Βιβλίο Η ποδηλάτισσα του Πράτερ
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Κεκροπούλου, μέσα από την ιστορία της μητέρας της Μαρίας, Ελένης Βετσέρα, καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες τους κοσμικούς κύκλους της σαγηνευτικής Βιέννης, τα σκάνδαλα, τους έρωτες, τις προδοσίες, τις προσδοκίες, τα προξενιά και την τρυφηλή καθημερινότητα αστών, πολιτικών, διπλωματών, εμπόρων που απαρτίζουν μια κλειστή κάστα. Το μυθιστόρημα είναι μια άτυπη συνέχεια του βιβλίου «Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης», μιας και παρακολουθούμε τις περιπέτειες της μεγαλύτερης κόρης από την πρώτη σύζυγο του Θεόδωρου Μπαλτατζή που ήδη γνωρίσαμε. Η Ελένη, μετέπειτα σύζυγος Βετσέρα, είναι μια πολύφερνη νύφη με τέσσερα αδέλφια-δανδήδες που κάνουν θραύση στον γυναικείο πληθυσμό, μια ξένη που ήρθε από την Κωνσταντινούπολη για να ζήσει μια τραγωδία. Μαθαίνουμε για τον βίο και την πολιτεία μιας γυναίκας που έχει κληρονομικό πλούτο από πάππου προς πάππο, έχει ένα ιστορικό όνομα που προέρχεται από τον βυζαντινό πολιτισμό και τα βάθη των αιώνων, έχει στόχο να πετύχει την κορυφή του εκλεκτού κόσμου της Βιέννης και της Ευρώπης κι ας τη θεωρούν μια παρείσακτη «ραστακουέρ»! Δέχεται λοιπόν στωικά να παντρευτεί τον συνδιαχειριστή της πατρικής περιουσίας και πρέσβη της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη Άλμπιν Βετσέρα και κηδεμόνα των παιδιών του Μπαλτατζή, σύμφωνα με τις επιθυμίες του τελευταίου κι έτσι ανοίγουν νέες πόρτες πλούτου και χλιδής. Η οικογένειά τους αυξάνεται, ο Βετσέρα ανεβαίνει τα σκαλιά της ανώτερης κοινωνικής τάξης, κάποια στιγμή όμως επέρχεται η κούραση και η πλήξη ανάμεσα στο ζευγάρι. Τι απέγιναν τα παιδιά και τα αδέλφια της Ελένης; Πώς μεγάλωσαν, ποιους παντρεύτηκαν, πού διέπρεψαν;

Το μυθιστόρημα αποτελεί ένα χρονικό των σημαντικότερων ανθρώπων της κεντρικής Ευρώπης, με πολλά πρόσωπα και ονόματα, η συγγραφέας όμως καταφέρνει να κρατήσει το ενδιαφέρον αμείωτο με μικρά κεφάλαια και καταγράφοντας τις εξελίξεις μέσα από σύντομα περιστατικά και όχι με κουραστικές λεπτομέρειες ή αυστηρή αλληλουχία γεγονότων. Πλούτος και ευμάρεια, προξενιά και γάμοι, αγάπη και μίσος, ζήλια και ευτυχία εναλλάσσονται με γοργούς ρυθμούς αντικατοπτρίζοντας με προσοχή και εμβριθή μελέτη την αριστοκρατία της εποχής και του τόπου. Δεν κουράζουν τα πολλά ονόματα, δε χανόμαστε στη ροή της αφήγησης με τόσους απογόνους και επιγόνους, αφού ο καθένας τους ακολουθεί τον δικό του δρόμο και τους γνωρίζουμε με σύντομες αναφορές, οπότε η ανάγνωση κυλάει σα νεράκι. Η χαρά πάει μαζί με τη λύπη, οι θάνατοι βαραίνουν το κλίμα, σύντομα όμως μια γιορτή, ένα δείπνο, μια ιπποδρομία ξαναφέρνουν χαρά και λαμπρότητα, ακριβώς όπως γίνεται και με τη ζωή, η οποία προχωράει ανενδοίαστη παρακάτω.

Η αυτοκράτειρα Σίσσυ και ο Φραγκίσκος Ιωσήφ Α΄, ο εθνικός ευεργέτης Σίμων Σίνας που πέθανε ξαφνικά στα 66 του χρόνια, η φωτιά στο Ringtheater το 1881 με τους 384 νεκρούς, μα κυρίως τα γεγονότα που θα οδηγήσουν στη γνωριμία της Μαρίας Βετσέρα, κόρης της Ελένης, με τον παντρεμένο Ροδόλφο των Αψβούργων, και στη συνέχεια στον θάνατό τους στο κυνηγετικό περίπτερο του Μάγερλινγκ το 1889 είναι γεγονότα που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον. Η συγγραφέας κατάφερε να δημιουργήσει ολοκληρωμένη την προσωπικότητα της Ελένης Βετσέρα, την έδειξε υποταγμένη κόρη, ουδέτερη και κουρασμένη σύζυγο, αυστηρή μητέρα, άψογη οικοδέσποινα. Κι όσο πλησιάζουμε προς το τραγικό τέλος που θα καταστρέψει τη ζωή της για πάντα, τόσο μεγαλώνει η αγωνία για τις εξελίξεις που θα ενισχύσουν την απόφαση των δύο νέων και η συμπάθεια προς το πρόσωπο της Ελένης. Με μεγάλη προσοχή καταγράφονται οι αρχικές φήμες για τη σχέση τους που σύντομα θα πάρουν φωτιά, ο φόβος της Ελένης Βετσέρα για το σκάνδαλο που θα ξεσπάσει με αντίστοιχο κόστος στην υψηλή τους θέση, οι λόγοι που επέβαλε την ιδέα της αυτοκτονίας ο Ροδόλφος στη Μαρία, οι για καιρό χαμένες επιστολές τους, οι κατηγορίες που κηλίδωναν το όνομα της Μαρίας γύρω από την τραγική αλήθεια του θανάτου τους και πολλά άλλα.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει τη δεκαετία του 1920, όπου ο Άρτουρ Σνίτσλερ παρατηρεί τακτικά μια πένθιμη ποδηλάτισσα να περνάει από το παράθυρό του και να σταματάει πάντα μπροστά στο σημείο όπου δέσποζε κάποτε η καγκελόπορτα των κήπων του Παλαί Βετσέρα πριν συνεχίσει για τους κήπους του Πράτερ. Έτσι μαθαίνουμε τι απέγινε η Ελένη μετά από όλα αυτά τα γεγονότα και ταυτόχρονα το ενδιαφέρον κεντρίζει ο αντισημιτισμός που διογκώνεται τον τελευταίο καιρό, με το ανθρωποκυνηγητό κατά των Εβραίων να κορυφώνεται, θυμίζοντας στην Ελένη το αντίστοιχο των Τούρκων κατά των Ρωμιών. Είμαστε πλέον σε μια εποχή όπου έχουν καταρρεύσει τρεις αυτοκρατορίες (οθωμανική, ρωσική, αυστροουγρική) και ο κόσμος δεν ξέρει πλέον πού βαδίζει! Έτσι ξεδιπλώνονται παράλληλα από τη μια τα βασικά γεγονότα που αποτυπώνουν την τρυφηλή ζωή της Βετσέρα και τα σκληρά γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατο της κόρης της, Μαρίας και από την άλλη οι αλλαγές στη μεταγενέστερη αυστριακή κοινωνία και στην ψυχολογία των ηρώων. «Η ποδηλάτισσα του Πράτερ» είναι ένα δυνατό κείμενο που μυρίζει λεβάντα και αγιόκλημα αλλά με λίγη προσοχή μπορεί να μυρίσει κανείς το καμένο στις άκρες των σελίδων του.

Βιβλίο Μιλώντας στα παιδιά για φιλοσοφία 
Τίτλος πρωτοτύπου La philo expliquée aux enfants
Συγγραφέας Tahar Ben-Jelloun
Μεταφραστής Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Non fiction / Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Ενάλιος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας από την αρχή τονίζει πως «Δεν είναι ποτέ αργά να σκέπτεσαι κριτικά» και γι’ αυτό έγραψε ένα «απλό μάθημα σοφίας, απαραίτητο στον σημερινό περίπλοκο κόσμο». Η ζωή είναι γεμάτη φως και όμορφα πράγματα, οπότε χρειάζεται να την κρατάμε όμορφη κι αυτό γίνεται απλά: με εμπιστοσύνη και σεβασμό στον εαυτό μας, με σεβασμό στη Φύση. Δυστυχώς: «Ο άνθρωπος είχε πάντα την πεποίθηση πως όλα του επιτρέπονται… συνεχίζει να εξαντλεί τους φυσικούς πόρους για να καταναλώνει προϊόντα που δεν τα χρειάζεται» κι έτσι πρέπει να βάλουμε μια άνω τελεία στην ασθμαίνουσα ζωή μας, να σκεφτούμε, να ψάξουμε και να προβληματιστούμε.

Το βιβλίο είναι μια σειρά από προτάσεις που αφήνουν τον αναγνώστη να σκεφτεί και να αποφασίσει μόνος του, βάσει της προσωπικής του κρίσης, αν συμφωνεί ή όχι, δεν κουνάει το δάχτυλο δηλαδή, δεν πατρονάρει, δεν υποδεικνύει. Αντίθετα, βοηθάει να δούμε πιο καθαρά και να διαμορφώσουμε την προσωπική μας κριτική σκέψη: «Χρησιμοποίησε το μυαλό σου, γίνε εφευρετικός, χρησιμοποίησε το χιούμορ σου, τη φαντασία σου, τη δύναμή σου, τη γενναιοδωρία σου». Αναλύονται με εύληπτο, κατανοητό και περιεκτικό τρόπο εκατό περίπου έννοιες που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή, όπως παιδεία, σεβασμός, λόγος, δράση, καλό και κακό, φιλία, μοναξιά και αγάπη, δημοκρατία και δίκαιο, αρχές και αξίες, αντικειμενικότητα, λογική, τύψεις, ακόμη και αντισημιτισμός ή ισλαμοφοβία και πολλές άλλες. Όλες παρατίθενται σε μικρά, συνήθως δισέλιδα, κεφάλαια, στο τέλος των οποίων διάφορες απλές ερωτήσεις παρακινούν μικρούς και μεγάλους αναγνώστες να αναπτύξουν τη σκέψη τους πάνω στο κάθε θέμα. Το ενδιαφέρον είναι που σε κάθε κεφάλαιο η εκάστοτε έννοια που αναλύεται οδηγεί σε μιαν άλλη στο επόμενο κεφάλαιο κι αυτή σε μια τρίτη, οπότε συγκροτείται μια λογική αλληλουχία κι ένα αρραγές σύνολο που εγείρει την προσοχή και το ερεθίζει το μυαλό του αναγνώστη.

Ο συγγραφέας κρατάει πάντα τις ισορροπίες, τονίζει και τα αρνητικά και τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα των εννοιών και παραθέτει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους, βοηθώντας έτσι σε μια πληρέστερη εικόνα και στην κριτική σκέψη που είναι και ο αρχικός στόχος: «Το να αμφιβάλλεις σημαίνει ότι δείχνεις μια προσεκτική παρουσία στον τρόπο συμπεριφοράς σου αλλά αν αμφιβάλλεις για κάτι που είναι προφανές και επιστημονικά αποδεδειγμένο τότε είσαι δύσπιστος. Αμφιβάλλουμε αλλά με μέτρο».. Παρ’ όλ’ αυτά σε κάποια άλλα σημεία είναι απόλυτος ή μάλλον χρησιμοποιεί «οξείες» λέξεις, για παράδειγμα «Η νοσταλγία είναι άχρηστη. Είναι καλύτερο να ζεις στο παρόν και να προετοιμάζεις έργα για το μέλλον» (σελ. 102). Μου άρεσαν πολύ οι ενδιαφέρουσες «Ιστορίες για σκέψη» που χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα και οι απόψεις, ο τρόπος σκέψης, τα λόγια από σημαντικούς φιλοσόφους και ανθρώπους της Ιστορίας και της πολιτικής, όπως ο Ιμάνουελ Καντ, ο Λα Μπρυγιέρ, ο Φρίντριχ Νίτσε, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ κ. ά.

Δεν είναι εύκολο να μιλάς στα παιδιά για φιλοσοφία ή έστω να κρατάς αμείωτο το ενδιαφέρον τους ως το τέλος, πιστεύω ακράδαντα όμως πως ο τρόπος γραφής και τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί ο Tahar Ben-Jelloun στο βιβλίο του θα τα βοηθήσουν σε σημαντικό βαθμό να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην αυτογνωσία και στην αυτοβελτίωση. Απλοί τρόποι παρακίνησης («Πρέπει να έχεις μια απλή σχέση με το χρήμα. Μην το υπερεκτιμάς αλλά ούτε και να το υποτιμάς. Πρέπει να ξοδεύεται λογικά»), χρήσιμες συμβουλές («Το να ενεργείς σημαίνει να αρνείσαι να μένεις παθητικός και υποταγμένος αλλά δεν ενεργούμε χωρίς σκέψη, δηλαδή απερίσκεπτα»), διαχρονικά και πανανθρώπινα μηνύματα («Ο σκοπός μιας καλής παιδείας είναι να ενσταλάξει μέσα μας συνήθειες και τρόπους συμπεριφοράς που διαπνέονται από συναισθηματική νοημοσύνη και σεβασμό») και πολλά άλλα θα βοηθήσουν μικρούς και μεγάλους να κατανοήσουν τη λογική, τον τρόπο σκέψης του ανθρώπινου μυαλού και τον ρόλο και τη θέση σημαντικών εννοιών στην καθημερινή μας ζωή.

Βιβλίο Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης 
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένας πραγματικός συγγραφικός άθλος γιατί παραθέτει όλα όσα έγιναν από το 1832 έως το 1899 σε όλες τις σημαντικές ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και του εξωτερικού αλλά με τέτοιο τρόπο που δε με κούρασε στιγμή. Χιλιάδες ονόματα, χιλιάδες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, χιλιάδες «κόλπα» και ευκαιρίες, ποικίλες κι ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ιστορικά πρόσωπα ανάμικτα με μυθιστορηματικά παρουσιάζονται σε 683 πυκνογραμμένες σελίδες με τέτοιο τρόπο που ήθελα να διαβάσω λίγο ακόμη κάθε φορά που έπρεπε να σταματήσω προσωρινά. Χωρίς να έχουμε διεισδυτικά ψυχογραφήματα, χωρίς να χρειάζεται να κρατάω σημειώσεις αφού τα πρόσωπα που παρελαύνουν προχωρούν την ιστορία παρακάτω χάρη στις επαγγελματικές και κοινωνικές κυρίως ενέργειες κι όχι τόσο στις προσωπικές, ξετυλίγονται περιστατικά και καταστάσεις που αντικατοπτρίζουν ακριβώς τις βάσεις του εμπορίου, της οικονομίας και της ναυτιλίας που συναντάμε ακόμη και σήμερα, σε πιο εξελιγμένη βέβαια μορφή. Ένα πικάντικο κουτσομπολιό εδώ, μια επιστολή πιο κει, κινηματογραφικοί και στακάτοι διάλογοι παραπέρα, με ιδιωματισμούς στο λεξιλόγιο που χαρίζουν αυθεντικότητα, μετρημένα καλολογικά στοιχεία, επιλεγμένες σκηνές δράσης, όλα αυτά βοηθάνε την πλοκή να προχωρήσει και μας δείχνουν την ακμή του εμπορίου, την ώθηση που χάρισε στη ναυτιλία η ατμοπλοΐα, το ξεκίνημα των χρηματιστηρίων, τις οικονομικές συναναστροφές με τα επιτόκια, τις εγγυητικές ρήτρες, τα κεφάλαια, τα δάνεια κλπ., τη μεταπήδηση από τη μια ευκαιρία στην άλλη (εμπόριο σιτηρών που ξεπέφτει με τον Κριμαϊκό πόλεμο, παρείσφρηση των ξένων δυνάμεων στην οικονομική ροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οπότε ο ελληνικός εμπορικός κόσμος στρέφεται είτε στον λευκό χρυσό της Αιγύπτου -το βαμβάκι- ή στο Σίτι του Λονδίνου κι αρχίζει να δημιουργεί ένα σημαντικό παγκόσμιο κέντρο οικονομίας) και πάρα πολλά άλλα. Άλλωστε οι ευκαιρίες έβριθαν, «αρκεί να ήσουν έτοιμος να ριχτείς στη φωτιά»!

Είμαστε σ’ έναν κόσμο και σε μια εποχή φερεγγυότητας, «μπέσας», όπου ο λόγος είναι συμβόλαιο και στήνονται δίκτυα αξιόλογων, έμπιστων και έξυπνων συνεργατών αφού δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή άλλοι τρόποι άμεσης και γρήγορης πληροφόρησης. Άλλωστε, όλα ξεκίνησαν από την καταστροφή της Χίου το 1822, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται αυτό, μιας και οι άνθρωποι που δραπέτευσαν από τη σφαγή και τον όλεθρο κατάφεραν να ορθοποδήσουν, να στήσουν επιχειρήσεις και περιουσίες και να δημιουργήσουν έναν σχετικά κλειστό κύκλο Χιωτών όπου στηρίζει και βοηθάει ο ένας τον άλλον μα κι είναι ανοιχτοί σε νέους αξιόλογους και φερέγγυους συνεργάτες. Αυτοί οι άοκνοι και ακάματοι άνθρωποι δεν είχαν μόνο σημαντική εμπορική δραστηριότητα αλλά και δικά τους ιστιοφόρα πλοία για τη μεταφορά των αγαθών στις αγορές Ανατολής και Δύσης, κάτι που περιόριζε αρκετά το κόστος και το ρίσκο. Τα κεφάλαια και τα ονόματα στήνονται με μεγάλο κόπο και σκληρή δουλειά, όλες οι εργασίες γίνονται χάρη σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα πολύτιμων κρίκων, που ο καθένας οφείλει να έχει μάτια και αυτιά ανοιχτά εν όψει ευκαιριών και καταστροφών και να μην παρασύρεται από απάτες ή φήμες. Και οι γυναίκες; Αχ, οι γυναίκες, υποταγμένες στις κουβέντες μεταξύ αντρών, αντικείμενα αγοραπωλησίας, με τις προίκες να αλλάζουν χέρια για επενδύσεις ή για χάσιμο (ανάλογα τις ικανότητες του γαμπρού), χωρίς περιθώρια άλλης γνώμης πλην αυτής του πατέρα, του αδελφού, του θείου. «Ο γάμος άλλωστε δεν ήταν υπόθεση έρωτα αλλά καλής καταγωγής, κοινωνικής κατάστασης και εμπορικής συναλλαγής, όπερ μεταφραζόταν σε καλή προίκα» (σελ. 45). Βέβαια, αν μείνουν νωρίς χήρες παίρνουν την εκδίκησή τους και ζουν ζωή χαρισάμενη, έχοντας πλέον το προνόμιο να διαλέξουν αυτές τον επόμενο σύζυγο ή εραστή. Προς Θεού, όλα αυτά δεν καταγράφονται ελαφρά τη καρδία γιατί είναι ολοφάνερο πόσο πολύ συμπονά η Ελένη Κεκροπούλου αυτήν την έλλειψη επιλογών, φωτίζοντας σποραδικά αρκετές περιπτώσεις τέτοιων γυναικών, ποιες σήκωσαν κεφάλι, ποιες εκδικήθηκαν, ποιες υπέκυψαν κλπ. και με τι συνέπειες.

Σε ποιον να πρωτοαναφερθώ και ποιον ν’ αφήσω απ’ έξω; Ο Ηπειρώτης έμπορος Δημήτριος Ζαφειρόπουλος απέκτησε περιουσία με τα σιτηρά και τα μεταξωτά κι έγινε τσελεμπής (εξέχων) και δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει: «Όπου τα γρόσια κι η πατρίς»! Ο Γεώργιος Ζαρίφης, μορφωμένος κι από σημαντική οικογένεια, πρωτότοκος επτά παιδιών, γραμματεύς στην Ελλάδα επί Καποδίστρια, μετά τη δολοφονία του οποίου, απογοητευμένος για τα μαύρα χρόνια που έρχονταν για την πατρίδα του, επέστρεψε στην Πόλη για μια νέα αρχή. (αναλυτικά εδώ). Ο Αλέξανδρος Κωνσταντίνος Ιωνίδης (1810-1890), σύζυγος της Ευτέρπης, αδελφής του Κωνσταντίνου Σγούτα, γιος μεγαλέμπορου υφασμάτων στο Μάντσεστερ, ασχολείται με τις τράπεζες, έχοντας συνεργαστεί από τους πρώτους με τη νεοϊδρυθείσα τράπεζα του ζάπλουτου Νέιθαν Ρότσιλντ, ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας. Ο Αβραάμ Σαλομόν Καμόντο, ένας από τους σημαντικότερους τραπεζίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ακόμη μνημονεύεται στην Κωνσταντινούπολη, οι Εμμανουήλ και Θεόδωρος Μπαλτατζής, ο Τομαζής (Θωμάς) Ράλλης, ο πρώτος των πρώτων στο εμπόριο της Πόλης, ο Στράτφορντ Κάνινγκ, ξάδελφος του φιλέλληνα Τζωρτζ, «μια αλαζονική επιβλητική φιγούρα» και πολλοί άλλοι. Ζουν παράλληλα πλούσιοι και φτωχοί, μαικήνες και μεροκαματιάρηδες, όλοι τους αγωνίζονται σε αυτήν την καλειδοσκοπική πόλη: «Ο παραβατικός υπόκοσμος -κλέφτες, ληστές, φονιάδες, παραχαράκτες- κρυμμένος σε λαβυρινθώδεις γειτονιές… δρούσε παράλληλα με τον διαβιωτικό αγώνα των πολλών κοινωνικών διαστρωματώσεων της Πόλης» (σελ. 190).

Γύρω απ’ όλο αυτό το μελίσσι ίπταται, περιφέρεται και αρπάζει ευκαιρίες ο Ανδρίκος Τσιγγρός (ο μετέπειτα Ανδρέας Συγγρός, 1830-1899) που φτάνει το 1845 στην Κωνσταντινούπολη για να δουλέψει, χάρη στον αδελφό του, Γεώργιο, που εργάζεται στο γραφείο του Ζωρζή Απαλύρα, στο πλάι του εμπόρου Νικολάου Δαμιανού. Μέσω των γονιών του Αντρίκου, του Δομένικου και της Νικολέτας, βιώνουμε τα γεγονότα της σφαγής στη Χίο το 1822, τις μετακομίσεις τους σε Τήνο, Κωνσταντινούπολη, Άνδρο και Σύρο κ. π. ά. Πρόκειται για μια πανέξυπνη προσωπικότητα και ταυτόχρονα για έναν γοητευτικό άντρα, λάτρη του ποδόγυρου μεν, εχθρού του «υμεναίου» δε! Παρατίθενται όλες οι οικονομικές, κοινωνικές και διπλωματικές του κινήσεις, πώς ανέβηκε σε υψηλά κλιμάκια, πώς, πότε και γιατί απέτυχε σε κάποια σχέδια, πώς κατάφερε να ξαναφτιάξει την περιουσία από το μηδέν, πώς διέβλεπε τις αλλαγές σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, πώς διέπρεψε στο εμπόριο και χρησιμοποίησε την περιουσία του για να στραφεί στον τραπεζικό και στον χρηματιστηριακό κλάδο, φτάνοντας να δανείζει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πώς τελικά επέλεξε την Αθήνα για τα τελευταία του χρόνια και πώς μπλέχτηκε με το σκάνδαλο των σκωριών, πώς ίδρυσε την πρώτη ιδιωτική τράπεζα μετά από αγώνα δρόμου κατά του Ευάγγελου Μπαλτατζή, πώς ανεβοκατέβαζε κυβερνήσεις κ. ά.

Εδώ είναι και το αδύναμο σημείο του μυθιστορήματος, μιας και από τη στιγμή που ο Συγγρός επεκτάθηκε στα χρηματοπιστωτικά, η συγγραφέας, στην προσπάθειά της να δείξει το πλαίσιο στο οποίο κινούνταν αυτός ο άντρας, παρασύρθηκε αναφέροντας χιλιάδες λεπτομέρειες από τις συναλλαγματικές, τα δάνεια, τα επιτόκια, τα λογιστικά που μου γέννησαν θαυμασμό για το βάθος της μελέτης και ταυτόχρονα για τον τρόπο που αποδόθηκαν στο μυθιστόρημα, έφτασα όμως σε σημείο κόπωσης. Η Ελένη Κεκροπούλου πάντως, παρ’ όλο που θαυμάζει την επιτηδειότητά του και παρακολουθεί στενά τις θαυματουργές του δραστηριότητες, αφού ήταν άνθρωπος που αναγνώριζε τις ευκαιρίες, αφήνει και διακριτικές λοιδωρίες να υπεισέλθουν για να συμπληρώσουν την εικόνα του εθνικού αυτού ευεργέτη: «…μεθυσμένος από τον πυρετό της σίγουρης κερδοσκοπίας, θαμών των διαδρόμων των διαφόρων ξένων πρεσβειών αλλά κυρίως της γαλλικής και της αγγλικής και πάντα protégé της ολλανδικής» (σελ. 261) και κυρίως «Το φαίνεσθαι επισκίαζε ολότελα το είναι» (σελ. 554). Γύρω από αυτόν τον λαμπερό λοιπόν φάρο δρουν, κινούνται, υπολογίζουν, μετρούν, δημιουργούν και όλοι οι υπόλοιποι.

Στις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύει το Σταυροδρόμι ή Πέραν με τα τοπόσημά του, τους δρόμους του, τα μαγαζιά του, καταγράφεται τεκμηριωμένα η παρουσία του Ελληνισμού της Πόλης, δηλαδή πού και πώς εργάζονταν, πού διασκέδαζαν (λέσχες, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, θέατρα), πού συναντιούνταν, πώς επικοινωνούσαν, τι δραστηριότητες ανέπτυσσαν οι ξένες πρεσβείες και πόσο κομβική ήταν η παρουσία τους για όλα αυτά τα δούναι και λαβείν, τι μυστικές συμφωνίες και ανταγωνισμοί υλοποιούνταν σε μια κοσμοπολίτικη περιοχή γεμάτη σημαντικούς ανθρώπους, Φραγκολεβαντίνους και Ρωμιούς. Ξεδιπλώνονται και καταγράφονται τα αίτια και τα αιτιατά της οικονομικής ανόδου του ελληνικού στοιχείου, οι λόγοι τυχόν εκπεσμού και πτώχευσης, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 19^ου αιώνα με το τανζιμάτ του 1839 (Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ) από τον νέο σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ να καλεί επιτέλους τις χώρες της Δύσης να επενδύσουν κεφάλαια στη διψασμένη και πλούσια αγορά της Εγγύς Ανατολής, μιας και η οθωμανική διοίκηση ξοδεύει περισσότερα από αυτά που εισπράττει από τους φόρους κι αυτά μόνο στην αρχή! Ακόμη κι ο πόλεμος της Κριμαίας (1853-1856) υπήρξε πηγή πλουτισμού και μεγάλη ευκαιρία για τον οποιονδήποτε κατάφερνε να εφοδιάσει με κάτι τον γαλλικό και τον αγγλικό στρατό: «Και τι δεν κατανάλωναν!» Η συγγραφέας έχει μείνει άφωνη: «Γενική ασωτία και ανέμελη ευωχία εν μέσω πολέμου» (σελ. 263)! Γέμισε ο τόπος οψίπλουτους και αλαζόνες επιδειξίες αλλά και άνοιξε ο δρόμος για χρηματοδοτήσεις και δάνεια από Αγγλία και Γαλλία, οπότε οι ξένοι άρχισαν να εισχωρούν στα οικονομικά της Αυτοκρατορίας και να τρώνε από το παχυλό κομμάτι που ανήκε επί πολλές δεκαετίες στους Ρωμιούς! Πώς το χάνι του Γαλατά όπου πωλούνταν χαβιάρι εξελίχθηκε σε κέντρο χρηματιστικών και τραπεζικών γραφείων κι από κει σε Χρηματιστήριο; Πώς αναπτύχθηκαν, πού διοχετεύθηκαν, πώς εμπλουτίστηκαν, πώς αυξήθηκαν και τελικά πώς εξανεμίστηκαν οι μεγάλες ελληνικές περιουσίες κατά την ακμή του ελληνισμού της Πόλης ως τα τέλη του 20ού αιώνα; Τι άλλαξε στο εμπόριο με τα ατμόπλοια που αντικατέστησαν τα ιστιοφόρα και με τον σιδηρόδρομο; Πώς άρχισε σταδιακά η Κωνσταντινούπολη να παύει να είναι το κέντρο του εμπορίου και πώς επηρέασε αυτό τις περιουσίες και την εμπορική δραστηριότητα των Ρωμιών;

«Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» της Ελένης Κεκροπούλου είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ξεδιπλώνονται ο πλούτος και η ευμάρεια ανθρώπων έξυπνων και με ένστικτο καθώς και οι βάσεις της αριστοκρατίας και της ναυτιλίας που αναπτύχθηκαν στην Αθήνα ειδικότερα και στην Ελλάδα γενικότερα τον 20ό αιώνα. Είναι το χρονικό του ελληνικού πνεύματος που θριάμβευσε (ναι, εκμεταλλευόμενο ευκαιρίες και κατά καιρούς πατώντας επί πτωμάτων αλλά έτσι είναι οι επιχειρήσεις) και μεγαλούργησε, αφήνοντας όμως και σημαντική παρακαταθήκη μέσω δωρεών και ευεργετημάτων στον ελληνισμό. Χιλιάδες πληροφορίες, χιλιάδες πρόσωπα, χιλιάδες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που δίνονται μέσα από μικρές μα ολοζώντανες και ρεαλιστικές σκηνές συγκροτούν ένα κείμενο που με διαφώτισε σε πολλά σημεία για το παρελθόν της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Το τέλος είναι κάπως αόριστο βέβαια, μιας και δείχνει πως αυτός ο πακτωλός ενεργειών δε φαίνεται να σταματάει πουθενά κι έτσι δεν έχουμε κάποια ολοκλήρωση, κάποιον κύκλο που να ολοκληρώνει την πλοκή (εκτός κι αν η συγγραφέας έχει στο μυαλό της να συνεχίσει με νέο μυθιστόρημα). Το βιβλίο είναι ένα καλογραμμένο, τεκμηριωμένο και άκρως ενδιαφέρον χρονογράφημα του ελληνισμού του 19^ου αιώνα που διέπρεψε στις ελληνικές παροικίες του τότε γνωστού κόσμου, μια ελληνικά γραμμένη «Μπελγκρέιβια» και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Το άλλο μισό
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Ελένη Κεκροπούλου καταγράφει με αντικειμενικότητα και διεισδυτικότητα έναν παραιτημένο γάμο και παρουσιάζει ακριβοδίκαια τους βαθμούς ενοχής του κάθε εμπλεκόμενου προσώπου. Η γραφή της είναι γρήγορη, εναλλάσσεται από πρωτοπρόσωπη σε τριτοπρόσωπη και καταφεύγει σε πρωθύστερα που κρατούν ζωηρό το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Η Ρωσίδα είναι ο κινητήριος μοχλός όχι απλώς για τη διάλυση ενός γάμου αλλά και για την καταβύθιση των χαρακτήρων στον ψυχισμό τους, κάτι που απαιτεί ειλικρίνεια και γενναιότητα, αν θέλει κάποιος να κερδίσει σωστά το παιχνίδι κι όχι να παίξει επιπόλαια ή βιαστικά. Έχοντας διαβάσει πολλά μυθιστορήματα του είδους, περίμενα κλασικές εξελίξεις, μελοδραματισμούς και, γιατί όχι, μαλλιοτραβήγματα. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με κάτι πιο ολοκληρωμένο, με μια γυναίκα  μορφωμένη, ανεξάρτητη και γοητευτική, με μια κοπέλα που έχει συγκεκριμένο σκοπό και μ’ έναν άντρα με ψήγματα σκεπτικισμού, οπότε διάβασα ένα πολύπλευρο βιβλίο, με αναπάντεχες εξελίξεις και μια όσο γίνεται αντικειμενική ματιά απέναντι σ’ ένα πρόβλημα για το οποίο όλοι φταίνε.

Στην αρχή του μυθιστορήματος προβληματίστηκα αρκετά, γιατί η Τζένη συναναστρεφόταν με φίλες και γνώριζε κόσμο που ετοιμαζόταν να χωρίσει, ήταν στα χωρίσματα ή είχε μόλις διαλύσει την έγγαμη ζωή του κι ήμουν έτοιμος να διατυπώσω αρκετές ενστάσεις, μιας και ποτέ τα πράγματα δεν είναι μονόπλευρα ή τετελεσμένα κι επιπλέον ένας συγγραφέας δεν πρέπει να προκαταλαμβάνει ή να παίρνει μέρος στην αφήγησή του. Σύντομα όμως διαψεύστηκα, μιας και η κυρία Κεκροπούλου ανέπτυξε, χωρίς να με κουράσει, τις σκέψεις, τα αισθήματα, τη νοοτροπία των τριών αυτών ανθρώπων και έδειξε με τον τρόπο της πως ο καθένας είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του και πως οι στατιστικές υπάρχουν απλώς για να μετράνε κι όχι για να υποτασσόμεθα σ’ αυτές αμαχητί.

Ο Ανδρέας κατάλαβε το λάθος του και πάλευε να ξεφύγει, η Λιουντμίλλα τον χειριζόταν όπως ήθελε και η Τζένη, που έχει καταλάβει τις ατασθαλίες, αγωνίζεται να βρει το δικό της ποσοστό φταιξίματος πριν αποκαλυφθεί στον άντρα της και πριν καταφύγει σε κάτι απρόβλεπτο που θα δείξει τα πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις. Η εμπειρία της συγγραφέως από τη ζωή και από τον εκδοτικό χώρο την εμποδίζει να παρουσιάσει την ηρωίδα της υστερική και με υποκειμενικότητα, αντίθετα, ζωντανεύει μια γυναίκα που ξέρει ποια είναι, πόσο φταίει και δεν παρασύρεται από τα στατιστικά στοιχεία που με ελαφρότητα της παρουσιάζουν οι φίλες της για τα διαζύγια και τις ερωτικές απάτες («γάμος άγαμος» αποφαίνεται με πικρία η Τζένη). Στρωτή αφήγηση, με σπάνιες λέξεις να κοσμούν κατά τόπους το κείμενο, προσγειωμένη καταγραφή σκέψεων και συναισθημάτων, ωραίες παρομοιώσεις («…πάσχιζε κι αυτός να βρει γωνία στο δεκάρικο που λέγεται Ελλάς», σελ. 84), λιτοί διάλογοι και απουσία ερωτικών σκηνών είναι κάποια από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου.

Η ζωή είναι αγώνας για τα αυτονόητα και με αυτήν την κεντρική ιδέα ταξίδεψα στις ζωές ενός ρεαλιστικού και ιδιόμορφου τρίο, όπου εμπεριέχεται μια ποικιλία περιστατικών και λύσεων, από τα οποία ο αναγνώστης θα ξεκρίνει ποιο ταιριάζει στη δική του περίπτωση, θα κρατήσει τα επιχειρήματα που θα συναντήσει στο μυθιστόρημα, θα κάνει την αυτοκριτική του και θα νιώσει, αν όχι πιο δυνατός, τουλάχιστον πιο έτοιμος να αρπάξει τη ζωή από τα μαλλιά. Η κυρία Κεκροπούλου τονίζει: «Η πιστότητα είναι βασικά μι άσκηση αυτοεκτίμησης, αυτοσεβασμού, υψηλού θάρρους και γενναιότητος απέναντι στο οικογενειακό κύτταρο, αλλά άντε να το πεις αυτό στην πολυγαμική πολυπολιτισμική κοινωνία μας και να μην εισπράξεις ειρωνεία (σελ. 144). Δε δείχνει με το δάχτυλο, δεν επικρίνει ούτε και επικροτεί όμως: «Είναι αλήθεια ότι ζούμε σε μια εποχή που οι παλιές αξίες έχουν καταρρεύσει, ο άνθρωπος αισθάνεται, και φυσικά είναι, ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει, να διαθέτει τον εαυτό του όπως θέλει. Ωστόσο ελευθερία δεν σημαίνει ασυδοσία. Υπάρχουν όρια ακόμη και σ’ αυτήν…» (σελ. 147).

«Το άλλο μισό» είναι ένα στρωτό, ανθρώπινο και άμεσο μυθιστόρημα, αφιερωμένο σε όσους έχουν φτάσει την έγγαμη σχέση τους σε επίπεδα τελμάτωσης και ανούσιας ρουτίνας, που εγείρει ενδιαφέρουσες σκέψεις και σοβαρά ζητήματα για συζήτηση, που οδηγεί υποδόρια τους αναγνώστες στον εαυτό τους και τους δείχνει όσο γίνεται πιο αντικειμενικά τις συνέπειες που μπορεί να έχουν επιπολαιότητες και απερισκεψίες στην καθημερινότητά τους.