Βιβλίο Η φόνισσα των μυρμηγκιών 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συγκινητικό και τρυφερό μυθιστόρημα, αφιερωμένο στη μοναξιά της ανθρώπινης ψυχής, στις συνέπειες του εγκλεισμού κατά τη διάρκεια του κορονοϊού και στον μαγικό κόσμο της λογοτεχνίας και της συγγραφής. Μου σύστησε δυο υπέροχες γυναίκες, απόλυτα αληθινές, με σημαντικό οικογενειακό παρελθόν και ποικίλα ερεθίσματα που δημιούργησαν την ψυχοσύνθεση που παρακολουθούμε να ανατέμνεται χειρουργικά από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Κεντώντας πάνω στις ολοκληρωμένες προσωπικότητές τους, η Πασχαλία Τραυλού μας δείχνει πώς επηρεαζόμαστε όλοι από τις παιδικές μας αναμνήσεις και τα βιώματα των πρώτων χρόνων ζωής, πώς γίνεται κάποιος να δείχνει διαφορετικός απ’ ό,τι πραγματικά είναι και πόσο δύσκολα και με τι κόστος κρύβουμε τον πραγματικό μας εαυτό από τους γύρω μας. Το μυθιστόρημα έχει αρκετές στιγμές μελαγχολίας και κατάθλιψης αλλά κατά βάση είναι αισιόδοξο, μιας και η περιπέτεια στην οποία μπαίνει η Γλυκερία για να κατανοήσει τη φίλη της, Διώνη, έχει γλυκόπικρες στιγμές, λίγο χιούμορ μα πάνω απ’ όλα νότες αυτοπεποίθησης και απαντοχής.

Βρισκόμαστε λοιπόν στα Εξάρχεια, λίγες μέρες μετά την έναρξη της καραντίνας του 2020, σ’ ένα διώροφο νεοκλασικό. Η Γλυκερία Βούρβαχη, η ιδιοκτήτρια, είναι χήρα, με «μια σύνταξη που φάνταζε σαν χαρτζιλίκι μπροστά στην ακρίβεια». Ο εγκλεισμός την έχει θυμώσει γιατί ήρθαν τα πάνω κάτω στην καθημερινότητά της. Περίμενε πώς και πώς να απαλλαγεί από το κάτεργο της θέσης όπου δούλευε και όπου μπήκε με μέσον του νονού της για χάρη του πατέρα της, μιας κι η ίδια δεν το θέλησε ποτέ. «Ένα χαμομηλάκι στο χωράφι της ζωής η Γλυκερία, μια ταπεινή και απόλυτα συμβιβασμένη ύπαρξη, έμοιαζε αόρατη δίπλα στη Διώνη που έκανε τα πάντα για να διαφέρει» (σελ. 13). Έσερνε το ωράριό της, υπέμενε τον εξάψαλμο προϊσταμένων και διευθυντών και επέστρεφε στο σπίτι της, όπου μεγαλουργούσε στην κουζίνα και στο πλέξιμο, πράγματα που αναστύλωναν την καταρρακωμένη της αυτοπεποίθηση: «έκλεινε αεροστεγώς τις πίκρα της μες στα βαζάκια των γλυκών και των μαρμελάδων της, θαρρώντας πως έτσι δεν θα μπορούσαν να το σκάσουν και να πειράξουν την καρδιά της» (σελ. 33). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μαθαίνουμε πώς ήταν η ζωή της με τον άντρα της και τα παιδιά τους που πλέον ζουν στο εξωτερικό, «μια επιπολαιότητα πασπαλισμένη με την άχνη του έρωτα και τη στρυχνίνη της ασυνεννοησίας και της ανέχειας» (σελ. 31), ποιες οι σχέσεις των γονιών της μαζί τους και πολλά άλλα.

Από την άλλη έχουμε τη Διώνη Σπυροπούλου, που νοικιάζει το διπλανό διαμέρισμα στον δεύτερο όροφο, «κισσός ολόκληρος που όρθωνε το ανάστημά της πάντα ψηλότερα από τους άλλους, για να έχει τη θέα που ήθελε απ’ τη ζωή» (σελ. 13). Είναι εσωστρεφής και με αδιαφανή ιδιοσυγκρασία, συνάδελφοι και φίλες με τη Γλυκερία, «δυο κόντρα άνθρωποι», με την οποία γνωρίστηκαν στη δημόσια υπηρεσία όπου δούλευαν λίγο πριν η Γλυκερία συνταξιοδοτηθεί. Η Διώνη σχεδιάζει δύο ταξίδια τον χρόνο για να ανασαίνει και να αντέχει την τοξικότητα των συναδέλφων της, γενική διευθύντρια ούσα, με ευθύνες και πιέσεις ανωτέρων, παρ’ όλο που ξεκίνησε μετατρέποντας το καθήκον σε όραμα και την ανία σε έξαψη. Επιπλέον, η Διώνη είναι και συγγραφέας, κάτι που προστέθηκε στις αιτίες χλευασμού στη δουλειά της, έχει γράψει αρκετά μυθιστορήματα κι έχει γίνει αγαπητή από το περιορισμένο αναγνωστικό ελληνικό κοινό. Μαθαίνουμε λοιπόν για τη ζωή της μέσα από μικρά ψήγματα, για την πρωτοφανή δύναμη με την οποία έφυγε από έναν γάμο που δεν την ικανοποιούσε μόλις τακτοποιήθηκε ο γιος της στη ζωή του και για μερικά ακόμη.  Καταγράφονται συγκινητικές στιγμές συντροφιάς και σιωπηλής φιλίας, η ανησυχητική μοναξιά της Διώνης, η σιωπηλή παρουσία της που αντιδιαστέλλεται με την οξυδέρκεια και την πραότητα της Γλυκερίας κι όλα αυτά δημιουργούν έναν τρυφερό και συγκινητικό δεσμό, με ολοζώντανες εικόνες αγάπης και μοναξιάς. Πόσο γλυκό ο ήχος από το πληκτρολόγιο της μίας να έχει γιατρέψει τις αϋπνίες της άλλης!

Τελικά, η Διώνη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας και όσα ήξερε και ένιωθε η Γλυκερία για κείνη καταρρέουν. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα μάλιστα όταν ο αστυνόμος Μάρκος Ανεμογιάννης ανακοινώνει στη χήρα ότι η φίλη της είναι ύποπτη για απόπειρα φόνου! Προσπαθεί λοιπόν η Γλυκερία βήμα προς βήμα να ξαναμπεί στη ζωή της Διώνης, μέσα από τις κοινές τους αναμνήσεις, μέσα από όσα παρατήρησε, ένιωσε και είδε να ανασυγκροτήσει ολόκληρη την προσωπικότητα της φίλης της, ώστε να δει ποια πραγματικά είναι, να μάθει τι της συνέβη και κυρίως να τη βοηθήσει ουσιαστικά να κερδίσει τη μάχη με τη ζωή. Τελικά βρίσκει ένα πρωτόλειο κείμενο, κάτι μεταξύ ημερολογίου και μαρτυρίας, κι εκεί ανακαλύπτει ανομολόγητα μυστικά. Στις σελίδες του ξεδιπλώνεται όλη η ζωή της Διώνης από την παιδική ηλικία ως το σήμερα μέσα από μια συγκινητική εξομολόγηση καρδιάς και ταξιδεύουμε πίσω στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974, στην Τρίπολη όπου επέστρεψε η οικογένειά της μετά την εισβολή, τον αγώνα που έκαναν μαμά και παππούς να μεγαλώσουν σωστά εκείνη και την αδελφή της, πώς γνωρίστηκαν οι γονείς της, πώς ήταν η πόλη και ο κόσμος εκείνη την εποχή από ηθικής και όχι μόνο πλευράς, πόσο σκληρά και ψυχρά διαπαιδαγωγήθηκε από μια μάνα που ήξερε μόνο το ξύλο και πολλά άλλα. «Τα τραύματα αυξάνονταν και πληθύνονταν όσο η πίεση θέριευε και η καταπίεση τσαλάκωνε περισσότερο την ήδη τραυματισμένη μου παιδικότητα» (σελ. 200).

Καίρια ερωτήματα τίθενται από τη συγγραφέα για την ανατροφή των παιδιών και το πώς διαμορφώνονται οι χαρακτήρες μας: Φταίει η μάνα ή το παιδί; Το παιδί αναπόφευκτα θα «μαϊμουδίσει» την ανατροφή από τον γονιό στο δικό του, σωστά; Τι συνέπειες έχεις να αποφασίζεις για το παιδί σου χωρίς να το ρωτάς τι πραγματικά θέλει; «…οι γυναίκες σέρνουμε σαν βαρίδια τα ελλείμματά μας και η μητρότητα από μόνη της δεν μας καθαγιάζει και δεν διαλύει τα σκότη μας» (σελ. 203). Σκληρές και τρυφερές εικόνες εναλλάξ, η αφοσίωση της μικρής Διώνης στη μελέτη και στο διάβασμα, η αντιδιαστολή με την πιο επαναστατική αδελφή της, η επανάσταση μετά την εφηβεία, οι προσπάθειες της Διώνης να ισορροπήσει ανάμεσα στα θέλω της και στα πρέπει της μάνας της, νέοι πόλεμοι σε κάθε φάση της ζωής της, ο έρωτας στη σκιά του φόβου και πάνω απ’ όλα το καταφύγιο στη συγγραφή, σκηνές από τη ζωή μιας πεταλούδας φυλακισμένης στο κουκούλι μιας κάμπιας. Η προσωπικότητα της Διώνης αναδύεται μέσα από ένα κείμενο-ποταμό που ίσως αδυνατίζει την ένταση που δημιουργούν τα αίτια της αυτοκτονίας και το αν και κατά πόσο είναι όντως ένοχη, εξ ου και θα προτιμούσα να υπήρχαν αυτά τα ψήγματα διάσπαρτα στο μυθιστόρημα σε αντιδιαστολή με το σήμερα. Παρ’ όλ’ αυτά, τα άψογα ψυχογραφήματα, οι συναρπαστικές ιστορίες της ζωής της Διώνης και τα καίρια διαχρονικά μηνύματα με κράτησαν ως το τέλος, όπου κι ανταμείφθηκα, μιας και αρχίζει να εμφανίζεται μια καλοπλεγμένη σκευωρία που οδήγησε την πρωταγωνίστρια σε αυτά τα απονενοημένα διαβήματα. Αυτές οι νέες εξελίξεις που φέρνουν στην επιφάνεια το απόλυτο κακό με γέμισαν αγωνία, έβαλαν τα τελευταία κομμάτια του παζλ στη θέση τους και με οδήγησαν σ’ ένα τέλος λυτρωτικό.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σε τριτοπρόσωπη γραφή κυρίως, μέχρι να φτάσουμε στη γραπτή εξομολόγηση της Διώνης, οπότε έχουμε εναλλαγή με πρωτοπρόσωπη. Μου άρεσε μάλιστα που επιλέχθηκε στην κρίσιμη στιγμή η οπτική γωνία του Λεωνίδα, του σπάνιελ της Διώνης, που χάλασε τον κόσμο όταν λιποθύμησε η αφεντικίνα του κι έτσι τη βρήκε η Γλυκερία. Η συγγραφέας έχει δύο κύριους θεματικούς άξονες αναφοράς: τον μαγικό κόσμο της συγγραφής και τις συνθήκες και τις συνέπειες του κορονοϊού. Μέσα από φράσεις γνωστών συγγραφέων (Έλενα Φεράντε και Γκιγιόμ Μουσό δίπλα στον Όσκαρ Ουάιλντ και τον Τζον Ίρβινγκ κ. ά.) και καταθέσεις ψυχής της ίδιας της Πασχαλίας Τραυλού διαπιστώνουμε πόσο όμορφο και πόσο σκληρό είναι να είσαι συγγραφέας, άλλος ένας από αυτούς που «μοχθούσαν πάνω από τα χαρτιά τους για να κερδίσουν το έπαθλο της λύτρωσης που προσφέρει η έκφραση». Πόσο σημαντική είναι γι’ αυτούς η «αλαφροΐσκιωτη αταραξία» τους και πόσο όμορφη εικόνα δίνει η «απόκοσμη γαλήνη» στο βλέμμα τους όσο είναι βυθισμένοι στο γραπτό τους. Η δημιουργός του βιβλίου δε χαρίζεται: «Οι συγγραφείς καθορίζονται από τις ψυχικές πληγές τους…και η πρώτη ύλη για να εκφραστεί κανείς συγγραφικά ήταν η τραγικότητα με την οποία τις προσέγγιζαν» (σελ. 78). «Κι αν τύχει κι ευτυχήσει ένας συγγραφέας, τότε πρέπει να επινοήσει ένα τραύμα για να μπορέσει να ξαναγράψει» (σελ. 82). Έχει θέση αυτός ο ρομαντισμός, αυτή η δικλείδα ασφαλείας που μας απομακρύνει από τα δύσκολα, στη σημερινή εποχή; «…το να είναι κάποιος συγγραφέας σε έναν κόσμο που καταπίνει ό,τι αδυνατεί να καταλάβει είναι μια πράξη ηρωική και όχι απλώς ένα έργο με αμοιβή» (σελ. 481).

Από την άλλη, καταγράφονται όλοι οι φόβοι, οι ανασφάλειες, η οργή των ανθρώπων που κλείστηκαν στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια του κορονοϊού, μέσα από υποκειμενικές απόψεις και ρεαλιστικές περιγραφές. Όλα αυτά: «…διέλυσαν τις αντιστάσεις που έχουν οι άνθρωποι στην τρέλα, στην κατάθλιψη και στη βία, με συνέπεια να κατακρεουργούν άλλοι τον διπλανό τους και άλλοι τον ίδιο τον εαυτό τους « (σελ. 128). Επίσης, η ματιά της συγγραφέως είναι διεισδυτική και η γραφή της στήνει με ενάργεια και ζωντανεύει την περιοχή των Εξαρχείων: «Είχε θέα…σε όλο, τέλος πάντων, τον παράδοξο συρφετό αλλοπρόσαλλης ανθρώπινης δυστυχίας, φανατισμού και χαλαρότητας, που μπορούσε να προσφέρει τροφή στη σκέψη και πρωτότυπες ιδέες στο γόνιμο μυαλό μιας συγγραφέως» (σελ. 13). Εξίσου ζωντανά αποδίδεται και η ατμόσφαιρα σε μια δημόσια υπηρεσία, ήδη από τη δεκαετία του 1960: «υπήρχαν άφθονες κερκόπορτες και ελάχιστες δικλείδες ασφαλείας από επίορκος τυχοδιώκτες ή μακρυχέρηδες». Άλλωστε, αυτό είναι και το εργασιακό περιβάλλον της πρωταγωνίστριας, η μισή της ζωή, η αρένα όπου θα στηθεί μια μεγάλη δολοπλοκία εις βάρος της, εξ ου και τα, ίσως υπερβολικά λεπτομερή, πραγματολογικά στοιχεία περί ιεραρχίας, νόμων, τρόπου εργασίας και εξυπηρέτησης κλπ.

«Η φόνισσα των μυρμηγκιών» είναι ένα δυνατό, βαθιά ανθρώπινο και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα που δείχνει το μέγεθος αντοχής της ανθρώπινης ψυχής, αφήνει τις εξελίξεις να στηλιτεύσουν από μόνες τους τις συνέπειες ανατροφής που επιλέγουν ορισμένοι γονείς (κυρίως από άγνοια και ως φερέφωνα των αντιλήψεων των δικών τους γονιών) και μας ταξιδεύει στον σκληρά μαγικό και μαγικά σκληρό κόσμο της γραφής. Το κοριτσάκι που πατούσε τα μυρμήγκια με το ποδήλατό του είναι τελικά αθώα ή ένοχη; Γιατί αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει; Επιτέθηκε όντως στη γυναίκα που τώρα χαροπαλεύει στο νοσοκομείο; Τι ρόλο παίζει το σπουργιτάκι που τρυπώνει στο σπίτι της Διώνης όσο ψάχνει η Γλυκερία την αλήθεια; Πόσο εύκολο είναι να πάρουμε τη ζωή στα χέρια μας, σπάζοντας τον συνεκτικό δεσμό με τους γονείς μας; Μια πραγματικά αξέχαστη και βαθιά ανθρώπινη ιστορία.

Βιβλίο Μακάριος: Οι μεγάλες αλήθειες 
Συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι προϊόν προσωπικών εμπειριών, συνεντεύξεων, μαρτυριών, μελέτης δημοσιευμάτων και εγγράφων και αναφέρεται στην περίοδο του αγώνα της ΕΟΚΑ ως την ανακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Κύπρου το 1960, με προεξάρχουσα μορφή αυτήν του Μακαρίου. Εξετάζονται όλα τα γεγονότα της ζωής του ηγέτη και γίνονται προσπάθειες ερμηνείας και επεξήγησης κάποιων κινήτρων και αποφάσεων ενώ παρατίθεται όλο το απαιτούμενο και απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έδρασε ο Αρχιεπίσκοπος. Στόχος του συγγραφέα είναι να παρουσιάσει την αλήθεια για τον ρόλο που έπαιξαν οι πρωταγωνιστές των γεγονότων σε Κύπρο και Ελλάδα και να αναδείξει όσα οδήγησαν στις δυσάρεστες μεταγενέστερες εξελίξεις. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στο πρώτο, διαβάζουμε για τα παιδικά χρόνια του Μακαρίου, την ανέλιξη της καριέρας του και το δημοψήφισμα του 1950 και στο δεύτερο για τον αγώνα της ΕΟΚΑ, τις κινήσεις για Ένωση με την Ελλάδα και τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Με αντικειμενικότητα, ενδελεχή έρευνα και συγκερασμό των πηγών με τις προσωπικές εμπειρίες του, ο κύριος Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος καταγράφει κάτι που για πολλούς ίσως θεωρηθεί πεπερασμένο παρελθόν, οφείλουμε όμως να καταγράφουμε και να γνωρίζουμε την αλήθεια ώστε να χειριστούμε σημερινά γεγονότα και εξελίξεις. Το παρελθόν καθορίζει το παρόν και το παρόν καθορίζει το μέλλον, υποστηρίζει ο συγγραφέας. Ειδικά στην περίπτωση του αγώνα της Κύπρου για ανεξαρτησία και ένωση που ηττήθηκε με την τουρκική εισβολή «το να γίνει ευρέως γνωστή η αλήθεια δεν είναι διχασμός, γιατί η γνώση της αλήθειας… συμβάλλει στην ενότητα σκοπού και λαού κι επιτρέπει την εξαγωγή σωστών συμπερασμάτων και την αποφυγή λαθών στο μέλλον» (σελ. 17).

Σύντομα και περιεκτικά κεφάλαια, αφήγηση στην οποία παρεμβάλλονται χωρία από εφημερίδες και βιβλία, παρένθετοι στο κείμενο τίτλοι, καθώς και προσωπικές μαρτυρίες, λίστα με τα επιτεύγματα του αγώνα της ΕΟΚΑ κατά έτος, ευκρινής διαχωρισμός σημαντικών πληροφοριών με κουκίδες που απαριθμούν τα βασικά στοιχεία, ακόμη και υποσημειώσεις στην ίδια σελίδα που εμπλουτίζουν τα γραφόμενα, είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα που θα κρατήσουν ως το τέλος όσους δε διαβάζουν ιστορικές βιογραφίες, πόσο μάλλον τους γνώστες και τους μελετητές του θέματος και της περιόδου. Σε κάθε ερώτημα που δημιουργείται, ο συγγραφέας προσπαθεί να βρει μια όσο γίνεται πιο τεκμηριωμένη άποψη, παραθέτει ακόμη και αντικρουόμενες ή ελάχιστα διαφωτιστικές πληροφορίες ώστε να δείξει αμφίπλευρα τα γεγονότα και τις εξελίξεις στη ζωή του Αρχιεπισκόπου και συγκροτεί ένα κείμενο άξιο προσοχής. Οι προσφυγές στον ΟΗΕ για αυτοδιάθεση, ο αγώνας της ΕΟΚΑ κατά των Άγγλων με τις προδοσίες που βίωσε και με τον τρόπο εφοδιασμού του με όπλα, η οργάνωση ΚΑΡΗ, η προδοσία του «Σειρήν», η τριμερής Διάσκεψη του Λονδίνου το 1955, οι εξορίες, οι εναλλαγές από Αυτοδιάθεση σε Ένωση, οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, η ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφονται με διαφάνεια και πληρότητα και ταυτόχρονα ζωντανεύουν μέσα από τις σελίδες ο Τζον Χάρτινγκ, ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής, ο Νίκος Κρανιδιώτης και άλλοι.

Γιατί δεν τολμάει ακόμη κανείς να επικρίνει τον Μακάριο; Γιατί και πώς υποφέρει η Κύπρος από τις καταστροφικές συνέπειες της Προεδρίας του; Τι πραγματικά συνέβη τη δεκαετία του 1950 στην ευρωπαϊκή διπλωματική κονίστρα με αφορμή την περίπτωση της Κύπρου; Ποιος ήταν πραγματικά ο Μακάριος, πού έκανε λάθη, πώς επηρέασε την ιστορία του τόπου του; Ο Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος καταγράφει με οξύνοια και αντικειμενικότητα την πορεία που ακολούθησε μεταξύ των ατομικών φιλοδοξιών και των εθνικών ονείρων μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του Νησιού της Αφροδίτης. Φωτογραφικό παράρτημα, πηγές, βιβλιογραφία, προσωπικές γνώμες επιφανών ανθρώπων για τη σημαντική αυτή μορφή της Κύπρου συμπληρώνουν τη μελέτη.

Βιβλίο Πίσω απ’ τη βιτρίνα 
Συγγραφέας Λένα Τερκεσίδου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στις 22 Ιουλίου 1974 οι Τούρκοι εισβάλλουν στην Κύπρο και δίνεται απόρρητη εντολή να σταλεί ελληνική στρατιωτική δύναμη στη Λευκωσία. Μια σειρά από λάθη όμως θα στοιχίσουν ακριβά σε ανθρώπινες ζωές, με αποτέλεσμα ο Θανάσης Ζαφειρίου να είναι ο μόνος επιζών από την πτώση του αεροσκάφους Noratlas που καταρρίφθηκε κατά τη διάρκεια της εισβολής λίγο πριν προσγειωθεί στη Λευκωσία. Κάποια αεροπλάνα κατάφεραν να προσγειωθούν, κάποια άλλα καταστράφηκαν. Ο καταδρομέας Ζαφειρίου έπεσε από το φλεγόμενο αεροσκάφος κι έμεινε ανάπηρος, ήταν όμως ο μόνος επιζών από το δικό του αεροπλάνο και δυστυχώς μας αποχαιρέτησε τον Σεπτέμβριο του 2016. Η Λένα Τερκεσίδου τον γνώρισε από κοντά κι εμπνεύστηκε το νέο της μυθιστόρημα. Το βιβλίο μάς εισάγει απευθείας στις συνθήκες αβεβαιότητας που υπήρχαν στο Μάλεμε της Κρήτης από όσους υπηρετούσαν στην Α΄ Μοίρα Καταδρομών μετά το πραξικόπημα της χούντας κατά του Μακάριου στις 15 Ιουλίου 1974. Ο Θεόφιλος Ιωάννου, ο ήρωας που απεικονίζει τον πραγματικό Θανάση Ζαφειρίου, αμέσως μετά συμμετέχει μαζί με τους υπόλοιπους στην άκρως απόρρητη αποστολή μεταφοράς στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας και η συγγραφέας καταγράφει με συναρπαστικό τρόπο τις ετοιμασίες, τους κωδικούς, τις συνθήκες πτήσης, το μοιραίο λάθος, το χάος που επικρατούσε στον στρατό εν όψει του πολέμου με την Τουρκία, παρατηρεί με διεισδυτικότητα τα συναισθήματα παιδιών που υπηρετούσαν την πατρίδα τους κι από τη μια στιγμή στην άλλη, χωρίς σωστό σχεδιασμό και προετοιμασία, τα στέλνανε σε πραγματικές συνθήκες πολέμου! Ο Θεόφιλος ζει σ’ ένα χωριό του Λαγκαδά και δοκίμασε την τύχη του σε διάφορες δουλειές στην Αθήνα και στην Κρήτη πριν καταταγεί στα τέλη του 1973 στα ΛΟΚ και θεωρεί τιμή του αυτές τις υπηρεσίες που προσφέρει στην πατρίδα του.

Παράλληλα γνωρίζουμε τη Δάφνη, την κοπέλα του που συνάντησε ο Θεόφιλος στην Αθήνα και ξεκίνησαν μια τρυφερή και δυνατή σχέση, και τις παρέες της: τη φίλη της, τη Μαρίνα, που έχει μια προβληματική σχέση με τον Μάνθο, τον Φώντα, την πρώτη αγάπη της Δάφνης που πηγαινοέρχεται από την Αγγλία όπου σπουδάζει, την Ντιάνα που επιτέλους ήρθε στην Ελλάδα από την Αμερική τα Χριστούγεννα του 1967 για να γιορτάσει τα γενέθλιά της με τους κοινούς τους φίλους κι αυτές οι ιστορίες αντιδιαστέλλονται με τις σκοτεινές σελίδες των τουρκικών επιχειρήσεων Αττίλας Ι και ΙΙ. Πώς γνωρίστηκε η Δάφνη με τον Θεόφιλο, πόσο δύσκολη είναι η συμβίωση με την τοξική μητέρα της που ξεχώριζε τις δυο της κόρες, με τη Δάφνη να γεύεται όλες τις τιμωρίες, το ξύλο και τη λεκτική κακοποίηση από μεριάς της, ενώ κι ο πατέρας της δεχόταν πυρά από τη γυναίκα του με το παραμικρό. Σκληρές καταστάσεις δηλαδή από τις οποίες η Δάφνη ονειρεύεται να φύγει μακριά είτε ως εργαζόμενη είτε ως παντρεμένη. Παράλληλα, με ενδιαφέρουσες παρένθετες ιστορίες από το οικογενειακό παρελθόν της Δάφνης ταξιδεύουμε στον Πόντο και στη Ρωσία που μάτωνε από τον εμφύλιο του 1919, στα σκοτεινά νερά του Αιγαίου κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και σε άλλα σημεία που εμπλουτίζουν τη ροή της αφήγησης ενώ οι καβγάδες των γονιών της Δάφνης και η κτητικότητα και η παθητική ζήλεια του Μάνθου απέναντι στη Μαρίνα δίνουν αφορμή στη συγγραφέα να καταγράψει τις δύσκολες ψυχολογικές καταστάσεις όσων βιώνουν τέτοιες σχέσεις, να ζωντανέψει με ενάργεια τα συναισθήματα που δημιουργούνται σε αυτές τις καταστάσεις, να δώσει κάποιες καλυμμένες συμβουλές, να δείξει τις συνέπειες στην ψυχολογία των θυμάτων και πολλά άλλα.

Να όμως που η Δάφνη γνωρίζει τον Κίμωνα στο Λουτράκι κι αρχίζει να μπαίνει σε σκέψεις, κάτι η εξ αποστάσεως σχέση με τον Θεόφιλο, κάτι ο διαφορετικός σε χαρακτήρα και συμπεριφορά Κίμωνας, την αναγκάζουν να βυθιστεί σ’ έναν κυκεώνα σκέψεων και αμφιβολιών. Κι όταν στις ζωές τους μπαίνει η εισβολή στην Κύπρο τα αισθήματα μπαίνουν στην άκρη μέχρι να εντοπιστεί ο Θεόφιλος νεκρός ή ζωντανός. Από κει και πέρα το μυθιστόρημα απογειώνεται με διαρκείς ανατροπές, μοιραίες και ίσως αμετάκλητες αποφάσεις και κυρίως με μια πορεία ζωής που δείχνει δύναμη, ενάργεια, αποφασιστικότητα και αγάπη. Παράλληλα, τα ιστορικά γεγονότα παρατίθενται συνοπτικά κι επιγραμματικά, εμπλουτίζονται με αυθεντικούς τίτλους ειδήσεων και ραδιοφωνικές ομιλίες και στηλιτεύονται τα πάντα, από το φιάσκο της επιστράτευσης στην Ελλάδα, το καλά οργανωμένο τουρκικό σχέδιο που βρήκε πραγματικό χάος και ασυνεννοησία από ελληνικής πλευράς και πέτυχε, ως τον επίσημο ισχυρισμό πως πρόκειται για άσκηση και όχι για εισβολή. Είναι ένα σκληρό και τρυφερό ρομανικό μυθιστόρημα που παντρεύει ιδανικά τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα και μου σύστησε ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες.

Βιβλίο Υπάρχουν στον Παράδεισο άσπρα γιασεμιά; 
Συγγραφέας Μαρία Πιερή-Στασίνου
Εικονογράφος Αποστόλης Ιωάννου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Πιερή Στασίνου γράφει μια τρυφερή και διασκεδαστική περιπέτεια για παιδιά από 8 ετών και πάνω γεμάτη μυστήριο, αγωνία και γνήσια συναισθήματα. Ο Αλέξανδρος, μέσω πρωτοπρόσωπης αφήγησης, συστήνεται στους μικρούς αναγνώστες με ειλικρίνεια και δε διστάζει να «τσαλακωθεί». Έχει χιούμορ και καταλαβαίνει πως δημιουργεί προβλήματα στην αγαπημένη του μητέρα, όμως δεν μπορεί να σταματήσει τη συνήθειά του να αδιαφορεί για το διάβασμα και να επιδίδεται σε ατέλειωτες βόλτες και σκανταλιές. Μόλις το γειτονικό σπιτάκι μονοπωλεί το ενδιαφέρον του, καταφέρνει με τον τρόπο του να τραβήξει την προσοχή τριών συμμαθητών του πάνω στο μυστήριο αυτό κι έτσι αρχίζουν μια σειρά από έρευνες. Πώς κερδίζει έναν έναν τους συμμαθητές του ο Αλέξανδρος και τους βάζει στο κόλπο, πώς περνάνε από την μπακάλισσα στον περιπτερά κι από κει στον παπά, τι ερωτήσεις κάνουν, με ποια μέθοδο βρίσκουν απαντήσεις, μόνο και μόνο για να δημιουργηθούν νέες ερωτήσεις, όλα αυτά καταγράφονται με χιούμορ αλλά και σοβαρότητα στο πρωτότυπο αυτό μυθιστόρημα. Η εικονογράφηση του Αποστόλη Ιωάννου είναι λεπτομερής και ρεαλιστική. Ζωντανεύει τις χαρακτηριστικότερες σκηνές του βιβλίου ενώ πολλές φορές οι εκφράσεις του προσώπου, οι κινήσεις των ηρώων και το όλο στήσιμο μου θύμισαν τα υπέροχης αισθητικής manga. Τα παιδιά έχουν το καθένα τον δικό του τύπο και η γειτονιά ζωντανεύει με ενδιαφέρουσες σκηνές.

Μπορεί η κεντρική ιδέα να στρέφεται γύρω από την τουρκική εισβολή του 1974 αλλά υπάρχουν ελάχιστα ιστορικά γεγονότα, ικανά πάντως να τραβήξουν την προσοχή των παιδιών και να εγείρουν το ενδιαφέρον τους για να ψάξουν σε άλλες πηγές για περισσότερα, μόνο και μόνο για να δώσουν την αφορμή στα παιδιά να λύσουν το μυστήριο του σπιτιού και να κατανοήσουν πολύ καλά τι σημαίνει αλληλεγγύη, σεβασμός, φιλία, δοτικότητα, αγάπη και αλληλοϋποστήριξη. Η γειτονιά θα βρει έναν απρόσμενο συνεκτικό δεσμό και οι ένοικοι θα έρθουν κοντά με αφορμή ένα τραγικό γεγονός. Η Λητώ, ο Λούης, ο Χαράλαμπος και ο Αλέξανδρος δέχονται μιαν απρόσμενη βοήθεια από τον σκυλάκο Μπίλι και όλοι μαζί δημιουργούν μια αξέχαστη παρέα που καταφέρνει να δώσει απαντήσεις σε καίριες ερωτήσεις και να γεμίσει από πρωτόγνωρα συναισθήματα για μια μυστηριώδη φιγούρα που τριγυρίζει τις νύχτες μες στις σκιές. «Υπάρχουν στον Παράδεισο άσπρα γιασεμιά»; Τι ρόλο παίζουν αυτά τα λουλούδια στην ιστορία; Πώς θα καταφέρουν τα παιδιά, χάρη σ’ ένα μυστηριώδες σπίτι, να φέρουν στο φως κρυμμένες αλήθειες και να ενώσουν τη γειτονιά σα μια μεγάλη οικογένεια; Τρυφερό, συγκινητικό, αληθινό και άκρως ρεαλιστικό, το μυθιστόρημα της Μαρίας Πιερή Στασίνου με κέρδισε από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Μέσ’ από τις θάλασσες
Συγγραφέας Στέλλα Ρωτού
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Γκοβόστης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα σταθώ ιδιαίτερα στο «Η τύχη του χρυσοπράσινου φύλλου», με το οποίο καλωσορίζει η συγγραφέας τον αναγνώστη. Πρόκειται για μια κραυγή αγωνίας για την ελληνικότητα της Κύπρου με αφορμή το αιματοβαμμένο 1974. Χωρίς συγκεκριμένη πλοκή, χωρίς να κατονομάζει τους χαρακτήρες και βασισμένη σε βιβλιογραφία, η κυρία Ρωτού ζωντανεύει παραστατικά με τεκμηριωμένα παραδείγματα τις τάσεις αφελληνισμού του νησιού που ύμνησε με το ομότιτλο τραγούδι ο Μίκης Θεοδωράκης σε στίχους Λεωνίδα Μαλένη και τάσσεται κι εκείνη στο πλάι όσων είναι έτοιμοι να αντιδράσουν για να προασπίσουν την πατρίδα τους ενάντια στην τουρκική προπαγάνδα.

Με τον ίδιο τρόπο, με παρομοιώσεις και λογοτεχνικά παιχνίδια, ξεδιπλώνεται ο ίδιος πόνος μέσα από την ιστορία του Αχμέτ και του Αντρέα που συναντιούνται στην «Πράσινη Γραμμή», όπως λέγεται το διήγημα. Το νησί της Κύπρου παρομοιάζεται με το άγαλμα της Αφροδίτης που κρύβεται στην αγκαλιά του Πενταδάκτυλου γεμάτη αγωνία για το μέλλον και πληγές που πυορροούν! «Κι αυτός ο διαμελισμός του προκαλεί φριχτούς πόνους… Ασυναίσθητα αγγίζει με το δεξί χέρι ένα ένα τα δάκτυλα του αριστερού χεριού του. Μετράει ξανά και ξανά… Μα τι γίνεται εδώ Από πότε έπαψε να είναι αρτιμελής; Από τότε που η Αγγλιδούλα φίλη του του έκλεινε πονηρά το μάτι» (σελ. 20-21).Μα τι υπέροχες μεταφορές και παραλληλισμοί και πόσο έξυπνα εντεταγμένοι στην καθαυτή ιστορία!

Στη «Διαφορά του ανθρώπου» τονίζεται με συγγραφική πρωτοτυπία ότι όλοι έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και ότι, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική πεποίθηση, «Σημασία έχει ο άνθρωπος. Σημασία έχει τι κάνει για να έχει δικαίωμα να λέγεται άνθρωπος» (σελ. 35). Με ακόμη πιο σπαρακτικό τρόπο τονίζει αυτήν της τη σκέψη η συγγραφέας όταν γράφει στο «Σήμα κινδύνου» τις περιπέτειες ενός κοριτσιού που επέζησε από ένα βυθισμένο σκάφος λαθρομεταναστών: πόση αναλγησία έχουν οι δουλέμποροι και πόσο αθώοι είναι οι άνθρωποι που αναζητούν ένα κομμάτι χώμα να το βαφτίσουν πατρίδα και να ζήσουν ήσυχοι και ασφαλείς. Το ίδιο δακρύζει η συγγραφέας και στο «Πρίμα μπαλαρίνα», μιας και οι απαρχές της ηρωίδας της βρίσκονται στη δίνη του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, όμως καταφέρνει με τη γραφή της να βγάλει κάτι θετικό: τη χαρά και την ικανοποίηση που σβήνουν τις χιλιάδες ώρες προβών και σωματικής καταπόνησης όταν ανεβαίνει η αυλαία!

«Μεσ’ από τις θάλασσες» λοιπόν ξεπροβάλλει μια διακριτική, στέρεη και πολλά υποσχόμενη φωνή που έχει ποικιλία λεξιλογίου, ικανότητες για αρμονική σύμπλευση του ρεαλισμού με το φαντασιακό, λιτούς διαλόγους, συναίσθημα και βαθιά νοήματα. Αξιόλογα όλα τα κείμενα της συλλογής αυτής, με ταξίδεψαν στη μακρινή Κύπρο και με συντρόφεψαν αξιοπρεπώς!

Βιβλίο «…Τον τόπο που γεννήθηκες δεν θα τον ξεχάσεις ποτέ»
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο (υποστηριγμένο από τις εκδόσεις Τσουκάτου και από τον Σύλλογο Ελλήνων Απελαθέντων εκ Τουρκίας) περιέχει οκτώ μαρτυρίες απελαθέντων Κωνσταντινουπολιτών που τις συνοδεύει εύσχημα και επιστημονικά τεκμηριωμένα, με παραπομπές και βιβλιογραφία, μια κατατοπιστική και περιεκτική εισαγωγή για τα τρία διαδοχικά στάδια απέλασης του ελληνικού στοιχείου από την Πόλη: οι άτυπες πιέσεις του 1931, μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης, η επιβολή του περίφημου Φόρου Περιουσίας του 1942-1943 και τα Σεπτεμβριανά του 1955, οπότε φτάνουμε και στην κορύφωση του σχεδίου των τουρκικών υπηρεσιών, τις απελάσεις του 1964, με αφορμή τα γεγονότα στην Κύπρο.

Μέσα από τις μαρτυρίες ξεπηδάνε ιστορικές και προσωπικές αναμνήσεις, στιγμές πίκρας και ξεριζωμού, προδοσίας και αγωνίας, κομπιάσματα, παύσεις κατά τη διάρκεια της συνέντευξης που σημαίνουν πολλά, πάρα πολλά. Τα κείμενα συνοδεύονται από φωτογραφίες των ανθρώπων που έφτασαν στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, με ελάχιστα πράγματα στα χέρια τους και αβάσταχτες αναμνήσεις και απορίες στο μυαλό τους. Τα δημοσιεύματα της εφημερίδας «Ο Πολίτης», που ολοκληρώνουν τα κείμενα, τονίζουν τη θέση και την υποστήριξη που έδινε η εφημερίδα στα βάσανα των απελαθέντων και τις κινήσεις που γίνονταν για τη διευθέτηση των περιουσιών αυτών των ανθρώπων. Το βιβλίο είναι ένα σημαντικό συμπλήρωμα στην τραγική ολοκλήρωση του ξεριζωμού των Κωνσταντινουπολιτών.

Βιβλίο Οι τελευταίοι εξόριστοι της Κωνσταντινούπολης
Τίτλος πρωτοτύπου İstanbul’un Son Sürgünleri
Συγγραφείς Hülya Demir, Ridvan Akar
Μεταφραστές Γιάννης Τοπτσόγλου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η απέλαση των Ρωμιών «μαγειρευόταν» ήδη από το 1944, οπότε και ετοιμάστηκε σχετική έκθεση περί μειονοτήτων, μέσα στο γενικότερο κλίμα που ενέπνεε ο ναζισμός, Ο επικεφαλής της κυβέρνησης που αποφάσισε την απέλαση των Ρωμιών το 1964 και ο ηγέτης της χώρας όταν ετοιμαζόταν η σχετική έκθεση το 1944 είναι το ίδιο πρόσωπο! Οι συγγραφείς στο βιβλίο καταγράφουν το χρονικό των απελάσεων βήμα προς βήμα: αίτια και επιπτώσεις, πισώπλατες μαχαιριές και επίσημη πολιτική. Εμπόδιο στην έρευνά τους ήταν η άρνηση των συνεντευξιαζόμενων απελαθέντων να δημοσιευτεί το όνομά τους «για να μη βρουν κανένα μπελά» (το βιβλίο ετοιμαζόταν περίπου το 1992).

Το βιβλίο χωρίζεται σε ευδιάκριτες ενότητες και συμπληρώνεται με την απαραίτητη βιβλιογραφία. Οι συγγραφείς ξεκινάνε με τα γεγονότα στην Κύπρο, που πυροδότησαν το μίσος για κάθε Ρωμιό στην Πόλη, περιγράφουν τις εξελίξεις πριν από την απόφαση της απέλασης και φτάνουμε στην καταγγελία της σύμβασης του 1930, κάτι που ανοίγει το δρόμο για την απέλαση των Ελλήνων. Δίνονται πολλές πληροφορίες, όλες τεκμηριωμένες, κυρίως μέσα από τις τουρκικές εφημερίδες της εποχής. Στο τέλος της έρευνας παρατίθενται μαρτυρίες-συνεντεύξεις από έναν απελαθέντα, έναν Ρωμιό δημοσιογράφο, έναν Έλληνα καθηγητή, τον Τούρκο υπουργό Εργασίας Μπουλέντ Ετσεβίτ και τον Πρόεδρο τότε της Εθνικής Τουρκικής Φοιτητικής Ένωσης Γιουκσέλ Τσενγκέλ για να υπάρχει πληρέστερη εικόνα των νοοτροπιών και των αντιλήψεων και να βγάλει ο αναγνώστης τα δικά του συμπεράσματα.

Οι συγγραφείς δεν παίρνουν πουθενά μέρος στην έρευνά τους, δεν καταδικάζουν καμία από τις δυο πλευρές, απλώς παραθέτουν τα γεγονότα όσο γίνεται πιο διαπιστωμένα και διασταυρωμένα. Σκοπός τους είναι να εξετάσουν την επίσημη ιστορία και να μην αποοσιωπήσουν όλα όσα συνέβησαν, ειδικά για ένα τόσο καίριο ζήτημα που ακόμη το 1992 ήταν παρθένο από θέμα μελέτης και έρευνας. «Αυτό που έχει περισσότερο ανάγκη η αδελφοσύνη των λαών είναι η ειλικρίνεια». Άτυπη συνέχεια του βιβλίου είναι το «Τον τόπο που γεννήθηκες δεν θα τον ξεχάσεις ποτέ», όπου παρατίθενται οι εμπειρίες και οι απόψεις διάφορων απελαθέντων Ρωμιών και τα συναισθήματά τους.

Βιβλίο Αργός χορός
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω με θέμα την τραγωδία της Κύπρου το 1974 και με κέρδισε αρκετά. Μέσα από την ιστορία της Σοφίας περνά όλη η ιστορία της Κύπρου από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Επανάσταση κατά των Άγγλων, κρίσιμα στάδια των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ο πρώτος διωγμός το 1964, η Χούντα, ο Αττίλας Ι και ΙΙ. Με φόντο αυτά τα ιστορικά γεγονότα η Σοφία μεγαλώνει, γίνεται πιο δυνατή, πιο αυστηρή με τον εαυτό της και πιο χαλαρή με τα παιδιά της. Μεγαλωμένη σε ένα αυστηρό περιβάλλον γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του Σωτήρη αλλά οι γονείς της τον απορρίπτουν ως γαμπρό. Η Σοφία δεν πρέπει μόνο να ξεχάσει αυτόν τον άδολο, γνήσιο και δυνατό έρωτα αλλά και να παντρευτεί για το συμφέρον των γονιών της έναν άντρα που δεν τον ξέρει και δεν τον αγάπησε ποτέ. Χρόνια μετά έρχεται αντιμέτωπη με τον εαυτό της και γράφει αυτές τις σελίδες. Χρόνια μετά θα ξανασυναντήσει τον Σωτήρη γιατί δεν τον ξέχασε ποτέ, γιατί η σκέψη του και η ματιά του τη στοιχειώνει ακόμη, γιατί ξέρει πως αν δε μιλήσουν ύστερα από τόσα χρόνια, οι πληγές δε θα κλείσουν. Άραγε, η Σοφία θα ακολουθήσει επιτέλους την καρδιά της; Θα χορέψει μαζί του το τελευταίο βαλς; Πόσο θα επηρεάσουν την απόφασή της οι αναμνήσεις, οι μελωδίες, η σταθερότητα της οικογένειας που δημιούργησε;

Σε παράλληλο σύμπαν έχουμε την αφήγηση του Αλέκου, οπότε η συγγραφέας ξεδιπλώνει με όλη της την αγάπη το ενδιαφέρον της, την έγνοια της, την ανησυχία της για το μέλλον των σημερινών παιδιών, στην Κύπρο και γενικότερα, των παιδιών που γεννιούνται με όνειρα και αναγκάζονται να τα θάψουν στο πιο κοντινό παρκάκι. Στηρίζει την αγωνία των νέων παιδιών και με το γράψιμό της δίνει όσο μπορεί περισσότερη αισιοδοξία ότι κάπου, κάπως, κάποτε θα καλυτερέψουν τα πράγματα.

Συγκρίνοντας το τότε με το σήμερα εντοπίζει τις διαφορές και τις ομοιότητες («Αναρωτιέται, αν συνέβαινε κάτι ανάλογο τώρα, πώς θα το αντιμετώπιζε η δική του, καλομαθημένη γενιά; Ίσως η γνώση πως οι πατρίδες εύκολα ξεπουλιούνται χάριν των συμφερόντων, πως είμαστε υποχείρια των μεγάλων δυνάμεων, να μη δώσει το απαιτούμενο κίνητρο να αγωνιστεί με το ίδιο πάθος όπως οι προηγούμενες γενιές…», σελ. 420), ξεχωρίζει τις περιστάσεις και περιγράφει συγκινητικές στιγμές με αφορμή την έκρηξη τον Ιούλιο του 2011 κοντά στη Ναυτική Βάση της Λευκωσίας που προκάλεσε το χαμό αθώων ανθρώπων.

Όπως γράφει η συγγραφέας: «Η γιαγιά σου είδε την απόγνωση που ζεις και πόσο σε επηρέασαν τα τελευταία γεγονότα και θέλησε μέσα από τη δική της ιστορία να καταλάβεις πως αυτά που συμβαίνουν δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για τον τόπο μας. Διαχρονικά οι άνθρωποι περνούν παρόμοιες καταστροφές και οδύνες και πάντα επιβιώνουν. Θέλησε να σου δώσει ένα μάθημα ζωής, γλυκέ μου. Σου έδωσε ερεθίσματα για να παλέψεις» (σελ. 150).

Ένα συγκινητικό, τρυφερό, αληθινό, αισιόδοξο, μεστό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που δεν πρέπει να χάσετε. Ένα μυθιστόρημα για την Αμμόχωστο και για τη Σοφία: «-Τι σκέφτεσαι, γιαγιά;-Την Αμμόχωστο, αγόρι μου, γιατί είναι κι αυτή σαν κι εμένα! Γυναίκα που κουβαλάει έναν κρυφό πόνο στην καρδιά και περιμένει ακούραστη μες στα χρόνια τον παλιό έρωτα να χτυπήσει ξανά την πόρτα της», σελ. 540).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η καρδιά έχει το χάρισμα να ανοιγοκλείνει σαν ακορντεόν και κάθε φορά ξεφυσά άλλον ήχο, πότε χαρούμενο και πότε πονεμένο» (σελ. 293).

«Ήταν Αύγουστος του 1964, όταν τούρκικα αεροπλάνα βομβάρδισαν το νησί…Από εκείνη τη μέρα, και για χρόνια μετά, τα μάτια μας δεν σφράγιζαν τον ύπνο, κοιμόμασταν με μάτια ορθάνοιχτα, να διαφεντεύουμε στο σκοτάδι τους δράκοντες που δεν προμηνούν την άφιξή τους» (σελ. 298).

«Προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του πως αυτό το χαρτί θα είναι το διαβατήριό του στη ζωή. Όχι γιατί θα του το αναγνωρίσει κάποιος και θα του αποδώσει αξία, αυτά δεν γίνονται στην εποχή που ζούμε. Κανείς δεν αναγνωρίζει τίποτε σε κανέναν, απ’ το φόβο μην υπάρξει κανείς καλύτερος από τον ίδιο. Όμως γι\’ αυτόν η βράβευση θα του δώσει τη χαμένη πίστη στον εαυτό του.» (σελ. 313-314).

Βιβλίο Η Ανατολή
Τίτλος πρωτοτύπου The Sunrise
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Victoria Hislop είναι και πάλι στα χέρια μας, με άλλη μια ιστορία ελληνικού ενδιαφέροντος, σε γενικές γραμμές καλογραμμένη και γεμάτη αγωνία, συναισθήματα, βιώματα, καταστάσεις και αληθινούς χαρακτήρες. Ο Σάββας Παπακώστας είναι μεγαλο-επενδυτής και χτίζει την «Ανατολή», το καλύτερο και ακριβότερο ξενοδοχείο της Κύπρου, αφήνοντας το night club του ξενοδοχείου “Claire de Lune” στα ικανά χέρια του Μάρκου Γεωργίου. Στο ξενοδοχείο εργάζονται και μέλη της οικογένειας Οζκάν ενώ η σύζυγος του Σάββα, Αφροδίτη, ρίχνει όλη της την ενέργεια, τον ενθουσιασμό και τις ιδέες στη διακόσμηση του ξενοδοχείου. Ένα πάθος αρχίζει να ξεπηδάει ανάμεσα στον Μάρκο και την Αφροδίτη ενώ οι γιοι του Χαλίτ και της Εμινέ Οζκάν αρχίζουν να επηρεάζονται από την τουρκική προπαγάνδα για τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στο νησί.

Τα πάντα ανατρέπονται τον Ιούλιο του 1974, τα όνειρα γκρεμίζονται, η ιεράρχηση των αξιών αλλάζει και τώρα αντί για πλούτο οι εύποροι της πόλης αναζητούν την επιβίωση. Ο Σάββας και η Αφροδίτη φεύγουν μακριά από την πόλη που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και αγάπησαν, οι Γεωργίου και οι Οζκάν παγιδεύονται στην εγκαταλειμμένη πόλη. Τι θα απογίνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Θα τους εντοπίσουν οι Τούρκοι στρατιώτες που προελαύνουν στην Αμμόχωστο και την περιφράσσουν με συρματόπλεγμα;

Η συγγραφέας έχει εκπλήξεις και ανατροπές στην αφήγησή της, με μεγαλύτερη την περίπτωση του Μάρκου Γεωργίου, που δεν περίμενα ότι η ιστορία του θα εξελισσόταν έτσι! Έχουμε έναν έρωτα που δεν πρόλαβε να ανθίσει στις πραγματικές του διαστάσεις, ούτε οι ερωτευμένοι αντιμετώπισαν τις συνέπειες των επιλογών τους, αντίθετα, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου η ιστορία επικεντρώνεται στην επιβίωση των δύο οικογενειών και στο κρυφτό που παίζουν καθημερινά με τους Τούρκους στρατιώτες. Ομολογώ ότι έχουμε υπερβολικά πολλές συμπτώσεις και πολύ έντονο το στοιχείο της καλοτυχίας: κατ’ εμέ δεν είναι δυνατόν δέκα περίπου άτομα να ζήσουν επί ένα χρόνο κλειδαμπαρωμένοι στα σπίτια τους χωρίς να τους ενοχλήσουν οι στρατιώτες! Επίσης το ξενοδοχείο Ανατολή, με τις αμέτρητες ποσότητες τροφίμων, τα τεράστια δωμάτια, τον υπερβολικό αριθμό σεντονιών και πετσετών και φυσικά ογκώδεις τσιμεντένιους τοίχους και πολύ καλή περιφρούρηση από αδιάκριτα βλέμματα, πολύ βολικά προσέφερε καταφύγιο σε αυτούς τους ανθρώπους για ένα μεγάλο διάστημα, κατά το οποίο συμβαίνουν ριζικές αλλαγές στις ζωές των ηρώων. Δε νομίζω ότι ένα τέτοιο μεγαθήριο θα άφηνε αδιάφορο τον κατακτητή!

Στα πλεονεκτήματα του βιβλίου η ανατριχιαστική περιγραφή της πόλης-φάντασμα μετά το 1974. Λες και περπάτησε η ίδια η συγγραφέας εκεί, ένιωθα να διαβάζω για τις λεηλασίες και τις καταστροφές των καταστημάτων στο Πέραν της Κωνσταντινούπολης το 1955. Ερημιά, εγκατάλειψη, αγριόχορτα, αρουραίοι, λεηλατημένα μαγαζιά, σκοτάδι και αβεβαιότητα.

Μου κάνει επίσης εντύπωση που έχω ακούσει πολλά αρνητικά σχόλια για το βιβλίο, σύμφωνα με τα οποία η συγγραφέας ρίχνει το δίκιο στους Τουρκοκύπριους ή ολοφάνερα τάσσεται συμπαθούσα απέναντι στην οικογένεια Οζκάν κλπ. Δεν είμαι ιστορικός αλλά με τις ελάχιστες γνώσεις που έχω δε βρήκα ιστορικές ανακρίβειες και πουθενά δε βρήκα έντονο και αμφισβητούμενα μεγάλο ποσοστό συμπάθειας προς τους Τουρκοκύπριους. Και οι δύο οικογένειες φωτίζονται εξίσου, και οι δύο οικογένειες πενθούν νεκρούς και αγνοούμενους και οι Έλληνες και οι Τούρκοι διέπραξαν κατά καιρούς βιαιότητες, αυτό είναι ευρέως γνωστό και αποδεκτό. Από την άλλη, μήπως η συγγραφέας έχει γράψει ένα ιστορικά τεκμηριωμένο κείμενο αλλά βασίζεται στο θυμικό και ελπίζει να παρασύρει τη νοοτροπία του αναγνώστη προς τα βάσανα των Τουρκοκυπρίων και όχι των δικών μας; Όχι, με μαστοριά και ουδετερότητα, φωτίζονται εξίσου και οι δύο οικογένειες στο βιβλίο αυτό και πουθενά δεν εντόπισα μεροληψία.

Έτσι λοιπόν, αν εξαιρέσουμε τις πολλές συμπτώσεις και μια κάποια βιασύνη στο σκιτσάρισμα των χαρακτήρων και μια ημιτελή εικόνα στην εξέλιξή τους, «Η Ανατολή» είναι καλογραμμένη και ο πανέξυπνος χειρισμός της πλοκής δε θα αφήσει τον αναγνώστη να κλείσει το βιβλίο αν δε φτάσει στην τελευταία σελίδα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Όταν πεθαίνει κάποιος που αγαπάμε, δεν έχει σημασία ποιοι είμαστε. Ο πόνος είναι ακριβώς ο ίδιος, εξίσου αβάσταχτος» (σελ. 123).

«Η Κύπρος ήταν σαν αμπελόφυλλο, που όταν το κρατούσες στην παλάμη σου έδειχνε καταπράσινο και αδιαφανές, αλλά όταν το κρατούσες κόντρα στο φως έβλεπες νεύρα να το διατρέχουν» (σελ. 158).

Βιβλίο Ανέβας και κατέβας
Συγγραφέας Γεώργιος Χαριτωνίδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα κείμενο που σε τραβάει από την πρώτη στιγμή με το γρήγορο γράψιμο και τον παραλληλισμό του σήμερα με τις πρώτες μέρες της μεταπολίτευσης που ο συγγραφέας ήρθε στην Ελλάδα από την Κύπρο. Μικρές ψηφίδες, μελαγχολία και χιούμορ, αισιοδοξία και αγωνία για το αύριο, όλα είναι εδώ με τη διεισδυτική ματιά ενός πρόσφυγα από την Κερύνεια. Οι βόλτες του στην Αθήνα επί τη ευκαιρία κάποιων περιστατικών ολοζώντανες , μου δείχνουν μια άλλη γωνία από την πόλη που αγαπώ. Και αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα ήταν που ο συγγραφέας αγαπάει κι εκείνος το καταπληκτικό καφέ δίπλα στο Χίλτον, το L’ arrete du temps, που είναι από τα αγαπημένα μου στέκια! Σκληρές οι εικόνες από την εισβολή στην Κύπρο, γλυκόπικρη η καθημερινότητα στην Αθήνα που αλλάζει σε μια εποχή που όλα ανατρέπονται! Και να θυμάστε, ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει!