής και του τόπου. Δε μένει όμως μόνο στο νησί αφού η Αθήνα ετοιμάζεται να υποδεχτεί τους πρώτους Διεθνείς Ολυμπιακούς Αγώνες, ενώ αρχίζει να ακμάζει και η ελληνική κοινότητα της Αιγύπτου με το βαμβάκι να χαρακτηρίζεται ως «λευκός χρυσός».

Στις πάνω από 700 σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν πλούσιοι και φτωχοί, νταντάδες και δημοσιογράφοι, ξεπεσμένοι ευγενείς που θα κάνουν τα πάντα για να περισώσουν το όνομά τους, δανδήδες και καζανόβες, δεσποινίδες που επηρεάζονται από τα ρομάντσα, έμποροι και ναυτικοί, ναυλομεσίτες και τραπεζίτες, ψυχοκόρες και ράφτρες, κοσμογυρισμένοι άντρες χωρίς ανάγκη εργασίας, σουφραζέτες, όλοι τους όμως περιφέρονται γύρω από έναν βασικό κεντρικό άξονα και εμπλουτίζουν την αφήγηση χωρίς να περιττεύουν, μιας και οι ρόλοι τους κουμπώνουν σε απρόσμενα σημεία, απογειώνοντας τη δράση. Βασικές ηρωίδες είναι η Ιουλία Περσελή και η Καρμελίνα Ρόυσσενα, δυο άκρως διαφορετικές γυναίκες με εντελώς διαφορετικές καταβολές. Η Ιουλία είναι κόρη του Γιάννη Περσελή και της Τερέζας Σομμαρίπα, η οποία προέρχεται από ξεπεσμένη αρχοντική οικογένεια της Νάξου. Ο Περσελής ξεκίνησε ως καπετάνιος και μεταπήδησε στον εφοπλιστικό τομέα, σημειώνοντας αξιόλογη πορεία και αυξάνοντας την περιουσία της οικογένειάς του. Η Ιουλία είναι καταδεκτική, απλή, ανεξάρτητη και μεγαλώνει σ’ ένα σπίτι όπου ο σύζυγος και πατέρας ναυτικός μπορεί να λείπει κάποτε μέχρι και δυο χρόνια. Από την άλλη, η Καρμελίνα είναι κόρη της χήρας πλύστρας Βιττορής που ζει στην Άνω Σύρα με άλλες πέντε κόρες, την παντρεμένη με τον Δομένικο εργάτρια Βιντσέντσα, την Αννέτα που έγινε καθολική καλόγρια στις Αδελφές του Ελέους, την Κοντσέπτα, τη Ζοζεφίνα και την Γκράτσια. Η Καρμελίνα ξέρει γράμματα κι όταν μεγαλώνει τη στέλνει η μάνα της ψυχοκόρη στους θείους της στην Ερμούπολη, Ιωσήφ και Ροζίνα, όπου γνωρίζει τον Νικόλα Σωρόπο κι ο έρωτάς της γι’ αυτόν θα τινάξει τα πάντα στον αέρα.

Δίπλα σε αυτές τις δύο γυναίκες ζουν ο εφοπλιστής Αμβρόσιος Πετρίτσης που θέλει την Ιουλία για γυναίκα του αλλά σκληραίνει μετά το κάζο που παθαίνει, γίνεται κυνικός και ωμός με όποια γυναίκα βάζει στο μάτι, κλείνοντας σπίτια και καταστρέφοντας τιμές και υπολήψεις, ο Παντελής Καλούδης, βαφτισιμιός του Γιάννη Περσελή, από φτωχή οικογένεια, που μπαίνει στα καράβια του νονού του και μεγαλώνουν με την Ιουλία σαν αδέλφια, αποκτώντας έτσι ισχυρά φιλικά αισθήματα ο ένας για τον άλλον, ο Στρατής Σωρόπος, καπετάνιος στο ένα από τα δύο καράβια του Γιάννη Περσελή, παντρεμένος με τη Μέλπω Πλουμή αλλά ερωτεύεται κεραυνοβόλα την Ιουλία, αγωνίζεται να καταπνίξει τα αισθήματά του όσο σταδιακά η γυναίκα του γίνεται φίλη με το αντικείμενο του πόθου του, είναι δύσκολο όμως να καταφέρει να κρατήσει την απόσταση που χρειάζεται, ο Νικόλας Σωρόπος, ο καζανόβας της Ερμούπολης, αδελφός του Στρατή, με ένα σωρό τραγικωμικά περιστατικά στην πλάτη του που καταγράφονται όλα στο μυθιστόρημα, άστατος, καιροσκόπος, ώσπου γνωρίζει την Καρμελίνα και θα της αλλάξει για πάντα τη ζωή. Έχουμε όμως και γυναίκες, όπως την αγαπημένη μου Αριέττα Γιασεμολάδα, συμμαθήτρια της Ιουλίας, «σβησμένη περνούσε από παντού», η οποία μεγαλώνει με την αδελφή του πατέρα της, Βιργινία, πλήρως υποταγμένη στις επιθυμίες και στα σχέδια αυτής της γυναίκας, η οποία θεία κάνει ό,τι μπορεί για να συνεχίσει η ανιψιά της να μεγαλώνει στα πλούτη και στις ανέσεις, κι η Αριέττα θα βρει τον μάστορά της όταν ο Αμβρόσιος Πετρίτσης ρίχνει τη ματιά του πάνω της, την Αντουανέττα Ρουγγέρη εκ Τήνου, μια από τις κοπέλες της Σχολής των Ιωσηφίνων στην Αθήνα, η οποία αναγκάστηκε να έρθει στην Αθήνα τάχαμου για να γλυτώσει από τη φτώχεια αλλά ουσιαστικά για να συναντάει τον μαραγκό Στανισλάο, μόνο που δεν είναι και πολύ φανατική με τη θρησκεία και περιμένει πώς και πώς να μαζέψει λεφτά ο αγαπημένος της και να παντρευτούν, την καταδεκτική παρά τα πλούτη της σύζυγο του γνωστού Λουδοβίκου Φιξ, την αξιοπρεπή Μέλπω και πολλές άλλες.

Το μυθιστόρημα ζωντανεύει με ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, λεπτομερή καταγραφή της αστικής και της φτωχής τάξης του νησιού στα τέλη του 19^ου αιώνα, καλολογικά στοιχεία («Ο άνεμος που δυνάμωσε έλυσε την κορδέλα που συγκρατούσε τα μαλλιά της. Τεντώθηκαν αυτά πίσω από ον σβέρκο της κι οι χρυσές πινελιές μέσα τους λάμψανε σαν φρεσκογυαλισμένο μπακίρι», σελ. 45), ρεαλιστικούς διαλόγους και ντοπιολαλιά και ελάχιστα ιστορικά στοιχεία ως υπόβαθρο, τη Σύρο στο μεγαλύτερο σημείο της ακμής της. Ζούμε μια μαγευτική περιπλάνηση στην Ερμούπολη και στην Άνω Σύρο μέσα από πολλά μικρά περιστατικά που παρεμβάλλονται στον κύριο κορμό της αφήγησης, όπου πρωταγωνιστές και δεύτεροι ρόλοι αλληλοεπιδρούν και ανακατεύονται ο ένας στη ζωή του άλλου και όλα αυτά με στοιχεία για την καθημερινότητα και των δύο τάξεων: ζουρ φιξ και βεγγέρες, προξενιά και σκάνδαλα, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, κουτσομπολιά και εμπόριο, κακεντρέχεια, συμφέροντα, ζήλιες, βιαστικές αποφάσεις, «περιουσία που αυγατίζεται από δυο γενιές για να φαγωθεί από την τρίτη και τελικά να ξεκοκαλιστεί από την επόμενη» κ. π. ά.

Νησάκια και Βαπόρια, Βροντάδο και Ανάσταση, Ερμούπολη και Άνω Σύρα, τα Χρούσσα και η Ντελαγκράτσια, το Δημαρχείο και η Λέσχη Ελλάς, το Πάνθεον και η πλατεία Μιαούλη δίνουν κάποια στιγμή τη θέση τους στα πεδία των μαχών του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 (τα οποία τα ζούμε από τον πιο απρόσμενο γι’ αυτό ήρωα του βιβλίου, με αυθεντικότητα, ρεαλισμό και συγκίνηση), στην Ελληνογαλλική Σχολή του Αγίου Ιωσήφ στην οδό Πινακωτών (σημερινή Χαριλάου Τρικούπη), όπου τα μαθήματα, οι προσδοκίες, τα όνειρα, τα σχέδια, το πρόγραμμα και πολλά άλλα δίνονται με ζωντάνια («…τα φτωχοκόριτσα των νησιών αποτελούσαν την προσφορότερη δεξαμενή για υποψήφιες μοναχές», σελ. 277) καθώς και στην Αθήνα των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων, με την πλατεία Λουδοβίκου και του Ψυρρή, τη Βλασσαρού την εποχή που αναζητούνταν χρήματα για απαλλοτρίωση των οικιών ώστε να γίνουν οι ανασκαφές που μας χάρισαν την αρχαία αγορά όταν τελικά αυτό επετεύχθη χρόνια αργότερα, τη δεκαετία του 1930, τις εφημερίδες «Σκριπ» και «Εμπρός», τα φιλολογικά σαλόνια του «Παρνασσού», τα Ευαγγελικά γεγονότα του 1901 με το πλούσιο παρασκήνιο και τις τραγικές εξελίξεις, την καθημερινότητα της πάμπλουτης οικογένειας του Λουδοβίκου Φιξ στο Ηράκλειο Αττικής (τότε Αράκλι) και πώς συνδέονται με τους υπόλοιπους Έλληνες βαυαρικής καταγωγής που έμειναν μετά την έξωση του Όθωνα, οι περισσότεροι εκ των οποίων έχτισαν το Ηράκλειο Αττικής (Πίτλιγγερ, Κάρολος Μπαρτ και Γουλιέλμος Μπεκ κ. ά.) και που είχαν συγγένειες και άλλες επαφές με τους επίσης καθολικούς Συριανούς κ. π. ά.

Στη «Σύρα Σάκρα» δεν έχουμε όμως μόνο ένα ιστορικό φόντο, όπως τον ατυχή πόλεμο του 1897 με την αντίστοιχη επίταξη που αλλάζει για πάντα τις ζωές των ηρώων του μυθιστορήματος, δεν έχουμε μόνο απλές αφηγήσεις και ανατροπές, έχουμε και μια κοινωνία με προξενιά, προίκες, αποδοχές και απορρίψεις, όπου μέσα σε όλα αυτά φουντώνει ο έρωτας, καταπατώντας κανόνες και στεγανά, φέρνοντας τα πάνω κάτω, έχουμε γυναίκες που δέχονται τη μοίρα τους αλλά και που πατάνε πόδι στην πατριαρχία και στην ανδροκρατία, έχουμε στερεότυπα που κράτησαν μέχρι σήμερα («Η τρυφερότητα ήταν δουλειά των μανάδων, οι πατεράδες αγαπούσαν με αυστηρότητα», σελ. 656), έχουμε τη δύναμη της συγχώρησης, έχουμε πολλά θέματα που ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες του βιβλίου δίνοντας άφθονη τροφή για σκέψη πάνω σε ζητήματα που παραμένουν ως και σήμερα επίκαιρα, στοιχεία που κάνουν το μυθιστόρημα μια αξέχαστη αναγνωστική εμπειρία. «Σύρα Σάκρα», γραφή μπουόνα!

Βιβλίο Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης 
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένας πραγματικός συγγραφικός άθλος γιατί παραθέτει όλα όσα έγιναν από το 1832 έως το 1899 σε όλες τις σημαντικές ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και του εξωτερικού αλλά με τέτοιο τρόπο που δε με κούρασε στιγμή. Χιλιάδες ονόματα, χιλιάδες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, χιλιάδες «κόλπα» και ευκαιρίες, ποικίλες κι ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ιστορικά πρόσωπα ανάμικτα με μυθιστορηματικά παρουσιάζονται σε 683 πυκνογραμμένες σελίδες με τέτοιο τρόπο που ήθελα να διαβάσω λίγο ακόμη κάθε φορά που έπρεπε να σταματήσω προσωρινά. Χωρίς να έχουμε διεισδυτικά ψυχογραφήματα, χωρίς να χρειάζεται να κρατάω σημειώσεις αφού τα πρόσωπα που παρελαύνουν προχωρούν την ιστορία παρακάτω χάρη στις επαγγελματικές και κοινωνικές κυρίως ενέργειες κι όχι τόσο στις προσωπικές, ξετυλίγονται περιστατικά και καταστάσεις που αντικατοπτρίζουν ακριβώς τις βάσεις του εμπορίου, της οικονομίας και της ναυτιλίας που συναντάμε ακόμη και σήμερα, σε πιο εξελιγμένη βέβαια μορφή. Ένα πικάντικο κουτσομπολιό εδώ, μια επιστολή πιο κει, κινηματογραφικοί και στακάτοι διάλογοι παραπέρα, με ιδιωματισμούς στο λεξιλόγιο που χαρίζουν αυθεντικότητα, μετρημένα καλολογικά στοιχεία, επιλεγμένες σκηνές δράσης, όλα αυτά βοηθάνε την πλοκή να προχωρήσει και μας δείχνουν την ακμή του εμπορίου, την ώθηση που χάρισε στη ναυτιλία η ατμοπλοΐα, το ξεκίνημα των χρηματιστηρίων, τις οικονομικές συναναστροφές με τα επιτόκια, τις εγγυητικές ρήτρες, τα κεφάλαια, τα δάνεια κλπ., τη μεταπήδηση από τη μια ευκαιρία στην άλλη (εμπόριο σιτηρών που ξεπέφτει με τον Κριμαϊκό πόλεμο, παρείσφρηση των ξένων δυνάμεων στην οικονομική ροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οπότε ο ελληνικός εμπορικός κόσμος στρέφεται είτε στον λευκό χρυσό της Αιγύπτου -το βαμβάκι- ή στο Σίτι του Λονδίνου κι αρχίζει να δημιουργεί ένα σημαντικό παγκόσμιο κέντρο οικονομίας) και πάρα πολλά άλλα. Άλλωστε οι ευκαιρίες έβριθαν, «αρκεί να ήσουν έτοιμος να ριχτείς στη φωτιά»!

Είμαστε σ’ έναν κόσμο και σε μια εποχή φερεγγυότητας, «μπέσας», όπου ο λόγος είναι συμβόλαιο και στήνονται δίκτυα αξιόλογων, έμπιστων και έξυπνων συνεργατών αφού δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή άλλοι τρόποι άμεσης και γρήγορης πληροφόρησης. Άλλωστε, όλα ξεκίνησαν από την καταστροφή της Χίου το 1822, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται αυτό, μιας και οι άνθρωποι που δραπέτευσαν από τη σφαγή και τον όλεθρο κατάφεραν να ορθοποδήσουν, να στήσουν επιχειρήσεις και περιουσίες και να δημιουργήσουν έναν σχετικά κλειστό κύκλο Χιωτών όπου στηρίζει και βοηθάει ο ένας τον άλλον μα κι είναι ανοιχτοί σε νέους αξιόλογους και φερέγγυους συνεργάτες. Αυτοί οι άοκνοι και ακάματοι άνθρωποι δεν είχαν μόνο σημαντική εμπορική δραστηριότητα αλλά και δικά τους ιστιοφόρα πλοία για τη μεταφορά των αγαθών στις αγορές Ανατολής και Δύσης, κάτι που περιόριζε αρκετά το κόστος και το ρίσκο. Τα κεφάλαια και τα ονόματα στήνονται με μεγάλο κόπο και σκληρή δουλειά, όλες οι εργασίες γίνονται χάρη σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα πολύτιμων κρίκων, που ο καθένας οφείλει να έχει μάτια και αυτιά ανοιχτά εν όψει ευκαιριών και καταστροφών και να μην παρασύρεται από απάτες ή φήμες. Και οι γυναίκες; Αχ, οι γυναίκες, υποταγμένες στις κουβέντες μεταξύ αντρών, αντικείμενα αγοραπωλησίας, με τις προίκες να αλλάζουν χέρια για επενδύσεις ή για χάσιμο (ανάλογα τις ικανότητες του γαμπρού), χωρίς περιθώρια άλλης γνώμης πλην αυτής του πατέρα, του αδελφού, του θείου. «Ο γάμος άλλωστε δεν ήταν υπόθεση έρωτα αλλά καλής καταγωγής, κοινωνικής κατάστασης και εμπορικής συναλλαγής, όπερ μεταφραζόταν σε καλή προίκα» (σελ. 45). Βέβαια, αν μείνουν νωρίς χήρες παίρνουν την εκδίκησή τους και ζουν ζωή χαρισάμενη, έχοντας πλέον το προνόμιο να διαλέξουν αυτές τον επόμενο σύζυγο ή εραστή. Προς Θεού, όλα αυτά δεν καταγράφονται ελαφρά τη καρδία γιατί είναι ολοφάνερο πόσο πολύ συμπονά η Ελένη Κεκροπούλου αυτήν την έλλειψη επιλογών, φωτίζοντας σποραδικά αρκετές περιπτώσεις τέτοιων γυναικών, ποιες σήκωσαν κεφάλι, ποιες εκδικήθηκαν, ποιες υπέκυψαν κλπ. και με τι συνέπειες.

Σε ποιον να πρωτοαναφερθώ και ποιον ν’ αφήσω απ’ έξω; Ο Ηπειρώτης έμπορος Δημήτριος Ζαφειρόπουλος απέκτησε περιουσία με τα σιτηρά και τα μεταξωτά κι έγινε τσελεμπής (εξέχων) και δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει: «Όπου τα γρόσια κι η πατρίς»! Ο Γεώργιος Ζαρίφης, μορφωμένος κι από σημαντική οικογένεια, πρωτότοκος επτά παιδιών, γραμματεύς στην Ελλάδα επί Καποδίστρια, μετά τη δολοφονία του οποίου, απογοητευμένος για τα μαύρα χρόνια που έρχονταν για την πατρίδα του, επέστρεψε στην Πόλη για μια νέα αρχή. (αναλυτικά εδώ). Ο Αλέξανδρος Κωνσταντίνος Ιωνίδης (1810-1890), σύζυγος της Ευτέρπης, αδελφής του Κωνσταντίνου Σγούτα, γιος μεγαλέμπορου υφασμάτων στο Μάντσεστερ, ασχολείται με τις τράπεζες, έχοντας συνεργαστεί από τους πρώτους με τη νεοϊδρυθείσα τράπεζα του ζάπλουτου Νέιθαν Ρότσιλντ, ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας. Ο Αβραάμ Σαλομόν Καμόντο, ένας από τους σημαντικότερους τραπεζίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ακόμη μνημονεύεται στην Κωνσταντινούπολη, οι Εμμανουήλ και Θεόδωρος Μπαλτατζής, ο Τομαζής (Θωμάς) Ράλλης, ο πρώτος των πρώτων στο εμπόριο της Πόλης, ο Στράτφορντ Κάνινγκ, ξάδελφος του φιλέλληνα Τζωρτζ, «μια αλαζονική επιβλητική φιγούρα» και πολλοί άλλοι. Ζουν παράλληλα πλούσιοι και φτωχοί, μαικήνες και μεροκαματιάρηδες, όλοι τους αγωνίζονται σε αυτήν την καλειδοσκοπική πόλη: «Ο παραβατικός υπόκοσμος -κλέφτες, ληστές, φονιάδες, παραχαράκτες- κρυμμένος σε λαβυρινθώδεις γειτονιές… δρούσε παράλληλα με τον διαβιωτικό αγώνα των πολλών κοινωνικών διαστρωματώσεων της Πόλης» (σελ. 190).

Γύρω απ’ όλο αυτό το μελίσσι ίπταται, περιφέρεται και αρπάζει ευκαιρίες ο Ανδρίκος Τσιγγρός (ο μετέπειτα Ανδρέας Συγγρός, 1830-1899) που φτάνει το 1845 στην Κωνσταντινούπολη για να δουλέψει, χάρη στον αδελφό του, Γεώργιο, που εργάζεται στο γραφείο του Ζωρζή Απαλύρα, στο πλάι του εμπόρου Νικολάου Δαμιανού. Μέσω των γονιών του Αντρίκου, του Δομένικου και της Νικολέτας, βιώνουμε τα γεγονότα της σφαγής στη Χίο το 1822, τις μετακομίσεις τους σε Τήνο, Κωνσταντινούπολη, Άνδρο και Σύρο κ. π. ά. Πρόκειται για μια πανέξυπνη προσωπικότητα και ταυτόχρονα για έναν γοητευτικό άντρα, λάτρη του ποδόγυρου μεν, εχθρού του «υμεναίου» δε! Παρατίθενται όλες οι οικονομικές, κοινωνικές και διπλωματικές του κινήσεις, πώς ανέβηκε σε υψηλά κλιμάκια, πώς, πότε και γιατί απέτυχε σε κάποια σχέδια, πώς κατάφερε να ξαναφτιάξει την περιουσία από το μηδέν, πώς διέβλεπε τις αλλαγές σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, πώς διέπρεψε στο εμπόριο και χρησιμοποίησε την περιουσία του για να στραφεί στον τραπεζικό και στον χρηματιστηριακό κλάδο, φτάνοντας να δανείζει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πώς τελικά επέλεξε την Αθήνα για τα τελευταία του χρόνια και πώς μπλέχτηκε με το σκάνδαλο των σκωριών, πώς ίδρυσε την πρώτη ιδιωτική τράπεζα μετά από αγώνα δρόμου κατά του Ευάγγελου Μπαλτατζή, πώς ανεβοκατέβαζε κυβερνήσεις κ. ά.

Εδώ είναι και το αδύναμο σημείο του μυθιστορήματος, μιας και από τη στιγμή που ο Συγγρός επεκτάθηκε στα χρηματοπιστωτικά, η συγγραφέας, στην προσπάθειά της να δείξει το πλαίσιο στο οποίο κινούνταν αυτός ο άντρας, παρασύρθηκε αναφέροντας χιλιάδες λεπτομέρειες από τις συναλλαγματικές, τα δάνεια, τα επιτόκια, τα λογιστικά που μου γέννησαν θαυμασμό για το βάθος της μελέτης και ταυτόχρονα για τον τρόπο που αποδόθηκαν στο μυθιστόρημα, έφτασα όμως σε σημείο κόπωσης. Η Ελένη Κεκροπούλου πάντως, παρ’ όλο που θαυμάζει την επιτηδειότητά του και παρακολουθεί στενά τις θαυματουργές του δραστηριότητες, αφού ήταν άνθρωπος που αναγνώριζε τις ευκαιρίες, αφήνει και διακριτικές λοιδωρίες να υπεισέλθουν για να συμπληρώσουν την εικόνα του εθνικού αυτού ευεργέτη: «…μεθυσμένος από τον πυρετό της σίγουρης κερδοσκοπίας, θαμών των διαδρόμων των διαφόρων ξένων πρεσβειών αλλά κυρίως της γαλλικής και της αγγλικής και πάντα protégé της ολλανδικής» (σελ. 261) και κυρίως «Το φαίνεσθαι επισκίαζε ολότελα το είναι» (σελ. 554). Γύρω από αυτόν τον λαμπερό λοιπόν φάρο δρουν, κινούνται, υπολογίζουν, μετρούν, δημιουργούν και όλοι οι υπόλοιποι.

Στις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύει το Σταυροδρόμι ή Πέραν με τα τοπόσημά του, τους δρόμους του, τα μαγαζιά του, καταγράφεται τεκμηριωμένα η παρουσία του Ελληνισμού της Πόλης, δηλαδή πού και πώς εργάζονταν, πού διασκέδαζαν (λέσχες, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, θέατρα), πού συναντιούνταν, πώς επικοινωνούσαν, τι δραστηριότητες ανέπτυσσαν οι ξένες πρεσβείες και πόσο κομβική ήταν η παρουσία τους για όλα αυτά τα δούναι και λαβείν, τι μυστικές συμφωνίες και ανταγωνισμοί υλοποιούνταν σε μια κοσμοπολίτικη περιοχή γεμάτη σημαντικούς ανθρώπους, Φραγκολεβαντίνους και Ρωμιούς. Ξεδιπλώνονται και καταγράφονται τα αίτια και τα αιτιατά της οικονομικής ανόδου του ελληνικού στοιχείου, οι λόγοι τυχόν εκπεσμού και πτώχευσης, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 19^ου αιώνα με το τανζιμάτ του 1839 (Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ) από τον νέο σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ να καλεί επιτέλους τις χώρες της Δύσης να επενδύσουν κεφάλαια στη διψασμένη και πλούσια αγορά της Εγγύς Ανατολής, μιας και η οθωμανική διοίκηση ξοδεύει περισσότερα από αυτά που εισπράττει από τους φόρους κι αυτά μόνο στην αρχή! Ακόμη κι ο πόλεμος της Κριμαίας (1853-1856) υπήρξε πηγή πλουτισμού και μεγάλη ευκαιρία για τον οποιονδήποτε κατάφερνε να εφοδιάσει με κάτι τον γαλλικό και τον αγγλικό στρατό: «Και τι δεν κατανάλωναν!» Η συγγραφέας έχει μείνει άφωνη: «Γενική ασωτία και ανέμελη ευωχία εν μέσω πολέμου» (σελ. 263)! Γέμισε ο τόπος οψίπλουτους και αλαζόνες επιδειξίες αλλά και άνοιξε ο δρόμος για χρηματοδοτήσεις και δάνεια από Αγγλία και Γαλλία, οπότε οι ξένοι άρχισαν να εισχωρούν στα οικονομικά της Αυτοκρατορίας και να τρώνε από το παχυλό κομμάτι που ανήκε επί πολλές δεκαετίες στους Ρωμιούς! Πώς το χάνι του Γαλατά όπου πωλούνταν χαβιάρι εξελίχθηκε σε κέντρο χρηματιστικών και τραπεζικών γραφείων κι από κει σε Χρηματιστήριο; Πώς αναπτύχθηκαν, πού διοχετεύθηκαν, πώς εμπλουτίστηκαν, πώς αυξήθηκαν και τελικά πώς εξανεμίστηκαν οι μεγάλες ελληνικές περιουσίες κατά την ακμή του ελληνισμού της Πόλης ως τα τέλη του 20ού αιώνα; Τι άλλαξε στο εμπόριο με τα ατμόπλοια που αντικατέστησαν τα ιστιοφόρα και με τον σιδηρόδρομο; Πώς άρχισε σταδιακά η Κωνσταντινούπολη να παύει να είναι το κέντρο του εμπορίου και πώς επηρέασε αυτό τις περιουσίες και την εμπορική δραστηριότητα των Ρωμιών;

«Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» της Ελένης Κεκροπούλου είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ξεδιπλώνονται ο πλούτος και η ευμάρεια ανθρώπων έξυπνων και με ένστικτο καθώς και οι βάσεις της αριστοκρατίας και της ναυτιλίας που αναπτύχθηκαν στην Αθήνα ειδικότερα και στην Ελλάδα γενικότερα τον 20ό αιώνα. Είναι το χρονικό του ελληνικού πνεύματος που θριάμβευσε (ναι, εκμεταλλευόμενο ευκαιρίες και κατά καιρούς πατώντας επί πτωμάτων αλλά έτσι είναι οι επιχειρήσεις) και μεγαλούργησε, αφήνοντας όμως και σημαντική παρακαταθήκη μέσω δωρεών και ευεργετημάτων στον ελληνισμό. Χιλιάδες πληροφορίες, χιλιάδες πρόσωπα, χιλιάδες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που δίνονται μέσα από μικρές μα ολοζώντανες και ρεαλιστικές σκηνές συγκροτούν ένα κείμενο που με διαφώτισε σε πολλά σημεία για το παρελθόν της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Το τέλος είναι κάπως αόριστο βέβαια, μιας και δείχνει πως αυτός ο πακτωλός ενεργειών δε φαίνεται να σταματάει πουθενά κι έτσι δεν έχουμε κάποια ολοκλήρωση, κάποιον κύκλο που να ολοκληρώνει την πλοκή (εκτός κι αν η συγγραφέας έχει στο μυαλό της να συνεχίσει με νέο μυθιστόρημα). Το βιβλίο είναι ένα καλογραμμένο, τεκμηριωμένο και άκρως ενδιαφέρον χρονογράφημα του ελληνισμού του 19^ου αιώνα που διέπρεψε στις ελληνικές παροικίες του τότε γνωστού κόσμου, μια ελληνικά γραμμένη «Μπελγκρέιβια» και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Όνειρα στις φλόγες 
Συγγραφέας Αλέξανδρος Β. Σιδερίδης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, το μυθιστόρημα αποτελεί τον δεύτερο τόμο της τριλογίας «Πόλη και Σμύρνη», μόνο που, απ’ ό,τι κατάλαβα διαβάζοντας, είναι ο πρώτος, αφού η ιστορία ξεκινάει από την αρχή. Στην Κωνσταντινούπολη ζει ο Θανάσης, αρχιράφτης του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ και ιδιοκτήτης σημαντικού ραφείου στην πλατεία Ταξίμ, με τη γυναίκα του, Ελένη και τα παιδιά τους Κώτσο, Δωροθέα, Βαγγελιώ και Ροδή. Στη Σμύρνη ζει ο Δημήτρης Μιλάνος, μεγαλοκτηματίας και σημαντικός έμπορος, που θέλει πια να παραδώσει τα ηνία στον μεγαλύτερο γιο του, Νικολή, μιας και ο μικρότερος, Ευάγγελος, είναι αφοσιωμένος στα γράμματα. Ο Νικολής μπλέκεται στα δίχτυα της χήρας Δέσποινας Μυτιληνιού κι αυτό θα είναι η αφορμή για μια σκληρή απόφαση που θα οδηγήσει σε μεγάλες ανατροπές την οικογένεια και θα επηρεάσει τη μοίρα ακόμη και των αδελφάδων Φλουρής, Ευδοξίας, Ελένης και Αγγέλας. Σύντομοι διάλογοι, τεκμηριωμένα πραγματολογικά στοιχεία, γραφή που είτε θα πλατειάζει στις περιγραφές είτε θα δείχνει στέρεη, αφοσιωμένη στις ανατροπές των δύο οικογενειών, με κράτησαν ως το τέλος του βιβλίου, αν και κάποια στιγμή  ο πεζός λόγος αρχίζει να γίνεται αναίτια ποιητικός, με αποτέλεσμα να διαβάζουμε στην ίδια σελίδα διαφορετικά στυλ γραφής που κουράζουν και αποσυντονίζουν: «Γι’ αυτό προξενήτρα πρόθυμα την Ευδοκία βρήκε και το κορίτσι το φτωχό της Αναστασίας την κόρη ζήτησε» (σελ. 81).

Το μυθιστόρημα έχει πολλές επεξηγηματικές υποσημειώσεις ιστορικής φύσεως που εμπλουτίζουν την αφήγηση με περαιτέρω πληροφορίες, χωρίς να εμποδίζουν την ανάγνωση αφού μπορεί κάποιος να τις προσπεράσει, και το επίσης θετικό είναι που βρίσκονται στην ίδια σελίδα και όχι στο τέλος του βιβλίου. Παρ’ όλ’ αυτά, στην πορεία του μυθιστορήματος εμφανίζονται αναπόφευκτα και άρρηκτα δεμένες με την πορεία της ιστορίας σημαντικές εξελίξεις σε διπλωματικό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό τομέα, όπως για παράδειγμα η μυθιστορηματική ανάπλαση της ζωής στα ανάκτορα του Γιλδίζ όπου ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ («κόκκινος σουλτάνος») περπατάει ανήσυχος και εκνευρισμένος, εξαντλημένος από τη διαχείριση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τριάντα χρόνια τώρα ή, στη συνέχεια, οι διεθνείς συσκέψεις και οι σημαντικές αποφάσεις που παίρνονται ερήμην πίσω από κλειστές πόρτες. Επίσης, μέσω των επαφών του Δημήτρη Μιλάνου  με τον Βρετανό πρέσβη μαθαίνουμε όσα διαδραματίζονταν στην Υψηλή Πύλη ενόψει των Νεότουρκων και για τις στάσεις Ιταλίας, Γαλλίας και φυσικά Μεγάλης Βρετανίας απέναντι στο Ανατολικό ζήτημα που αρχίζει να δημιουργεί μεγάλο προβλημα αλλά και για τις προσδοκίες του ελληνικού πληθυσμού της Σμύρνης.

Η πλοκή είναι καλοσχεδιασμένη και αναμιγνύει σωστά φαντασία και πραγματικότητα, χωρίς να ξεχωρίζει ιδιαίτερα από τα αντίστοιχης θεματολογίας μυθιστορήματα. Έρωτες και προδοσίες, ευμάρεια και φτώχεια, ελληνοτουρκικές σχέσεις που επηρεάζονται από τα γεγονότα, στάχτες και αποκαΐδια με την έλευση του μαύρου 1922, ό,τι περιμένει δηλαδή κανείς, θα το βρει εδώ. Αρχιεπίσκοπος και Σουλτάνος, Νεότουρκοι και ελληνικός στρατός, εκλογές και βασιλιάς, όλοι και όλα επηρεάζουν, διαμορφώνουν και ανατρέπουν για πάντα τις ζωές των δύο επιφανών ελληνικών οικογενειών που πρωταγωνιστούν στο καλό αυτό μυθιστόρημα.

Βιβλίο Ζωή στη στάχτη 
Συγγραφέας Μερκούριος Αυτζής
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε επτά μέρη με τον συγκινητικό τίτλο «Ανάσες» και ξεκινάει από το Πλιτσχάουζεν της Γερμανίας το 1982, όπου η υπερήλικη Χρυσαυγή θυμάται τη ζωή της και την αφηγείται στην πρωτότοκη εγγονή της, ακολουθώντας τις προφητείες εκείνης της σαλής Λεϊλά: «Η ψυχή σου θα ησυχάσει μονάχα όταν μοιραστείς της ζωής σου τα γραμμένα. Απ’ αυτά, μαθές, τίποτα δε σου ανήκει». Εκείνο το αερικό είχε πει στη Χρυσαυγή: «Πολλά θα δεις, πολλά θα ζήσεις και πολλά θα πάθεις», οπότε ο μίτος ξεδιπλώνεται σιγά σιγά και ταξιδεύουμε πίσω στα μεταβατικά και άστατα χρόνια της δεκαετίας του 1910. Το μυθιστόρημα είναι πυκνογραμμένο, με πλούσια πλοκή, γεμάτο από πραγματολογικά στοιχεία και από ιστορικά πρόσωπα που αλληλοεπιδρούν με την οικογένεια Μικρόπουλου και το φιλικό τους περιβάλλον, παρ’ όλ’ αυτά είναι έτσι γραμμένο που υπάρχει περιθώριο για αναγνωστική ξεκούραση. Η αφήγηση είναι κυρίως τριτοπρόσωπη αλλά κάποιες φορές μια πρωτοπρόσωπη δίνει άλλη ματιά στα δρώμενα, ένα ημερολόγιο ή μια επιστολή ή ακόμη και άρθρα εφημερίδων εμπλουτίζουν και ζωντανεύουν το κείμενο ενώ οι ανωτέρω «Ανάσες» μας συστήνουν μια ώριμη Χρυσαυγή και μας χαρίζουν μικρές πληροφορίες για το τι μέλλει γενέσθαι, κορυφώνοντας έτσι την αγωνία.

Η γραφή είναι δυνατή, στιβαρή και απόλυτα τεκμηριωμένη, βασισμένη σε πλούσια βιβλιογραφία. Κάπου ποιητική, κάπου πεζή, με σύντομες αλλά και με μεγαλύτερες προτάσεις, με προσεγμένο και επίκαιρο λεξιλόγιο, ακόμη και με λίγα καλολογικά στοιχεία, έτσι, να δούμε λίγο φως ανάμεσα στις στάχτες: «Η άνοιξη, ροδαλή και αηδονολάλητη, φόρεσε τα καλά της και εμφανίστηκε σε μια στιγμή που ζωή και θάνατος σεργιανούσαν αντάμα» (σελ.309). Ο σχεδιασμός της πλοκής είναι ευρηματικός, με τον κύριο άξονα να μην έχει υπερβολικές ή αχρείαστες εκπλήξεις, διανθίζεται πάντως από γεγονότα που δείχνουν ολοκληρωμένους τους χαρακτήρες και φωτίζουν κάθε γεγονός που έλαβε χώρα στη διεθνή διπλωματική, οικονομική και πολιτική κονίστρα. Θέλει τον χώρο και τον χρόνο του η ανάγνωση ενός τέτοιου κειμένου, είναι όμως τόσο συναρπαστικό που δεν κατάλαβα για πότε κύλησε η ώρα και πότε έφτασα στο τέλος (πιστεύω πως θα υπάρξει και συνέχεια του έργου), γεμάτος από εικόνες, συναισθήματα και γνώσεις. Από χαρακτήρες δεν ξέρω ποιον να πρωτοαναφέρω. Ο Ευγένης Μικρόπουλος είναι δραστήριος έμπορος της Τραπεζούντας, έχει κατάστημα τροφίμων, αποθήκη εμπορευμάτων κι ένα φορτηγό καράβι, συναναστρέφεται τις αγορές της νότιας Ρωσίας, της Κωνσταντινούπολης, της Σμύρνης, της Θεσσαλονίκης και την αστική τάξη της πόλης. Με τη γυναίκα του, Μάρω, απέκτησαν τον Απόστολο, δεξί του χέρι, τον Κωνσταντίνο, τον Γεωργούλη και τη Χρυσαυγή, μια κοπέλα που μεγαλώνει και ζει μια πλούσια σε εμπειρίες ζωή. Ο καθένας τους έχει και τη δική του πορεία στο κείμενο, πότε στρωτή, πότε με εμπόδια και ανατροπές ευχάριστες και όχι, χωρίς όμως να χάνεται το επίκεντρο, που είναι η ζωή της μοναχοκόρης. Έτσι το μυθιστόρημα περιορίζεται σε έκταση και δε χανόμαστε σε γενεαλογίες και τήρηση σημειώσεων από μεριάς αναγνώστη, αφήνοντας έτσι την καθαυτή δράση να αναπνεύσει και να ξεδιπλωθεί. Τα παιδιά μεγαλώνουν, σπουδάζουν, παντρεύονται, διαπρέπουν, ωριμάζουν και κάθε μάζωξη είναι μια μεγάλη γιορτή, ώσπου…

Και δε γνωρίζουμε μόνο τα μέλη της οικογένειας. Η Λεϊλά, ορφανή κι απόκληρη, τριγυρνά ελεύθερη χωρίς να δίνει λόγο πουθενά, είναι ένα αποκρουστικό αγρίμι που κρύβει όμως την πραγματική της ταυτότητα. Οι χριστιανοί την περιφρονούν, οι μουσουλμάνοι τη θεωρούν τρελή, οι Εβραίοι και οι ξένοι πιστεύουν πως είναι δαιμονισμένη. Χλευάζει τη δήθεν αξιοπρέπεια και την υποκρισία του κόσμου, έχει πεντακάθαρη ψυχή και πνευματική διαύγεια, ψυχολογεί με μια ματιά όσους αντικρίζει. Ο Νικηφόρος Πετρίδης αρραβωνιάστηκε από παιδί με τη Χρυσαυγή, διατηρώντας έτσι την τοπική συνήθεια να προστατεύουν τα κορίτσια από τους Τούρκους. Η Εμινέ και η Μελάνια είναι παιδικές φίλες της Χρυσαυγής, η Θεοδώρα και η Σουμέλα είναι οι νέες της συμμαθήτριες, ο Μιλτιάδης και ο Ανέστης, ο Ισαάκ το Εβραιόπουλο και ο Ιμπραήμ με τον Αχμέτ, τα Τουρκοπούλια, είναι γείτονες και φίλοι του Γεωργούλη, ο Μιχάλης και ο Ισκεντέρ είναι φίλοι του Απόστολου, ο Χαλίλ και ο Αζαρία είναι υπάλληλοι του καταστήματος της οικογένειας. Ο Συμεών Ντιμπουά είναι γιος τραπεζίτη και γνώστης του τραπεζικού δικαίου, έρχεται στην Τραπεζούντα για να επεκτείνει τις οικογενειακές επιχειρήσεις, λάτρης του ωραίου και άνθρωπος της διασκέδασης και της τρυφηλότητας. Ο αγαπημένος μου Κριστιάν Φουρνιέ είναι Γάλλος δημοσιογράφος, ανταποκριτής της μάχης της Καλλίπολης αρχικά και του Α΄ Πανελληνίου Συνεδρίου των Ελλήνων της Ρωσίας αργότερα, ο συνταγματάρχης Χανς Ντίτριχ αποσπάστηκε στο γερμανικό προξενείο για να προωθήσει γερμανικά οικονομικά συμφέροντα, ο Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέης, βαλής στο μεγαλύτερο βιλαέτι της αυτοκρατορίας, ικανός στη διοίκηση και στη διαχείριση των υποθέσεων αλλά συγκεντρωτικός και αυστηρός, αναγνωρίζει τον κομβικό ρόλο των Ελλήνων που υπερτερούν πληθυσμιακά στην οικονομία του τόπου και προσπαθεί να τα έχει καλά μαζί τους, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης διαπρέπει στη Μασσαλία όπου έμαθε την τέχνη του εμπορίου και ό,τι αγγίζει γίνεται χρυσάφι, μιας και είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας φουντουκιού («το καφέ χρυσάφι του Πόντου»).

Αυτοί οι χαρακτήρες και πολλοί άλλοι, κάποιοι με πρωταγωνιστικό, κάποιοι με βοηθητικό ρόλο, ζουν, μεγαλώνουν, επιβιώνουν στην Τραπεζούντα: «…ένα πολύχρωμο μωσαϊκό πολιτισμών, θρησκειών, ιδεών, ζυμωμένο με το αίμα, τον ιδρώτα και τις μάχες αιώνων χιλιάδων ψυχών» (σελ. 23-24). Το ξακουστό λιμάνι της είναι γεμάτο ατμόπλοια και ιστιοφόρα, είναι το τέρμα του εμπορικού δρόμου που ξεκινούσε από το Ερζερούμ κι έφερνε καραβάνια γεμάτα εμπορεύματα. Έλληνες και Αρμένιοι, Εβραίοι και Τούρκοι, Ασιάτες από την Ανατολή, Ευρωπαίοι δημιουργούν ένα πολύχρωμο παζλ γεμάτο εικόνες, χρώματα και αρώματα από μια πένα μεστή και λυρική ταυτόχρονα, που δεν ξεχνάει ούτε τους κρυπτοχριστιανούς, φέρνοντας στο φως κατανυκτικές περιγραφές της θείας λειτουργίας σε κρυμμένα υπόγεια ενώ εξίσου όμορφα δένει ο συγγραφέας την πόλη με το βυζαντινό της παρελθόν, όταν τα παιδιά της ιστορίας περπατάνε στο Λεοντόκαστρο ή οι μεγαλύτεροι προσεύχονται στις βυζαντινές εκκλησίες. Πόσο αρραγής δείχνει η ιστορία της πόλης και του τόπου ανά τους αιώνες και πόσο ευρηματικά ταξιδεύουμε στην επίσης ακμάζουσα παροικία της Οδησσού και του Βατούμ, με πόση συγκίνηση περιδιάβαινα κι αυτές τις πόλεις μέσα από τις επιστολές που στέλνονταν…

Η ιστορική αλήθεια παρουσιάζεται ακριβοδίκαια, χωρίς φτιασίδια και μισόλογα, μέσα από μια τεκμηριωμένη και κοπιώδη έρευνα, με τα γεγονότα, τα αίτια και τα αιτιατά, τις αλλαγές και τις ανατροπές, τις βλέψεις και τα μεγαλόπνοα σχέδια εις βάρος του λαού να είναι απόλυτα εναρμονισμένα με την καθημερινότητα και τις ζωές των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. Το κίνημα των Νεότουρκων του 1908 και τα σατανικά τους σχέδια που κρύβονταν πίσω από την επαναφορά του Συντάγματος του 1876, η εξορία του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, η εκστρατεία της Καλλίπολης, η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως, ο πόλεμος, η επεκτατική πολιτική της Ρωσίας προς τη Μικρά Ασία που ανακόπηκε απότομα με την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 είναι γεγονότα που πότε λαμπρύνουν και πότε καταστρέφουν την Τραπεζούντα και τον Πόντο ευρύτερα. Επιστράτευση, αμελέ ταμπουρού, ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, μια εποχή όπου «…το χιόνι κεντούσε την ασχήμια του πολέμου με τις νιφάδες ασπροβελονιά για να μην τη βλέπει το μάτι του Θεού…» (σελ. 267). Και που παραδόθηκε το 1916 η Τραπεζούντα στους Έλληνες μετά τη νίκη των Ρώσων στο Ερζερούμ και την προέλασή τους, τι μ’ αυτό; «Διάλειμμα δημοκρατίας» το χαρακτηρίζει ο συγγραφέας κι έχει δίκιο. Δεν πρόλαβαν να ωριμάσουν οι ζυμώσεις για ένα ανεξάρτητο ποντιακό κράτος και να ευοδωθούν οι ρωσικές βλέψεις για ένωση των Ελλήνων Ρωσίας και Καυκασίας, αφού ξέσπασε η Οκτωβριανή Επανάσταση τον επόμενο χρόνο, με αποτέλεσμα ο Βλαντίμιρ Λένιν να ακολουθήσει πολιτική ειρήνευσης με τους Νεότουρκους και με τους Γερμανούς. Πίκρα, ανασφάλεια και τρόμος στοίχειωσαν τις ζωές των Ποντίων και στις 19 Μαΐου 1919 αποβιβάζεται στη Σαμψούντα ο Μουσταφά Κεμάλ. Στάχτες, παντού στάχτες…

Το μυθιστόρημα, που κάτι μου λέει πως είναι το πρώτο μιας ενδιαφέρουσας διλογίας ή τριλογίας, ζωντανεύει παραστατικά και τεκμηριωμένα την καθημερινή ζωή στην Τραπεζούντα από το 1910 ως το 1921 περίπου, με την πανσπερμία φυλών και την ποικιλία των κατοίκων που μεγάλωναν στην πόλη και πάλευαν για τον επιούσιο να ζωντανεύει με ενάργεια, ρεαλισμό και πιστότητα. Εκκλησίες και καταστήματα, μνημεία και δρόμοι, κτήρια και λεωφόροι αναβιώνουν με συναρπαστικό τρόπο και αφήνουν τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να περπατήσουν με άνεση ανάμεσά τους, να τα επισκεφθούν, να στεγάσουν εκεί τα όνειρα και τις ελπίδες τους. Διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, άφθονα πραγματολογικά στοιχεία, ιδιωματισμοί, συναρπαστικές περιγραφές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός εκπληκτικού ιστορικού μυθιστορήματος, αφιερωμένου στην πρόοδο και την ευημερία του ελληνικού στοιχείου: «…που από τη στάχτη θέλει να δημιουργεί, και παλεύει από την πρώτη αχτίδα του ήλιου…» (σελ. 329).

Βιβλίο Τρικυμίες παθών 
Συγγραφέας Αργυρώ Μαντόγλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Την περίοδο της ζωής του σημαντικού αυτού πνευματικού ανθρώπου στην πρωτεύουσα της Ολλανδίας παρακολουθεί η Αργυρώ Μαντόγλου, παρακινημένη από τη σεβάσμια μορφή που όλοι έχουμε υπ’ όψιν όταν αναφερόμαστε στον Κοραή και την αντίφαση που παρουσιάζεται με τα πρώτα του άσοφα και γεμάτα νεανικές τρέλες χρόνια του. Είμαστε λίγο πριν τη Γαλλική Επανάσταση, σε μια πόλη που αποτελεί ευρωπαϊκό κέντρο εμπορίου και διακρίνεται από χαλάρωση ηθών και νεωτεριστικές ιδέες. Μέλημα της συγγραφέως είναι η απόδοση της ατμόσφαιρας της εποχής και των ιδιαιτεροτήτων των χαρακτήρων, ειδικά του πολυδιάστατου Κοραή, κάτι που καταφέρνει ικανοποιητικά. Ο Διαμαντής, όπως ονομάζεται  στο βιβλίο, δέχεται την απόφαση του πατέρα του, έχει όμως τα δικά του, κρυφά σχέδια: «Η μανιώδης αποστροφή του για την Τουρκιά και ο πόθος του για γνώση δεν του επέτρεπαν ν’ αλλάξει γνώμη» (σελ. 21). Θέλει να πάει στη Δύση, «εκεί που γράφτηκαν τα έργα που μελετούσε, εκεί που μιλιούνται οι γλώσσες που μαθαίνει. Λαχταρούσε να πάει στη Δύση να φωτιστεί» (σελ. 24). Ο Διαμαντής καρτεράει με λαχτάρα τη συνάντησή του με τον Βύρτον, φίλο του ιερέα Βερνάρδου Κεύνου στη Σμύρνη που έγραψε συστατική επιστολή ώστε να τον βοηθήσει ο Βύρτον κατά την παραμονή του εκεί με τους κύκλους της πόλης και για να τον φέρει σε επαφή με τη γλώσσα και τα κείμενα των προγόνων του.

Το μυθιστόρημα είναι συμπυκνωμένο και εξισορροπεί μεταξύ βιογραφίας και μυθιστορήματος, χωρίς να με κουράσει στιγμή και χωρίς να είναι βαρυφορτωμένο με περιττές ιστορικές ή άλλες λεπτομέρειες. Φωτίζεται σωστά ο χαρακτήρας του λογίου, η λαχτάρα του να μορφωθεί, η αγάπη του για την ελληνική γλώσσα, οι απόψεις του για τον υπόδουλο ελληνισμό και πώς αυτός θα ελευθερωθεί αν αποκοπεί το ατομικό συμφέρον από το συλλογικό, αν αρχίσει να μιλάει με τις δικές του λέξεις που περιέχουν αιώνες σοφίας, αν τηρήσουν τις δικές τους παραδόσεις κ. ά. Οι οικονομικές του ατασθαλίες δεν είναι προϊόν κομπασμού και ελαφρότητας αλλά αποτέλεσμα της ευπιστίας του, των παράτολμων σχεδίων που συλλαμβάνει για βελτίωση των οικονομικών της επιχείρησης σε καιρούς δύσκολους και με προϋποθέσεις ασύμφορες. Επιπλέον, καταγράφονται οι αντιθέσεις της καθημερινότητας στη Σμύρνη με αυτήν στο Άμστερνταμ, με την Όπερα να είναι «…υποχρεωτική, πιο σημαντική ακόμα και από την εκκλησία» (σελ. 109) και τον κώδικα της βεντάλιας που χρησιμοποιούν ανύπαντρες και έγγαμες γυναίκες να είναι τα μυστικά σημάδια επικοινωνίας μεταξύ ενδιαφερομένων. Οι εντυπώσεις του Διαμαντή από αυτόν τον τόσο διαφορετικό κόσμο, οι προσπάθειες ενσωμάτωσής του σε αυτό το σύμπαν, ακόμη και ο έρωτας είναι πτυχές της προσωπικότητάς του που φωτίζονται χωρίς ίχνος σκανδαλοθηρίας.

Ο Κοραής ίσως παρασύρεται από τον κοσμοπολιτισμό, τα γράμματα όμως δεν τα ξεχνάει, γι’ αυτό στις βαρετές, πληκτικές βραδιές με πλούσιους συνδαιτυμόνες, ματαιόδοξους και ρηχούς συνομιλητές, το χαμόγελό του πλαταίνει με τη σκέψη στο τελευταίο βιβλίο του Βολταίρου που του ταχυδρομήθηκε. Το εντυπωσιακό είναι πως έχει καταλάβει από νωρίς πόσο διαφέρει η ελληνική κοινότητα: «…αυτή η μικρή κοινότητα των Γραικών, των πνευματοκτόνων Γραικών, αμάθητοι έμποροι και παραγιοί…» (σελ. 109) από αυτήν που άφησε πίσω του ή, ακόμη χειρότερα, από τους υπόλοιπους πλουσίους. Σταδιακά οδηγείται σε κάμψη, μέχρι να φτάσουμε όμως εκεί υπάρχουν άφθονα κωμικοτραγικά περιστατικά, γραμμένα με τρόπο που η ανάγνωση κυλάει αβίαστα, συνδυάζοντας αυθεντικές φράσεις του Κοραή με μυθιστορηματικά δοσμένες εξελίξεις. Αποσπάσματα από κείμενά του στεφανώνουν την αρχή κάθε κεφαλαίου ενώ η αντίθεσή του με τον Σταμάτη Πέτρου, υπάλληλο του πατέρα του που τον συνοδεύει στο ταξίδι γιατί ξέρει καλά την αγορά, τη γλώσσα, τα προϊόντα και τις συνήθειες του τόπου κι είναι πολύτιμος, είναι αξιοπρόσεκτη. Ο Κοραής εκνευρίζεται με την άγνοια και την πανουργία του παραγιού, ο δεύτερος όμως διαβλέπει πράγματα και νιτερέσα που διαφεύγουν του πρώτου. Θα καταφέρει λοιπόν ο σημαντικός λόγιος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού να συνδυάσει την κοσμοπολίτικη ζωή κι αυτήν του εμπόρου με τη σοφία και τη μελέτη των κειμένων;

Οι «Τρικυμίες παθών» είναι μια καλογραμμένη μυθιστορηματική βιογραφία του Αδαμαντίου Κοραή, σχετική με τα χρόνια της παραμονής του στο Άμστερνταμ. Ευσύνοπτα κεφάλαια, ενδιαφέρουσες περιπέτειες, ένας απρόσμενος έρωτας με αναπάντεχο τέλος, διαρκείς  εμπορικές αποτυχίες και ταυτόχρονα επαφή με φιλολογικά και άλλα κείμενα που συγκροτούν την προσωπικότητα και τη νοοτροπία του Κοραή δημιουργούν μια ιστορία που κυλάει αβίαστα και φωτίζει πλέρια και αντικειμενικά τα πρώτα βήματα του διαφωτιστή στην Ευρώπη. Το ευφάνταστο και ευρηματικό τέλος κλείνει το μυθιστόρημα με ελπίδα και προσμονή.

Βιβλίο Το υφάδι της προσμονής 
Συγγραφέας Ζωγραφιά Τσαβέα
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η πλοκή στρέφεται γύρω από τα έργα και τις ημέρες του Μοσά Χαντάντ, ο οποίος, μετά από καβγά με τον πατέρα του, αποφασίζει να φύγει από το Χαλέπι και να σταδιοδρομήσει μόνος του στο εμπόριο χαλιών που γνωρίζει τόσο καλά. Θα κάνει φίλους, θα αγαπήσει, θα επηρεαστεί από τα ιστορικά γεγονότα της χώρας του, θα σταθεί όμως στα πόδια του και θα μεγαλουργήσει. Στο βιβλίο περνάνε πολλές επιμέρους ιστορίες, γνωρίζουμε πολλά πρόσωπα που δημιουργούν ποικίλες σχέσεις μεταξύ τους και ταξιδεύουμε στον χρόνο και τον κόσμο ώσπου να φτάσουμε από το 1874 στο 1936 αλλά και αργότερα, όλα δοσμένα με σύνεση και ρεαλισμό. Δεν είναι εφικτό να κρατηθεί για πολύ το ενδιαφέρον του αναγνώστη σε τέτοιου είδους πλοκές και πολύ εύκολα μπορεί να χαθεί ο ειρμός ή / και το μέτρο, η κυρία Τσαβέα όμως ξέρει τι να κρατήσει και πού να στρέψει τη ματιά της για να ντύσει τους ήρωές της με αγάπη και αληθοφάνεια. Ο Μοσά Χαντάντ δημιουργεί μια οικογένεια κι ένα στιβαρό παρελθόν, στα χνάρια του οποίου θα περπατήσουν οι επόμενες γενιές, όμως δεν παρακολουθούμε τα πάντα, αντίθετα, ένιωσα να χωρίζεται το κείμενο σε δύο άτυπα μέρη, πρώτα με τον Μοσά και μετά με τον γιο του, με τα πρόσωπα που παρελαύνουν στις ζωές τους να φέρνουν μαζί νέους χαρακτήρες που όλοι έχουν έναν ρόλο στο κείμενο.

Στην αρχή της ιστορίας, το βάρος πέφτει στα ιστορικά γεγονότα, στις αντιλήψεις και τη στάση ζωής της κοινωνίας και της εποχής απέναντι στη γυναίκα, στην ανατροφή των παιδιών, στις ενδοοικογενειακές ισορροπίες, με πολλές ανατροπές στην Ιστορία που επηρεάζουν βαθιά τις τύχες και τις ζωές των ηρώων. Υπάρχει αγάπη και ενδιαφέρον για τους χαρακτήρες και μια θετική ματιά απέναντί τους, χωρίς ακρότητες και περιττολογίες. Καταγράφεται όμορφα ο μαγικός κόσμος των χειροποίητων χαλιών, με τα χιλιάδες σχέδια και χρώματα, με τους ξεχωριστούς κόμπους, κάματος ολόκληρης ζωής των ταπητουργών, μα πάνω απ’ όλα με τους συμβολισμούς των απεικονίσεων (ζώα, γεωμετρικά σχήματα κλπ.) που όλα έχουν το δικό τους νόημα και σημασία κι έτσι το κάθε χαλί μπορεί να το αγαπήσει ο κάτοχός του και για άλλους λόγους πλην της ομορφιάς του. Δίνονται συναρπαστικές λεπτομέρειες οι οποίες είναι απόλυτα εντεταγμένες στη ροή του κειμένου και το ζωντανεύουν με μια υποβλητική ατμόσφαιρα. Η Δαμασκός και η Αλεξάνδρεια, ευνοημένες από τις αλλαγές στους εμπορικούς δρόμους και η Κωνσταντινούπολη, η βασίλισσα των πόλεων είναι κυρίως οι τόποι δράσης.

Η συγγραφέας καταγράφει σωστά και συνοπτικά τις συνθήκες άνθησης και οικονομικής ανάπτυξης του ελληνισμού της Αιγύπτου, με την επανάσταση του Ουράμπι πασά το 1879, που έδιωξε μεν τους ξένους υπηκόους, οδήγησε όμως τη χώρα του σε πόλεμο με την Αγγλία, κάτι που τη μετέτρεψε τελικά σε αγγλικό προτεκτοράτο, να αναπαρίσταται με τέτοιο τρόπο που με παρακίνησε να μάθω περισσότερα γι’ αυτήν, οι συνθήκες της οποίας μάλιστα μου θύμισαν αρκετά τα Σεπτεμβριανά του 1955! Ο Μοσά παντρεύεται ένα άγουρο σχεδόν κορίτσι κι όμως δείχνει με την ακεραιότητά του τη σωστή συμπεριφορά, τον σεβασμό και την αληθινή αγάπη που οφείλει κανείς να δείχνει απέναντι στη γυναίκα. Επίσης, μέσα από τις περιπέτειες αυτές καταδεικνύεται η πίκρα και η θλίψη της ξενιτειάς, τα τόσα χαμένα χρόνια μακριά από γονείς κι αδέλφια που όταν επιστρέφεις έχουν γεράσει πια κι έτσι διαπιστώνεις πως έχεις χάσει στιγμές μαζί τους.

Όταν τα ηνία περνάνε σταδιακά στην επόμενη γενιά, τα πραγματολογικά στοιχεία αρχίζουν να υποχωρούν σταδιακά και επικεντρωνόμαστε περισσότερο στην ψυχολογία και τις αντιλήψεις των παιδιών των πρωταγωνιστών, που βιώνουν ακόμη πιο δυνατές περιπέτειες και περισσότερες ανατροπές, με τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης να πυροδοτούν τις εξελίξεις. Ένας απαγορευμένος έρωτας, μια συνομωσία, μια προδοσία και άλλα γεγονότα φέρνουν σταδιακά το μυθιστόρημα στην αυγή του 20ού αιώνα και εξακολουθούν να κρατούν αμείωτη την προσοχή. Μαζί τους αλλάζει και η ταυτότητα του ελληνισμού της Αιγύπτου, το εμπόριο, ο κόσμος ολόκληρος μα μέσα σ’ αυτήν τη δίνη ο έρωτας εξακολουθεί να βρίσκει πρόσφορο έδαφος και να φύεται σκορπώντας τη μυρωδιά του γύρω του. Θα καταφέρει να προσπεράσει τα εμπόδια της μοίρας;

Το νέο μυθιστόρημα της Ζωγραφιάς Τσαβέα είναι μια τρυφερή ρομαντική ιστορία, γεμάτη αισιοδοξία, δύναμη και αγάπη που ζωντανεύει ενδιαφέρουσες εποχές και αληθινούς χαρακτήρες. Με μέτρο και απόλυτο έλεγχο της ροής, η συγγραφέας παρακολουθεί, καταγράφει, αναβιώνει και συστήνει ανθρώπους της διπλανής πόρτας, ιστορικά γεγονότα και περίπλοκες διαπροσωπικές σχέσεις που σταδιακά ξεχωρίζουν και παίρνουν τη θέση τους στο κέντημα της ζωής λίγο πριν τα ντύσει το υφάδι της προσμονής με τα δικά του σχέδια.

Βιβλίο Ακάκιε
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κώστας Κρομμύδας έγραψε ένα βιβλίο για τη ζωή και τον χαρακτήρα αυτού του σημαντικού ανθρώπου, μόνο που δεν πρόκειται για μια απλή μυθιστορηματική βιογραφία αλλά για ένα κείμενο που βρίθει ανθρωπιάς, φιλαλληλίας, δοτικότητας και αγάπης. Έχει γίνει σκληρή δουλειά από τον συγγραφέα για να επιλέξει και να αναπτύξει με τέχνη τις σημαντικότερες στιγμές του Λευτέρη Μαντζίκα, μέσα από τις οποίες ξεπηδάνε αξέχαστες σκηνές με συναισθήματα που βγαίνουν αυθόρμητα κατά την ανάγνωση και γεμίζουν όποιον αφεθεί να ταξιδέψει με αυτό το κείμενο, κάτι που μόνο τα πραγματικά καλά μυθιστορήματα το κάνουν. Επιπλέον, μέρος της πλοκής είναι προϊόν μυθοπλασίας και δεν ακολουθούνται πιστά τα πραγματικά γεγονότα κι αυτό αφήνει άπλετο χώρο στον συγγραφέα να δημιουργήσει ένα πραγματικά ενδιαφέρον βιβλίο. Καταγράφονται οι σταθμοί στη ζωή του ευεργέτη και τα βήματα που τον οδήγησαν στον χώρο των ζυμαρικών και της βιομηχανίας στον οποίο διέπρεψε! Τα γεγονότα είναι ολοζώντανα και παραστατικά, τα κεφάλαια φωτίζουν συγκεκριμένα σημεία της ζωής του ευεργέτη, χωρίς πολλές λεπτομέρειες που ίσως να κούραζαν τη ροή της αφήγησης κι έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουμε καλά την προσωπικότητα του Λευτέρη Μαντζίκα έστω και κατά βάση μυθιστορηματικά. Η νοοτροπία του, ο τρόπος σκέψης του, η στάση ζωής, το επιχειρηματικό του μυαλό δίνονται σωστά και αποκρυσταλλωμένα.

Η ιστορία ξεκινάει το 1917 με τον θάνατο της μητέρας του Λευτέρη από την ισπανική γρίπη οπότε και αποτυπώνεται η στάση των χωριανών και της οικογένειας της εποχής όταν εισβάλλει στο σπίτι μια μυστηριώδης ασθένεια καθώς και ο θάνατος. Τα ήθη και έθιμα, η νοοτροπία, η καθημερινότητα των απλών ανθρώπων καταγράφονται ρεαλιστικά και όσο γίνεται πιο πιστά στην πραγματικότητα. Οι σκηνές στην απομονωμένη πόλη των Ιωαννίνων θυμίζουν τις καταστάσεις της καραντίνας που ζούμε αυτόν τον καιρό. Ακόμη και παρακάτω, τα σκηνικά με τα προξενιά φέρνουν κλαυσίγελο αν αναλογιστεί κανείς τις αναποδιές της τύχης αλλά και το γεγονός πως διακυβεύονται ζωές και συναισθήματα. Συνεχίζουμε στο 1929 και στην πρώτη γνωριμία με την Αθήνα, οπότε ξεκινάει και η πρωτοπρόσωπη αφήγηση από τον ίδιο τον Λευτέρη, που πλέον κουράστηκε να μεγαλώνει με τις γιαγιάδες του όσο ο πατέρας του φεύγει σε δουλειές και του λείπει η ανεμελιά της ηλικίας του, αφού συνέχεια έπρεπε να δουλεύει για κάτι. Έτσι το σκάει μέσω Πρέβεζας, όπου οι σκηνές στην αγορά με τις τιμές και τα παζάρια τον ενθουσιάζουν ενώ στην Αθήνα η απλότητα της καθημερινής ζωής των φτωχών ανθρώπων τον συγκινεί. Η εμπειρία του από τον φούρνο χαράχτηκε μέσα του: «-Να μια εξαιρετική δουλειά, σκέφτηκα. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει χωρίς ψωμί» (σελ. 44).

Αρκετά ενδιαφέροντα κεφάλαια αργότερα, φτάνουμε στο 1933 ξανά στην Αθήνα, όπου το πρωί ο Λευτέρης Μαντζίκας δουλεύει στο παντοπωλείο του κυρίου Ανδρόνικου και το βράδυ πηγαίνει στη σχολή. Θέλει οικονομική ανεξαρτησία, δε φορτώνεται στην αδελφή του πατέρα του που τον προσέχει και σαν καταναλωτής λατρεύει τα μακαρόνια, τα οποία επιπλέον γίνονται περιζήτητα, μιας και το αφεντικό προμηθευόταν από την καλύτερη ποικιλία! Το παντοπωλείο με τις μυρωδιές του και τα είδη του, με τους πελάτες που φοράνε πάντα τα καλά τους όταν έρχονται να ψωνίσουν και το «σέρβις» είναι το καλύτερο σχολείο για τον Λευτέρη. «Έμποροι, πελάτες, μεσάζοντες, λωποδύτες κα ένα σωρό άλλοι έκαναν παρέλαση κάθε μέρα από το μαγαζί…» (σελ. 55). Κέρδη και ζημίες, έξυπνα αποδοτικά τρικ, επενδύσεις γεμίζουν το μυαλό του, με την εντιμότητα να έχει πάντα τον πρώτο ρόλο. «Κοίταζα τους περαστικούς και αναρωτιόμουν με τι τρόπο θα κατάφερνα να στήσω μια δουλειά που να μπορώ να κάνω πελάτες τους περισσότερους από αυτούς. Τι θα μπορούσα να τους προσφέρω ώστε να το ζητούν συνεχώς» (σελ. 78);

Από κει και πέρα το μυθιστόρημα γεμίζει ιστορίες, γεγονότα, περιστατικά, εξελίξεις, ανατροπές που συγκροτούν τη ζωή και τη νοοτροπία του Λευτέρη Μαντζίκα. Οι ήρωες του βιβλίου, αληθινοί και φανταστικοί χαρακτήρες, συναναστρέφονται τον πρωταγωνιστή της ιστορίας, σμιλεύουν την ανθρωπιά του, γιγαντώνουν τη φήμη του, τον αγαπούν και τον νοιάζονται ή τον προδίδουν. Ο πατέρας, η κυρίαρχη φιγούρα για ένα παιδί, είναι τρομακτικός αλλά και σεβαστικός, συζητάει με τον γιο του, τον τιμωρεί για τις αταξίες του αλλά δεν τον απομακρύνει από τα όνειρά του, κάτι σπάνιο για την εποχή. Συζητάνε μαζί με ειλικρίνεια και χωρίς στεγανά: «-Τη μάνα σου την αγάπησα πιο πολύ τη μέρα που σε γέννησε, Λευτέρη, γιατί κατάλαβα τον πόνο της να σε βγάλει στον κόσμο» (σελ. 99). Επίσης, τι όμορφη και πόσο τρυφερή είναι η ιστορία γνωριμίας με τη Μαρίνα Ντίσκου και πόσο προδιαγεγραμμένα λες από τη μοίρα εξελίχτηκε αυτή ως τον γάμο τους και την κοινή πορεία που μόνο ο θάνατος χώρισε. Ακόμη και η Ήπειρος, με το κλαρίνο, το ντέφι, τα αργά χορευτικά βήματα μα πάνω απ’ όλα τους ανθρώπους της είναι εκεί. «Όσο τον άκουγα να παίζει, έβλεπα τον κύκλο της ζωής να περνά μπροστά από τα μάτια μου… Οι χαρές, ο πόνος, ο θρήνος, το ξεφάντωμα. Να νιώθεις πως μαζί με τη μελωδία ταξιδεύεις στις πιο μακρινές σου ρίζες… Εκείνες που σε έκαναν αυτό που είσαι σήμερα» (σελ. 218), παραδέχεται ο Λευτέρης Μαντζίκας. Άλλο αξέχαστο περιστατικό είναι και η επίσκεψη στα Μετέωρα, όπου γεννήθηκε η φιγούρα του πραγματικού Ακάκιου που ενέπνευσε το σλόγκαν-σταθμό της βιομηχανίας ΜΙΣΚΟ (η αυθεντική ιστορία είναι εξίσου ενδιαφέρουσα για όποιον θέλει να ψάξει περαιτέρω).

Κατοχή και Εμφύλιος, Δικτατορία και εισβολή στην Κύπρο, Τσερνόμπιλ, όλα έπαιξαν τον ρόλο τους στην πορεία της ζωής του σημαντικού επιχειρηματία. Κι όσο πλησίαζα στο τέλος, με τις απεργίες του 1989, την πώληση της εταιρείας το 1991-1992 μετά από 47 χρόνια επιτυχημένης πορείας, με τις αποφάσεις που στήριξαν οι συνεργάτες της εταιρείας, με το ένστικτό τους που έλεγε να φύγουν τώρα, πριν γιγαντώσει ο ανταγωνισμός, τόσο μεγάλωνε ο κόμπος που ένιωθα, η συγκίνηση που με κυρίευε για τον κύκλο μιας μεγάλης πορείας που αναπόφευκτα έκλεινε. Στο μυθιστόρημα έχουμε ενδιαφέρουσες εναλλαγές: λιτός ρομαντισμός που πηγάζει από τη σχέση με τη Μαρίνα (πόση τρυφερότητα αναβλύζει από τα γράμματα που αντάλλασσαν μεταξύ τους κατά τη διάρκεια των 178 ημερών του ελληνοϊταλικού πολέμου), αισιοδοξία για τα πρώτα επιχειρηματικά βήματα, φόβος και αγωνία για τον πόλεμο και τις μάχες στο μέτωπο («Η Ήπειρός μας κρατάει γερά. Να το πεις σε όλους», σελ. 115), τρυφερότητα και γλύκα από τις οικογενειακές στιγμές. Κι ο μέγας Ηπειρώτης να είναι πάντα προσγειωμένος, ταπεινός, χωρίς όμως τον φόβο της ρευστότητας των καταστάσεων να τον κυριεύει στις αποφάσεις του, με σύνεση και μέτρο, παρορμητική τόλμη, ένστικτο επιβίωσης και δημιουργικότητα.

Το »Ακάκιε» είναι ένα δυνατό, τρυφερό και γλυκόπικρο μυθιστόρημα για τον επιχειρηματία και το έργο του, για τον άντρα και την οικογένεια που δημιούργησε, μα πάνω απ’ όλα για την ηθική ανταπόδοση όταν έχεις αγάπη, δοτικότητα, ανθρωπιά, σεβασμό, εντιμότητα να σε κατευθύνουν. Το βιβλίο συνοδεύει επιλεγμένο φωτογραφικό υλικό, βιβλιογραφία κι ένα χρονολόγιο της ζωής του Λευτέρη Μαντζίκα.

Ακολουθούν φράσεις ζωής που δείχνουν το μέγεθος και την αξία της προσωπικότητας που ζωντάνεψε με αγάπη και σεβασμό ο Κώστας Κρομμύδας.

«Ένα καρβέλι ψωμί αχνιστό από τον φούρνο είχε αποκτήσει πλέον άλλη αξία, ειδικά για εκείνους που το είχαν στερηθεί» (σελ. 178).

«Το μόνο που μπορεί να πάρει κανείς μαζί του φεύγοντας από τούτο τον κόσμο είναι ένα καλό κοστούμι» (σελ. 335).

«Γιατί δημιουργώντας δεν καθορίζεις μόνο το δικό σου πεπρωμένο, αλλά και των ανθρώπων που στέκονται στο πλάι σου» (σελ. 231-232).

«…τι χαρά μας έδινε ένα φαγητό που ήταν φτιαγμένο απλώς με αλεύρι και νερό» (σελ. 189).

«-Είναι εύκολο να γίνεις πλούσιος παίρνοντας, αλλά δεν θα γίνεις ποτέ πιο φτωχός δίνοντας», είπε ο ηγούμενος της μονής στα Μετέωρα κι αυτό επηρέασε βαθιά τον επιχειρηματία (σελ. 251).

Και τέλος για τις ίσες αποστάσεις που ακολουθούσε στη δημόσια ζωή και για την αποφυγή του να αναμιχθεί με την πολιτική:

«…δεν ήθελα να ενταχθώ σε καμία από τις δύο πλευρές και να έχω απέναντί μου την άλλη. Δεν άντεχα παραπάνω διχασμό και εκμετάλλευση» (σελ. 183).

«Ήταν ίσως η μόνη φορά στη ζωή μου που επέλεξα τη σιωπή. Όχι γιατί φοβόμουν αλλά γιατί κανείς δεν άκουγε τι έλεγες αν δεν ταυτιζόσουν με τα δικά του πιστεύω» (σελ. 194-195).

Βιβλίο Στη ροή του ποταμού Έβρου 
Συγγραφέας Κυριακή Καζακίδου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα δυνατό, τεκμηριωμένο και πλούσιο σε γεγονότα και συναισθήματα ιστορικό μυθιστόρημα που καταγράφει την πορεία και τις εξελίξεις στις ζωές πέντε οικογενειών που ζουν κυρίως σε Αδριανούπολη, Μποσνοχώρι, Αλεξανδρούπολη και Φιλιππούπολη. Ολοζώντανες οι περιγραφές των πόλεων, λυρικές οι εικόνες του ποταμού Έβρου που ενώνει και χωρίζει, ρεαλιστικές οι καταγραφές των ανθρώπων, των εθίμων, των συνηθειών, ποικιλία γεγονότων: ο γιος που θέλει να πάει στο γυμνάσιο, ο άντρας που αφήνει τις σπουδές του για να ακολουθήσει μια γυναίκα που ερωτεύτηκε μακριά από τους δικούς του, γκρεμίζοντας έτσι τα όνειρα και τα σχέδιά τους για τη ζωή του, μυστικές αδελφότητες για το καλό του ελληνισμού, προδότες, ξερίζωμα. Μαζί με τον αγώνα των Μεγάλων Δυνάμεων να αρπάξουν ό,τι μπορούν από τον κατακερματισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υπάρχει και η δυσκολότερη πάλη του ανθρώπου να σταθεί σ’ έναν τόπο: «Γιατί οι άνθρωποι αντιπαθούν τις συνήθειες; Μεγάλο πράγμα η βεβαιότητα, η σιγουριά. Να φροντίζεις το σπίτι σου, να πηγαίνεις στη δουλειά, να μεγαλώνεις τα παιδιά σου, να μεγαλώνεις και εσύ μαζί τους… Εμένα αυτός είναι ο κόσμος μου, ο μικρόκοσμός μου και τον αγαπώ», λέει χαρακτηριστικά η Μαρία Χρυσικού (σελ. 44).

Μέσα από το βιβλίο ξεπηδάνε σημαντικές στιγμές της ευρύτερης περιοχής, όπως η σημασία του γυμνασίου Αδριανούπολης στην επιμόρφωση των παιδιών, η συμβολή των φιλανθρωπικών και φιλεκπαιδευτικών σωματείων στη βελτίωση του μορφωτικού και βιοτικού επιπέδου (ας μην ξεχνάμε πως είμαστε σε εποχές και στιγμές ανθρώπινου μόχθου, με ελάχιστους να συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους στο γυμνάσιο ή ακόμη παραπάνω, οπότε η εκπαίδευση και η μόρφωση είναι απαραίτητες όχι μόνο για την πνευματική ατομική ανάταση αλλά και για τη συλλογική διατήρηση της ταυτότητας, αφού Τούρκοι και Βούλγαροι καραδοκούν), οι πλούσιες δωρεές και χορηγίες του Μιχαλάκη Γκιουμουσγκερδάνη, του Γρηγορίου Μαρασλή και του Γεωργίου Ζαρίφη και άλλα. «Τη γλώσσα και την εθνική μας συνείδηση… Αυτά να προσέξουμε μη χάσουν τα παιδιά μας» (σελ. 66). Κι όλα αυτά με φόντο, στη μεν βόρεια Θράκη τις αποσχιστικές κινήσεις των Βουλγάρων από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και τη διάσπαση του χριστιανικού στοιχείου εν όψει της Εξαρχίας, γεγονότα δηλαδή που άναψαν το φιτίλι για τον μεταγενέστερο Μακεδονικό Αγώνα, στη δε νότια Θράκη τους επαναστατικούς πυρήνες που ξεσπάνε για απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό και αντίσταση κατά των Βούλγαρων κομιτατζήδων ενώ οι Νεότουρκοι ευαγγελίζονται ισονομία και ισοπολιτεία των εθνικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κάτι που αποδείχτηκε έωλο.

Η Εξαρχία, η αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία και η προσάρτηση στο πριγκιπάτο της Βουλγαρίας δεν ήταν καλοί οιωνοί για το μέλλον του ελληνικού και του χριστιανικού στοιχείου στην περιοχή. Οι τελευταίες σελίδες που αφορούν τις διαμάχες μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων για την τύχη ανατολικής και δυτικής Θράκης που κατέληξαν σε κατακερματισμό των εδαφών είναι ο τραγικός επίλογος της ευημερίας και της διαχρονικότητας του ελληνικού και όχι μόνο στοιχείου. Πικρή είναι η διαπίστωση της συγγραφέως, μέσω του παππού Αλέκου, για την τύχη της Φιλιππούπολης και της γύρω περιοχής με το πέρασμα των αιώνων: «Ένα πέρασμα ανθρώπων είναι αυτός ο τόπος, παιδί μου… χρόνια πολλά στην περιοχή μας υπάρχει ένα μωσαϊκό γλωσσών, θρησκειών, φυλών, πολιτισμών… η προσφυγιά δίνει και παίρνει… ένα πέρασμα ανθρώπων, παιδί μου, που διώχνονται από τα σπίτια τους, όπου ζούσαν επί αιώνες και κάποιος άλλος τα παίρνει, κάποιος ξεσπιτωμένος από άλλους τόπους… ξεριζωμένες ζωές πάει να γίνει η ιστορία αυτής της περιοχής» (σελ. 60-61).

Με συναρπαστικό και συμπυκνωμένο τρόπο καταγράφονται στο ακέραιο οι διπλωματικές και πολεμικές κινήσεις στη διεθνή σκακιέρα. Απανωτές εξελίξεις, προπαγάνδα, λεηλασίες, καταστρέφουν σταδιακά το ελληνικό στοιχείο της περιοχής. Και πόσο τραγικό ήταν να υποδέχονται οι Έλληνες της Αδριανούπολης τον ελληνικό στρατό τον Ιούλιο του 1920, νιώθοντας κι αυτοί Σμυρνιοί για λίγο! Πόσο συγκινητική ξεπήδησε έτσι η διαπίστωση πως αυτή η περιοχή έμεινε υπόδουλη στον οθωμανικό ζυγό κοντά 600 χρόνια, δύο αιώνες παραπάνω από τις υπόλοιπες ελληνικές περιοχές (την κατέλαβε το 1361 ο Μουράτ Α΄ κι έκανε την Αδριανούπολη πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας)! Η Συνθήκη των Σεβρών παραχώρησε την Ανατολική Θράκη στην Ελλάδα αλλά δύο χρόνια αργότερα τις χαρές αντικατέστησαν τα κλάματα και ο ξεριζωμός, με αποτέλεσμα να γεμίσει ο δρόμος προς τη Μακεδονία κάρα, μπόγους, απελπισία, σαν ακολουθία επιταφίου, όπως γράφει χαρακτηριστικά η συγγραφέας, κάτι που μέχρι και την ευαίσθητη ψυχή του Έρνεστ Χέμινγουαιη ταρακούνησε, όταν έστελνε από την καρδιά των γεγονότων ανταποκρίσεις για την Daily Star.

Το μυθιστόρημα δε δίνει βάρος μόνο στα ιστορικά γεγονότα. Τα μέλη των πέντε οικογενειών, οι φίλοι, οι γνωστοί, οι συνεργάτες, βρίσκουν τον χώρο και τον χρόνο να ξεδιπλώσουν τους δικούς τους προβληματισμούς, να σκεφτούν, να δράσουν, να προτείνουν, να αντιτεθούν, να λιγοψυχήσουν, να πάρουν θάρρος και δύναμη. Αποτυπώνονται έτσι ρεαλιστικές και μελετημένες ψυχογραφίες ανθρώπων που νιώθουν ανησυχίες, φόβους, ελπίδες, αγωνίες. Επομένως είναι αξιέπαινο που όλα αυτά γίνονται χωρίς το κείμενο να σταματάει να μου κεντρίζει το ενδιαφέρον ούτε στιγμή (παρ’ όλα τα τυπογραφικά λάθη η αφήγηση έρεε χωρίς να κομπιάζει ούτε να γίνεται στριφνή σε κανένα σημείο) και χωρίς να μακρηγορούν οι ήρωες εις βάρος της εξέλιξης της πλοκής. Είναι δύσκολο να έχεις τόσα πολλά ιστορικά γεγονότα, τόσους διαφορετικούς λαούς και αντίστοιχα κίνητρα, τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα γεμάτο γεγονότα και μέσα σε αυτά να περιγράψεις τόσους πολλούς χαρακτήρες. Η πρώτη συγγραφική προσπάθεια της κυρίας Καζακίδου δείχνει πως ξέρει να γράφει όμορφα και να χειρίζεται σωστά την πλοκή της, δίχως να αποπροσανατολίζεται.

«Ποιοι είναι σύμμαχοί μας και ποιοι εχθροί μας δεν το κανονίζουμε εμείς, άλλοι το αποφασίζουν, εμείς την ανθρωπιά μας μη χάσουμε» (σελ. 157). Αυτός είναι ο βασικός άξονας γύρω από τον οποίο ξετυλίγονται πολλές περιπέτειες στο ιστορικό μυθιστόρημα της κυρίας Καζακίδου και η αφορμή για πολλές δοκιμασίες που θα αλλάξουν τη νοοτροπία αρκετών χαρακτήρων, άλλων προς το καλύτερο και άλλων προς το πιο δύσκολο. Το μυθιστόρημα είναι ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ιστορικά γεγονότα και ανθρώπινες αντιδράσεις, συνθήκες και ξεριζωμό, φτώχεια και ευμάρεια, αγωνία και αισιοδοξία, που φωτίζει επαρκώς όλες τις πλευρές των γεγονότων που οδήγησαν στη διάσπαση της Θράκης με τέτοιο τρόπο που με κράτησε ως την τελευταία του λέξη. Το βιβλίο συνοδεύεται από κατατοπιστικό πρόλογο, χάρτη, βιβλιογραφία, γλωσσάρι και υποσημειώσεις (σύντομες στην ίδια σελίδα, εκτενέστερες στο τέλος του βιβλίου), για όποιον θέλει να μελετήσει περισσότερο τα γεγονότα και τις ιστορικές στιγμές.

Βιβλίο Μετάξι 
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Νεκταρία Ζαγοριανάκου αυτήν τη φορά ασχολείται με την παραγωγή και την κατασκευή του μεταξιού και ταυτόχρονα, μέσα από τα μάτια ενός άντρα που γίνεται πανίσχυρος εμποροράφτης, ξεδιπλώνει τα τραγικά γεγονότα των αρχών του ελληνικού 20ού αιώνα μέσα από διηγήσεις, ντοκουμέντα και μαρτυρίες. Η λυρικότητα της αφήγησής της συναντά την εμπεριστατωμένη και εμβριθή μελέτη και την ομορφιά ενός αρμονικού συνόλου από έρωτες, προδοσίες, πλούτο και ευμάρεια. Από τη ζωή του Αρσέν, όπως συστήνεται στον κύκλο του, περνάνε γυναίκες που τον στοιχειώνουν, τον προδίδουν, τον ερωτεύονται, τον ζητάνε. Μεγαλώνει, ωριμάζει, αμφισβητεί, δειλιάζει, τύπτεται, δημιουργεί, πλουτίζει, σκέφτεται, μοιράζεται. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του δίνει το περιθώριο να καταγράψει τα πάντα με καθαρή ματιά και να μην αφήσει τίποτε απ’ έξω. Παραδέχεται τα λάθη του, καταγράφει τις φοβίες του, αποδέχεται τις αλλαγές που ατσαλώνουν τον χαρακτήρα του, αμφισβητεί, παρασύρεται, πάντα όμως ακολουθεί τα χνάρια της ηθικής που του μεταλαμπάδευσε ο παππούς του, Πετρής, ένας άντρας που έζησε χωρίς στερεότυπα και καθωσπρεπισμούς.

Η συγγραφέας με ταξίδεψε και με ξενάγησε στη Λυών και το Παρίσι, την Κωνσταντινούπολη και την Προύσα μα κυρίως στην Αλεξάνδρεια. Φωτίζει και παραθέτει με εύληπτο τρόπο γεγονότα ήσσονος και μείζονος σημασίας, που συμπληρώνουν την αφήγηση και της δίνουν παλμό και αληθοφάνεια. Η επανάσταση των εργατών του μεταξιού το 1831 στη Γαλλία, η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ, η εκστρατεία στην Καλλίπολη, ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος, οι σφαγές του 1922 είναι γεγονότα ιστορικά που επηρεάζουν τις δουλειές και τις γνωριμίες του Αρσέν. Παραμένοντας πιστός στις αξίες του, συνεταιρίζεται πλούσιους πελάτες, συναναστρέφεται τις μούσες που τον εμπνέουν για να τις ντύσει στα μετάξια και όλα αυτά σχηματίζουν ένα όμορφο παζλ, γεμάτο με μυρωδιές και χρώματα.

Φυσικά η Αλεξάνδρεια, ως μαγική και ταυτόχρονα ιστορική πόλη, έχει κυρίαρχο ρόλο στο μυθιστόρημα: οι Παναιγύπτιοι-Πανελλήνιοι αγώνες του 1910, η εμπειρία μιας κρουαζιέρας στον Νείλο, η Βιβλιοθήκη, ο ποιητής Καβάφης που τον κέρδισε η δεξιοτεχνία του Αρσέν και τόσα άλλα γεγονότα παρελαύνουν και εξοικειώνουν τον αναγνώστη με την εποχή και τους τόπους. Ντοκουμέντα όπως το Βασιλικό Διάταγμα που απαγόρευε την υποδοχή ομαδικών αφίξεων από την αλλοδαπή άνευ διαβατηρίου, τα άρθρα των εφημερίδων που ζωντάνευαν τα γεγονότα του Εθνικού Διχασμού κ. ά. εναλλάσσονταν με τα λόγια ψυχής που περιείχαν οι επιστολές από την πατρίδα Κίο, τις αισθήσεις που ξυπνούσαν κατά τον διάπλου του Νείλου και τόσα όμορφα, ζωντανά στιγμιότυπα και περιστατικά.

Το «Μετάξι» είναι η ζωή ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τα χαμηλά και κατάφερε με προσωπικό μόχθο και δουλειά να ανέβει κοινωνικά, να κυριαρχήσει στον χώρο του πολύτιμου υφάσματος, να γνωρίσει σημαντικές προσωπικότητες μα πάνω απ’ όλα να ζήσει γεγονότα που τον ατσάλωσαν, τον γαλούχησαν και στο τέλος του επεφύλασσαν απανωτές εκπλήξεις. Ο Αρσένιος Ασλάνογλου ακολούθησε ακριβώς την πορεία της κάμπιας που γίνεται μεταξοσκώληκας και τυλίχτηκε με τις ατσάλινες κλωστές της μοναξιάς και της απομόνωσης ώσπου να βρεθεί η κατάλληλη ραγισματιά που θα τον ξαναφέρει στο φως: η γυναίκα.