Εβραίοι – Πανος Τουρλης https://www.vivliokritikes.com Βιβλιοκριτικές Wed, 20 Aug 2025 14:29:52 +0000 en hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.7.3 https://www.vivliokritikes.com/wp-content/uploads/2019/12/cropped-black-white-computer-icons-book-png-book-icon-32x32.jpg Εβραίοι – Πανος Τουρλης https://www.vivliokritikes.com 32 32 «Ο κήπος των μικρών θεών», της Σοφίας Βόικου, εκδ. Ψυχογιός https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%ba%ce%ae%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%cf%8e%ce%bd-%ce%b8%ce%b5%cf%8e%ce%bd-%ce%b2%ce%bf%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%85/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bf-%25ce%25ba%25ce%25ae%25cf%2580%25ce%25bf%25cf%2582-%25cf%2584%25cf%2589%25ce%25bd-%25ce%25bc%25ce%25b9%25ce%25ba%25cf%2581%25cf%258e%25ce%25bd-%25ce%25b8%25ce%25b5%25cf%258e%25ce%25bd-%25ce%25b2%25ce%25bf%25ce%25b9%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2585 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%ba%ce%ae%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%cf%8e%ce%bd-%ce%b8%ce%b5%cf%8e%ce%bd-%ce%b2%ce%bf%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%85/#respond Wed, 20 Aug 2025 14:29:02 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=16016 Εκείνος φτάνει στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, εκείνη τον φωτογραφίζει για την αρραβωνιαστικιά του. Και στο βλέμμα του αυτή η καταραμένη λάμψη, που έρωτα τη λένε. Μόνο που δε σκεφτόταν τη μέλλουσα γυναίκα του, τη φωτογράφο αντίκριζε.

Βιβλίο Ο κήπος των μικρών θεών 
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σοφία Βόικου μας ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αιώνα για να μας τη συστήσει σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια, να μας περπατήσει από τη λεωφόρο Νίκης, πρώην Μπεγιάζ Κουλέ, ως τα χέρσα χωράφια του Ζέιτενλικ που γεμίζουν με τους Γάλλους στρατιώτες του Σαράιγ εν τω μέσω του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Μια πολυπολιτισμική πόλη που φιλοξενεί ένα πολύχρωμο ανθρώπινο μελίσσι και αλλάζει συνεχώς ώσπου τελικά ο πόλεμος τη μετατρέπει «από Ιερουσαλήμ σε ερωτική πόλη», γεμάτη πόρνες λογιών λογιών στις οποίες ξεδίνουν οι ξένοι φαντάροι ξεγλιστρώντας από τα στρατόπεδά τους (παρήχηση του ξ, ξέρω). Μια πόλη που σύντομα θα περιέλθει και τυπικά στη δικαιοδοσία του Σαράιγ όσο η Αθήνα καμαρώνει για την ουδετερότητά της στον πόλεμο, τόσο γεμάτη ασωτία που ίσως γι’ αυτό να την τιμώρησε ο Θεός με την πυρκαγιά του 1917. Ιδού τα χίλια της πρόσωπα: «από τη μια ήταν ένα τεράστιο περιχαρακωμένο στρατόπεδο, την άλλη άντρο κατασκόπων, την επομένη ένα ξέφρενο μπαλ μασκέ και την παράλλη ένα εμπορικό αλισβερίσι» (σελ. 113).

Σε αυτό το μέρος ξεμπαρκάρει ο Στεφάν με τη φάλαγγά του. Περιζήτητος γαμπρός στην Μπουρζ, κατάφερε να ρίξει πολλές γυναίκες στο κρεβάτι του, ώσπου η μητέρα του αποφασίζει να τον παντρέψει, μόνο που μετά τον αρραβώνα του ξεσπάει ο Μεγάλος Πόλεμος κι έτσι ο Στεφάν στρατολογείται. Από την Καλλίπολη στη Θεσσαλονίκη, δυο εντελώς διαφορετικοί προορισμοί, η κόλαση από τη μια με το αίμα, τις πληγές, τη βρώμα, το καρτέρι του θανάτου και ο παράδεισος από την άλλη. Στρατοπεδεύουν στο Ζέιτενλικ, στα περίχωρα, σ’ έναν χέρσο τόπο που καθημερινά υποδέχεται και νέους ξένους στρατιώτες, όπου στήνονται μικρές πολιτείες που προδίδουν την εθνικότητα των προσωρινών ενοίκων τους. Στο πλάι του Στεφάν, είναι ο καλός του φίλος, ο αναλφάβητος Αντρέ Αρτουά, που δεν έχει κανέναν να του γράψει λόγω αγραμματοσύνης και παρακαλεί τον φίλο του, Στεφάν, να του διαβάζει τα γράμματα της αρραβωνιαστικιάς του, ώστε να ονειρευτεί πως βρίσκεται πίσω στον τόπο του και πως ακούει τη φωνή της μάνας του. Ανατρίχιασα και δάκρυσα όταν τελικά ήρθε γράμμα γι’ αυτόν κι έβαλε τα κλάματα: «-Ποιος πέθανε, Στεφάν; Ποιος;»! Απλός, αυθόρμητος, αφελής και διορατικός: «-Μη σε ξεγελάει η Σαλονίκη, είναι βρομότοπος που θα μας ρουφήξει όλους στη λάσπη του» (σελ. 146).

Αυτό το μελισσολόι παρακολουθεί η Ραχήλ Ναχμία, κόρη επιφανούς φωτογράφου της πόλης, μια νέα κοπέλα, καλόγνωμη με τους πελάτες, που εκστασιάζεται μέχρι να εμφανιστεί η φωτογραφία, αν και ανάβει και κορώνει με την πρώτη ευκαιρία. Λατρεύει το αντικείμενό της, νιώθει μια μικρή θεά όταν εμφανίζει τις πλάκες, αισθάνεται πως άγνωστοι άνθρωποι της αποκαλύπτουν τα πιο μύχια μυστικά τους κι εκείνη έχει τη δύναμη να επεμβαίνει στην εικόνα των άλλων. Η φωτογραφία είναι τέχνη, θέλει δουλειά κι αισθητικό κριτήριο, «μάτι», αφοσίωση, ο φακός δεν αποτυπώνει απλά τους ανθρώπους σαν καθρέφτης, τους ωραιοποιεί «στη μνήμη του χρόνου». Η μητέρα της Ραχήλ, Αλίνα, όμως είναι απογοητευμένη από τον τρόπο που τη μεγαλώνει ο άντρας της, ο Τζέκο, και καταλαβαίνει πως της έχει δώσει μεγάλη ελευθερία, αλλά δεν ξέρει τι να κάνει. Η ζωή τους αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη και συνεχώς: πρώτα η απελευθέρωση, μετά η απόβαση των ξένων δυνάμεων που έφερε έλλειψη προμηθειών και πείνα, στη συνέχεια ο βομβαρδισμός από το ζέπελιν, όλα αυτά γονατίζουν τον κόσμο.

Ο Στεφάν και η Ραχήλ θα γνωριστούν όταν η αρραβωνιαστικιά εκείνου αρχίζει να ζητά επίμονα μια φωτογραφία του, πανικόβλητη από την ιδέα ότι η μορφή του ξεθωριάζει στο μυαλό της. Είναι δύο άνθρωποι με διαφορετικές καταβολές που αλλάζουν χωρίς να το θέλουν όσο προχωράει το μυθιστόρημα, ξεκινάνε αλλιώς κι αλλιώς καταλήγουν ως άνθρωποι ενώ ταυτόχρονα παρακολουθούμε τη μοναξιά και την κατάθλιψη της Εριέττας Φομπούρ πίσω στην Μπουρζ και την οικονομική καταστροφή που επέφερε ο πόλεμος στην περιουσία του τραπεζίτη πατέρα της. Η Ραχήλ πειθαναγκάζεται να παντρευτεί κάποιον που δεν ξέρει, ο Στεφάν κερδίζει την εμπιστοσύνη ενός χειρουργού και μετατίθεται στο φορητό νοσοκομείο ώσπου μια οβίδα θα του καταστρέψει για πάντα τη ζωή. Οι εξελίξεις και οι ανατροπές είναι απανωτές και το κείμενο γεμίζει από υπέροχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «…η θάλασσα έμοιαζε να βράζει και να βγάζει ατμούς σαν να ήταν η κατσαρόλα της νόνας όταν μαγείρευε κοτόπουλο στιφάδο» (σελ. 149). Μάλιστα, βρήκα έξυπνη την κίνηση της συγγραφέως να προχωρήσει γρήγορα αλλά όχι βιαστικά στις ζωές των ηρώων της μετά τη λήξη του πολέμου μέσα από σύντομες πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των χαρακτήρων κι έτσι βουτάμε δίχως ανάσα στο δεύτερο μέρος, όπου η μία έκπληξη διαδέχεται την άλλη και η ιστορία μπαίνει σε νέα μονοπάτια.

Η Σοφία Βόικου έγραψε ένα δυνατό, τρυφερό, συγκινητικό μυθιστόρημα που αποφεύγει τους σκοπέλους των κλισέ και δεν επιβαρύνεται με περιττές ιστορίες και σχοινοτενείς ή αχρείαστες εξελίξεις. Έχουμε έναν απαγορευμένο έρωτα που φυσικά συναντάει εμπόδια, άψογα ψυχογραφήματα ανθρώπων που ζουν την κόλαση του πολέμου και σημαντικές διαχρονικές αλήθειες. Πώς επιβιώνεις σε μια κλειστή κοινωνία ξεχωρίζοντας σαν τη μύγα μες στο γάλα; Πώς αντέχεις να ζεις σε καιρό ειρήνης με κάτι που θυμίζει στον κόσμο τον πόλεμο; Πόσο εύκολα οι άνθρωποι που σε ποθούσαν τώρα σε οικτίρουν; Ο απαγορευμένος έρωτας του Γάλλου αξιωματικού με την Εβραία κοπέλα τινάζει στον αέρα ό,τι απέμεινε κι ύστερα από το φριχτό ατύχημα του Στεφάν η δράση μεταφέρεται στη Γαλλία, όπου από τη μια βλέπουμε τις προσπάθειες του στρατιώτη να ξανακουμπώσει στη ζωή της οικογένειας και του τόπου του, από την άλλη η Ραχήλ καταφέρνει να συνεχίσει το όνειρό της, κάνοντας στην κυριολεξία θαύματα. «Ο κήπος των μικρών θεών» που κατάφερε να δημιουργήσει στο Παρίσι μου έφερε δάκρυα στα μάτια και μου έδειξε πως υπάρχουν άνθρωποι που ανιδιοτελώς μπορούν να σου προσφέρουν τη χαρά. Όταν διασταυρωθούν ξανά οι δρόμοι αυτών των δύο ανθρώπων, τα πάντα θα έχουν αλλάξει γύρω τους και μέσα τους.

«Ο κήπος των μικρών θεών» είναι ένα μυθιστόρημα για τους «κηπουρούς της Θεσσαλονίκης», για τους γενναίους στρατιώτες που πολέμησαν σκληρά στο Μακεδονικό Μέτωπο αλλά τους έμεινε ως στίγμα αυτή η φράση λόγω των ήρεμων πρώτων ημερών στη συμπρωτεύουσα. Ταυτόχρονα, είναι κι ένα διαφορετικό ρομαντικό μυθιστόρημα, με έξυπνο χειρισμό της πλοκής, απρόσμενες εξελίξεις και δυνατές, κινηματογραφικές σκηνές, με τη Ραχήλ και τον Στεφάν να προσπαθούν να βρουν πρωτίστως τον εαυτό τους όσο δοκιμάζονται σε σκληρές και πρωτόγνωρες συνθήκες και δευτερευόντως ο ένας τον άλλον μέσα στη λαίλαπα ενός πολέμου και μιας κοινωνίας που αποστρέφει το πρόσωπό της από κάθε τι που της θυμίζει τον πόλεμο. Μου άρεσε πολύ η επιλογή του τέλους, όπου η συγγραφέας σταματάει σε καίριο σημείο την ιστορία, χαρίζοντάς μιας μια γλυκύτητα και μια απαλότητα που ταιριάζει στον έρωτα του Στεφάν και της Ραχήλ ενώ στη συνέχεια παίρνει τη σκυτάλη η ίδια με τρόπο που συνδέει το χτες με το σήμερα, την αλήθεια με τη μυθοπλασία. Ένας ύμνος στην ανθρωπιά και στη δοτικότητα, ένα αντίδοτο στη βία και την αποκτήνωση του πολέμου.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%ba%ce%ae%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%cf%8e%ce%bd-%ce%b8%ce%b5%cf%8e%ce%bd-%ce%b2%ce%bf%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%85/feed/ 0 «Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης», του Παντελή Περιβολάρη, εκδ. Ωκεανός https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%ce%b1%ce%b4%ce%b5%ce%bb%cf%86%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%83%ce%b7%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b9%ce%b1%cf%82-%cf%83%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b7%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b7-%25ce%25b1%25ce%25b4%25ce%25b5%25ce%25bb%25cf%2586%25cf%258c%25cf%2584%25ce%25b7%25cf%2584%25ce%25b1-%25cf%2584%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25b1%25cf%2583%25ce%25b7%25ce%25bc%25ce%25ad%25ce%25bd%25ce%25b9%25ce%25b1%25cf%2582-%25cf%2583%25ce%25ba%25cf%258c%25ce%25bd%25ce%25b7%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%ce%b1%ce%b4%ce%b5%ce%bb%cf%86%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%83%ce%b7%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b9%ce%b1%cf%82-%cf%83%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b7%cf%82/#respond Thu, 11 Jul 2024 15:41:47 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=15078 Ο Άαρον Κοέν, πρόεδρος της Εθνικής Ολυμπιακής Ακαδημίας και των Μακκαβαϊκών Αγώνων του Ισραήλ, βρίσκεται νεκρός στις εγκαταστάσεις της Ολυμπιακής Ακαδημίας στην Αρχαία Ολυμπία, μπροστά στη στήλη όπου φυλάσσεται η καρδιά του Πιέρ ντε Κουμπερτέν. Στο χέρι του κρατάει ένα χρυσό χερουβείμ κι έχει γράψει με το αίμα του πάνω στη στήλη ένα σημαντικό μήνυμα. Ο δολοφόνος του κατέστρεψε επίσης το μουσείο όπου φιλοξενείται το Ολυμπιακό Αρχείο της Αθήνας 2004, ψάχνοντας για κάτι. Τι αναζητούσε; Τι συμβολίζει το χερουβείμ; Γιατί δείχνει η Αμερικανική Πρεσβεία το ενδιαφέρον της για την επίλυση της υπόθεσης; Πώς συνδέονται οι Ναΐτες ιππότες με τα λείψανα του Αγίου Ανδρέα; Πότε και πώς εξαφανίστηκε ο θησαυρός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης; Τι κρύβεται πίσω από την άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη;

Βιβλίο Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης
Συγγραφέας Παντελής Περιβολάρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Παντελής Περιβολάρης στο πρώτο του μυθιστόρημα μπαίνει στα βαθιά νερά του αντισημιτισμού και αναμιγνύει με σωστό τρόπο αληθινά πρόσωπα, οργανώσεις και καταστάσεις με την αστείρευτη φαντασία του, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαρκές ανθρωποκυνηγητό και πολλά πραγματολογικά στοιχεία. Ο Παύλος Δημητρίου, αθλητικογράφος σε μεγάλη εφημερίδα, ειδοποιείται για τη δολοφονία του Κοέν και σπεύδει να την καλύψει ειδησεογραφικά, χωρίς να γνωρίζει πως αυτό θα είναι το βήμα που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Υπεύθυνη θα είναι η Βασιλική Βουνάτσου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, που έρχεται να συνδράμει με τις εξειδικευμένες γνώσεις της στην περισυλλογή και την αξιοποίηση των πειστηρίων, ποιος όμως είναι ο πραγματικός της ρόλος στην υπόθεση και γιατί προσφέρει μια άτυπη συνεργασία στον Δημητρίου, που μπήκε ξαφνικά στο μάτι του κυκλώνα και ίσως κάποιοι τον βλέπουν ως αποδιοπομπαίο τράγο; Ο αστυνομικός διευθυντής του Πύργου Ηλείας Κώστας Βεργόπουλος, που είχε μια καλή σχέση με τον Δημητρίου, διαπιστώνει πως η υπόθεση παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις, με την Αμερικανική Πρεσβεία, τις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και όχι μόνο, με ακροδεξιές οργανώσεις και άλλα πρόσωπα να πιέζουν για τη λύση της υπόθεσης ή να κάνουν τα πάντα για να μείνουν τα μυστικά κρυμμένα στο σκοτάδι.

Από τη μια λοιπόν έχουμε έναν αγώνα δρόμου με τον Δημητρίου και τη Βουνάτσου που μπαίνουν στο μάτι του κυκλώνα να προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί και να βρουν την άκρη σ’ ένα μυστήριο που πυκνώνει ολοένα και περισσότερο, με τα ίχνη που οδηγούν στην πολύτιμη Κιβωτό της Διαθήκης να τους φέρνουν πιο κοντά ή να τους απομακρύνουν, σε μια διαδρομή γεμάτη εχθρούς και ανέλπιστους συμμάχους. Ταυτόχρονα όμως αποφασισμένοι εγκληματίες, όπως ο Κλάους Μπρίχνεν που ακολουθεί τις εντολές του Δόκτορα Εσσή, το ηγετικό στέλεχος της Compat 18 Hellas Γιώργος Σιδηρόπουλος, ο θεωρητικός του εθνικοσοσιαλισμού Μάριος Δημητρόπουλος που συνδέεται με την οργάνωση του Σιδηρόπουλου και άλλοι τους παρακολουθούν στενά και προσπαθούν να τους βγάλουν από τη μέση. Η κεντρική ιδέα του βιβλίου λοιπόν αντικατοπτρίζει τις ανησυχητικές διαστάσεις του ακροδεξιού ρεύματος που όντως βιώνουμε στην εποχή μας και ο συγγραφέας καταφέρνει να στήσει ρεαλιστικά ένα αρραγές δίκτυο που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο ακροδεξιό κόμμα της Γερμανίας AFD,  την τρομοκρατική οργάνωση NSU που αποκαλύφθηκε το 2011 οδηγώντας τους Ούβε Μούντλος και Ούβε Μπένχαρτ σε μαρτυρικό, κατά τους θιασώτες της, θάνατο και άλλες ενώσεις ή φορείς που αποσκοπούν, με αφορμή την αναζήτηση του θησαυρού των Εβραίων, να κυριαρχήσουν ξανά στην Ιστορία και να ολοκληρώσουν ό,τι άφησαν στη μέση οι Γερμανοί με το Ολοκαύτωμα.

Οι αποκαλύψεις είναι απανωτές, η δράση σε αρκετά σημεία καταιγιστική και οι πληροφορίες έρχονται σωρηδόν είτε σε μορφή υποσημειώσεων είτε με, αρκετά παραπάνω από το επιτρεπτό σε έκταση και συχνότητα, παρεκβολές στη ροή της ανάγνωσης. Το μυθιστόρημα με βοήθησε να μάθω πολλά πράγματα: για την Κιβωτό της Διαθήκης, τι περιέχει και ποια είναι η σημασία της, πώς βρέθηκαν οι Εβραίοι της Αιθιοπίας στην Ελλάδα, γιατί μας ενδιαφέρει η ιστορία του Νώε Γιουσουρούμ που έδωσε το όνομά του στην ομώνυμη πλατεία, ποιος ήταν ο ρόλος του Μοδιάνο στην εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, ακόμη και για το ριφιφί του 1992 στην Τράπεζα Εργασίας που παραμένει ανεξιχνίαστο ως σήμερα! Αυτός όμως είναι και ο λόγος που εν συνόλω το μυθιστόρημα ίσως δείχνει αδύναμο και σε κάποια σημεία πιο αργό. Πληθώρα πληροφοριών και επεξηγήσεων, είτε σύντομα σε υποσημειώσεις είτε πιο εκτεταμένα εν τη ρύμη του λόγου στο κυρίως κείμενο, αρκετές παρεκβολές (όπως για παράδειγμα η εκτεταμένη αναφορά στην 11η Σεπτεμβρίου την περίοδο που βρισκόταν στην Αμερική ο Παύλος Δημητρίου, μόνο και μόνο για να δείξει πως δε φοβάται, καθώς και στοιχεία από το παρελθόν κάποιων προσώπων που δεν επηρεάζουν τις εξελίξεις ούτε συμβάλλουν σε κάποια απόφαση ή πλευρά του χαρακτήρα των ηρώων στο σήμερα) και λεπτομέρειες που ίσως φανούν χρήσιμες σε κάποιους αναγνώστες αλλά δεν ενσωματώνονται στη ροή του κειμένου (όπως για παράδειγμα, η παράθεση των αστυνομικών διατάξεων ή η εκτεταμένη εξιστόρηση για τους Ναΐτες ιππότες κ. π. ά.), θυμίζοντας έτσι ξένο σώμα. «Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης» είναι μια αξιόλογη πρώτη προσπάθεια του συγγραφέα για γνήσιο ελληνικό θρίλερ-περιπέτεια, με άφθονες πληροφορίες γύρω από την ακροδεξιά, τον νεοναζισμό και τον φυλετικό ρατσισμό της εποχής μας και με μια ενδιαφέρουσα πλοκή γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%ce%b1%ce%b4%ce%b5%ce%bb%cf%86%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%83%ce%b7%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b9%ce%b1%cf%82-%cf%83%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b7%cf%82/feed/ 0 «Αόρατα φτερά», της Βεατρίκης Σαΐας-Μαγρίζου, εκδ. Καστανιώτη https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1%cf%8c%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b1-%cf%86%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%ac-%ce%b2%ce%b5%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%ba%ce%b7-%cf%83%ce%b1%ce%90%ce%b1%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b1%25cf%258c%25cf%2581%25ce%25b1%25cf%2584%25ce%25b1-%25cf%2586%25cf%2584%25ce%25b5%25cf%2581%25ce%25ac-%25ce%25b2%25ce%25b5%25ce%25b1%25cf%2584%25cf%2581%25ce%25af%25ce%25ba%25ce%25b7-%25cf%2583%25ce%25b1%25ce%2590%25ce%25b1%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1%cf%8c%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b1-%cf%86%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%ac-%ce%b2%ce%b5%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%ba%ce%b7-%cf%83%ce%b1%ce%90%ce%b1%cf%82/#respond Tue, 26 Dec 2023 16:24:29 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=14576 Τρεις έφηβες πέφτουν θύματα απαγωγής και κάποιοι προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την ιστορία της γιαγιάς μίας από αυτές προς όφελός τους. Τι επιζητούν όμως και τι θέλουν να εξασφαλίσουν με αυτήν την κίνηση; Μία από τις αιχμάλωτες κοπέλες πάσχει από ήπια εγκεφαλική παράλυση και δεν μπορεί να κινήσει τα πόδια της. Μήπως αυτό θα δυσχεράνει τα πράγματα; Και τι σχέση έχει με όλα αυτά ένας θαμμένος θησαυρός από κοσμήματα των Εβραίων που χάθηκαν στο Άουσβιτς;

Βιβλίο Αόρατα φτερά 
Συγγραφέας Βεατρίκη Σαΐας-Μαγρίζου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Βεατρική Σαΐας-Μαγρίζου επιστρέφει με το νέο της μυθιστόρημα σε μια οικεία θεματολογία, αυτήν του Ολοκαυτώματος, και στήνει μια άκρως ενδιαφέρουσα περιπέτεια γεμάτη συναίσθημα και αγωνία. Γύρω από την κεντρική της ιδέα αναπτύσσει μια πλοκή που κόβει την ανάσα και παρουσιάζει ένα κορίτσι διαφορετικό από τα άλλα, μιας και πάσχει από εγκεφαλική παράλυση ή CP (Cerebral Palsy). Έμαθα πολλά γι’ αυτήν την ασθένεια, μιας και η καθημερινότητα της Εύας Καμπά καταγράφεται παραστατικά, με όλες τις δυσκολίες, τον αγώνα που δίνει με τις φυσιοθεραπείες και τις εξετάσεις της, τα άσχημα και κακοπροαίρετα πειράγματα που δέχεται στο σχολείο, τη βοήθεια που χρειάζεται για πράγματα που για τους άλλους είναι δεδομένα και πιο απλά. Βρισκόμαστε στη δεκαετία του 1980, όπου η τεχνολογία και οι κλινικές έρευνες δεν έχουν προχωρήσει πολύ, κάτι αχνοφαίνεται όμως από την άλλη μεριά του Ατλαντικού στο επιστημονικό πεδίο κι ίσως βοηθήσει την κατάσταση. Όνειρο της Εύας είναι να χορέψει και κάνει ό,τι μπορεί για να το πραγματοποιήσει, όσο δύσκολο κι ανέφικτο κι αν φαίνεται. Ο δίδυμος αδερφός της, Φοίβος, την πειράζει και την ενοχλεί συνέχεια, κατά βάθος όμως την αγαπάει και στέκεται στο πλάι της όταν η Εύα αποφασίζει, με την υποστήριξη των δασκάλων της, να κάνει κάτι στο σχολείο που θα δείξει σε όλους τι σημαίνει να παλεύεις με την παράλυση.

Τα δυο παιδιά είναι εγγόνια της Σάρας Καμπά, της μόνης από την οικογένεια που γλύτωσε από το Άουσβιτς κι έτσι, παράλληλα με τη ζωή της Εύας, μαθαίνουμε τα τραγικά γεγονότα του Ολοκαυτώματος, τη ζωή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης πριν και μετά την Κατοχή, τις απάνθρωπες συνθήκες στο στρατόπεδο, τους χιλιάδες θανάτους. Αυτές οι δύο ιστορίες δένονται απρόσμενα όταν εμφανίζεται ο Άντολφ Χόρβαρτ, Γερμανός αξιωματικός που κατάφερε να γλυτώσει από τις δίκες και το ανθρωποκυνηγητό, ο οποίος τώρα θέλει πίσω τον θησαυρό που έθαψε στον Χορτιάτη. Γνωρίζουμε μια σκληρή προσωπικότητα, έναν πιστό θιασώτη του Αδόλφου Χίτλερ και της νοοτροπίας του, ένα αδίστακτο πλάσμα που δεν ορρωδεί προ ουδενός. Θα καταφέρει να βρει τα κλοπιμαία που έκρυψε; Τι λάθη θα κάνει που θα τον φέρουν αντιμέτωπο με το παρελθόν; Πώς συνδέεται με την απαγωγή;

Τα «Αόρατα φτερά» της Βεατρίκης Σαΐας-Μαγρίζου είναι ένας ύμνος στη δύναμη της θέλησης και της αυτοπεποίθησης και ταυτόχρονα ένα ανατρεπτικό μυθιστόρημα αφιερωμένο στη φρίκη του Ολοκαυτώματος των Εβραίων. Η Εύα είναι μια δυνατή προσωπικότητα, που καταφέρνει να ατσαλώσει τον εαυτό της μέρα με την ημέρα, αποκτά δύναμη και θέληση έχοντας όνειρα κι ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο και νιώθει σα να φυτρώνουν στην πλάτη της αόρατα φτερά. Ο αγώνας της διακόπτεται με την απαγωγή της κι έτσι ξεδιπλώνεται ένα κουβάρι που αφορά την ιστορία της φρίκης που έζησε η γιαγιά της στο Άουσβιτς. Αγωνία, ποικίλα συναισθήματα, εκπλήξεις, διαχρονικά μηνύματα και πλούσια πλοκή είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που με κράτησε ως την τελευταία σελίδα.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1%cf%8c%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b1-%cf%86%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%ac-%ce%b2%ce%b5%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%ba%ce%b7-%cf%83%ce%b1%ce%90%ce%b1%cf%82/feed/ 0 «Το αίνιγμα του Ερωτόκριτου», της Βασιλικής Μακρή (ιδιωτική έκδοση) https://www.vivliokritikes.com/%cf%84%ce%bf-%ce%b1%ce%af%ce%bd%ce%b9%ce%b3%ce%bc%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b5%cf%81%cf%89%cf%84%cf%8c%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%ce%b1%ce%ba%cf%81%ce%ae/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25cf%2584%25ce%25bf-%25ce%25b1%25ce%25af%25ce%25bd%25ce%25b9%25ce%25b3%25ce%25bc%25ce%25b1-%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2585-%25ce%25b5%25cf%2581%25cf%2589%25cf%2584%25cf%258c%25ce%25ba%25cf%2581%25ce%25b9%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2585-%25ce%25bc%25ce%25b1%25ce%25ba%25cf%2581%25ce%25ae https://www.vivliokritikes.com/%cf%84%ce%bf-%ce%b1%ce%af%ce%bd%ce%b9%ce%b3%ce%bc%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b5%cf%81%cf%89%cf%84%cf%8c%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%ce%b1%ce%ba%cf%81%ce%ae/#respond Mon, 22 May 2023 12:49:19 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13900 Στην Κρήτη του 1942 ένας Γερμανός αξιωματικός μαθαίνει καταδύσεις χωρίς σκάφανδρο από έναν Έλληνα ψαρά και μαζί ανακαλύπτουν κάτι πολύτιμο στον βυθό της θάλασσας. Σαράντα χρόνια αργότερα, τη δεκαετία του 1980, δυο αρχαιολόγοι ακολουθούν τα ίχνη μιας σημαντικής ανακάλυψης, η οποία όμως θα φέρει τα πάνω κάτω και στις προσωπικές τους ζωές. Τι βρέθηκε στη θάλασσα και πού είναι τώρα κρυμμένο; Πώς συνδέονται οι σφαγές στα χωριά του Βιάνου με το ψυχιατρείο της Λέρου; Τι σχέση έχει η Αρετούσα με τα μινωικά ειδώλια και πώς μπορεί να επηρεάσει το ποίημα του Ερωτόκριτου μια γνωριμία; Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται σ’ ένα ενδιαφέρον, συναρπαστικό μυθιστόρημα γεμάτο αποκαλύψεις και πλούσια πλοκή.

Βιβλίο Το αίνιγμα του Ερωτόκριτου
Συγγραφέας Βασιλική Μακρή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bookoo
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Βασιλική Μακρή έγραψε μια ιστορία που με ξάφνιασε από την αρχή με τον τρόπο γραφής, τον χειρισμό και τον πυκνό καμβά πάνω στον οποίο ξεδίπλωσε τις ζωές των χαρακτήρων της. Ο Γερμανός αξιωματικός Γκούσταβ Ράινχαρντ επιστρέφει στο νησί της Κρήτης για να βρει το κρυμμένο άγαλμα που ξέθαψε στα ανοιχτά της Ντίας και να το παραδώσει στο ελληνικό κράτος, γεμάτος τύψεις για όσα έκανε τις ημέρες της γερμανικής κατοχής. Μόνο που η άνοια δεν τον αφήνει να θυμηθεί και αναθέτει στον διευθυντή του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου Ματθαίο Ηλιοπετρίτη και στην αρχαιολόγο Ναυσικά Αργυρίου να διαβάσουν το ημερολόγιό του, όπου κάπου ανάμεσα στις λέξεις κρύβει το μέρος όπου έθαψε το άγαλμα καθώς και μια πινακίδα με γραμμική γραφή Β. Η εμφάνιση της Ναυσικάς θα του ξυπνήσει άσχημες μνήμες και θα τον οδηγήσει σ’ ένα ταξίδι ενδοσκόπησης και αναπολήσεων, αυξάνοντας τη λαχτάρα του για συγχώρεση. Στον δρόμο τους εμφανίζεται ξανά και ο ψαράς ενώ ταυτόχρονα η Ναυσικά αρχίζει να βρίσκει σε αυτήν την ιστορία σκόρπια κομμάτια που τη φέρνουν αντιμέτωπη με τα παιδικά της βιώματα και αναστατώνουν την οικογένειά της που είχε καταφύγει στη Λέρο μετά την Κατοχή και κρύβει βαθιά μέσα της ένα περιστατικό στο ψυχιατρείο του νησιού. Η ιστορία ξεδιπλώνεται με πρωθύστερα, με παραστατικούς διαλόγους και με επιλεγμένες αποκαλύψεις που φέρνουν στο φως μόνο όσα κομμάτια θέλει εκείνη τη στιγμή η συγγραφέας, οπότε η αγωνία αυξάνεται και η ανάγνωση προχωράει με πυρετώδεις ρυθμούς. Η καθαυτή ιστορία δεν είναι απλή ούτε μονοδιάστατη αλλά έχει θύτες και θύματα, δυσκολίες και μυστικά οπότε τα πάντα είναι ρευστά μέχρι κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.

Οι χαρακτήρες έχουν ρεαλισμό και είναι ολοκληρωμένοι, οι σκέψεις τους, οι αντιδράσεις τους, οι πράξεις τους έχουν άμεση σχέση με το παρελθόν τους και υπάρχει συνέχεια και συνέπεια. Ο Γλεντούσης είναι γιος σφουγγαρά που υπέκυψε τελικά στη νόσο των δυτών, άλλωστε αυτόν τον πατέρα δεν τον χόρτασε, πιο πολύ μια αντίστροφη μέτρηση ήταν ως την εκάστοτε επιστροφή του αφού το μεροκάματο τον έβγαζε συνέχεια για μπάρκο. Ο ψαράς λατρεύει την απόκοσμη ησυχία του βυθού, είναι προσεκτικός όταν βουτάει κι η ζωή του δυσκόλεψε κι άλλο όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οπότε άρχισε να κάνει τον ψαρά για λογαριασμό των κατακτητών ώστε να επιβιώσει. Ο Γερμανός αξιωματικός Γκούσταβ Ράινχαρντ που τον πλήρωνε για τα μαθήματα κατάδυσης έχει ένα σωματικό ελάττωμα που τον έκανε συχνά θύμα εκφοβισμού στα σχολικά του χρόνια. Είναι πιστός στο καθήκον του, σκοτώνει και εκτελεί, κατά βάθος όμως έχει κάποιες στιγμές ανθρωπιάς που δε βρίσκουν χώρο και χρόνο να βγουν στο φως παρά μόνο μετά τον πόλεμο, όπου ήδη η ψυχολογία του είναι βεβαρημένη απ’ όσα έκανε. Η γνωριμία του με μια ντόπια κοπέλα στην κατακτημένη Κρήτη θα δυσχεράνει πολύ τα πράγματα και θα τον οδηγήσει σε ακρότητες και απονενοημένες πράξεις που θα βρουν τις συνέπειές τους σαράντα χρόνια μετά με απροσδόκητο τρόπο.

Η αρχαιολόγος Ναυσικά Αργυρίου προσελήφθη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, τον τόπο καταγωγής της μητέρας της με την οποία ζούνε τώρα στη Λέρο αλλά δεν παύει να σκέφτεται το Βερολίνο όπου σπούδασε, την καθημερινότητά του, το Τείχος, την ιστορία του και περπατάει στην πόλη του Ηρακλείου, την οποία γνωρίζουμε κι εμείς μαζί της. Τα τοπόσημα και τα μνημεία έχουν σημαντική ιστορική και αρχαιολογική αξία και η συγγραφέας καταφέρνει να τα κάνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των χαρακτήρων της, παρέχοντάς μας γνώσεις και πληροφορίες με τρόπο που δεν κουράζει ούτε βαραίνει την πορεία της ανάγνωσης. Πότε ταξιδεύουμε στη μινωική εποχή μέσα από ντοκουμέντα και κτερίσματα, πότε αποκωδικοποιούμε κι εμείς μαζί με τους ήρωες την πινακίδα με τη γραμμική γραφή Β κι όλα αυτά σε συνδυασμό με τις εξελίξεις που τρέχουν! Η σημαντική πινακίδα που έχει θαφτεί μαζί με το άγαλμα είναι μια επιστημονική πρόκληση που αναγκάζει την κοπέλα να αγνοήσει το ναζιστικό παρελθόν του Γερμανού αξιωματικού και να ξεχάσει για λίγο τις δύσκολες στιγμές που βίωσε η οικογένειά της στην Κατοχή. Στο πλάι της Ναυσικάς είναι ο επίσης αρχαιολόγος Ματθαίος Ηλιοπετρίτης, με ειδίκευση στη γραμμική γραφή Β, μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα που δείχνει διαφορετική στάση και συμπεριφορά ανάλογα με τις συνθήκες. Η επαγγελματική τους σχέση αρχικά θα μπει εμπόδιο στον ρομαντισμό που υποφώσκει ανάμεσά τους, θα έρθει όμως η στιγμή που θα υποχρεωθούν να παραδεχτούν αισθήματα και θα υποστούν τις αντίστοιχες συνέπειες.

Απόλαυσα τη στρωτή γραφή που είναι γεμάτη από ολοζώντανες εικόνες και εναλλαγές αφήγησης, αφού στην καταγραφή των εξελίξεων παρεμβάλλονται αποσπάσματα από το ημερολόγιο του Γερμανού αξιωματικού, στίχοι του ποιήματος του Βιτσέντζου Κορνάρου και επιστολές. Μετρημένοι διάλογοι, πλούσιο λεξιλόγιο, δύναμη παραστατικότητας, ιστορικά, λαογραφικά και γεωγραφικά στοιχεία που περνάνε ανάμεσα από τις γραμμές και μου χάριζαν γνώσεις, χωρίς να το καταλάβω και χωρίς να κουράζουν (αξέχαστη θα μου μείνει η αποκωδικοποίηση της γραμμικής γραφής Β σύμβολο προς σύμβολο) ενώ ταυτόχρονα τα σύντομα πρωθύστερα φωτίζουν σημαντικές στιγμές του χτες και δεν είναι περιττά. Με τον τρόπο της η συγγραφέας μου έδειξε πως τα εκθέματα διαχέουν τη μαγεία τους με το πρώτο φως της μέρας και χωρίς τους τουρίστες, οι μορφές στις τοιχογραφίες ανασαλεύουν, οι γαλάζιες κυρίες ψιθυρίζουν μεταξύ τους κι όλα αυτά όσο ο Μίνως Καλοκαιρινός, ο Άρθουρ Έβανς, ο Νικόλαος Πλάτων, σημαντικές προσωπικότητες της αρχαιολογίας και όχι μόνο, είναι σα να αγωνιούν μαζί με τον αναγνώστη για το αν θα καταφέρει η Ναυσικά να βρει το άγαλμα και να το φέρει στο φως.

Τι θυμίζουν στην αρχαιολόγο οι ζωγραφιές του Γερμανού; Πού βρίσκεται το άγαλμα; Πώς θα συνδεθεί η ζωή της με αυτόν τον άγνωστο άντρα; Πώς μπορεί η αναζήτηση ενός αρχαίου αγάλματος να κουμπώσει με τους προραφαηλίτες ζωγράφους αλλά και με την ίδια τη Ναυσικά; Τι έχει συμβεί στη ζωή του Γκούσταβ που έχει ανάγκη από συγχώρεση; Τι σταυρό κουβαλάει για τόσα χρόνια και πώς θα καταφέρει να εξιλεωθεί μετά από τόσο καιρό; Ποια είναι η Αρετούσα στην οποία απευθύνεται και γιατί της εξομολογείται τη ζωή του, προσπαθώντας να την πείσει πως δεν είναι ένα τέρας όπως οι συμπατριώτες του; «Το αίνιγμα του Ερωτόκριτου» είναι μια ανατρεπτική πολυεπίπεδη ιστορία που αγγίζει πολλά θέματα και περιγράφει τις περιπέτειες και τις συγκρούσεις διαμετρικά αντίθετων χαρακτήρων με αφορμή μια σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%cf%84%ce%bf-%ce%b1%ce%af%ce%bd%ce%b9%ce%b3%ce%bc%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b5%cf%81%cf%89%cf%84%cf%8c%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%ce%b1%ce%ba%cf%81%ce%ae/feed/ 0 «36 Δίκαιοι», του Steven Pressfield, εκδ. Πατάκη https://www.vivliokritikes.com/36-%ce%b4%ce%af%ce%ba%ce%b1%ce%b9%ce%bf%ce%b9-steven-pressfield/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=36-%25ce%25b4%25ce%25af%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25b9%25ce%25bf%25ce%25b9-steven-pressfield https://www.vivliokritikes.com/36-%ce%b4%ce%af%ce%ba%ce%b1%ce%b9%ce%bf%ce%b9-steven-pressfield/#respond Tue, 25 Apr 2023 14:52:52 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13856 Στη Νέα Υόρκη του 2034 δύο επιθεωρητές αναλαμβάνουν να εξιχνιάσουν μια σειρά από δολοφονίες ανθρώπων που δε φαίνεται αρχικά να έχουν τίποτα κοινό. Η υπογραφή του δολοφόνου είναι τα γράμματα LV με τα οποία μαρκάρει τα θύματά του αλλά γιατί το κάνει ανάμεσα στα μάτια τους; Όλα δείχνουν πως οι δολοφονίες αποτελούν αντικείμενο ομοσπονδιακής έρευνας αλλά γιατί αφήνουν την Έκτη Υποδιεύθυνση της Αστυνομίας της Νέας Υόρκης να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά; Τι σχέση έχουν οι θάνατοι αυτοί με την απειλή της οικολογικής και όχι μόνο ασφάλειας του κόσμου; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που φαίνεται να δίνει πολύτιμες πληροφορίες στην αστυνομία αλλά κανείς δεν τη γνωρίζει και γιατί βοηθάει στην επίλυση των ερευνών; Ο Steven Pressfield που γνώρισα από τα συναρπαστικά ιστορικά του βιβλία έγραψε τώρα ένα δυστοπικό και εσχατολογικό αστυνομικό μυθιστόρημα που μου χάρισε ξενύχτι και ώρες αγωνίας.

Βιβλίο 36 Δίκαιοι 
Τίτλος πρωτοτύπου 36 Righteous Men
Συγγραφέας Steven Pressfield
Μεταφραστής Αντώνης Καλοκύρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι οι Επιθεωρητές Τζέιμς Μάννινγκ και Κοβίνα «Ντιούι» Ντουβέ. Εκείνος επανήλθε από δωδεκάμηνη άδεια ύστερα από μια οικογενειακή τραγωδία, δύο εβδομάδες πριν ξεκινήσει η συνεργασία του με την Ντιούι, χρησιμοποιεί προτάσεις-αξιώματα, είναι ολιγόλογος και πρακτικός, υποφέρει από ημικρανίες. Εκείνη, κατώτερη ιεραρχικά, αποδέχεται τις διαθέσεις του Μάννινγκ και ζει με τα ξεσπάσματά του γιατί η υπηρεσία δίπλα σε έναν βετεράνο σαν αυτόν είναι η καλύτερη εκπαίδευση. Η κατώτερη θέση της και το φύλο της τη φέρνουν πάντα σε δύσκολη θέση στο ανδροκρατούμενο περιβάλλον εργασίας της. Είναι υπάλληλοι στην Έκτη Υποδιεύθυνση της Υπηρεσίας Ερευνών στην Αστυνομία της Νέας Υόρκης, η οποία αποτελεί τον ειδικό ερευνητικό βραχίονα της Διεύθυνσης Ανθρωποκτονιών και μαζί κάνουν ένα αχτύπητο δίδυμο! Αναλαμβάνουν λοιπόν τη διαλεύκανση μιας σειράς φόνων, με τα δύο πρώτα θύματα να ταιριάζουν με κάποια που βρέθηκαν στη Ρωσία ως προς τον τρόπο θανάτου και την ταυτότητα του δολοφόνου. Ένας διευθύνων σύμβουλος μιας τράπεζας επενδύσεων, ένας Αμερικανός υφυπουργός Οικονομικής Ανάπτυξης, ένας ανώτερος αξιωματούχος του ρωσικού Υπουργείου Γεωργίας κι ένας συγγραφέας πέθαναν χωρίς ο δολοφόνος τους να αφήνει πίσω του κάποια ίχνη. Οι κάμερες δεν τον καταγράφουν, οι μετρήσεις στον χώρο δε δείχνουν τα ζωτικά του σημάδια, επομένως τι συμβαίνει; Στην πορεία οι δρόμοι τους θα διασταυρωθούν με της ραβίνου και πρώην ανθυπολοχαγού στις εφεδρικές δυνάμεις του ισραηλινού στρατού Ρέιτσελ Ντέιβιντσον, η οποία αποπέμφθηκε ατιμωτικά για προσβολή της εβραϊκής θρησκείας και με του Ισραηλινού ανθρωπολόγου και ακτιβιστή για την κλιματική αλλαγή Αμός Μπεν-Νταβίντ. Γιατί θέλουν κι αυτοί να βρεθεί ο ένοχος; Τι γνωρίζουν για τους 36 Δίκαιους και πώς τους ανακάλυψαν; Η αφήγηση είναι ουδέτερη και θυμίζει μαρτυρική κατάθεση ενώ εναλλάσσεται με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Ντιούι σε ενεστώτα διαρκείας κι όχι στον οικείο αφηγηματικό αόριστο κι επίσης η γλώσσα της Επιθεωρήτριας παραμένει «ξύλινη», στεγνή, άκρως επαγγελματική. Περίεργο και δυσεξήγητο για μένα είναι που οι διάλογοι παρατίθενται σα να διαβάζουμε σενάριο, με αλλαγή γραμματοσειράς και στοίχισης και το όνομα που εκφέρει τα εκάστοτε λόγια να προηγείται των προτάσεων.

Όλα αυτά συμβαίνουν στη Νέα Υόρκη του 2034, όπου ο συγγραφέας βάζει να γίνονται πολλά κοσμοϊστορικά γεγονότα που έχουν αλλάξει για πάντα τη ζωή της ανθρωπότητας! Η στάθμη του νερού έχει ανέβει μετά τις πλημμύρες του 2029 και άστεγοι άνθρωποι έχουν περικλειστεί από το κράτος σε καταυλισμούς, η Υπερκαταιγίδα Λόρελαϊ τον Σεπτέμβριο του 2021 κατέστρεψε πολλές περιοχές της Πολιτείας, ισοπεδώνοντάς τες, μεταξύ αυτών την περιοχή Κανάρσι στα ανατολικά της πόλης, οπότε τα ερειπωμένα κτήρια χρησιμοποιούνται από αστέγους, παράνομα κατασκευαστήρια και αυτοσχέδια γιουσουρούμ. Η κυανοπράσινη απόχρωση του ήλιου το μεσημέρι δεν είναι φυσιολογική. Επίσης, το 2027 ξέσπασαν Μεταναστευτικές Ταραχές όταν 1,7 εκατομμύρια μετανάστες από Νοτιοανατολική Ασία και Υποσαχάρια Αφρική πλημμύρισαν τις Ηνωμένες Πολιτείες εξαιτίας των κατεστραμμένων καλλιεργειών, του λιμού και της ενδοφυλετικής γενοκτονίας, τότε μάλιστα βομβαρδίστηκε και το περιβόητο κτήριο Ντακότα, το οποίο έκτοτε δεν ξανακατοικήθηκε. Αν τώρα απομακρυνθούμε από την αμερικανική ήπειρο, θα δούμε ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι μουσώνες απειλούν την Ασία, οι παγετώνες της Γροιλανδίας εξαφανίζονται, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι στο νότιο ημισφαίριο πεθαίνουν, η Μόσχα ψήνεται στους 44 βαθμούς Κελσίου στον πιο ζεστό Απρίλιο που έχει καταγραφεί ποτέ κι έτσι ο πλανήτης έχει περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή, με τον παγκόσμιο πληθυσμό να ανέρχεται στα 8,7 δισεκατομμύρια. Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι και οι αλλαγές στο Ισραήλ, όπου χρειάζεται να μεταβούν οι επιθεωρητές κατά την πορεία των ερευνών τους, μεταξύ των οποίων η συμβίωση μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών και η ευρύτερη γεωπολιτική κατάσταση. Μέσα σε αυτό το ανατριχιαστικό φουτουριστικό περιβάλλον μαθαίνουμε πολλά πράγματα για την Εσχατολογία, τη μελέτη δηλαδή της συντέλειας του κόσμου και για τη Γεματρία,  την εβραϊκή αριθμολογία που κάποια συστήματά της μελετούν αποσπάσματα ιερών κειμένων και κύρια ονόματα για να αποκαλύψουν την αποκρυφιστική σημασία τους. Τέλος, οι 36 Δίκαιοι είναι ένας θρύλος που πρεσβεύει πως ο Θεός προστατεύει τον κόσμο χάρη σε αυτούς αλλά αν χαθούν ο Θεός δεν έχει καμία δέσμευση απέναντι στο ανθρώπινο είδος. Ναι αλλά ποιοι και πώς θεωρούνται δίκαιοι; Αφού τους ξέρει μόνο ο Θεός, ούτε καν οι ίδιοι δεν ξέρουν ο ένας τον άλλον, πώς τους ανακάλυψε ο δολοφόνος και πώς καταφέρνει να τους εντοπίζει; Ποιος είναι ο στόχος του, η συντέλεια του κόσμου ή κάτι άλλο, πιο σκοτεινό; Πώς αντιμετωπίζει η εβραϊκή κοινότητα το τέλος της ανθρωπότητας και πώς προετοιμάζει τους πιστούς για τη σωτηρία τους;

Οι «Τριάντα έξι Δίκαιοι» είναι ένα δυστοπικό μυθιστόρημα περιπέτειας που διαδραματίζεται στις έσχατες μέρες του κόσμου που ήδη γνωρίζουμε ότι πάει στραβά, χωρίς εμβάθυνση σε χαρακτήρες αλλά με ενδιαφέρουσες ανατροπές ενώ η πραγματική ταυτότητα του δολοφόνου ήταν κάτι διασκεδαστικό για μένα αλλά ο συγγραφέας το χειρίστηκε με σύνεση, ρεαλισμό και πειστικότητα, οπότε, ναι, πέρασα καλά διαβάζοντας το βιβλίο ενός συγγραφέα που έχω γνωρίσει με τα αξεπέραστα ιστορικά του μυθιστορήματα. Εδώ δοκιμάστηκε σε κάτι διαφορετικό και τα κατάφερε καλά. Θεωρίες συνωμοσίας, Εβραίοι και Γέεννα, άνθρωποι που έχουν χαρακτηριστεί ως Δίκαιοι και ο δολοφόνος τους κυνηγάει, ενδιαφέρων χειρισμός, καλή πλοκή, αγωνία και σασπένς!

]]> https://www.vivliokritikes.com/36-%ce%b4%ce%af%ce%ba%ce%b1%ce%b9%ce%bf%ce%b9-steven-pressfield/feed/ 0 «Καλντερίμι», του Γιάννη Καλπούζου, εκδ. Ψυχογιός https://www.vivliokritikes.com/%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%af%ce%bc%ce%b9-%ce%b3%ce%b9%ce%ac%ce%bd%ce%bd%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%80%ce%bf%cf%8d%ce%b6%ce%bf%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25bb%25ce%25bd%25cf%2584%25ce%25b5%25cf%2581%25ce%25af%25ce%25bc%25ce%25b9-%25ce%25b3%25ce%25b9%25ce%25ac%25ce%25bd%25ce%25bd%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25bb%25cf%2580%25ce%25bf%25cf%258d%25ce%25b6%25ce%25bf%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%af%ce%bc%ce%b9-%ce%b3%ce%b9%ce%ac%ce%bd%ce%bd%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%80%ce%bf%cf%8d%ce%b6%ce%bf%cf%82/#respond Mon, 20 Mar 2023 19:27:50 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13763 Το «Καλντερίμι» είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που μεγάλωσε μες στη φτώχεια της Θεσσαλονίκης του 19ου αιώνα, αγωνίστηκε να βρει τον δρόμο του με πρόοδο και μόρφωση αλλά και με μικρές απατεωνιές και χρειάστηκε τύχη και προσπάθεια για να τα καταφέρει. Άλλαξε καθόλου κατά τη διάρκεια αυτής της πορείας κι αν ναι, προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο; Με τι συνέπειες; «Τι γύρευε, σε τι ήλπιζε, τι του έλειπε» (σελ. 210); Τι σημαίνουν για κείνον τα όσα βίωσε, οι γυναίκες που αγάπησε, τα παιδιά που απέκτησε; Πλήγωσε ανθρώπους ή όχι; Τιμώρησε και τιμωρήθηκε; «Ωσάν να άπλωσε στον νου και στην ψυχή του απανωτά στρώματα το πουρί τη πίκρας και τον σαβάνωσε με σκληρό πέτρωμα, αδιαπέραστο» (σελ. 189).

Βιβλίο Καλντερίμι 
Συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα ξεκινάει στα 1908, μεσούντος του Μακεδονικού Αγώνα, οπότε και δύο άγνωστοι απειλούν με όπλα τον Παράσχο και απαιτούν να ελευθερώσει ο γιος του τον κομιτατζή Ασάν Τάνο. Ποιοι είναι, πώς ξέρουν τόσες πληροφορίες για την οικογένειά του, ποιοι τους βοηθάνε; Ο γιος του Παράσχου, Κλεάνθης, σπουδάζει γιατρός στην Αθήνα, να όμως που κρυφά μπήκε στα αντάρτικα σώματα που πολεμούσαν τους Βούλγαρους κομιτατζήδες, σε μια περίοδο που η Οθωμανική Αυτοκρατορία πνέει πλέον τα λοίσθια κι αυτό το εκμεταλλεύονται όσοι και όπως μπορούν. Μια πληροφορία που ο Παράσχος δε γνωρίζει και, με αφορμή το γεγονός της απαγωγής, τελικά αυτή βγαίνει στο φως. Από κει με πρωθύστερη αφήγηση επιστρέφουμε στα πρώτα βήματα του πρωταγωνιστή, πίσω στα 1867, όταν ο Παράσχος ήταν 10 χρονών και ζούσε στην πιο υποβαθμισμένη περιοχή της Θεσσαλονίκης, στον Λαβύρινθο, μεταξύ της εβραϊκής και της μουσουλμανικής συνοικίας, μες στη μούχλα, τη βρώμα, τη δυσωδία, τα στενοσόκακα και τις λακούβες με λασπόνερα και σκουπίδια, αδιέξοδοι οι δρόμοι, ετοιμόρροπα τα σπίτια. Μένει με τον πατέρα του, Αντίπα, τη θεία Μόρφω και την ξαδέλφη Ηλιάνα: «Τους σταμπάρισε η φτώχεια κι έγλειψε ως το κόκαλο τα μούτρα τους» (σελ. 27). Η μάνα του, η Ρωξάνη, πέθανε στη γέννα, ή μήπως όχι; Από την αρχή ερχόμαστε αντιμέτωποι με ενδιαφέροντα ερωτήματα που κάπου στην πορεία της εξιστόρησης χάνονται για να επιστρέψουν όμως την κατάλληλη στιγμή, να απαντηθούν και να δώσουν τη θέση τους σε άλλα ενώ ταυτόχρονα ο Παράσχος μεγαλώνει κι από το σχολείο βγαίνει στο μεροκάματο, γίνεται μέλος συμμορίας και σκαρώνει διάφορες μικροαπατεωνιές, στη συνέχεια ανοίγει επιχειρήσεις, δέχεται ευκαιρίες για μια καλύτερη ζωή, ερωτεύεται, μα τι συναρπαστική και γεμάτη αρχές και μπέσα ζωή που βιώνει!

Παρ’ όλο που ο Παράσχος αποκτάει παιδιά κι εγγόνια, ο συγγραφέας ξέρει από την αρχή ποιοι θα έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο μυθιστόρημα κι έτσι δεν παρακολουθούμε τις ζωές όλων, κάτι που θα γινόταν κουραστικό, απλώς όσο διαδραματίζονται τα βασικά γεγονότα κάπου στο βάθος αχνοφαίνεται σε κάποια σημεία τι απέγιναν κάποιοι εξ αυτών. Επίσης συναρπαστικό βρήκα το γεγονός πως ο Παράσχος συναναστρέφεται πλούσιους και φτωχούς, εγκληματίες και κακοποιούς, δημιουργεί έχθρες μα και φιλίες και τα περισσότερα πρόσωπα ξανάρχονται στη ζωή του μεταγενέστερα. Άλλωστε η αναδρομή στο παρελθόν κρατάει ως τα μέσα της δεκαετίας του 1880, οπότε και επιστρέφουμε στο 1908 για να ξεδιπλωθεί το μυθιστόρημα ταυτόχρονα και στις δύο περιόδους ώσπου να διασταυρωθούν αυτές επιτέλους και να απολαύσουμε σε όλη του την έκταση τον βίο του Παράσχου, στον οποίο δεν τολμώ να αναφερθώ με λεπτομέρειες γιατί υπάρχουν πολλές παγίδες για αποκάλυψη γεγονότων και καταστάσεων, μιας και το μυθιστόρημα βρίθει ιστοριών και αλληλοεπιδράσεων. Η Δροσιά και η Ιόνη, η Εριφύλλη και η Θεανώ, η Αλεξία και η Ζαχάρω, η Δάφνη και η Μαιριλή, και η ο Λιέζερ, και η ο Κάμτσε και ο Μήτρε, ο Τράικο και ο Τασμάς, ο Καλλέργης και ο Ράλλης, ο Λυγίζος και ο Χρήστακας γεμίζουν τις ζωές του Παράσχου και του πατέρα του, συναναστρέφονται με τον ίδιο μα και με τα παιδιά του, τον Κλεάνθη, τη Ροδάμνη και τη Μελανία, κόσμος και ντουνιάς, πολυπληθείς οι χαρακτήρες σαν τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης.

Μαζί με όλους αυτούς μεγαλώνει κι η νύμφη του Θερμαϊκού, μια πόλη της οποίας οι συνοικίες είναι χωρισμένες ανά φυλή, με διαφορετικά σχολεία και συντεχνίες, με την καχυποψία και τις προκαταλήψεις να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο και να εμποδίζουν τις σχέσεις μεταξύ των κοινοτήτων, εξαιρουμένων φυσικά των οικονομικών συναλλαγών. Δεκάδες πλανόδιοι πουλητάδες, χαλβατζήδες, λεμπλεμπιτζήδες, καραμελάδες, καϊμακτζήδες, μαλεμπιτζήδες, διαβάτες, νοικοκυρές, φορτωμένα ζωντανά, έμποροι, ακόμη και σκυλιά αγεληδόν γεμίζουν τους δρόμους κι ειδικά από το 1869 που άρχισαν να γκρεμίζονται και τα παραλιακά τείχη της πόλης, φαρδαίνει ο παραλιακός δρόμος και γεμίζει καφεζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, κινηματογράφους, θέατρα. «Οι δρόμοι στέναζαν απ’ τα πολλά πατήματα, γοργά, ήσυχα, τεμπέλικα, θυμωμένα. Βήματα που ονειρεύονταν κι άλλα έσερναν το δεμάτι της ζωής με κόπο, με ιδρώτα, φορτωμένα με έγνοιες και μαράζι» (σελ. 31). Η ματιά του συγγραφέα αγκαλιάζει με λυρισμό και φροντίδα ακόμη και μικρά περιστατικά που μπορεί να συμβούν κατά την αφήγηση, όπως όταν σχολάνε οι μαθήτριες του Παρθεναγωγείου: «Θάλασσα οι γαλάζιες ποδιές με τους λευκούς γιακάδες… Γελούσαν, μιλούσαν δυνατά, πιάνονταν αγκαζέ και ξεχείλιζε η ζωντάνια στα ροδοκόκκινα μάγουλα. Μήτε χαραματιά αφεγγιάς δε χωρούσε ανάμεσά τους. Ο κόσμος ξάνοιγε δίχως όρια και χωρίς φράχτες στα μάτια τους ή τις έκλεινε στο μεταξένιο κουκούλι του, το υφασμένο με τα τρυφερά τους χέρια και τον ακόμη πιο τρυφερό λογισμό τους» (σελ. 16-17). Έρχεται το αεριόφως, έρχεται το τραμ, η πρόοδος αγκαζέ με την τελμάτωση δημιουργούν βάρος στις ψυχές των κατοίκων.

Το κείμενο απαρτίζεται από προσεγμένο λεξιλόγιο, με ιδιωματισμούς ταιριαστούς με αυτόν που μιλάει κάθε φορά ως προς το συντακτικό και τον πλούτο των λέξεων ενώ  επεξηγηματικές υποσημειώσεις σε κάθε σελίδα κι όχι στο τέλος του βιβλίου καθώς και συνοδευτικό γλωσσάρι χαρίζουν απλόχερα και χωρίς να κουράζουν άφθονα πραγματολογικά στοιχεία που ζωντανεύουν παραστατικά γεγονότα και πρόσωπα. Ο συγγραφέας έχει κοπιάσει πολύ και με τα τοπόσημα της Θεσσαλονίκης, αφού πρώτα με την απελευθέρωσή της και μετά με την πυρκαγιά του 1917 πολλά από αυτά καταστράφηκαν ή αλλοιώθηκαν και δεν έχουμε χωροχρονικό συνεχές της παρουσίας τους ή κάποια αλλιώς ονομάζονταν ως απότοκα της οθωμανικής κατοχής κι αλλιώς τα αποδίδουμε τώρα («…τον Φαρδύ Δρόμο, που κάποιοι Έλληνες εγγράμματοι τον ονόμαζαν Εγνατίας και οι Τούρκοι Ζααντέ Γιολού», σελ. 16 ή τη Σαμπρί Πασά νυν Βενιζέλου), επομένως θέλει μεγάλη προσοχή, εμβριθή μελέτη και τεκμηρίωση για να μπουν στη σωστή τους θέση και στη συνέχεια να κινηθούν σε αυτά οι ήρωες ενός μυθιστορήματος. Σε αυτό βοηθάνε πολύ οι χάρτες στην αρχή του βιβλίου. Από σελίδα σε σελίδα δε βλέπουμε τους χαρακτήρες μόνο να μεγαλώνουν και να ωριμάζουν αλλά και να παρασύρονται από τα σημαντικά ιστορικά, οικονομικά και διπλωματικά περιστατικά των θερμών τελευταίων ετών του 19ου και των πρώτων του 20ού αιώνα, κάτι που ίσως φανεί ανισοβαρές στην εξιστόρηση αλλά φταίει η πληθώρα των εξελίξεων και όχι η γραφή. Μακεδονικός αγώνας, διεκδικήσεις των Βουλγάρων, Εξαρχία, το κίνημα των Νεότουρκων το 1909 και πώς άλλαξαν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, με τη Θεσσαλονίκη ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, οπότε οι Έλληνες υπήκοοι άρχισαν να βιώνουν απανωτές διώξεις, απειλές, κακομεταχείριση, Βαλκανικοί πόλεμοι, κατοχή από τα γαλλικά στρατεύματα και βομβαρδισμός από το ζέπελιν, φυσικά η πυρκαγιά του 1917, ο Α΄ πρώτος παγκόσμιος και πόσα άλλα! «Ήρθανε βέβηλοι καιροί, πρόστυχοι, βγαλμένοι απ’ τις αφεγγιές των ανθρώπων» (σελ. 466). Κι όλα αυτά σ’ ένα κείμενο που δεν είναι συλλήβδην ρατσιστικό: «-Δεν πολεμώ τον Βούλγαρο σαν άνθρωπο. Πολεμώ τα σχέδιά τους που ορέγονται τη Μακεδονία και τη Σαλονίκη δική τους. Όποιον εχθρεύεται την Ελλάδα…», θα πει ο Αντίπας (σελ. 394). Φυσικά υπάρχουν και πολλά φροντισμένα καλολογικά στοιχεία που δε βαραίνουν το κείμενο: «Λευκό πουκάμισο τα σύννεφα, ξεκούμπωναν μερικά κουμπιά κι άρχιζε να φαίνεται κομμάτι ο ουρανός» (σελ. 199). Αργότερα: «Έξω έβρεχε λες κι άδειαζες το μισό πέλαγος μεσοστρατής» (σελ. 466). Να κι ο έρωτας: «…μπορεί να μην είμαι άξια να στέκω στο πλάι σου, όμως αν με κόψεις σε χιλιάδες κομμάτια θα βρεις και στο πιο μικρό εσένα» (σελ. 222).

Το «Καλντερίμι» είναι ένα μυθιστόρημα γεμάτο με ιστορικά γεγονότα, με ερωτικές, οικογενειακές, επαγγελματικές και φιλικές σχέσεις, με ανθρώπους και οικογένειες. Είναι μια ιστορία με πολλές παράλληλες προεκτάσεις και αφηγήσεις που με ταξίδεψε από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα και ταυτόχρονα ένα λυρικό, τεκμηριωμένο, καλογραμμένο σύνολο ονομάτων, γεγονότων και περιστατικών που συνθέτουν την πόλη και τον πληθυσμό της Θεσσαλονίκης μεταξύ δύο αιώνων. Υπέροχες και καλοσχεδιασμένες ψηφίδες μπαίνουν στις σωστές θέσεις και συγκροτούν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό φυλών, θρησκειών, γεγονότων, ανθρώπων με ήλιο και σκοτάδι, με αγάπη και μίσος, με ελπίδες και προδοσίες ενώ πατούν στο καλντερίμι της Ιστορίας.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%af%ce%bc%ce%b9-%ce%b3%ce%b9%ce%ac%ce%bd%ce%bd%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%80%ce%bf%cf%8d%ce%b6%ce%bf%cf%82/feed/ 0 «Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων», της Ίριδας Τζαχίλη, εκδ. Μεταίχμιο https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%bc%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%83%cf%85%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%ae-%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%bf%cf%83%ce%ae%ce%bc%cf%89%ce%bd/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b3%25ce%25b5%25cf%2581%25ce%25bc%25ce%25b1%25ce%25bd%25ce%25b9%25ce%25ba%25ce%25ae-%25cf%2583%25cf%2585%25ce%25bb%25ce%25bb%25ce%25bf%25ce%25b3%25ce%25ae-%25ce%25b3%25cf%2581%25ce%25b1%25ce%25bc%25ce%25bc%25ce%25b1%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2583%25ce%25ae%25ce%25bc%25cf%2589%25ce%25bd https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%bc%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%83%cf%85%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%ae-%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%bf%cf%83%ce%ae%ce%bc%cf%89%ce%bd/#respond Mon, 02 Jan 2023 08:24:56 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13594 Η Ίρις Τζαχίλη, με αφορμή ένα άλμπουμ γραμματοσήμων που χάρισε στη μητέρα της ένας Γερμανός στρατιώτης το 1941, κάνει ολόκληρη έρευνα και ξαναστήνει την ιστορία της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής και κατοχής αλλά και του Μεσοπολέμου. Ποιο ήταν το όνομα του στρατιώτη; Γιατί έδωσε τα γραμματόσημά του στη μητέρα της συγγραφέως και τι απεικόνιζαν; Πώς μπορεί κάποιος να βρει τα σωστά κομμάτια ενός παζλ για το οποίο υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες κι αυτές βασισμένες σε προφορικές μαρτυρίες; Γιατί να εμπιστευτεί ο Γερμανός το άλμπουμ στη Δήμητρα; Είχε όνομα; Επέζησε από τη λαίλαπα του Ανατολικού μετώπου; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με δυσκολία και συναρπαστική αφήγηση.

Βιβλίο Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων 
Συγγραφέας Ίρις Τζαχίλη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ίρις Τζαχίλη κάνει μια σοβαρή και εκτεταμένη έρευνα για το παρελθόν της μητέρας της, Δήμητρας Αγγελίδου, με αφορμή την ύπαρξη ενός άλμπουμ γραμματοσήμων. «Μου είπε αόριστα ότι της τα έδωσε στην Κατοχή στη Θεσσαλονίκη ένας Γερμανός στρατιώτης που έμενε στους γείτονες, στης Μανωλούδη, μία επιταγμένη δίπατη μονοκατοικία. Της είπε να του τα κρατήσει και ότι μετά τον πόλεμο θα γυρίσει να τα πάρει. Έπειτα έφυγε στο ανατολικό μέτωπο» (σελ. 17). Το μικρό αυτό άλμπουμ μεταφερόταν από μετακόμιση σε μετακόμιση κι από κούτα σε κούτα ώσπου δέκα χρόνια μετά τον θάνατο της μητέρας της, τον Οκτώβριο του 2018, η συγγραφέας αποφάσισε να διευθετήσει οριστικά τα πράγματά της κι έτσι το βρήκε ξανά. Ψηφίδα με ψηφίδα αρχίζει να συμπληρώνεται μια εντυπωσιακή μαρτυρία, να της δίνεται ιστορική υπόσταση και να ανοίγονται λεωφόροι έρευνας «όταν εγώ πια είχα αρχίσει να συμβιβάζομαι με το καθεστώς της ατομικής μυθολογίας» (σελ. 26). Τα πράγματα τελικά αποδείχθηκαν πιο σύνθετα κι όλη αυτή η περιπέτεια, η αναζήτηση, η τεκμηρίωση με παρέσυρε σ’ ένα παρελθόν που ξεκίνησε από μια απλή κίνηση αβροφροσύνης για να καταλήξει ζοφερό και αμήχανο όσο μαζί με τη συγγραφέα αρχίζουμε να αναδομούμε την προσωπικότητα και την καριέρα του Γερμανού γείτονα.

Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μέρη που αποτελούνται από ευσύνοπτα κεφάλαια και το καθένα εστιάζει σε διαφορετικές παραμέτρους της έρευνας, με το πρώτο να είναι το καλύτερο κατ’ εμέ, αφού αφορά την καθαυτή ιστορία κι έτσι μαθαίνουμε πολλά για τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Η είσοδος των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου 1941 ορίζει μια νέα κανονικότητα, που τη σκιάζει ακόμη η χαρά από την άλωση της Κορυτσάς κατά τη διάρκεια της ιταλικής εισβολής, βάζει τους κατοίκους της πόλης σε νέα ζωή και νέα καθημερινότητα. Η πόλη μέσα σε ελάχιστες ώρες άλλαξε όψη, γέμισε θόρυβο, νέες πινακίδες, ακόμη και νέα ώρα, ακολουθώντας αυτήν της Γερμανίας! Επίταξη, ο αέρας του κατακτητή, το σχέδιο «πόλης μέσα στην πόλη», οι καταλήψεις δημόσιων κτηρίων και χώρων, όλα καταγράφονται και τεκμηριώνονται, με άξονα των γεγονότων την Ανάληψη και την περιοχή στου Άμποτ, την οδό Νίκης και τον Λευκό Πύργο, τις Εξοχές, τη Σχολή Σχινά, τις οικίες Μπένηδων, Μανωλούδη και Σονίνο, κτήρια που πλέον έχουν κατεδαφιστεί ή έχουν αλλάξει χρήση, τοπόσημα θυσία πλέον στην εξέλιξη και την πρόοδο της εποχής. Εξίσου εντυπωσιακή είναι η ύπαρξη των φωτογραφιών που συμπληρώνουν το κείμενο, οι οποίες είναι άφθονες γιατί επιτελούσαν προπαγανδιστικούς σκοπούς και διανέμονταν ώστε να τους βλέπει ο κόσμος ως ελευθερωτές από την απειλή του κομμουνισμού! Η συγγραφέας διάλεξε τις πιο αντιπροσωπευτικές της εποχής και της περιοχής όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, σχεδόν όλες από τη συλλογή Βύρωνος Μήτου, συλλέκτη που απέκτησε περίπου 3000 φωτογραφίες ελληνικού ενδιαφέροντος από την κόρη ανώνυμου Γερμανού στρατιώτη που είχε υπηρετήσει στην Υγειονομική Υπηρεσία του γερμανικού στρατού στα Βαλκάνια και είχε συγκεντρώσει τέτοια τεκμήρια από ερασιτέχνες στρατιώτες φωτογράφους και όχι μόνο από τις περιοχές που είχε υπηρετήσει.

«Επιμένω λίγο στην περιγραφή της γειτονιάς και των ανθρώπων, προσθέτοντας και τις δικές μου αναμνήσεις, γιατί ίσως φανούν καλύτερα οι ποικίλοι τρόποι που οι Γερμανοί ξεδίπλωσαν την παρουσία τους στην εσωτερική κλειστή ζωή ενός οίκου, με τη φυσικότητα του κυρίαρχου, αλλά αδιάφορα, ως διοικητική πράξη. Γι’ αυτό και ήταν τελικά τόσο περαστικοί» (σελ. 72). Δεν έχουμε δηλαδή μόνο το ιστορικό πλαίσιο της έρευνας στην οποία αποδύθηκε η συγγραφέας με αφορμή το άλμπουμ γραμματοσήμων αλλά και τις προσπάθειές της να κατανοήσει το παρελθόν, να το δέσει με το παρόν γιατί όλα αυτά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι και της δικής της ζωής, η οποία ξεκίνησε το 1944 και τα πρώτα της βήματα ήταν μες στην αβεβαιότητα και τον πόνο. Τι θέση έχει η ίδια μες στην ευρύτερη ιστορία, πώς τα κομμάτια του τόπου έγιναν δικά της, πώς δημιουργήθηκε το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, τι άλλαξε μέσα της και γύρω της, ερωτήματα που απαντώνται όχι με κουραστικό τρόπο αλλά με συναρπαστικές διηγήσεις, τεκμηριωμένες απόψεις και αγωνία αν θα βρεθεί η άκρη του νήματος για τον Γερμανό φιλοτελιστή.

Όλα αυτά στο πρώτο μέρος, γιατί στο δεύτερο έχουμε τη ζωή της μητέρας της, Δήμητρας, στη Μικρά Ασία του 1914 και συγκεκριμένα στο Μπαϊντίρι όπου γεννήθηκε. Πώς ήταν τότε η κατάσταση με τους Τούρκους, πώς ζούσε η οικογένειά της, πώς ακολούθησε τον ελληνικό στρατό το 1922 για να σωθεί και πώς έφτασε στην προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη; Μετά τον βίαιο διωγμό ήρθε η φτώχεια, το κυνήγι της επιβίωσης, η Δήμητρα μεγάλωσε «ξένη και φτωχή» οπότε έπρεπε να κάνει ό,τι της ζητούσαν, «προσπαθούσε και αυτή να προσαρμοστεί, να τη δεχτούν στον τόπο που βρέθηκε, να μοιάσει στους άλλους» (σελ. 119). Για μεγάλη της τύχη δούλεψε αργότερα ως δασκάλα στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης και γνώρισε από κοντά τον Μίλτο Κουντουρά και τη «Νέα Αγωγή» του, δηλαδή τις προσπάθειές του για ανατροπή του καθιερωμένου ως τότε τρόπου εκπαίδευσης. Επ’ ευκαιρία λοιπόν μαθαίνουμε για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917, για την υποχρεωτική εκπαίδευση, για τις τριβές που δημιουργούσαν ο προοδευτικός θεσμός των διδασκαλείων θηλέων που προετοίμαζαν τις μαθήτριες για δασκάλες και τη γέννηση του κινήματος της Νέας Αγωγής που ερχόταν σε αντιπαράθεση με τα συντηρητικά στρώματα και τις αυστηρές προσωπικότητες από την Εκκλησία και τον Τύπο.

Ακολουθούν οι σπουδές της μητέρας της συγγραφέως τη δεκαετία του 1930 στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου και άλλα, όλα τους ενδιαφέροντα και δοσμένα σ’ ένα ευρύτερο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο, όπως η εξέγερση το 1936, ακόμη και ο γάμος με τον Χρίστο Τζαχίλη το 1943, αλλά πραγματικά αναρωτιόμουν τι σχέση έχουν όλα αυτά με την κυρίως εξιστόρηση που αφορούσε το άλμπουμ γραμματοσήμων. Στο σκεπτικό μου αυτό ερχόταν να προστεθεί και το κατά τόπους βαρύγδουπο και αποστασιοποιημένο λεξιλόγιο της συγγραφέως («ακύρωση ενός συνολικού πεδίου ζωής, μετάθεση στο μέλλον ολόκληρου του επιθυμούντος εαυτού», σελ. 30), η οποία όταν κατέγραφε τις προσωπικές της σκέψεις, απορίες, αβεβαιότητες κι ελπίδες κατέφευγε σε πιο «δυσκολες» εκφράσεις και περιττές μεταφορές. Εξίσου εκτεταμένα υπέρ το δέον δίνονται στο τρίτο μέρος τα γραμματόσημα, των οποίων η συλλογή «Αποτελεί ένα κέντρο που όμως δεν βρίσκει σταθερή θέση στη διήγηση» (σελ. 233). Η συγγραφέας ακολούθησε πρακτικές ανεύρεσης και κριτικής των πηγών και αυτές ακολούθησε, αντιμετώπισε τα γραμματόσημα ως πηγή ιστορικών πληροφοριών χωρίς να διεισδύει περισσότερο στο φιλοτελικό πεδίο αποφεύγοντας να γράψει για σπανιότητα, για τα δοντάκια, για τα επισημασμένα γραμματόσημα. Μελέτησε τα μικρά αυτά χαρτάκια, από πού στάλθηκαν, με ποια συχνότητα, σε ποιο ιστορικό πλαίσιο και ποιων γεγονότων είναι μάρτυρες. Και πάλι όμως επεκτείνεται στο ευρύτερο πεδίο του φιλοτελισμού, στον ρόλο του γραμματοσήμου καθαυτού, στη σημασία, την αξία και την ταξινόμηση μιας τέτοιας συλλογής ενώ στη συνέχεια την περιγράφει διεξοδικά, εύρος χρονολογικό, θεματολογία, σειρά, προέλευση των επιστολών κ. ά.

Ευτυχώς στο τέταρτο μέρος επιστρέφουμε στο αντικείμενο του βιβλίου κι εκεί, αν και με αφορμή το όνομα του κατόχου αναλύεται η επιστήμη της ονοματολογίας ευρύτερα, η δύναμη του ονόματος και οι τυχόν συμβολισμοί του, στη συνέχεια βήμα προς βήμα ξεκουκίζουμε το παρελθόν με μικρές πληροφορίες και ελάχιστα ντοκουμέντα που ανακάλυψε η συγγραφέας και πώς τη βοήθησαν να αρχίσει να φτιάχνει το ψηφιδωτό της ταυτότητας του Γερμανού. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι οι αντιφάσεις και τα σκοτεινά σημεία που τελικά οδηγούν την έρευνα σε τέλμα και γεμίζουν απορίες και ερωτηματικά τη συγγραφέα ενώ η μεγάλη αλήθεια δείχνει πόσο σημαντική είναι η τύχη κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας αναζήτησης. Μέσα από την επίπονη και ανατρεπτική αυτή μελέτη καταγράφεται εξίσου τεκμηριωμένα η κατάσταση στη ναζιστική Γερμανία, οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις της χώρας, οι συγκρούσεις και η εισβολή στην Πολωνία, οι σταδιακές κατακτήσεις των επόμενων χωρών από τον γερμανικό άξονα, δηλαδή σχεδόν όλη η στρατιωτική ιστορία της κεντρικής Ευρώπης με μικρά κεφάλαια και εντυπωσιακά στοιχεία.

Το βιβλίο «Μια γερμανική συλλογή γραμματοσήμων» είναι ένα ενδιαφέρον κείμενο και το προϊόν μιας πρωτότυπης έρευνας, μέσω της οποίας ζωντανεύει παραστατικά και τεκμηριωμένα η ιστορία της Θεσσαλονίκης κατά τον Μεσοπόλεμο και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Τα ερωτήματα που τίθενται, η αξιολόγηση των πηγών, τα βήματα που ακολουθούνται, η έρευνα σε αρχεία του εξωτερικού, οι αντιφάσεις και οι αποκαλύψεις αποτελούν μια συναρπαστική περιπέτεια κι ένα ταξίδι στο παρελθόν που δεν ξέρεις πού και πώς θα τελειώσει. Κάποια σημεία ίσως να ήταν περιττά αφού δεν επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τις εξελίξεις στο παρόν, συνολικά όμως έχουμε μια πρωτότυπη και διαφορετική μαρτυρία μέσα από ένα άλμπουμ γραμματοσήμων, ένα ξεχωριστό δηλαδή στίγμα γύρω από το οποίο ξετυλίγονται ιστορίες στρατιωτών και άμαχων πολιτών, η γερμανική εισβολή και κατάκτηση, οι άνθρωποι που ξεχωρίζουν μέσα στον όλεθρο και την καταστροφή όσο παλεύει η συγγραφέας να εντάξει μέσα σε όλα αυτά τη μητέρα της, η οποία απέφευγε συστηματικά να μιλάει για τότε, αλλά και τον εαυτό της, τη φυσική συνέχεια ενός ανθρώπου που βίωσε σημαντικές για τον τόπο και την Ιστορία εξελίξεις.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%bc%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%83%cf%85%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%ae-%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%bf%cf%83%ce%ae%ce%bc%cf%89%ce%bd/feed/ 0 «Α Αβνταχά: η υπόσχεση», του Δημήτρη Καλανδράνη, εκδ. Αναγέννηση https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1-%ce%b1%ce%b2%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%87%ce%ac-%ce%b4%ce%b7%ce%bc%ce%ae%cf%84%cf%81%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bd%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%bd%ce%b7%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b1-%25ce%25b1%25ce%25b2%25ce%25bd%25cf%2584%25ce%25b1%25cf%2587%25ce%25ac-%25ce%25b4%25ce%25b7%25ce%25bc%25ce%25ae%25cf%2584%25cf%2581%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25bb%25ce%25b1%25ce%25bd%25ce%25b4%25cf%2581%25ce%25ac%25ce%25bd%25ce%25b7%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1-%ce%b1%ce%b2%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%87%ce%ac-%ce%b4%ce%b7%ce%bc%ce%ae%cf%84%cf%81%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bd%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%bd%ce%b7%cf%82/#respond Wed, 28 Dec 2022 19:14:02 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13572 Ο Αλέξανδρος και η Μύριαμ ζουν με τις οικογένειές τους στη Θεσσαλονίκη. Εκείνος χριστιανός, εκείνη Εβραία. Όταν μπαίνουν οι Γερμανοί στην Ελλάδα μετά τη συνθηκολόγηση τα πάντα ανατρέπονται. Θα επιβιώσει ο έρωτάς τους σε αυτές τις άγριες και απάνθρωπες συνθήκες; Ως πού είναι πρόθυμος να φτάσει ο Αλέξανδρος για την αγάπη του για τη Μύριαμ; Πόσο ριζικά θα ανατραπούν οι ζωές, οι ελπίδες, τα όνειρά τους;

Βιβλίο Α Αβνταχά 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Καλανδράνης με το τρίτο του μυθιστόρημα ζωντανεύει τη ρομαντική ιστορία δύο νέων ανθρώπων που ανήκουν σε διαφορετικές φυλές, έχουν άλλες κουλτούρες και συνήθειες αλλά αγαπιούνται, μόνο που ο συγγραφέας χαράζει ένα εντελώς διαφορετικό αφηγηματικό μονοπάτι που δείχνει με ενάργεια, αντικειμενικότητα και καθαρότητα τα ερείπια που άφησε πίσω του ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος σε πόλεις και ψυχές. Μπορεί να ξεκινάει ως βιβλίο που όλοι περιμένουν να γίνει το αναπόφευκτο (πόσοι άλλωστε Εβραίοι κατάφεραν να ξεφύγουν από τα τρένα για το Άουσβιτς; ), σύντομα όμως διαπιστώνουμε πως η Θεσσαλονίκη και ο αφανισμός του εβραϊκού πληθυσμού είναι μόνο η αρχή ενώ οι εκπλήσσεις έρχονται η μία πίσω από την άλλη. Εθνική Αντίσταση και σαμποτάζ, κατασκοπεία και φυγή στη Μέση Ανατολή, το στρατόπεδο του Άουσβιτς και η «σφηκοφωλιά» του Καΐρου είναι μερικά μόνο από τα μέρη όπου μας ταξιδεύει το μυθιστόρημα, ρίχνοντας βορά στα γρανάζια του πολέμου τους δύο πρωταγωνιστές και τις οικογένειές τους.

Η ιστορία ξεκινάει στα Ιωάννινα, την 6η Απριλίου 1941, ημέρα παράδοσης της Ελλάδας στους Γερμανούς, οπότε μια βόμβα καταστρέφει το νοσοκομείο όπου ο δεκανέας Λεόν Πίντο περίμενε να εγχειριστεί κι έτσι μεταφέρεται στο Αγρίνιο. Την κρίσιμη κατάσταση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη ο Λεόν τη μαθαίνει από τον συνονόματό του Λεόν Μάτσα, υπάλληλο της Εθνικής Τράπεζας Αγρινίου. Με χίλια βάσανα καταφέρνει να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη και να δει ξανά μετά από επτά μήνες τη γυναίκα του, Σάρα και τα παιδιά του, Ιωσήφ και Μύριαμ, καθώς και τ’ αδέλφια του, Σαούλ και Αλμπέρτο. Ο πιο στενός του φίλος είναι ο Λάζαρος Τερζίδης, που έχει το ραφτάδικο στη γειτονιά τους, με δυο παιδιά που ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους: ο Ζαφείρης έγινε μέλος της 3Ε (Εθνική Ένωσις «Ελλάς»), μια οργάνωση με αντικομμουνιστές, αντισημίτες και φασίστες, η οποία παραδόξως είχε καταργηθεί από τον Ιωάννη Μεταξά αλλά άρχισε να δραστηριοποιείται ξανά τώρα με την Κατοχή και ο Αλέξανδρος έχει ερωτευτεί τη Μύριαμ, κάτι που θα δημιουργήσει προβλήματα στις δύο οικογένειες λόγω των διαφορετικών θρησκειών, γλωσσών και εθίμων. Όλα αυτά πάντως είναι μόνο η αρχή, μιας και βιώνουμε πολλά ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα εκείνης της εποχής, χωρίς όμως αυτή η πληθώρα να κουράζει ή να αποθαρρύνει την ανάγνωση χάρη στην έξυπνη παράθεση των σκηνών και τις ενδιαφέρουσες ανατροπές.

Με αφορμή  το μυθιστόρημα έμαθα πολλά για την ισραηλίτικη κοινότητα της συμπρωτεύουσας, για τη γλώσσα και τα έθιμα των Εβραίων, για τα ρωμανιώτικα (διάλεκτο των πρώτων Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου) και για τη λαντίνο (γλώσσα των Σεφαραδιτών Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη το 1492 μετά την εκδίωξή τους από την Ισπανία) και τώρα, με τη σκληρή Κατοχή από τρεις Δυνάμεις, αναπαριστώνται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα μέτρα που πήραν οι Γερμανοί κατά της εβραϊκής κυρίως κοινότητας, τι κατέσχεσαν, πόσο έντονη ήταν η προπαγάνδα κατά των Εβραίων μέσα από φιλοχριστιανικά έντυπα, πώς αντιμετωπίστηκαν οι επιφανείς Εβραίοι, πώς οι κατακτητές αφαιρούσαν δικαιώματα και περιόριζαν ελευθερίες, πώς ήταν η καθημερινή ζωή στην κατεχόμενη Θεσσαλονίκη κι όλα αυτά μόνο για αρχή! Πείνα, ανέχεια, μαύρη αγορά, σκληρός χειμώνας, εκπεσμός, φιλογερμανοί πολιτικοί, γκετοποίηση, όλα δίνονται με σεβασμό και αντικειμενικότητα. Και πόσο ανάγλυφη είναι η πίκρα τους όταν στην αρχή πίστευαν στην προστασία του ελληνικού κράτους αλλά σύντομα διαπίστωσαν πως ούτε η επίσημη κυβέρνηση αλλά ούτε και επιφανείς φορείς ασχολήθηκαν μαζί τους, οπότε, με τις επόμενες κινήσεις των κατακτητών αντιλαμβάνονται πως είναι μόνοι, ανήμποροι και αβοήθητοι απέναντι στο επερχόμενο Ολοκαύτωμα! Η πλατεία Ελευθερίας της 11ης Ιουλίου 1942 με τη συγκέντρωση 9000 Εβραίων από 18 έως 45 ετών που εστάλησαν σε καταναγκαστικά έργα σε όλη την Ελλάδα, η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου με πάνω από 300.000 τάφους, που πολλοί υπήρχαν από την εποχή της πρώτης εγκατάστασης τον 15ο αιώνα, οι συνοικισμοί του Χιρς και τα τρένα για το Άουσβιτς είναι σελίδες που ζωντανεύουν με γλαφυρότητα και συγκίνηση ενώ στη συνέχεια βιώνουμε ταυτόχρονα την αποκτήνωση του Άουσβιτς και τα σαμποτάζ στην Αίγυπτο που καθυστερούν τις προελάσεις των Γερμανών στην έρημο.

Το «Α Αβνταχά» είναι ένα μυθιστόρημα που, με αφορμή τον «απαγορευμένο» έρωτα μεταξύ ενός χριστιανού και μιας Εβραιοπούλας, πρεσβεύει την ειρήνη στον κόσμο και καταγράφει με διαφάνεια και ειλικρίνεια τον αφανισμό της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο. Διακριτικές μεταφορές και παρομοιώσεις, σωστοί διάλογοι και ενδιαφέρουσες ανατροπές συγκροτούν μια συγκινητική ιστορία αγάπης και ταυτόχρονα φρίκης. «Τα μεγαλύτερα εγκλήματα διαπράττονται όταν τα θύματα είναι ανυπεράσπιστα στο έλεος του θύτη. Για την επιβολή του πειθαναγκασμού σε πεινασμένους και ταλαιπωρημένους πολίτες μιας πόλης με την απειλή της εκτέλεσης, ο επιεικέστερος χαρακτηρισμός είναι αυτός της ανανδρίας και του αυταρχισμού» (σελ. 125), σημειώνει γεμάτος συγκίνηση ο συγγραφέας. Επίσης, μέσα από ενδιαφέρουσες και καθόλου κουραστικές συζητήσεις, τονίζεται η εσωστρέφεια του εβραϊκού στοιχείου και η κεκλεισμένων των θυρών συμπεριφορά του, κάτι που αυτόματα το απομονώνει από τον οποιονδήποτε κοινωνικό περίγυρο, χωρίς όμως να μένει αλώβητος από τη συγγραφική πένα και ο χριστιανισμός, με απόψεις που δεν κατακρίνουν ούτε παίρνουν το μέρος κάποιας από τις δύο πλευρές, απλώς παρατίθενται για λόγους ισομέρειας μέσα από διαξιφισμούς μεταξύ των χαρακτήρων του βιβλίου. Τονίζεται ξανά και ξανά η ισότητα μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, δε διαφέρουν σε τίποτα ως οντότητες αλλά άρχισαν να φαγώνονται όταν ίδρυσαν τις διαφορετικές θρησκείες: «Έξυπνος είναι ο άνθρωπος που, παρ’ όλο που διδάχθηκε και ακολουθεί κάποια θρησκεία, κατορθώνει να ξεπεράσει τα ταμπού της θρησκείας του που του επέβαλαν οι ιερείς ή οι ραβίνοι και αντιλαμβάνεται πώς λειτουργεί ο κόσμος» (σελ. 163-164). Πρόκειται για ένα υπέροχο, προσεγμένο μυθιστόρημα που ισορροπεί ανάμεσα στο ρομαντικό και στο ιστορικό είδος, που κλείνει με έναν αναπάντεχο κύκλο τη στιγμή που έλεγα πως όσα αγάπησα τελείωσαν και με άφησε βουρκωμένο και δακρυσμένο να αναρωτιέμαι γιατί τόσο μίσος κάποτε από ανθρώπους για ανθρώπους, σε τέτοιο βαθμό που ούτε ο έρωτας δεν κατάφερε να εξευμενίσει τη σκληρότητα και την κτηνωδία.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1-%ce%b1%ce%b2%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%87%ce%ac-%ce%b4%ce%b7%ce%bc%ce%ae%cf%84%cf%81%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bd%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%bd%ce%b7%cf%82/feed/ 0 «Το μακρύ ταξίδι του Καραβάτζο», του Κώστα Στοφόρου, εκδ. Κέδρος (Η παρέα του Πόρτο Ράφτη #8) https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%ce%b1%ce%ba%cf%81%cf%8d-%cf%84%ce%b1%ce%be%ce%af%ce%b4%ce%b9-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%b2%ce%ac%cf%84%ce%b6%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bc%25ce%25b1%25ce%25ba%25cf%2581%25cf%258d-%25cf%2584%25ce%25b1%25ce%25be%25ce%25af%25ce%25b4%25ce%25b9-%25ce%25ba%25ce%25b1%25cf%2581%25ce%25b1%25ce%25b2%25ce%25ac%25cf%2584%25ce%25b6%25ce%25bf-%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2586%25cf%258c%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%ce%b1%ce%ba%cf%81%cf%8d-%cf%84%ce%b1%ce%be%ce%af%ce%b4%ce%b9-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%b2%ce%ac%cf%84%ce%b6%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/#respond Mon, 21 Nov 2022 16:14:57 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13435 Ο Ιταλός ζωγράφος Καραβάτζο δημιούργησε έναν πίνακα με το μαρτύριο του Αγίου Εύπλου κατ’ εντολήν του πειρατή και κουρσάρου Πέτρου Λάντζα, που θέλησε να τον μεταφέρει στην Αίνο της Ανατολικής Θράκης. Έφτασε ποτέ εκεί ο πίνακας ή χάθηκε; Μπορεί να τον έχει κάποιος στην κατοχή του σήμερα; Κατάφερε ο Λάντζας να πραγματοποιήσει τα σχέδιά του για ανατροπή του Οθωμανού σουλτάνου; Πώς συνδέονται με όλα αυτά η αγαπημένη μας παρέα του Πόρτο Ράφτη και σε τι νέους κινδύνους θα ριχτούν με αφορμή το ταξίδι τους στην Αλεξανδρούπολη;

Βιβλίο Το μακρύ ταξίδι του Καραβάτζο 
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η παρέα των παιδιών που γνωρίσαμε στα προηγούμενα βιβλία της σειράς είναι πλέον στην εφηβεία ενώ οι περιπέτειες που έχουν ζήσει ως τώρα τους έχουν αλλάξει, τους έχουν ωριμάσει και τους έχουν δείξει πόσο σοβαρό κίνδυνο μπορεί να διατρέξουν στην προσπάθειά τους να λύσουν τα μυστήρια στα οποία μπλέκουν. Οι απώλειες αγαπημένων φίλων και οι αλλαγές στις ζωές τους μερικά τα κάνουν πιο εσωστρεφή και μερικά να πάψουν να παίρνουν αψήφιστα τον κίνδυνο. Έτσι λοιπόν οι μεν Κατερίνα και Ζωή, με τον θάνατο να έχει διαλύσει τις ψυχές τους, προσπαθούν να συνέλθουν μένοντας στη Λέρο με την παρέα του Σάββα, αδελφού του Ιάσονα, τα υπόλοιπα παιδιά πηγαίνουν για διακοπές στη Θράκη, όπου με χαρά θα συναντήσουν την οικογένεια της Φραντσέσκα και του Ρένο, με τους οποίους έχουν δέσει ήδη από το «Ελάφι της Ρόδου». Η παρέα έχει αυξηθεί κατά πολύ και χρειάζεσαι πλέον σημειώσεις για να δεις ποιος λείπει από την παρέα και γιατί, ποιες είναι οι μεταξύ τους σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί, το ενδιαφέρον όμως δε μειώνεται! Ο Γιάννης και η Ρεβέκκα, ζευγάρι μετά την περιπέτειά τους στην Καστοριά, και ο Δημήτρης γνωρίζουν τη Σμαρώ και τη Δόμνα, με την τελευταία να γεννάει πρωτόγνωρα αισθήματα στον Δημήτρη. Η Αντιγόνη, αδερφή του Δημήτρη, την οποία ζηλεύει η τσιμπημένη με τον Ιάσονα Φραντσέσκα, αφού πιστεύει πως κάτι τρέχει μεταξύ τους, η Ζηνοβία, αδερφή του Γιάννη και αγαπημένη του Ρένο, ο Ιάσονας, ο ντετέκτιβ της παρέας και οι γονείς των παιδιών, με τη βοήθεια του πατέρα της Δόμνας, που έχει καταγωγή από την Αίνο, ξεκινάνε για ένα οδικό ταξίδι προς την Τουρκία, με στάσεις στη Δαδιά, στην Τραϊανούπολη, στις Φέρες, στο Σουφλί και σε άλλα σημεία, τα οποία ο συγγραφέας περιγράφει με εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και ξεκαρδιστικά στιγμιότυπα ανεμελιάς μεταξύ των φίλων. Φυσικά και υπάρχουν σαφείς αναφορές σε προηγούμενα βιβλία της σειράς, μέσα από τα οποία θυμόμαστε βασικά γεγονότα που βίωσαν τα παιδιά, όχι όμως εις βάρος της πλοκής, η οποία σε κάθε σελίδα απογειώνεται.

Με αφορμή την έρευνα της μητέρας της Φραντσέσκα και του Ρένο, η οποία έρχεται με τα παιδιά της στην Αλεξανδρούπολη λόγω του Αγίου Εύπλου, της εκκλησίας που υπάρχει στο λιμάνι της, με την αυθεντική όμως να είναι χτισμένη στη γειτονική πόλη της Τουρκίας, Αίνο (σημερινή Ενέζ), ξεκινάει μια ακόμη συναρπαστική περιπέτεια των αγαπημένων στους αναγνώστες παιδιών, αφού ο Άγιος συνδέεται με έναν χαμένο πίνακα του Καραβάτζο, ο οποίος, απ’ ό,τι φαίνεται, άλλαζε χεριά από γενιά σε γενιά. Με χρηματοδότηση του πανεπιστημίου της Κατάνια, η Μαρία φτάνει στην πόλη για να ερευνήσει τα τοπικά αρχεία ώστε να βρει περισσότερες πληροφορίες και η εκδρομή είναι μια καλή ευκαιρία για να βρεθεί κοντά στις πολύτιμες πηγές. Να όμως που γνωστοί κακοί χαρακτήρες εμφανίζονται ξανά και ακολουθούν κατά πόδας την παρέα του Πόρτο Ράφτη, με αποτέλεσμα να έχουμε ξανά ανατροπές, μυστήρια, αγωνία και διαρκείς εκπλήξεις. Ταυτόχρονα, με σημαντικά πρωθύστερα, αναπαριστάται σωστά και μελετημένα η εποχή του 17ου αιώνα, με δύο θρυλικές προσωπικότητες, τον Ιταλό ζωγράφο Καραβάτζο και τον Έλληνα κατάσκοπο και κουρσάρο Πέτρο Λάντζα να αποκτούν σάρκα και οστά, καθώς επίσης η επανάσταση του 1821 μέσα από τον αγώνα της εντόπιας ηρωίδας Δόμνας Βισβίζη, τα σκληρά χρόνια της Κατοχής, οπότε και αποδεκατίστηκε το εβραϊκό στοιχείο της Αλεξανδρούπολης αλλά και ευρύτερα από τη βουλγαρική Επιτροπή Εβραϊκών Υποθέσεων και πολλά άλλα. Μέσα από τέσσερις χρονικές περιόδους ζωντανεύει όλη η σύγχρονη ιστορία της Θράκης ευρύτερα και της Αίνου ειδικότερα, ενός από τα σημαντικότερα λιμάνια της αρχαιότητας που ιδρύθηκε από τον Αινεία, με τρόπο τέτοιο που γεννάει χιλιάδες κίνητρα για αναζήτηση περισσότερων ιστορικών πληροφοριών, κάτι που έκανα με πολύ μεγάλη μου χαρά! Προσεγμένη αναπαράσταση της κάθε εποχής, ωραίοι διάλογοι, ένας πίνακας με καταπληκτικά χρώματα να αλλάζει χέρια κι έτσι σταδιακά το παρελθόν μπλέκεται αριστοτεχνικά με το παρόν, όπου επιτέλους αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα απτά ίχνη του χαμένου πίνακα.

Η γραφή του Κώστα Στοφόρου βελτιώνεται από βιβλίο σε βιβλίο ενώ οι περιπέτειες των ηρώων του δεν πατάνε σε γνώριμα μονοπάτια. Πολυεπίπεδη πλοκή, αγωνία και σασπένς, ανατροπές και κίνδυνοι, εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και εφηβική ανεμελιά φτιάχνουν έναν συναρπαστικό σκελετό δράσης και περιπέτειας, φτάνοντας την αγωνία και την ένταση στα ύψη ενώ αναμιγνύονται δεξιοτεχνικά και υποδειγματικά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με τις φανταστικές περιπέτειες των ηρώων του βιβλίου, δημιουργώντας ένα κράμα αγωνίας, ανατροπών και πληροφόρησης. Η «παρέα του Πόρτο Ράφτη» ακολουθεί «Το μακρύ ταξίδι του Καραβάτζο» και ζει νέες περιπέτειες που θα φέρει τα μέλη της αντιμέτωπα με θανάσιμα μυστικά και σημαντικές πτυχές της Ιστορίας. Πρόκειται για άλλη μια υπέροχη, ανατρεπτική, καλογραμμένη περιπέτεια για παιδιά και εφήβους που με συντρόφεψε ευχάριστα και με έκανε κι αυτή, όπως και όλες οι προηγούμενες της σειράς, να χάσω αρκετές στάσεις λεωφορείου μέχρι να την τελειώσω. Θα τονίσω ξανά ότι το ανυπέρβλητο ταλέντο του συγγραφέα που μας χαρίζει όλες αυτές τις τεκμηριωμένες και καλά μελετημένες ιστορίες είναι ένα κράμα της εγκυκλοπαιδικότητας της Αντιγόνης Μεταξά, της φροντίδας της Πηνελόπης Δέλτα και της αγωνίας στα βιβλία της Enid Blyton.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%ce%b1%ce%ba%cf%81%cf%8d-%cf%84%ce%b1%ce%be%ce%af%ce%b4%ce%b9-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%b2%ce%ac%cf%84%ce%b6%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/feed/ 0 «Ο ανήφορος», του Νίκου Καζαντζάκη, εκδ. Διόπτρα https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%b1%ce%bd%ce%ae%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b6%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b6%ce%ac%ce%ba%ce%b7%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bf-%25ce%25b1%25ce%25bd%25ce%25ae%25cf%2586%25ce%25bf%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25bd%25ce%25af%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25b6%25ce%25b1%25ce%25bd%25cf%2584%25ce%25b6%25ce%25ac%25ce%25ba%25ce%25b7%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%b1%ce%bd%ce%ae%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b6%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b6%ce%ac%ce%ba%ce%b7%cf%82/#respond Tue, 25 Oct 2022 19:05:44 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=13346 Ο Κοσμάς επιστρέφει στην «παντέρμη Κρήτη» μετά από πολλά χρόνια αγκαλιά με τη γυναίκα του, την εβραία Νοεμή που του έσωσε τη ζωή. Είμαστε αμέσως μετά τη λήξη του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου και το νησί είναι όλο χαλάσματα. Όσα βλέπει, συναντάει, βιώνει και ακούει στο νησί τού ξυπνάνε έναν πρωτόφαντο πόθο να κάνει κάτι για τον κόσμο που συνεχίζει να καίγεται κι έτσι ταξιδεύει στο Λονδίνο, αφήνοντας τη γυναίκα του ουσιαστικά μόνη να ξορκίζει τους εφιάλτες και τα φαντάσματα που έζησε στο Νταχάου.

Βιβλίο Ο ανήφορος 
Συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το ανέκδοτο ως τώρα μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη είναι γεμάτο ολοζώντανους χαρακτήρες, ενδιαφέροντα γεγονότα καισυναρπαστικές αλληλοεπιδράσεις ενώ έντονο αντιπολεμικό κλίμα ποτίζει κάθε του σελίδα. Χωρίζεται σε τρία μέρη, με το πρώτο να είναι ο νόστος του Κοσμά στην πατρίδα του λίγες μέρες μετά τον θάνατο του πατέρα του, οπότε και βιώνουμε από κοντά τις συνθήκες ζωής των ερημωμένων και κατεστραμμένων από τους Γερμανούς χωριών με σκηνές που δύσκολα θα ξεχάσω (γέροι και γριές αλλά και κοπέλες μισοτρελαμένες και απελπισμένες, κάποιες με βυζαρούδια στο στήθος ζουν σε χαλάσματα και σε σπηλιές, ποιος θα τους φέρει λάδι για το καντήλι και αλεύρι για το ψωμί; ), με το δεύτερο να είναι το ταξίδι του Κοσμά στην Αγγλία, παρακινημένου από την κραυγή του κόσμου να μην ξαναγίνει πόλεμος οπότε νιώθει πως πρέπει να κάνει κάτι κι αυτός και στο τελευταίο να έρχεται ένα αναπάντεχο και ίσως λυτρωτικό τέλος. Το μυθιστόρημα δεν είναι δύσκολο να διαβαστεί από τον σημερινό αναγνώστη κι ας υπάρχει αυτή η ιδιαίτερη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, ένας θησαυρός λέξεων που δημιουργούν από μόνες τους εικόνες, πόσο μάλλον όταν συνταιριαστούν σε προτάσεις. Οι επεξηγηματικές σημειώσεις στο τέλος της κάθε σελίδας και τα περιστατικά που βιώνουμε βοηθάνε τον λόγο να ρέει σα νερό και να φέρνει στο φως αποτρόπαιες συνθήκες ζωής, εκπληκτικές σκηνές και ιστορικά γεγονότα από την Κρήτη του παρελθόντος είτε της Κατοχής είτε των επαναστάσεων μεταξύ 1866 και τελών του 19ου αιώνα. Ο Κοσμάς φέρνει τη γυναίκα του, φορτωμένη συναισθηματικά και ψυχολογικά, σ’ έναν τόπο που θα τη γαληνέψει κι ας τη δυσκολεύει η νύφη της με τη συμπεριφορά της και η πεθερά της με την αμηχανία της. Η συναναστροφή του Κοσμά με τους συντοπίτες του, οι ενδιαφέρουσες συζητήσεις που θα κάνει και η κατάσταση ερήμωσης στο νησί θα τον οδηγήσουν σε μοιραίες αποφάσεις που θα αναπτυχθούν στο δεύτερο μέρος κι εκεί ο συγγραφέας θα απλώσει σε όλο τους το μεγαλείο τη σκέψη του, τη νοοτροπία του, τις αντιλήψεις του, τις απόψεις του, τους προβληματισμούς του μειώνοντας τη δράση, είμαι σίγουρος όμως πως ο αναγνώστης θα καταφέρει να ακολουθήσει ως το τέλος, έχοντας ήδη έρθει σ’ επαφή με τον κόσμο που χτίζει ο σημαντικός αυτός συγγραφέας.

Έχει περάσει καιρός απ’ όταν διάβασα τα μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη και χάρηκα πολύ που με αφορμή το αδημοσίευτο αυτό κείμενο τον ξανασυνάντησα και συστήθηκα με χαρακτήρες γεμάτους ενάργεια και διεισδυτικά ψυχογραφήματα. Ο «γέρος», ο κύρης του Κοσμά, ο καπετάν Μιχάλης, είχε κάμει όρκο να μη γελάσει αν δε λευτερωθεί η Κρήτη. «Δε μιλούσε, δε γελούσε, κοίταζε τους ανθρώπους και δεν τους ήθελε» (σελ. 32). . Σπέρνει τον τρόμο: «Έτσι ήταν πάντα του. Άγριος, αμίλητος κι έκανε κατοχή» (σελ. 32). Μίσησε τον γιο του που παντρεύτηκε εβραία. Πόσο δυνατή και ρεαλιστική ήταν η σκηνή του θανάτου του με τις φωνές του, τον ρόγχο του, τα σίδερα του κρεβατιού που λύγισε, θυμωμένος που πέθαινε! Στο άλλο άκρο, η γυναίκα του, Χρυσούλα, μια άγια γυναίκα, που δεν ξέρει πώς να φερθεί στη νύφη της ενώ το πνεύμα του «γέρου» υποτίθεται πως στοιχειώνει ακόμη τις κάμαρες. Η Μαρία, η μικρότερη αδελφή του Κοσμά, «μαραμένη, στριμμένη, με μια μαύρη κορδέλα στο λαιμό για να κρύβει τις ζάρες.», που «ο γέρος» την κλείδωσε μες στο σπίτι για χρόνια, δημιουργώντας της σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, ζηλεύει και μισεί τη Νοεμή γιατί είναι πιο νέα, πιο όμορφη και της πήρε και τον αδερφό της, «νιώθει μιαν οβραΐλα τόσο δυνατή στον αγέρα που.. έκανε εμετό» (σελ. 58).

Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι; Σχεδιασμένο υποδειγματικά. Η Νοεμή, «ζεστό λιανοκόκαλο κορμί, από χώρα μακρινή, από ξένη ράτσα, από θλιμμένους, κατατρομαγμένους προγόνους» (σελ. 34), φοβάται στον καινούργιο τόπο: «-Βαριές ψυχές είναι τούτες, ζόρικοι άντρες οι Κρητικοί, σα να μπαίνω σε ζούγκλα» (σελ. 36). Βαφτίστηκε χριστιανή, πήρε το όνομα της πεθεράς της, Χρυσούλα. Γεννήθηκε στην Πολωνία, «σε μια μαύρη πολιτεία, με φάμπρικες» (σελ. 41). Βοήθησε τον Κοσμά σε πολλά: «Άνοιξε το μυαλό μου και την καρδιά μου, μ’ έμαθε ν’ αγαπώ ξένες ράτσες που μισούσα, να καταλαβαίνω ξένες ιδέες που πολεμούσα, να νιώσω πως όλοι οι άνθρωποι έχουμε την ίδια ρίζα» (σελ. 41). Βίωσε όλες τις κακουχίες των Εβραίων, δραπέτευσε από το Νταχάου, περιπλανήθηκε ώσπου να συναντηθεί τυχαία με τον Κοσμά και τα ψυχολογικά της τραύματα από τις κακουχίες είναι βαριά: «Τούτη η μικρή κοπέλα είχε στερνιάσει μέσα της όλο τον πόνο του κόσμου. Ένα ένα, τα λόγια της ξεσκέπαζαν τη φρίκη, την ατιμία, την ντροπή, την παραφροσύνη του κόσμου» (σελ. 49). Από την άλλη, ο Κοσμάς πολέμησε όπως όλοι, χωρίς να βρίσκεται στη Μάχη της Κρήτης αφού έμενε από καιρό στην Αθήνα: «περιπλέχτηκε στο αιματηρό παιχνίδι…Άνοιξαν μέσα του οι καταπαχτές και ξεπεταχτήκαν οι παμπάλαιοι πρόγονοι, ο τίγρης, ο λύκος, το αγριογούρουνο» (σελ. 36). Επέστρεψε σε μια πολιτεία που είχε γεράσει: «θρύβουνταν κι αυτή, άρχιζε να γίνεται κουρνιαχτός και να σκορπίζεται στον άνεμο» (σελ. 42). Η λαίλαπα του δεύτερου του θύμισε τη φρίκη του πρώτου πολέμου: «…ο ρυθμός της γης είχε αγριέψει, όλοι οι έφηβοι του κόσμου ήταν ανήσυχοι» (σελ. 44). Χρόνια πολεμάει να μετουσιώσει μέσα του το πατρικό σκοτάδι και να το κάνει φως και ταυτόχρονα να δώσει δύναμη στην άνεργη γλύκα της μάνας. Αγαπάει τη γυναίκα του, την ποθεί: «-Έλα να κάμουμε το Χάρο να σκάσει» (σελ. 52)! Πόσο παραστατικά και έντεχνα αποδίδεται η εγκατάλειψη των εφηβικών ονείρων και ελπίδων από τη ρουτίνα της έγγαμης καθημερινότητας, τι όμορφες λέξεις, πόσα νοήματα: «…τώρα μπερδεύτηκαν σε γυναίκες, σε παιδιά, σ’ έγνοιες του ψωμιού κι η εφηβική αρμάδα είχε βουλιάξει μέσα στη σκάφη του σπιτιού τους» (σελ. 53). Πήγε στην Αίγυπτο να γίνει αεροπόρος, πολέμησε, κατέφυγε στο γράψιμο μα όσα βίωσε στην πατρίδα του την Κρήτη του άλλαξαν γνώμη: «Ζούμε μιαν εποχή δύσκολη, δύσκολο και το χρέος σήμερα του ανθρώπου. Δε χωράει πια η ψυχή μας στο λόγο, ήρθε η στιγμή ο λόγος να γίνει πράξη» (σελ. 99). Τώρα που πέθανε «ο γέρος» είναι πια αργά, ο Κοσμάς όμως, όσο νιώθει τον κύρη του στα σωθικά του, ξέρει πως δε θα πεθάνει στην πραγματικότητα ποτέ. Τα ονόματα Κοσμάς και καπετάν Μιχάλης θυμίζουν ονομαστικά τους ήρωες του μυθιστορήματος «Καπετάν Μιχάλης» του ίδιου συγγραφέα που το έγραψε περίπου δέκα χρόνια μετά τον «Ανήφορο», ίσως γι’ αυτό και το παρόν βιβλίο έμεινε ανέκδοτο, αφού  κάποιες σελίδες του πέρασαν στον «Καπετάν Μιχάλη» ενώ στο κλείσιμο του βιβλίου ο Κοσμάς γράφει την «Ασκητική» ως απόρροια των βιωμάτων του, ένα κείμενο που όμως δημοσιεύτηκε αυτοτελώς.

Πρόκειται για ένα καθαρά αντιπολεμικό μυθιστόρημα: «Μωρέ κι όλη η Γερμανία να ξεπατωθεί, το αχ! της Κρήτης δε σβήνει» (σελ. 35)! Και στη συνέχεια: «…όλες οι μανάδες στον κόσμο πονούνε κι αυτός ο πόνος των μανάδων θα φάει τη Γερμανία. Η Γερμανία θα χαθεί, βάνω την κεφαλή μου» (σελ. 72)! Ακόμη: «Κι ακόμα πιο πέρα τον κόσμο όλο που πονούσε και σπαρτάριζε στα νύχια του κακού, είχαν ξαπολυθεί η απληστία, η απιστία, το μίσος κι οι λαοί πεινούσαν, κρύωναν, είχαν κουραστεί, δεν ήθελαν πια σκοτωμούς…απάνω τους φυσούσε ένας άνεμος παραφροσύνης και συμφοράς… Δεν υπάρχει λοιπόν… ένας λόγος απλός, καλός, που να φέρει την αγάπη» (σελ. 113); Ο συγγραφέας εκφράζει το παράπονό του: «Στη σημερινή κρίσιμη ιστορική στιγμή, όπου οι δυο κόσμοι πάνοπλοι συγκρούουνται με τόση μοιραία αναγκαιότητα, το να ‘σαι λεύτερος θεωρείται ύποπτο κι επικίντυνο» (σελ. 124). Και τελικά: «Η Επιστήμη, που τόσες ελπίδες στήριξε απάνω της ο κακομοίρης ο άνθρωπος -να μας λυτρώσει από τη φτώχεια, από την αμάθεια κι από το χτήνος και ν’ απαντήσει στα εναγώνια ψυχικά μας ρωτήματα- κατάντησε το πιο τρομαχτικό κι ανήθικο όπλο μιας νέας βαρβαρότητας, της πιο φριχτής, της επιστημονικής…βλέπουμε…την ηθική χρεοκοπία της… είδαμε πως είναι δυνατό να γίνει τούτο το αποτρόπαιο: όσο περισσότερο η Επιστήμη προχωράει, τόσο να πισωδρομάει και να φτάνει σε πρωτόγονη κτηνωδία η ηθική εξαθλίωση του ανθρώπου» (σελ. 124). Θαυμάζω το σημείο όπου είχε φτάσει ο ψυχισμός του μεγάλου συγγραφέα ώστε να περικλείει την αιτία όλου του κακού που βίωσε η ανθρωπότητα μέσα σε αυτήν την πρόταση: «Ο νους του ανθρώπου ξετυλίχτηκε πολύ γοργότερα, πολύ εντονότερα από την ψυχή του. Ο νους του κατέχτησε κοσμογονικές δυνάμες και τις έθεσε στη διάθεση του σημερινού ανθρώπου, που δεν έφτασε ακόμα σε τόση ηθική ωριμότητα ώστε τις δυνάμες αυτές να τις χρησιμοποιήσει για το καλό του κόσμου. Υπάρχει σήμερα έλλειψη ισορροπίας, δυσαρμονία ανάμεσα στη διανοητική και την ηθική εξέλιξη του ανθρώπου» (σελ. 167).

Το μυθιστόρημα επομένως είναι η κραυγή του Νίκου Καζαντζάκη για το μέλλον ενός κόσμου που βγαίνει από στάχτες και αίμα αλλά ο κίνδυνος δεν έχει αποσοβηθεί, ο λογοτέχνης τρέμει για το μέλλον, φοβάται για τα νέα παιδιά, τονίζει πως οι πνευματικοί άνθρωποι έχουν χρέος να δώσουν μια δίκαιη και ειρηνική λύση για τη φοβερή καταστροφή που έρχεται και δεν τη βλέπει η ανθρωπότητα, στραμμένη στα δικά της, τα μίζερα καθημερινά. Πολλά τα αλληλένδετα ερωτήματα: Πήρε ο κόσμος στραβό δρόμο; Πρέπει να επέμβουν οι πνευματικοί άνθρωποι; Κι αν επέμβουν θα φέρουν την πολυπόθητη σωτηρία; Και πώς μπορούμε να πολεμήσουμε τον κίνδυνο; Η απάντηση είναι μία: επιστρατεύοντας τις φωτεινές δυνάμεις που υπάρχουν μέσα στον κάθε άνθρωπο και στον κάθε λαό: «Γιατί δεν πρέπει να ξεχνούμε πως ο κόσμος πια αποτελεί έναν τόσο ενιαίο οργανισμό που δεν μπορεί ένας λαός να σωθεί αν δεν σωθούν όλοι» (σελ. 167). Αυτό και πρέπει να τονίσουν οι πνευματικοί άνθρωποι, πως όλοι είμαστε αδέλφια. Όλα αυτά αποτυπώνουν το πραγματικό ταξίδι του συγγραφέα στο Λονδίνο αμέσως μετά τον πόλεμο, όπου μίλησε σε μια σειρά εκπομπών του BBC και συναναστράφηκε σημαίνουσες προσωπικότητες γραμμάτων και τεχνών. Με αφορμή το πνευματικό και όχι μόνο προσκύνημα του ήρωά του στην Αγγλία, με τις πόλεις των εργοστασίων Μπέρμιγχαμ, Λίβερπουλ και Μάντσεστερ να τον συγκλονίζουν και το Στράτφορντ-Απόν-Έιβον να του χαρίζει ένα καταφύγιο γαλήνης που τόσο χρειάζεται, ξεχύνει ακράτητος τον φιλειρηνικό λόγο του, καταθέτει το εύρος της ψυχής, της σοφίας και του πνεύματός του και καταγράφει πλέρια το σκεπτικό και τον λογισμό του με αυτό το υπέροχο, δυνατό, πλούσιο λεξιλόγιό του.

Αλήθεια, τι να σημειώσει κανείς για τη γραφή του Νίκου Καζαντζάκη, πώς να σχολιάσει επιθετικούς προσδιορισμούς, μεταφορές, παρομοιώσεις κι αυτό το μελίρρυτο, δυνατό, παραστατικό λεξιλόγιο; Πόσο δυνατή είναι η αφήγηση, πόσο ρεαλιστικές οι καταστάσεις και πόσο αληθινοί οι χαρακτήρες! Με τι δύναμη, με τι ενάργεια τους αποτυπώνει στο χαρτί! Η πρώτη ανάγνωση κυλάει ανεμπόδιστα, ποτίζεται από λέξεις, εικόνες, χρώματα, ανθρώπους αλλά και σε δεύτερη επαφή αναγνωρίζει κανείς τα οικεία σημεία του Νίκου Καζαντζάκη, τον Θεό, τη φιλοσοφία, τον χριστιανισμό, το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, τον κομμουνισμό, το Πνεύμα, τη θρησκεία, μικρά σημεία από δω κι από κει που συναποτελούν την πλάση του μεγάλου αυτού συγγραφέα. Για να μην αναφερθώ στην αγάπη με την οποία περιβάλλει τα προτερήματα της λογοτεχνίας: «Όποιος διαβάζει ένα κείμενο, αν θέλει να το νιώσει, ένα και μόνο έχει να κάνει: να συντρίβει τη φλούδα, σκληρή ή μαλακιά, της κάθε λέξης και ν’ αφήνει το νόημα της να ξεσπάει μέσα στην καρδιά του. Όλη η τέχνη του δημιουργού είναι να στριμώγνει μαγικά μέσα στα γράμματα του αλφαβήτου ανθρώπινη ουσία κι όλη η τέχνη του αναγνώστη είναι ν’ ανοίγει τις μαγικές αυτές παγίδες και να λευτερώνει το φλογερό και γλυκύτατο περιεχόμενό τους. Κι είμαι βέβαιος, Νοεμή: όποιος μπορεί καλά να κυβερνήσει τη λέξη, μπορεί να σώσει τον κόσμο» (σελ. 100). Αργότερα ίσως αφήνει αιχμές για το λογοτεχνικό περιβάλλον που δεν τον άφηνε να σηκώσει κεφάλι: «Θες δε θες, αντικρίζοντας χοχλακιστά ακαταστάλαχτα ακόμα πάθη, θα πεις τη γνώμη σου κι η γνώμη σου αυτή, όποια και να ‘ναι, θα εξαγριώσει τους αντίγνωμους κι αν προσπαθήσεις, με αφιλοκέρδεια και μόχτο, πάνω από τους αντιμαχόμενους, να δημιουργήσεις μια σύνθεση, τότε πια θα σου ριχτούν μανιασμένα και τα δυο αντίμαχα στρατόπεδα. Γιατί να βλέπεις και να κρίνεις με ψυχική και πνευματική ανεξαρτησία τα ξεκαπίστρωτα σύγχρονα πάθη θεωρείται θανάσιμο αμάρτημα κι από τις δυο παράταξες που αποτελούν την απλοϊκή και βελάζουσα μάζα του σκεπτόμενου όχλου» (σελ. 123-124).

Δε γίνεται να μη σταθείς στη συμπυκνωμένη φράση που λέει ο Κοσμάς θαυμάζοντας την τέχνη των Μινωιτών όταν περιδιαβαίνει στην Κνωσό: «-Τι να ‘ταν ο λαός τούτος…τι άθλους να ‘καμε και τούτος, από τι δρόμο κι αυτός να ‘καμε το χρέος του, μετουσιώνοντας την ύλη σε πνέμα… έφερε το Θεό στην κλίμακα του ανθρώπου» (σελ. 55); Κι αυτή η κληρονομιά φτάνει ως τις μέρες μας με το μεγαλείο της κρητικής ψυχής να θεριεύει: «Υπάρχει εδώ στην Κρήτη μια αδάμαστη φλόγα, ας την πούμε ψυχή, μια φλόγα πιο πάνω κι από τη ζωή κι από το θάνατο. Υπερηφάνεια, πείσμα, παλικαριά; Δύσκολο να την ορίσεις, δύσκολο να την περιορίσεις. Όλα αυτά μαζί και κάτι άλλο, ανείπωτο κι αστάθμητο, που σε κάνει να υπερηφανεύεσαι που είσαι άνθρωπος» (σελ. 72-73). Πόση απλότητα και ταυτόχρονα πόση δύναμη σε αναπάντεχες σκηνές: «-Τι γίνεσαι, κυρά; … Πώς τα καλοπερνάς; -Πώς τα καλοπερνούν οι σκύλοι, παιδί μου; αποκρίθηκε. Ο Θεός να μη δώσει του ανθρώπου τα όσα μπορεί να βαστάξει» (σελ. 67). Και αργότερα: «-Αντέχει ο άνθρωπος, κυρά μου, είπε ο Μανολιός, αντέχει. Το σίδερο, η πέτρα, το διαμάντι δεν αντέχουν, ο άνθρωπος αντέχει» (σελ. 68).

«Ο ανήφορος» είναι ένα δυνατό και βαθιά φιλοσοφημένο κείμενο γύρω από το χρέος των πνευματικών ανθρώπων να σώσουν τον κόσμο από μεταγενέστερη λαίλαπα και ταυτόχρονα ένα διεισδυτικό ψυχογράφημα της ανθρώπινης γενικότερα και της κρητικής ειδικότερα νοοτροπίας, συμπεριφοράς, κουλτούρας καθώς και του τρόπου πρόσληψης εννοιών που (πρέπει να) απασχολούν τον άνθρωπο. Πλούσιο, χορταστικό, πρωτότυπο λεξιλόγιο, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, χιλιάδες αφορμές για σκέψεις και προβληματισμούς είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που παραμένει επίκαιρο στην εποχή μας με όλους αυτούς τους κινδύνους που εξακολουθούν να απειλούν την ανθρωπότητα και που μπορεί να προσελκύσει νέους αναγνώστες που θα το αγκαλιάσουν και θα ενστερνιστούν το πλούσιο πνευματικό του περιεχόμενο. Το βιβλίο περιέχει πρόλογο και επίμετρο των Νίκου Μαθιουδάκη και Παρασκευής Βασιλειάδη και σημείωμα της Βίκυς Κατσαρού. Οι εκδόσεις Διόπτρα απέκτησαν τα πνευματικά δικαιώματα του έργου του Νίκου Καζαντζάκη και σχεδίασαν από την αρχή γραμματοσειρές (αποκλειστική για τα κείμενα αυτά, χωρίς τυπογραφικό προηγούμενο) και εξώφυλλα (ξεχωριστά, λιτά και εφάμιλλα του περιεχομένου του κάθε βιβλίου), δημιουργώντας έτσι ένα άρτιο αισθητικό αποτέλεσμα που με κέρδισε από την πρώτη στιγμή, πριν καν διαβάσω το περιεχόμενο. Ο Νίκος Καζαντζάκης πέθανε στις 26 Οκτωβρίου1957 και σήμερα, 26 Οκτωβρίου 2022, ξανάρχεται στη ζωή μέσα από τις καλαίσθητες αυτές επανεκδόσεις, με μπροστάρη τον συγκλονιστικό «Ανήφορο».

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το φως τράνεψε, από χλωμό πρωινό τριαντάφυλλο έγινε άγριο ρόδο κάτασπρο κι η θάλασσα γέμισε μαστούς, χοροπηδούσε και δέχουνταν τον ήλιο… Ο ουρανός αποπάνω είχε χάσει τη γλύκα του την πρωινή κι είχε γίνει γαλάζιο ατσάλι» (σελ. 35).

«…τα τζιτζίκια είχαν αρχίσει να πριονίζουν τον αγέρα…» (σελ. 53)

«…ήταν πια μεσημέρι. Ακίνητη, κατακόρυφη ώρα, οι ίσκιοι κουλουριάζουνταν, σα φοβισμένοι, στις ρίζες των δέντρων, οι πέτρες στο λιοπύρι συσήλιζαν» (σελ. 59).

«…έξω καταπράσινο λιβάδι, νωθρό, υγρό, ευτυχισμένο» (σελ. 134).

Ρωτάνε τον καπετάν Σήφακα: «-Πώς σου φάνηκε η ζωή, παππού, στα εκατό αυτά χρόνια; -Σαν ένα ποτήρι κρύο νερό. -Και διψάς ακόμα, παππού; -Ανάθεμά τον που ξεδίψασε» (σελ. 81-82)! Και με πόσο λυρισμό και εκπληκτικό λεξιλόγιο και διεισδυτική ματιά περιγράφεται ο θάνατός του από γεράματα, η τελευταία του ανάσα!

«-Πώς πρέπει ν’ αγαπούμε το Θεό; -Αγαπώντας τους ανθρώπους. -Πώς πρέπει ν’ αγαπούμε τους ανθρώπους; -Μοχτώντας να τους φέρουμε στο σωστό δρόμο. -Ποιος είναι ο σωστός δρόμος; -Ο ανήφορος».

ΥΓ. Οι φωτογραφίες είναι από την επίσημα παρουσίαση του βιβλίου και συνολικά της σειράς των έργων του Νίκου Καζαντζάκη που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς στις 10 Οκτωβρίου 2022 και ανήκουν στον γράφοντα.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%b1%ce%bd%ce%ae%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b6%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b6%ce%ac%ce%ba%ce%b7%cf%82/feed/ 0