Βιβλίο Μελίνα
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ποιος μπορεί να τιθασεύσει την ορμή του λόγου και των ιδεών της Μελίνας; Ποιος μπορεί να κρατήσει στα χέρια του ένα πλάσμα σαν αυτήν; Ρευστή άμμος που κυλάει αφήνοντας της πίσω της όμως έργα που αποκρυσταλλώνονται στο γυαλί της αιωνιότητας, αυτή ήταν η Μελίνα της Ελλάδας κι αυτήν τη ρευστότητα ακολουθεί ο συγγραφέας. Πρόκειται για μια μυθιστορηματική πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Μελίνας Μερκούρη όπου καταγράφονται σε μικρά κεφάλαια τα βιώματά της, οι επιρροές της, η προσωπικότητά της, η καριέρα της, οι άντρες πριν τον Ζυλ Ντασέν, οι σκέψεις και οι ιδέες της. Ταξιδεύουμε στα παιδικά χρόνια αλλά μπαίνουμε και στο νοσοκομείο όπου γίνεται η μάχη με τον καρκίνο, κερδίζουμε βραβεία και τρυπώνουμε σε θεατρικά παρασκήνια, γνωρίζουμε σημαντικούς ανθρώπους όπως τον Σασά Γκιτρί, την Κολέτ, τον Ζαν Μαρέ, την Γκρέτα Γκάρμπο, τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ανάμεσά τους εμφανίζονται ο Φειδίας και ο Πύρρος που προηγούνται του Ζυλ, του αξεπέραστου Τζούλη της («Με μάγεψαν τόση αγάπη και τόσο γαλάζιο», σελ. 68), όλα όμως γυρίζουν στον Μεγάλο Σπύρο, τον παππού της, Σπύρο Μερκούρη: «Είχε το πείσμα του μάστορα και την περηφάνια του μάγου. Ή θα διόρθωνε το ελάττωμα ή θα το εξαφάνιζε» (σελ. 12).

Ο συγγραφέας έχει αποτυπώσει προσεγμένα το τσαγανό της Μελίνας, την ορμή της, τη στάση ζωής της, τα θέλω της: «Το χέρι ενός άντρα και το βλέμμα στα αστέρια. Δεν με ένοιαζε τίποτε άλλο» (σελ. 10). Δεν υπάρχει νοητή σειρά, η αφηγήτρια πότε γυρνά στην παιδική της ηλικία, πότε βαφτίζεται ηθοποιός, πότε επιστρέφει στην Κατοχή, πότε καταγράφει την περιοδεία στην Αμερική, πότε ουρλιάζει στην ανθρωπότητα για τη Δικτατορία. Όλα αυτά είναι σκόρπια κομμάτια μιας πολυκύμαντης ζωής που όμως ακολουθούν μια νοητή πορεία που δε με άφησε να χαθώ ούτε στιγμή: «..έζησα μόνο για την αγάπη, την προσδοκία, το στοίχημα, το λίγο ακόμα. Ξέρεις πώς είναι αυτό; Σαν να πέφτεις με τα μούτρα στις αγκαλιές και στα κορμιά» (σελ. 19). Μικρά βήματα, διακριτικοί φωτισμοί γεμάτοι λάμψη και επιβραβεύσεις αλλά και μια δύσκολη ανηφόρα φορτωμένη πόνο. Ανασκαλεύει τη μνήμη της: «Γι’ αυτό λέω αυτήν την ιστορία. Γιατί κανείς δεν θα καταλάβει πως, ό,τι κι αν έκανα στη ζωή μου, το έκανα εξαιτίας αυτής της μοναξιάς [συνεκδοχικά της αγάπης της για την Ελλάδα]» (σελ. 95). Μια γυναίκα χωρίς ταμπού σε μια εποχή γεμάτη ασφυκτικά από αυτά: «Γιατί έτσι ήταν τότε οι γυναίκες…Είχαν την αξιοπρέπεια σαν ρούχο στην κρεμάστρα. Περίμεναν πάντα να το φορέσουν αργότερα…Μόνο μια άλλη γυναίκα μπορούσε να τις κάνει να το βγάλουν από την ντουλάπα…Μπροστά στα μάτια και στα στόματα του κόσμου, χρειάζονταν μα πανοπλία. Ακόμα κι αν μύριζε ναφθαλίνη. Ακόμα κι αν ταίριαζε στα μέτρα κάποιου ονείρου που μαράζωσε στο σκοτάδι» (σελ. 14-15).

Πότε γράφει ο Γιάννης Σκαραγκάς και πότε μιλάει η Μελίνα; Αξεδιάλυτο το μυστήριο και παντρεύει δύο ποταμούς τους οποίους ενώνει σε σημεία απρόσμενα, τους διασταυρώνει εκεί που δεν το περίμενα, λυρισμός και ρεαλισμός γίνονται ένα. Γλυκά και τρυφερά καλολογικά στοιχεία («Κάπου κάπου γύριζε να με κοιτάξει κι εγώ σταματούσα να αναπνέω από την ανακούφιση. Σκεφτόμουν πόση χαρά και πόση λατρεία θέλει για να κοιτάζεις τον άλλον σαν να φοράει τα καλά του», σελ. 76), διαχρονικά νοήματα και σημαντικές παρατηρήσεις («,,,πόσο διαφορετικά μυρίζουν στη μοναξιά τους όσοι τα έχασαν όλα από εκείνους που δεν θα αποκτήσουν τίποτα για να πονέσουν», σελ. 79), όλα αυτά ομορφαίνουν τον μαγικό ρεαλισμό των λόγων και των σκέψεων της Μελίνας, μιας γυναίκας που μεγάλωσε σε εποχές δύσκολες, σε περιόδους όπου η Ελλάδα ακροβατούσε στο κενό. Οι Έλληνες «…κουραστήκαμε πολύ σε αυτή τη χώρα να παριστάνουμε τις πέτρες που ανθίζουν» (σελ. 47). Αποφαίνεται: «Τέτοια μοίρα θα έχει ο τόπος αυτός μέχρι το τέλος. Πάντα ένα ξένο χέρι που ασχολήθηκε, που του αφιερώθηκε. Πάντα μια δανεική πνοή» (σελ. 116). Συμπεραίνει: «Αυτό ήταν η Ελλάδα για δεκαετίες μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο. Ένας κόσμος με θηρία, φονιάδες και αμίλητους μάρτυρες» (σελ. 64). Παραδέχεται: «Από αυτά ήθελα να ξεφύγω. Από την ησυχία ενός κόσμου που μπορεί και χωρίς εσένα. Που δεν σε αντέχει γέρο και μετανιωμένο» (σελ. 26). Αποζητά: «Ήθελα να ερωτευτώ. Να πέσω με τα μούτρα στον έρωτα και να γίνω μια σκιά, μια ιδέα, μια ανάμνηση. Να τους ακολουθώ, να με σκέφτονται και να τους λείπω» (σελ. 27). Θλίβεται: «Δεν σε πονάει η απώλεια αλλά η παρουσία τους τριγύρω…δεν αναρωτιέσαι πώς θα είναι από εδώ και πέρα η ζωή μακριά τους αλλά πώς θα ήταν μαζί τους». (σελ. 17).

Στο νέο του μυθιστόρημα ο Γιάννης Σκαραγκάς ζωντανεύει με σεβασμό την προσωπικότητα της μεγάλης Ελληνίδας πολιτικού και ηθοποιού, φέρνει στο φως αποσπάσματα του βίου της, καταγράφει σε μικρά κεφάλαια τα σημαντικότερα στιγμιότυπα, δημιουργεί ένα φροντισμένο κείμενο που ακροβατεί ανάμεσα στο μυθιστόρημα και στη βιογραφία. «Να θέλουν όλοι ν’ ανοίξουν τα χέρια τους να σε αγκαλιάσουν αλλά να μη σε χωράνε, να μην μπορούν να σε σηκώσουν» (σελ. 10), αυτό είναι η Μελίνα της Ελλάδας.

Βιβλίο Τα backstage του ελληνικού σινεμά
Συγγραφέας Μάκης Δελαπόρτας
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Άγκυρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάκης Δελαπόρτας σημειώνει στον Πρόλογο τις δικές του αναμνήσεις από τη συνεργασία, τη γνωριμία και τη φιλία με τους μεγάλους Έλληνες ηθοποιούς και υποστηρίζει πως «…πίσω από τα λαμπερά φώτα, τα μικρόφωνα, τις κλακέτες και τις κάμερες έπαιζαν μια άλλη ταινία, ίσως πιο αληθινή, πιο ανθρώπινη και σίγουρα πιο διασκεδαστική» (σελ. 11). Ο συγγραφέας, έχοντας αγαπήσει αυτόν τον χώρο στον οποίο κι εκείνος συμμετείχε με τον δικό του τρόπο, θέλησε να καταγράψει σε μια πολυτελή και φροντισμένη έκδοση όσες ιστορίες άκουσε από τους πρωταγωνιστές, τους τεχνικούς και τους σκηνοθέτες, με τις οποίες διασκέδαζαν στα διαλείμματα. «Πίσω από τις κάμερες λοιπόν, ένας ολόκληρος κόσμος κινούνταν, ζούσε, παλλόταν και κατέθετε ψυχή και μεράκι για τη δημιουργία μιας ταινίας», σε μια εποχή με αντίξοες συνθήκες, πρωτόλεια (στην αρχή τουλάχιστον) μέσα αλλά με έμπειρους συντελεστές που είχαν μεράκι και ταλέντο.

Το βιβλίο ξεκινάει με την προϊστορία του ελληνικού κινηματογράφου (αδελφοί Μανάκη) και τα πρώτα του βήματα με ταινίες βωβές, οι περισσότερες χαμένες σήμερα, με τον Αχιλλέα Μαδρά, τα αλαλούμ και τα σαρδάμ, συνεχίζει με τις πρώτες εμφανίσεις του Βασίλη Λογοθετίδη, του Αλέκου Αλεξανδράκη και του Λάμπρου Κωνσταντάρα, μας ταξιδεύει στα πλατό των αιγυπτιακών στούντιο όπου γυρίστηκαν αρκετές από τις ελληνικές ταινίες του 1950, μας φέρνει σιγά σιγά σε επαφή με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, τη Μελίνα Μερκούρη, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Θανάση Βέγγο και όλα τα άλλα ιερά τέρατα του σελιλόιντ και καταλήγουμε στις Κάννες και στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, στο ρεκόρ εισιτηρίων της «Υπολοχαγού Νατάσας», στον Νίκο Φώσκολο και στον φόρο τιμής στον Γιάννη Δαλιανίδη. Αυτοψίες, μαρτυρίες, φωτογραφικό υλικό συγκροτούν ένα παζλ με χιλιάδες λαμπερά κομμάτια που όλοι μας θέλουμε να απολαμβάνουμε ξανά και ξανά.

Ο Μάκης Δελαπόρτας δε στηρίχτηκε μόνο στις αναμνήσεις και τις δηλώσεις των συνεργατών για τα κωμικοτραγικά περιστατικά του βιβλίου του αλλά έψαξε και σε χρονογραφήματα και άρθρα της εκάστοτε εποχής από περιοδικά κι εφημερίδες, διασταυρώνοντας και τεκμηριώνοντας πρόσωπα και πράγματα. Το ταξίδι που χαρίζει στον αναγνώστη είναι ουσιαστικά η ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, μιας και τα γεγονότα παρατίθενται με χρονολογική σειρά, υπάρχουν πληροφορίες για καστ, συνεργεία, αριθμούς εισιτηρίων, κόστη, αντιδράσεις κοινού και κριτικών, γνωστές αλλά και αδημοσίευτες φωτογραφίες (έχω πλούσιο υλικό στη διάθεσή μου πάνω στο θέμα αλλά φωτογραφία της Αλίκης Βουγιουκλάκη με τον Μιχάλη Νικολινάκο δεν είχα, οπότε χάρηκα ιδιαίτερα που επιτέλους βλέπω τον λόγο που πετάχτηκαν τα αρνητικά από το «Κλωτσοσκούφι» πριν ξαναγυριστεί το φιλμ με τον Αλέκο Αλεξανδράκη) και πολλά άλλα, χωρίς όμως όλος αυτός ο πλούτος πληροφοριών να εμποδίζει την απόλαυση της ανάγνωσης, αφού τα «μικρά μυστικά» πίσω από τις κάμερες είναι άφθονα και προσφέρουν γέλιο και συγκίνηση εναλλάξ με τέτοιο τρόπο που μόνο ο Μάκης Δελαπόρτας ξέρει να προσφέρει. Ελάτε λοιπόν να γνωρίσουμε μαζί τα «Backstage του του ελληνικού σινεμά», να γελάσουμε, να μάθουμε, να νοσταλγήσουμε και να αγαπήσουμε ξανά τις ελληνικές ταινίες που δε σταματάνε να συντροφεύουν τα βράδια και τα όνειρά μάς.

Βιβλίο Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο 
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο βιβλίο του Γιάννη Σκαραγκά σε πρώτη ανάγνωση δείχνει να είναι ένα αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα που φωτίζει ενδιαφέρουσες πτυχές της ελληνικής κοινωνίας, τον κλάδο του πρωτοεμφανιζόμενου κινηματογράφου, τις οικονομικές ανάγκες της χώρας μετά το κραχ του 1929 και άλλα, όσο προχωράει όμως η πλοκή βυθίστηκα σε μια σειρά από αλλεπάλληλα γεγονότα που ανέτρεψαν τους ίδιους τους χαρακτήρες και δημιούργησαν νέες καταστάσεις, ριζικά αντίθετες από αυτές που γνώρισα στην αρχή. Είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει ως τώρα που γκρεμίζει σταδιακά τις πρώτες σχέσεις μεταξύ των ηρώων και φέρνει στην κυριολεξία τούμπα τα πάντα: σκέψεις, αντιλήψεις, συμπεριφορές και αισθήματα!

Όταν ξεκίνησα να το διαβάζω, συγκρότησα στο μυαλό μου τη ζωή του Τίμου με την Αμαλία Χαιρέτη και τον άντρα της, με τη δουλειά του στην εφημερίδα, μια θέση ισχύος για όσα θα διαδραματιστούν, με τα ίχνη που ακολουθεί για να ανακαλύψει αμαρτωλά μυστικά του Ζάρμπα και όταν φτάσαμε στο κύκλωμα της πορνείας κατάλαβα πως είχαμε μπει σε μια πολύ καλή σειρά που θα λήξει με την εύρεση των ζητούμενων και με τη λύση μιας δολοφονίας που ανέλαβε ταυτόχρονα ο Ζάρμπας. Και τότε, ράγισε ο καθρέφτης που με άφησε ο συγγραφέας να βλέπω και μου έδειξε τα πραγματικά γεγονότα. Τα πιόνια άλλαξαν στρατόπεδα, οι πραγματικές ταυτότητες αποκαλύφθηκαν και άρχισε ένα ανελέητο κυνηγητό για την αλήθεια που κρύβεται πίσω από όλα αυτά και για το πού θα οδηγηθούν οι ήρωες!

Οι χαρακτήρες είναι διαλεγμένοι πολύ προσεκτικά. Ο Φιλότιμος Βάκχος είναι αμφίθυμος και μποέμ, δεν κρατάει τους τύπους, συμπεριφέρεται υπερβολικά φιλικά ή ασύλληπτα απόμακρα, ζει στη «λαϊκή συνοικία του Κολωνακίου». Φίλη του είναι η Αμαλία Χαιρέτη, παντρεμένη με τον Αμερικανό επιχειρηματία Σάνφορντ, η οποία  χρειάζεται στη ζωή της τον δημοσιογράφο και για να το πετύχει αυτό αποφασίζει να του συστήσει γυναίκες του κύκλου της για να τον παντρέψει. «Αυτός ήταν ο τρόπος της… να μιλά για τα συναισθήματά της. Της ήταν πιο εύκολο να τα μοιράζεται από το να τα περιγράφει. Γιατί στο τέλος ήταν η ίδια καρδιά, με την ίδια χωρητικότητα και τις ίδιες αντοχές, απλώς άλλες φορές χτυπούσε σαν πόρτα που ετοιμάζεται να κλείσει και άλλες σαν κατάρτι που κοντεύει να σπάσει» (σελ. 81).

Ο Σάνφορντ είναι ο εκπρόσωπος της αμερικανικής εταιρείας που έχει υπογράψει με το ελληνικό Δημόσιο για την ανάπτυξη και την κατασκευή των έργων ύδρευσης στην πρωτεύουσα. Αναθέτει στον Τίμο μια δουλειά που τον μειώνει και τον ταπεινώνει ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτει πως ξέρει πράγματα για τη ζωή του, κάτι που ο δημοσιογράφος πρέπει πάση θυσία να ανακαλύψει το πώς. Ο αστυνομικός υποδιοικητής Γρηγόρης Ζάρμπας είναι το παιδί που το έσκασε από την οικογένειά του και μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο, δύστροπος και απωθητικός. Μισεί την Αθήνα: «Κανένας δεν μπορούσε να βάλει σε τάξη την Αθήνα, ούτε ο Βενιζέλος ούτε οι σύμμαχοι. Μόνο ο Ζάρμπας μπορούσε να το καταφέρει. Μόνο εκείνος διάβαζε την ψυχή της, ένας μοναχικός μάντης κακών που μπέρδευε τους χρησμούς με τα σφάγια» (σελ. 24-25). Γνωστό κάθαρμα που διευκολύνει τον υπόκοσμο παριστάνοντας τον μαχητή της ηθικής, με τη συμπεριφορά του δυσκολεύει φίλους του Σάνφορντ που θέλουν να επενδύσουν στην Ελλάδα, και γι’ αυτό ο επιχειρηματίας αναθέτει στον Τίμο να βρει στοιχεία για την παράνομη δράση του.

Εκτός αυτών, έχουμε τον Βίκτωρα, τρόφιμο του ψυχιατρικού νοσοκομείου στο Χαϊδάρι: «Δεν ζούσε αποκομμένος σ’ έναν δικό του κόσμο. Τον αποθάρρυνε όμως η πραγματικότητα και την ανεχόταν για λόγους περηφάνιας, επειδή το ενδεχόμενο να παραιτηθεί τελείως τον πρόσβαλλε αντί να τον ανακουφίζει. Δεν ήταν άρρωστος αλλά διαφορετικός. Η ζωή δεν τον ματαίωνε αλλά τον δυσκόλευε… επινοούσε έναν διαφορετικό χρόνο, χώριζε τον κόσμο σε κομμάτια και τον εμπόδιζε να τον συναρμολογήσει με ταχύτητα για να μπορεί να τον αντέχει» (σελ. 88-89). Από τι κρύβεται; Τι κακό έκανε; Γιατί βλέπει τον διάολο στον ύπνο του να του λέει: «-Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο, να θυμάσαι ποιος είσαι»; Όποιος τον έκλεισε εκεί, γιατί το ένιωσε ως μοναδική του ευκαιρία να συγχωρεθεί για όσα είχε κάνει; Τέλος, η Νινή είναι μια πόρνη που έχει αγκαλιάσει με αγάπη τον Τίμο και, παρ’ όλο που παίζει σχετικά δευτερεύοντα ρόλο είναι από τις πιο γλυκές και αθώες παρουσίες του κειμένου, την αγάπησα και τη συμπάθησα.

Το πτώμα ενός νεαρού με τατουάζ εκκινεί την ιστορία μας. Είμαστε στην εποχή που οι πρώτες κινηματογραφικές ταινίες στην Ελλάδα είναι γεγονός και ο σκηνοθέτης Ορέστης Λάσκος ετοιμάζει τη «Δάφνι και Χλόη», μόνο που συναντάει προβλήματα στην παραγωγή και τον πάνε από αναβολή σε αναβολή. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα, εφόσον ο νεκρός είναι ηθοποιός που θα έπαιζε στην ταινία του! Ναι, στο μυθιστόρημα εμφανίζεται και ο Έντισον Βήχος! Τι ρόλο όμως παίζουν στο περιβόητο κύκλωμα «Παρθενών»; Χμ…. Από το μυθιστόρημα περνάει και ο Μάρκος Βαμβακάρης όταν η ιστορία εξελίσσεται στα στενοσόκακα του Πειραιά και έτσι ντύνεται με τα πλουμίδια της ρεμπέτικης ιστορίας μέσα από τους πρωταγωνιστές του μουσικού αυτού κινήματος που καλωσορίζει τον νεοαφιχθέντα φωνογράφο!

Στη σκιά του Κραχ του 1929 και της ανοικοδόμησης με αφορμή την ανταλλαγή των πληθυσμών αρχίζει να χτίζεται πετραδάκι πετραδάκι ένα σαθρό οικοδόμημα ανδρικής πορνείας που έχει τα πλοκάμια του ακόμη και στο καλλιτεχνικό κύκλωμα: «Τι ύπουλη μοίρα… Να μην έχεις καμιά ελπίδα ν’ αποκτήσεις σχήμα χωρίς τις χούφτες κάποιου τυχαίου πάνω σου» (σελ. 103). Άλλο ένα θετικό χαρακτηριστικό του κειμένου, που δείχνει πόσο σκληρά δούλεψε ο συγγραφέας πάνω σε αυτό, είναι ο λανθάνων ερωτισμός που υπάρχει σε όσες ομοφυλικές σχέσεις σχηματίζονται κατά την εξέλιξη της πλοκής. Ο τρόπος που πλησιάζουν οι πληρωμένοι εραστές νέους πελάτες, η σχέση μεταξύ δύο αντρών που γνωρίζονται σε ένα νυχτερινό κέντρο και συγκατοικούν και άλλα περιστατικά αφήνουν σαφή υπονοούμενα για ερωτισμό και σαρκικό πόθο, κάτι που ποτέ όμως δε δίνεται γραπτώς. Ειδικά η τελευταία σχέση, που γίνεται ακόμη και αντικείμενο συζήτησης με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα, ποτέ δε βγαίνει στο φως, ποτέ δεν απογυμνώνεται, περιγράφεται αντιθέτως με προσεγμένες λεπτομέρειες και με τόσο τρυφερό τρόπο που όταν ήρθε η ώρα μιας γενναίας απόφασης με έκανε να δακρύσω.

Εκτός από τη διεισδυτική ματιά του συγγραφέα στην καλή και όχι μόνο κοινωνία της Αθήνας υπάρχουν και προσεγμένες «προφητείες» για την οικονομική και συναλλαγματική κατάσταση της Ευρώπης και της Αμερικής την ίδια περίοδο, που αναγκάζουν τις χώρες να προχωράνε με δισταγμό και αφόρητη πίεση προκειμένου ν’ αποφύγουν την έξοδο της λίρας και του δολαρίου από τη χρυσή βάση, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ενίσχυση της Γερμανίας που δεν μπορούσε να πληρώσει ούτε καν τις πολεμικές αποζημιώσεις: «-Είστε τυχεροί που υπάρχει η Αμερική για να σας βοηθήσει. -Αυτή είναι η μοναδική γέφυρα για το μέλλον; -Η πιο ανώδυνη» (σελ. 108). Ο κόσμος είναι σε μεταβατικό στάδιο αλλά ποια πλευρά ήταν πιο επικίνδυνη; «…αυτοί που είχαν κληρονομήσει τον κόσμο ή εκείνοι που τον άρπαξαν από ανάξια χέρια» (σελ. 211);

Ιδού πόσο εύληπτα και ρεαλιστικά δίνεται η ταυτότητα της ελληνικής πρωτεύουσας: «Η πόλη αυτή δεν είχε φτιαχτεί για ανθρώπους. Ήξεραν τι έκαναν εκείνοι που είχαν θελήσει να την κάνουν προτεκτοράτο του πολιτισμένου κόσμου. Αυτή η γη είχε ρουφήξει τόσο πολύ αίμα μέσα στους αιώνες που μόνο τα κτήνη μπορούσαν να ξαποστάσουν πάνω της. Δεν άντεχε το καλό και το άξιο, τα έφτυνε σαν συλλυπητήρια από στόμα σε στόμα. Προτιμούσε τα κατορθώματα κάποιων αρχαίων παππούδων και τις ιδέες τους αλλά σαν μνημεία, όχι σαν πραγματική ζωή. Σε αυτήν την πόλη ήσουν πρόσφυγας, εγκληματίας ή υπνοβάτης. Και στις τρεις περιπτώσεις χρειαζόσουν λεφτά, τα λεφτά κάποιου άλλου, που είτε τον είχες θάψει είτε τον ανεχόσουν στον σβέρκο σου» (σελ. 24). Ακόμη χειρότερα: «Αυτή ήταν η νυχτερινή Αθήνα στην καινούργια δεκαετία. Αυτή η αναστάτωση των φιλόδοξων, κάποιοι επίγονοι σε ένα κατάστρωμα που μάλωναν με κάποιους απογόνους για το πώς θα μοιράσουν τις αποικίες τους όταν θα πιάσουν στεριά» (σελ. 33).

Όπως τόνισα και προηγουμένως, όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος έχουν και μια σκοτεινή ή κρυφή πλευρά, που εμφανίζεται μόνο όταν είναι η σειρά της να κουμπώσει στο καλοσχεδιασμένο παζλ της πλοκής, κάνοντάς την όχι πιο περίπλοκη αλλά πιο σύνθετη και συναρπαστική, μιας και το κάθε βήμα με έκανε να ανυπομονώ για το επόμενο που θα με φέρει πιο κοντά στο τέλος. Ειδικά από τη στιγμή που οι ρόλοι ανατρέπονται, που οι πρωταγωνιστές είδα πως κρατούν τα ηνία για εντελώς διαφορετικούς λόγους απ’ ό,τι άφησε ο συγγραφέας να φανεί και που το παρελθόν ενός ορφανοτροφείου στοιχειώνει αρκετούς από αυτούς η πλοκή απογειώθηκε και το κείμενο έτρεχε με γοργό ρυθμό αλλά συγκρατημένα, χωρίς υπερβολές, χωρίς απιθανότητες, χωρίς εύκολες λύσεις.

«Ο κόσμος νομίζει ότι τρέφεται με το κακό αλλά κάνει λάθος. Δεν είναι το κακό στο οποίο επενδύει αλλά τα μυστικά. Τα πιο σκοτεινά και απόκρυφα τέρατα που καταφέραμε να σβήσουμε με τη σιωπή και τις προσευχές μας, με αυτά χτίζει τη στρατιά του ο σατανάς» (σελ. 38-39). Αυτός είναι ο εφιάλτης που προσπαθεί να ξορκίσει ο συγγραφέας με το νέο του μυθιστόρημα, μια συναρπαστική, ανατρεπτική περιπέτεια σε παλαίστρες, χαμαιτυπεία, κινηματογραφικά στούντιο, τράπεζες και εφημερίδες. Το «Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο» είναι ένα δυνατό ψυχογράφημα χαρακτήρων και ταυτόχρονα μια ολοζώντανη τοιχογραφία της δεκαετίας του 1930 μέσα από τους αφανείς ήρωες, τον απλό κόσμο, που όλοι έχουν σχέδια, φιλοδοξίες ή και φοβίες και είτε προσπαθούν να τα αντιμετωπίσουν είτε κρύβονται από αυτά, με ολέθριες συνέπειες γι’ αυτούς και τους γύρω τους. Αναπάντεχες εξελίξεις, δυνατή ιστορία, ρεαλισμός και βαθιά εσωτερικότητα αγκαλιάζουν μια πρωτότυπη ιστορία και την απογειώνουν.

ΥΓ. Η φωτογραφία με το μοντάζ της εφημερίδας είναι από την εφημερίδα  Βόρειες Σποράδες.

Βιβλίο Η πρώτη εμφάνιση
Συγγραφέας Πέτρος Τατσόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας ξέρει πολύ καλά το χώρο του θεάματος. Έπιασα στιγμές τον εαυτό μου να ζητά να μην ανακατευτεί ποτέ με τον ελληνικό κινηματογράφο τόσο επίσημα (αν κι εφόσον). Δεν μπορώ να πω ότι απογοητεύτηκα ούτε ενθουσιάστηκα. Φοβερή ροή και αφήγηση και στη μέση ένα μεγάλο κουβάρι: η κυρίως υπόθεση από την πραγματική όψη. Και στο τέλος κάτι ψιχουλάκια για να κλείσουμε. Καλό είναι αλλά άλλα περίμενα. Λίγο στο στήσιμο πάει πίσω, όμως σαν πένα είναι καλή.

Βιβλίο Ένα Άστρον τρεμοσβήνει
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Ν. Ιωαννίδης
Κατηγορία Δοκίμιο
Εκδότης Τεθλασμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κινηματογράφος Άστρον άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό το 1957 και η άνοδός του υπήρξε θεαματική. Στο βιβλίο ξεδιπλώνονται οι αναμνήσεις του συγγραφέα, Κωνσταντίνου Ιωαννίδη, από την ανέλιξη και τη φθίνουσα πορεία του κινηματογράφου. Γεμάτο φωτογραφίες και πάμπολλα στοιχεία (αριθμοί εισιτηρίων, επισκέπτες, τρόποι προσέλκυσης θεατών κ. π. ά.) το βιβλίο ξεδιπλώνει την πορεία της ζωής του παππού Κωνσταντίνου Ιωαννίδη από τη Μικρά Ασία στο Παρίσι κι από κει στην Αθήνα, όπου έχτισε τον κινηματογράφο και δημιούργησε την κινηματογραφική εταιρεία Ιωαννίδης Φιλμς. Με λίγα, σταράτα λόγια, με πολλές φωτογραφίες και με συγκινητική γραφή, ο συγγραφέας καταγράφει τη γέννηση και τον θάνατο του κτηρίου, τον αντίκτυπό του στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων των Αμπελοκήπων και όχι μόνο, τις ευρηματικές ιδέες που ήταν απαραίτητες για την αναβίωσή του και την αγωνία του για το αύριο. Είναι μάλιστα τόσο έντονα φορτισμένος που αφήνει την πικρία του να ξεδιπλωθεί διακριτικά σε αρκετά σημεία της αφήγησής του και να δείξει έτσι πόσες δύσκολες στιγμές πέρασε το Άστρον, πώς ανταπεξήλθε στα ύπουλα χτυπήματα της τηλεόρασης και του βίντεο αρχικά και των multiplex στη συνέχεια.

Τα τελευταία αντίτυπα του βιβλίου αξίζει να αναζητηθούν, γιατί περιέχουν σημαντικά στοιχεία για την κινηματογραφική ιστορία της Ελλάδας γενικότερα και των βορείων προαστίων ειδικότερα, γιατί εμπλουτίζουν με αδημοσίευτες φωτογραφίες την ιστορία του Άστρου, ενός κτηρίου που το μέλλον του ακόμη είναι αβέβαιο ως προς τη χρήση του και γιατί είναι η προσωπική, εκ των έσω, ματιά ενός ανθρώπου που αγάπησε αυτό που έκανε ο παππούς του και το συνέχισε επάξια και ο ίδιος. Εύχομαι ολόψυχα αυτό το κτήριο να βρει σύντομα τη δικαίωση που του αξίζει, είτε πέσει στην οριστική λήθη είτε αναγεννηθεί θεαματικά όπως συνέβη στην εκ βάθρων ανακαίνιση του 1996.

Βιβλίο Ένα παιδί μετράει τα πλάνα
Συγγραφέας Βασίλης Καΐλας
Κατηγορία Βιογραφία / Non fiction
Εκδότης Αγγελάκη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασιλάκης Καΐλας έπαιξε σε πολλές παλιές ελληνικές ταινίες, χαρακτηρίστηκε \”παιδί-θαύμα\”, εκπροσώπησε τον πόνο της ορφάνιας και την ανάγκη της ανήλικης εργασίας για να μεγαλώσουν η ανήμπορη μάνα του ή η επίσης ανήλικη αδελφή του. Το παιδί εξελίχθηκε, ενηλικιώθηκε, έπαιξε σε θεατρικές παραστάσεις και τηλεοπτικές σειρές και τώρα αφοσιώθηκε στο παιδικό θέατρο. Με αυτό το υπέροχο λεύκωμα διαβάζουμε για τη ζωή του, τα κατορθώματά του, τις εμπειρίες του, τα αστεία περιστατικά, που όλα στεγάζονται με έναν γάμο και μια κόρη, τα δικά του μεγάλα όνειρα πραγματοποιήθηκαν.

Το lay out είναι πολύ ωραίο και ακριβώς αυτό με ξάφνιασε ευχάριστα: έχουμε όλες τις ελληνικές ταινίες που έπαιξε ο κύριος Καΐλας που κάποιες τις σχολιάζει με λίγα, σταράτα λόγια, κάποιες καθόλου και αφήνει την εικόνα να μιλήσει μόνη της. Δηλαδή έχουμε λόγο πάνω στην εικόνα και όχι λόγο με εικόνες. Αν το ξεφυλλίσετε θα περάσουν από τα μάτια σας και οι δικές σας αναμνήσεις από αυτά τα φιλμ, θα γελάσετε, θα κλάψετε αλλά κυρίως θα νοσταλγήσετε το τότε. Όπως ακριβώς έκανε και ο κύριος Καΐλας και μας άνοιξε την ψυχή του. Ένα καλοστημένο, πλούσιο φωτογραφικά λεύκωμα που αναπαριστά ολοζώντανα την ατμόσφαιρα μιας εποχής που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.

Στα συν η παράθεση σχεδόν όλων των ονομάτων των ηθοποιών που συμμετείχαν στις μεταγλωττίσεις σειρών που έπαιξε και ο συγγραφέας του βιβλίου, γιατί αυτό είναι ένα κομμάτι πληροφόρησης που σπανίζει στις μέρες μας. Οι ηθοποιοί της μεταγλώττισης είναι ένα λευκό πεδίο στην τρέχουσα βιβλιογραφία περί της σταδιοδρομίας τους και οι πληροφορίες του λευκώματος βοηθούν σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Ξεφυλλίστε το βιβλίο και μετρήστε μαζί με τον συγγραφέα τα πλάνα της δικής σας κινηματογραφικής ταινίας όπως αποτυπώθηκε στα ασπρόμαυρα φιλμ της δεκαετίας του 1960 κυρίως. Ευχαριστώ τις εκδόσεις Αγγελάκη για την εμπιστοσύνη τους.