Βιβλίο Η Περ αποφασίζει: Η μαγεία της διαφορετικότητας
Συγγραφέας Μαριέττα Κόντου
Εικονογράφος Χρύσα Σπυρίδωνος
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Περ μένει με τους γονείς της, τους παππούδες της, τον νεογέννητο αδελφό της, τον σκύλο Όλιβερ και τη γάτα Σερενάτα κι έχει μια πλούσια καθημερινότητα, γεμάτη φίλους και συγγενείς. Η ζωή της όμως είναι γεμάτη αντισυμβατικότητα και αντικανονικότητα, μιας και οι θέσεις και οι ρόλοι των δύο φύλων στην οικογένειά της δεν πατούν σε κανένα στερεότυπο: ο μπαμπάς μαγειρεύει και η μαμά οδηγεί αεροπλάνα, η γιαγιά φοράει παντελόνια και ο παππούς δεν κοιμάται τα μεσημέρια. Σε αυτήν την οικογένεια δεν έχουν θέση τα «πρέπει» και τα στερεότυπα, όλοι κάνουν αυτό που τους αρέσει και αγαπάνε. 

Η Μαριέττα Κόντου έγραψε μια ευφάνταστη και ταυτόχρονα άκρως ρεαλιστική ιστορία γύρω από τη γοητεία της διαφορετικότητας, τη «σκανταλιά» να πηγαίνεις κόντρα σε θέσφατα της κοινωνίας κι έτσι ζωντανεύει μια οικογένεια που ουσιαστικά δε διαφέρει σε τίποτα από άλλες οικογένειες. Όπως λέει και η ίδια στο τέλος του βιβλίου, όπου γράφει λίγα λόγια για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, «Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να επιλέγουν ελεύθερα ποια θέλουν να είναι, τι τους αρέσει και τι τα κάνει χαρούμενα. Η αναγνώριση και η αποδόμηση αυτών των στερεότυπων είναι καθοριστικής σημασίας για την αυτοεκτίμηση, την ισότητα και την αποδοχή της διαφορετικότητας». Γνωρίζουμε λοιπόν ανθρώπους που κάνουν ό,τι τους αρέσει κι αντιβαίνει στις στερεοτυπικές εικόνες που μας περιβάλλουν ενώ ταυτόχρονα παρατίθενται στιγμές που συναντάμε σε κάθε οικογένεια (παίζουν με τα παιδιά τους και_ ανησυχούν για την υγεία τους, μαγειρεύουν, τα βοηθάνε στα μαθήματα), επομένως δεν υπάρχει καμία διαφορά από τις άλλες οικογένειες.

Το παραμύθι έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία που καλύπτει όλες τις ηλικίες: τα μικρότερα παιδιά, από 4 ετών και πάνω, θα γνωρίσουν ένα κοριτσάκι που κάνει φιλίες, έχει συγγενείς, παρατηρεί, σκέφτεται, εκφράζει τις επιθυμίες της και θέλει να κάνει μια μεγάλη αγκαλιά σε όλους τους φίλους της γεμάτη χρώματα, γιατί κι αυτοί με την ποικιλία τους είναι πολύχρωμοι! Από την άλλη, τα μεγαλύτερα, με αφορμή την ιστορία της Περ, θα κατανοήσουν πιο καλά τι σημαίνει να ακολουθείς την καρδιά σου, τα όνειρά σου, τις επιθυμίες σου, χωρίς να σε νοιάζει η γνώμη των άλλων. Τα σχόλια της Περ είναι πανέξυπνα και η παρατηρητικότητά της είναι οξύτατη! Δε γίνεται να μην αγαπήσεις ένα κορίτσι  που αγαπά «τα επαγγέλματα που κάνουν τους ανθρώπους χαρούμενους» και «τα βράδια, γιατί τότε διαβάζονται τα ωραιότερα παραμύθια». Οι φίλοι της είναι ένας κι ένας: ζωγραφίζουν, τραγουδάνε, παίζουν ποδόσφαιρο, κάνουν χορό αλλά όχι αυτοί που περιμένετε στερεοτυπικά να κάνουν τέτοια χόμπι.

Η εικονογράφηση της Χρύσας Σπυρίδωνος, κατά βάση απλή και χωρίς πολλές λεπτομέρειες, ακολουθεί κατά πόδας το πνεύμα και τη ροή της αφήγησης του κειμένου, αφού πολλές φορές τα λόγια μπαίνουν μέσα στις εικόνες και κάποιες άλλες παρακολουθούμε στιγμιότυπα από τη ζωή του παιδιού με τη μορφή κόμικ (μικρότερες εικόνες, μέχρι τέσσερις σε κάθε σελίδα, με μικρές επεξηγηματικές προτάσεις σε κάθε μία). Βελάκια, τελείες και καρδούλες συντροφεύουν τις επιθυμίες και τα χαρακτηριστικά της Περ και των φίλων της, δημιουργώντας έτσι μια απολαυστική και διασκεδαστική λίστα. Καταγράφονται όλες σχεδόν οι εκφάνσεις της καθημερινότητας της Περ στο σχολείο, στο σπίτι, στο παιχνίδι, στον δρόμο, στην εκδρομή και παρατίθενται πολλά παραδείγματα που γκρεμίζουν ό,τι μας έχει επιβάλλει η κοινωνία ως αποδεκτά ή αναμενόμενα.

Στο βιβλίο «Η Περ αποφασίζει: Η μαγεία της διαφορετικότητας» μικρά και μεγάλα παιδιά κατανοούν με μικρά και εύληπτα παραδείγματα, με οικεία περιστατικά, με ποικιλία γεγονότων τι σημαίνει να έχουν αγόρια και κορίτσια ίδιες ευκαιρίες στο παιχνίδι, να μιλάνε σαν παιδιά και όχι σαν αγόρι ή κορίτσι, να ανακαλύπτουν μόνα τους τι τους αρέσει να κάνουν, να διαλέγουν ό,τι τα κάνει πραγματικά χαρούμενα, να επιλέγουν φίλους που τους ταιριάζουν κ. π. ά.

Βιβλίο Το κουτί των ονείρων
Συγγραφέας Μίνως Ευσταθιάδης
Εικονογράφος Βασίλης Κουτσογιάννης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ίρις ζει το μεγαλύτερο όνειρο της ζωής της, όταν στα γενέθλιά της οι γονείς της της κάνουν δώρο ένα ταξίδι στο Παρίσι, την αγαπημένη της πόλη. Απέναντι από το σπίτι που τους φιλοξενεί υπάρχει το μαγαζάκι του κυρίου Ντοροτέο που φτιάχνει μαγικά κουτιά. Ενθουσιασμένο, το μικρό κορίτσι ζητά το δικό της κουτάκι, θα πραγματοποιηθεί όμως η ευχή της;

Ο Μίνως Ευσταθιάδης έγραψε ένα γλυκό και τρυφερό παραμύθι για τα παιδικά όνειρα που δεν μπορεί να τα κλέψει κανείς παρά μόνο να πραγματοποιηθούν από αυτόν που τα έκανε. Είναι μια υπέροχη ιστορία που μας ταξιδεύει στο μαγευτικό Παρίσι με τα αξιοθέατά του και την αξεπέραστη ατμόσφαιρά του ενώ ταυτόχρονα μας συστήνει με τον καλύτερο τρόπο την παιδική αθωότητα και αφέλεια μιας ψυχής που πιστεύει στα θαύματα και στις ευχές. Οι μικρές ιστορίες του κυρίου Ντοροτέο δημιουργούν λυρικές και ρεαλιστικές εικόνες ενώ οι ανατροπές στη ζωή της Ίριδας όταν επιστρέφουν σπίτι οικογενειακώς είναι έξυπνες και απολαυστικές.

Η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη μπλέκει αριστοτεχνικά το ρεαλιστικό με το φαντασιακό. Χωρίς να αποτυπώνει ξεκάθαρες λεπτομέρειες, καταφέρνει με αδρές γραμμές και μια υπέροχη τεχνική να δημιουργεί τοπία, σημεία, μαγαζιά, δωμάτια που όλοι αναγνωρίζουμε τι είναι. Πολλές φορές οι εικόνες δένονται αναπάντεχα μεταξύ τους με έξυπνα τρικ χρωμάτων και γραμμών ενώ στο φαντασιακό κομμάτι που ξεπηδάει από τα όνειρα της Ίριδας και από τις αφηγήσεις του κυρίου Ντοροτέο ο καλλιτέχνης φτάνει στο απόγειό του.

Βιβλίο Ο κήπος των μικρών θεών 
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σοφία Βόικου μας ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αιώνα για να μας τη συστήσει σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια, να μας περπατήσει από τη λεωφόρο Νίκης, πρώην Μπεγιάζ Κουλέ, ως τα χέρσα χωράφια του Ζέιτενλικ που γεμίζουν με τους Γάλλους στρατιώτες του Σαράιγ εν τω μέσω του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Μια πολυπολιτισμική πόλη που φιλοξενεί ένα πολύχρωμο ανθρώπινο μελίσσι και αλλάζει συνεχώς ώσπου τελικά ο πόλεμος τη μετατρέπει «από Ιερουσαλήμ σε ερωτική πόλη», γεμάτη πόρνες λογιών λογιών στις οποίες ξεδίνουν οι ξένοι φαντάροι ξεγλιστρώντας από τα στρατόπεδά τους (παρήχηση του ξ, ξέρω). Μια πόλη που σύντομα θα περιέλθει και τυπικά στη δικαιοδοσία του Σαράιγ όσο η Αθήνα καμαρώνει για την ουδετερότητά της στον πόλεμο, τόσο γεμάτη ασωτία που ίσως γι’ αυτό να την τιμώρησε ο Θεός με την πυρκαγιά του 1917. Ιδού τα χίλια της πρόσωπα: «από τη μια ήταν ένα τεράστιο περιχαρακωμένο στρατόπεδο, την άλλη άντρο κατασκόπων, την επομένη ένα ξέφρενο μπαλ μασκέ και την παράλλη ένα εμπορικό αλισβερίσι» (σελ. 113).

Σε αυτό το μέρος ξεμπαρκάρει ο Στεφάν με τη φάλαγγά του. Περιζήτητος γαμπρός στην Μπουρζ, κατάφερε να ρίξει πολλές γυναίκες στο κρεβάτι του, ώσπου η μητέρα του αποφασίζει να τον παντρέψει, μόνο που μετά τον αρραβώνα του ξεσπάει ο Μεγάλος Πόλεμος κι έτσι ο Στεφάν στρατολογείται. Από την Καλλίπολη στη Θεσσαλονίκη, δυο εντελώς διαφορετικοί προορισμοί, η κόλαση από τη μια με το αίμα, τις πληγές, τη βρώμα, το καρτέρι του θανάτου και ο παράδεισος από την άλλη. Στρατοπεδεύουν στο Ζέιτενλικ, στα περίχωρα, σ’ έναν χέρσο τόπο που καθημερινά υποδέχεται και νέους ξένους στρατιώτες, όπου στήνονται μικρές πολιτείες που προδίδουν την εθνικότητα των προσωρινών ενοίκων τους. Στο πλάι του Στεφάν, είναι ο καλός του φίλος, ο αναλφάβητος Αντρέ Αρτουά, που δεν έχει κανέναν να του γράψει λόγω αγραμματοσύνης και παρακαλεί τον φίλο του, Στεφάν, να του διαβάζει τα γράμματα της αρραβωνιαστικιάς του, ώστε να ονειρευτεί πως βρίσκεται πίσω στον τόπο του και πως ακούει τη φωνή της μάνας του. Ανατρίχιασα και δάκρυσα όταν τελικά ήρθε γράμμα γι’ αυτόν κι έβαλε τα κλάματα: «-Ποιος πέθανε, Στεφάν; Ποιος;»! Απλός, αυθόρμητος, αφελής και διορατικός: «-Μη σε ξεγελάει η Σαλονίκη, είναι βρομότοπος που θα μας ρουφήξει όλους στη λάσπη του» (σελ. 146).

Αυτό το μελισσολόι παρακολουθεί η Ραχήλ Ναχμία, κόρη επιφανούς φωτογράφου της πόλης, μια νέα κοπέλα, καλόγνωμη με τους πελάτες, που εκστασιάζεται μέχρι να εμφανιστεί η φωτογραφία, αν και ανάβει και κορώνει με την πρώτη ευκαιρία. Λατρεύει το αντικείμενό της, νιώθει μια μικρή θεά όταν εμφανίζει τις πλάκες, αισθάνεται πως άγνωστοι άνθρωποι της αποκαλύπτουν τα πιο μύχια μυστικά τους κι εκείνη έχει τη δύναμη να επεμβαίνει στην εικόνα των άλλων. Η φωτογραφία είναι τέχνη, θέλει δουλειά κι αισθητικό κριτήριο, «μάτι», αφοσίωση, ο φακός δεν αποτυπώνει απλά τους ανθρώπους σαν καθρέφτης, τους ωραιοποιεί «στη μνήμη του χρόνου». Η μητέρα της Ραχήλ, Αλίνα, όμως είναι απογοητευμένη από τον τρόπο που τη μεγαλώνει ο άντρας της, ο Τζέκο, και καταλαβαίνει πως της έχει δώσει μεγάλη ελευθερία, αλλά δεν ξέρει τι να κάνει. Η ζωή τους αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη και συνεχώς: πρώτα η απελευθέρωση, μετά η απόβαση των ξένων δυνάμεων που έφερε έλλειψη προμηθειών και πείνα, στη συνέχεια ο βομβαρδισμός από το ζέπελιν, όλα αυτά γονατίζουν τον κόσμο.

Ο Στεφάν και η Ραχήλ θα γνωριστούν όταν η αρραβωνιαστικιά εκείνου αρχίζει να ζητά επίμονα μια φωτογραφία του, πανικόβλητη από την ιδέα ότι η μορφή του ξεθωριάζει στο μυαλό της. Είναι δύο άνθρωποι με διαφορετικές καταβολές που αλλάζουν χωρίς να το θέλουν όσο προχωράει το μυθιστόρημα, ξεκινάνε αλλιώς κι αλλιώς καταλήγουν ως άνθρωποι ενώ ταυτόχρονα παρακολουθούμε τη μοναξιά και την κατάθλιψη της Εριέττας Φομπούρ πίσω στην Μπουρζ και την οικονομική καταστροφή που επέφερε ο πόλεμος στην περιουσία του τραπεζίτη πατέρα της. Η Ραχήλ πειθαναγκάζεται να παντρευτεί κάποιον που δεν ξέρει, ο Στεφάν κερδίζει την εμπιστοσύνη ενός χειρουργού και μετατίθεται στο φορητό νοσοκομείο ώσπου μια οβίδα θα του καταστρέψει για πάντα τη ζωή. Οι εξελίξεις και οι ανατροπές είναι απανωτές και το κείμενο γεμίζει από υπέροχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «…η θάλασσα έμοιαζε να βράζει και να βγάζει ατμούς σαν να ήταν η κατσαρόλα της νόνας όταν μαγείρευε κοτόπουλο στιφάδο» (σελ. 149). Μάλιστα, βρήκα έξυπνη την κίνηση της συγγραφέως να προχωρήσει γρήγορα αλλά όχι βιαστικά στις ζωές των ηρώων της μετά τη λήξη του πολέμου μέσα από σύντομες πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των χαρακτήρων κι έτσι βουτάμε δίχως ανάσα στο δεύτερο μέρος, όπου η μία έκπληξη διαδέχεται την άλλη και η ιστορία μπαίνει σε νέα μονοπάτια.

Η Σοφία Βόικου έγραψε ένα δυνατό, τρυφερό, συγκινητικό μυθιστόρημα που αποφεύγει τους σκοπέλους των κλισέ και δεν επιβαρύνεται με περιττές ιστορίες και σχοινοτενείς ή αχρείαστες εξελίξεις. Έχουμε έναν απαγορευμένο έρωτα που φυσικά συναντάει εμπόδια, άψογα ψυχογραφήματα ανθρώπων που ζουν την κόλαση του πολέμου και σημαντικές διαχρονικές αλήθειες. Πώς επιβιώνεις σε μια κλειστή κοινωνία ξεχωρίζοντας σαν τη μύγα μες στο γάλα; Πώς αντέχεις να ζεις σε καιρό ειρήνης με κάτι που θυμίζει στον κόσμο τον πόλεμο; Πόσο εύκολα οι άνθρωποι που σε ποθούσαν τώρα σε οικτίρουν; Ο απαγορευμένος έρωτας του Γάλλου αξιωματικού με την Εβραία κοπέλα τινάζει στον αέρα ό,τι απέμεινε κι ύστερα από το φριχτό ατύχημα του Στεφάν η δράση μεταφέρεται στη Γαλλία, όπου από τη μια βλέπουμε τις προσπάθειες του στρατιώτη να ξανακουμπώσει στη ζωή της οικογένειας και του τόπου του, από την άλλη η Ραχήλ καταφέρνει να συνεχίσει το όνειρό της, κάνοντας στην κυριολεξία θαύματα. «Ο κήπος των μικρών θεών» που κατάφερε να δημιουργήσει στο Παρίσι μου έφερε δάκρυα στα μάτια και μου έδειξε πως υπάρχουν άνθρωποι που ανιδιοτελώς μπορούν να σου προσφέρουν τη χαρά. Όταν διασταυρωθούν ξανά οι δρόμοι αυτών των δύο ανθρώπων, τα πάντα θα έχουν αλλάξει γύρω τους και μέσα τους.

«Ο κήπος των μικρών θεών» είναι ένα μυθιστόρημα για τους «κηπουρούς της Θεσσαλονίκης», για τους γενναίους στρατιώτες που πολέμησαν σκληρά στο Μακεδονικό Μέτωπο αλλά τους έμεινε ως στίγμα αυτή η φράση λόγω των ήρεμων πρώτων ημερών στη συμπρωτεύουσα. Ταυτόχρονα, είναι κι ένα διαφορετικό ρομαντικό μυθιστόρημα, με έξυπνο χειρισμό της πλοκής, απρόσμενες εξελίξεις και δυνατές, κινηματογραφικές σκηνές, με τη Ραχήλ και τον Στεφάν να προσπαθούν να βρουν πρωτίστως τον εαυτό τους όσο δοκιμάζονται σε σκληρές και πρωτόγνωρες συνθήκες και δευτερευόντως ο ένας τον άλλον μέσα στη λαίλαπα ενός πολέμου και μιας κοινωνίας που αποστρέφει το πρόσωπό της από κάθε τι που της θυμίζει τον πόλεμο. Μου άρεσε πολύ η επιλογή του τέλους, όπου η συγγραφέας σταματάει σε καίριο σημείο την ιστορία, χαρίζοντάς μιας μια γλυκύτητα και μια απαλότητα που ταιριάζει στον έρωτα του Στεφάν και της Ραχήλ ενώ στη συνέχεια παίρνει τη σκυτάλη η ίδια με τρόπο που συνδέει το χτες με το σήμερα, την αλήθεια με τη μυθοπλασία. Ένας ύμνος στην ανθρωπιά και στη δοτικότητα, ένα αντίδοτο στη βία και την αποκτήνωση του πολέμου.

Βιβλίο Μα σε τι χρησιμεύει ο Πύργος του Άιφελ; 
Τίτλος πρωτοτύπου Mais à quoi sert la Tour Eiffel?
Συγγραφέας Samir Senoussi
Εικονογράφος Thomas Baas
Μετάφραση Εύη Γεροκώστα
Κατηγορία Παραμύθι / Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

O Samir Senoussi έγραψε ένα διασκεδαστικό και χρήσιμο πληροφοριακά βιβλίο για το διασημότερο μνημείο της Γαλλίας και μαθαίνει στα παιδιά από 6 ετών και πάνω τη συναρπαστική ιστορία του Πύργου του Άιφελ. Το 1887 στο Παρίσι υπάρχουν η Παναγία των Παρισίων, το Λούβρο και πολλά περιστέρια! Εκείνο το καλοκαίρι, στην αριστερή όχθη (όλοι ξέρουν τι σημαίνει αριστερή όχθη, αδιάβαστους σας βρίσκω), ξεκινάει να δουλεύει ένα εργοτάξιο. Τι φτιάχνουν; Ένα τραμπολίνο, έναν σιδηρόδρομο για τον ουρανό, ένα κανόνι, έναν φάρο; Όχι, τον Πύργο, ο οποίος χτίστηκε μέσα σε δύο χρόνια, δύο μήνες και πέντε μέρες και ήταν ο νικητής του διαγωνισμού της Διεθνούς Έκθεσης του 1889. Είμαστε σε μια εποχή που όλοι ονειρεύονται έναν γιγάντιο πύργο αλλά κανείς δεν αποφασίζει να τον κατασκευάσει. Την πρόκληση αναλαμβάνει ο Γουστάβος Άιφελ με τη βοήθεια δύο μηχανικών και ενός αρχιτέκτονα. Οι πληροφορίες που συγκέντρωσε ο συγγραφέας είναι συναρπαστικές και ταυτόχρονα δοσμένες εύληπτα και με μικρές προτάσεις, χωρίς να κουράζουν. Πόσο συναρπαστική ήταν η διαδικασία από τον σχεδιασμό ως το χτίσιμο και τη με ακρίβεια χιλιοστού ένωση όλων αυτών των σιδηροκατασκευών! Το μνημείο αρχικά δέχτηκε αυστηρή κριτική, κυρίως από τους συγγραφείς, που τότε ο κόσμος τούς διάβαζε και άκουγε τη γνώμη τους, σύντομα όμως έγινε αγαπημένο σημείο των Παριζιάνων. Τι τους έκανε ν’ αλλάξουν γνώμη;

Ωραία όλα αυτά αλλά τελικά σε τι χρησιμεύει; Με το γνωστό του χιούμορ και ειλικρίνεια, ο συγγραφέας παραδέχεται την αλήθεια: Σε τίποτα! Ούτε ναός είναι ούτε όπερα ούτε ιστορικό μνημείο, επομένως και σύμφωνα με τους όρους κατασκευής ο πύργος σε λίγα χρόνια έπρεπε να κατεδαφιστεί. Απελπισμένος, ο Άιφελ σκέφτηκε διάφορα κόλπα για να φανεί χρήσιμος: έφτιαξε στην κορυφή του έναν χώρο επιστημονικής παρατήρησης, κατόπιν μετεωρολογικό σταθμό και τελικά ένα στρατιωτικό παρατηρητήριο με κεραία ραδιοφώνου και σύστημα ασύρματης τηλεγραφίας. Τι απ’ όλ’ αυτά έσωσε τον πύργο και μένει ως σήμερα στη θέση του; Μα φυσικά ο έρωτας! Ποιος έρωτας; Μα δε θα σας τα πω όλα! Η εικονογράφηση του Thomas Baas είναι γεμάτη λεπτομέρειες και αποτυπώνει σωστά την εποχή και τον τόπο των τελών του 19^ου αιώνα. Έχουμε ωραίες σκηνές της καθημερινής ζωής με φορέματα και αντικείμενα εποχής, προοπτικές και σωστή απεικόνιση του μεγέθους του Πύργου, προσωπογραφίες επιφανών Γάλλων που ισορροπούν ανάμεσα στον ρεαλισμό και την καρικατούρα κι ένα ταλαίπωρο πουλί που πετάει από σελίδα σε σελίδα δίνοντας μια διακριτική κωμική νότα στο βιβλίο. Μου άρεσε επίσης που κάποιες σελίδες ήταν όλες κίτρινες ή πράσινες κλπ. χωρίς εικόνες παρά μόνο με κείμενο, κάτι που τραβάει και ξεκουράζει το βλέμμα.

Το «Μα σε τι χρησιμεύει ο Πύργος του Άιφελ;» είναι ένα καλογραμμένο βιβλίο γεμάτο ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τον τρόπο κατασκευής του εμβληματικού γαλλικού μνημείου και μικρά μυστικά από την ιστορική του διαδρομή μέχρι σήμερα. Ο συγγραφέας παραθέτει με συναρπαστικό τρόπο την ιστορία του Πύργου, τον τρόπο κατασκευής του, πώς γλύτωσε από την αρχική σκέψη για κατεδάφιση, σε τι τελικά φάνηκε χρήσιμο και διατηρήθηκε κι επιπλέον χαρίζει μικρά στιγμιότυπα μέσα από τα οποία αποτυπώνεται η συμβολή του μνημείου στην κουλτούρα των Παριζιάνων και πώς ενέπνευσε λογοτέχνες και καλλιτέχνες. Το μέγεθος μάλιστα της έκδοσης είναι αρκετά μεγάλο και προσιδιάζει στο ύψος του Πύργου ώστε τα παιδιά να έχουν μια πρώτη εικόνα μεγέθους.

Βιβλίο Η μυρωδιά του μετά τη βροχή
Τίτλος πρωτοτύπου Son odeur après la pluie
Συγγραφέας Cédric Sapin-Defour
Μεταφραστής Ρένα Χειλά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Cédric Sapin-Defour έγραψε μια υπέροχη ιστορία αγάπης που βιώνουν χιλιάδες άνθρωποι καθημερινά και την εμπότισε με ρεαλισμό, συναισθήματα και διαχρονικά μηνύματα αγάπης, φιλίας και δοτικότητας. Ο αφηγητής, που μένει στο Μπουρζέ-ντυ-Λακ, βρίσκει τυχαία μια αγγελία υιοθεσίας ενός καθαρόαιμου νεογέννητου μπουβιέ και, σε μια παρόρμηση της στιγμής, τον υιοθετεί. Έρωτας με την πρώτη ματιά: «Αυτή η πλευρά των κουταβιών είναι αξιοθαύμαστη, δεν κάνουν καμία προσπάθεια να αρέσουν, υπάρχουν κι αυτό αρκεί» (σελ. 66). Ξέρει πως το: «Να υφαίνεις τη ζωή σου με την παρουσία ενός σκύλου σημαίνει να κατανοείς ότι η ευτυχία διαμορφώνει τη θλίψη…να αποδέχεσαι ότι κάθε λεπτό που εξανεμίζεται το ζεις επτά φορές πιο έντονα..» (σελ. 21). Αν και: «Η ευτυχία αυτή… έχει ημερομηνία λήξης κι όσο κι αν πασχίζετε καθημερινά να επιβραδύνετε τη ζωή του ή να επιταχύνετε τη δική σας, έτσι είναι… τα σκυλιά μαραίνονται σαν τα λουλούδια» (σελ. 20-21). Δεν έχει σημασία όμως, αφού: «…τα σκυλιά έχουν το χάρισμα να σου θυμίζουν ότι υπάρχεις» (σελ. 29) και κυρίως: «Θα είναι εκεί για να απλοποιήσει τη ζωή μου κι ούτε αυτός ούτε εγώ θα είμαστε ξανά μόνοι. Ίσως αυτό να είναι αρκετό για να είμαστε ευτυχισμένοι» (σελ. 45). Τέλος: «Το να είσαι υπεύθυνος για μια άλλη ζωή πέρα από τη δική σου σε κάνει ευάλωτο και την ίδια στιγμή σε δυναμώνει» (σελ. 76).

Η ζωή λοιπόν του αφηγητή αλλάζει ριζικά. Θα επιβάλει στον Ουμπάκ τις βασικές του αρχές, τα θέλω του και τις μεταβολές τους, ο τρόπος της ζωής του θα τον διαμορφώσει, η παρουσία του σκύλου θα τον αλλάξει, θα γνωρίσουν ο ένας τον άλλον, θα φτιάξουν μια ενδιάμεση γλώσσα: «Ο Ουμπάκ δε μου έχει ήδη μάθει να ζω το σήμερα ακόμα κι αν κάνει άνω κάτω όλα μου τα αύριο»! Η μέρα ξεκινά με αγάπη, «όλα πάνω του μου φαίνονται χαριτωμένα, η κάθε του κίνηση διακρίνεται από απαθή  λεπτότητα» (σελ. 101). Τα σκυλιά είναι πλάσματα που πιστεύουν ότι για κάθε μαγική στιγμή της ζωής αξίζει να σταματήσει ο χρόνος για να την απολαύσουμε! Προσπαθεί να είναι δίκαιος, συνεπής και μετρημένος, να επαινεί και όχι να τιμωρεί και ταυτόχρονα παρατηρεί την καθημερινή κοινωνική και επαγγελματική του ζωή. Υποσυνείδητα δεν κυνηγάει ερωτικές σχέσεις πλέον, έχει μια τακτοποιημένη κοινωνική ζωή, φίλους αλλά όλο αυτό είναι «σαν να αφήνεσαι σε μια κρυφή μοναξιά, ευχάριστη και φευγαλέα» (σελ. 142), παρ’ όλ’ αυτά έχει τον νου του να μην αποσυρθεί εντελώς, να μην απομονωθεί, αφού «ο κόσμος ελάχιστα περιμένει την επιστροφή σου κοντά του», και τότε έρχεται η Ματίλντ.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνει με τρυφερότητα και ρεαλιστικές σκηνές τη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σ’ ένα ζώο συντροφιάς και στον ιδιοκτήτη του, καταγράφει μικρές και μεγάλες χαρές μα και τους κινδύνους στην υγεία του ζώου, τονίζει μέσα από μηνύματα τη σημασία της ζωοφιλίας για τον άνθρωπο, τα προτερήματα του δεσμού που αναπτύσσεται μεταξύ αφεντικού και σκύλου και πόσο καλό κάνει από ψυχολογικής και όχι μόνο άποψης μια τετράποδη παρουσία στη ζωή κάποιου. Η πλοκή ανατρέπεται όταν ο Ουμπάκ μετακομίζει στο Ρεβουαρέ με το αφεντικό του μετά την έξωση που τους έκανε ο ιδιοκτήτης του σπιτιού όπου έμεναν, γιατί δεν ήθελε το ζώο. Η ανέφελη και καλύτερη ζωή στο Ρεβουαρέ, «όπου βασιλεύει μια γλυκιά καλοσύνη, όλα κυλούν αργά μέχρι που σταματάει ο χρόνος» (σελ. 127), βάζει τη σχέση τους σε ακόμη πιο γερά θεμέλια. Ο Αντρέ και η Ζακλίν που τους νοικιάζουν ένα δωμάτιο του σπιτιού τους, η γειτόνισσα Λουιζέτ («…είναι πολύ αδύνατη, έρχεται κάποτε μια ηλικία που το σώμα επιλέγει οριστικά ένα ταπεραμέντο», σελ. 127), ο αγαπημένος τους κτηνίατρος είναι μερικοί μόνο από τους νέους τους φίλους. Υπάρχουν φυσικά και οι φόβοι, οι μικρές και μεγάλες περιπέτειες υγείας, το καρδιοχτύπι για ό,τι συμβάν έρχεται νωρίτερα από το γήρας («…φοβάσαι τους τριάντα οκτώ τόνους, αλλά στην πραγματικότητα είναι το χιλιοστό που σε τσακίζει», σελ. 138) και το κτηνιατρείο είναι ένα μέρος χωρίς φόβο αλλά με αισιοδοξία για το μέλλον, μόνο που τα πράγματα αναπόφευκτα μια μέρα θα γίνουν πιο δύσκολα εκεί, αφού «οι σύντομες ζωές διδάσκουν νωρίς την αρρώστια του χρόνου» (σελ. 164).

Ο Ουμπάκ τυχαίνει να είναι ένα πραγματικά καλό σκυλί. Κάθε ένταση τον αναστατώνει, του αρέσει το ήρεμο και χαρούμενο περιβάλλον, προστατεύει τους αδύναμους που τους εντοπίζει αμέσως («όσο κι αν προσπαθώ να του εξηγήσω ότι τα σφουγγάρια που ρουφάνε τη δυστυχία στεγνώνουν πιο γρήγορα από τα άλλα, δεν τον νοιάζει», σελ. 118), έχει συνειδητή και αποφασιστική ανθρωπιά. «Η καλοσύνη, που συχνά την περιφρονούν, απαιτεί πολύ περισσότερο βάθος από τον επιπόλαιο εκνευρισμό» (σελ. 118). Και τι γίνεται με όσους προτιμούν τους ανθρώπους, μα μόνιμη επωδός για όσους δεν αγαπούν τα ζώα; «-Μπορείς να αγαπάς και τους δυο. Η αγάπη είναι τόσο γενναιόδωρη που μπορεί να μοιράζεται» (σελ. 123). Η αφήγηση είναι γεμάτη από γλυκά και συναρπαστικά περιστατικά που από σελίδα σε σελίδα μεταμορφώνουν τον ιδιοκτήτη του Ουμπάκ και ταυτόχρονα περνάνε συγκινητικά μηνύματα φιλοζωίας, τονίζοντας τις αρετές και τις αλλαγές που υφίσταται κάποιος με κατοικίδιο ζώο. Μου άρεσε πολύ η ειλικρίνεια του συγγραφέα που δεν ωραιοποιεί τίποτα και καταθέτει ακόμη και τις σκληρές στιγμές της διαβίωσης, εξισορροπώντας σωστά το κείμενο. Η αγάπη του για τα ζώα και η τρυφερότητα του κειμένου του με γέμισαν συναισθήματα και μου δημιούργησαν όμορφες εικόνες, με αποτέλεσμα να αγνοήσω τις κατά τόπους εκτενείς σκέψεις επί παντός επιστητού: φιλοσοφία, πολιτική και άλλες πολλές και ανάκατες σκέψεις που τριβελίζουν τον αφηγητή κατά καιρούς, σε ορισμένα σημεία δε το λεξιλόγιο ήταν δυσνόητο και αναίτια περίπλοκο: «η ηθολογία του σκύλου είναι η επιστήμη των κατσούφηδων» (σελ. 37). Κάποια σημεία μάλιστα ήταν και εκτενέστερα απ’ όσο έπρεπε, για παράδειγμα υπάρχουν έξι ολόκληρες σελίδες για το πώς θα βαφτίσει τον σκύλο, τι σκέφτεται, πώς το ψάχνει, γιατί καταλήγει στο όνομα κλπ.

«…όταν πιστεύεις σε ένα πλάσμα που σε πιστεύει τόσο βαθιά, όταν μια τόσο αξιόλογη ζωή φαίνεται να σε εκτιμά, τότε σταχυολογείς, έκπληκτος, ανεκτίμητους λόγους για να αισθάνεσαι ότι κάτι αξίζεις» (σελ. 185). Έτσι, ο αφηγητής υιοθετεί τον Ουμπάκ και η ζωή του αλλάζει για πάντα. Τρυφερότητα, συγκίνηση, ρεαλισμός και ειλικρίνεια είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που μου κράτησε συντροφιά και μου γνώρισε την ψυχοσύνθεση και τη νοοτροπία των ανθρώπων που ζουν μ’ έναν σκύλο. Πώς αλλάζει η κοινωνική τους ζωή και η ψυχοσύνθεσή τους, ποιες και τι είδους αλλαγές φέρνει ένα ζώο στη συντροφιά μας, πόσο μεγάλη ευθύνη είναι η ανατροφή του και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται σε αυτό το καλογραμμένο μυθιστόρημα. Γιατί: «…ένας σκύλος ποτέ δεν έχει καημό να πει την τελευταία λέξη αλλά εύκολα σε αποστομώνει» (σελ. 109).

Βιβλίο Κρασί από τα χείλη σου 
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κώστας Κρομμύδας έγραψε ένα τρυφερό ρομαντικό μυθιστόρημα γεμάτο ευωδιές οίνου και μούστου, αγάπης και έρωτα. Είναι ένα κείμενο αφιερωμένο στην αυτοβουλία και στην αυτοδιάθεση, στον έρωτα που μπορεί να ανθίσει παρά τα εμπόδια, στις δύσκολες σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου κυρίως και σε πολλά άλλα ανθρώπινα συναισθήματα. Με αφετηρία την έχθρα μεταξύ δύο οικογενειών και τις προσπάθειες των γόνων της να τις ενώσουν με την αγάπη τους ξεδιπλώνονται τα μυστικά και ο πλούτος της σημασίας και του ρόλου του κρασιού στη ζωή μας και ταυτόχρονα τονίζονται έννοιες και ιδέες που σπάνια τις συναντώ με αυτόν τον τρόπο στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Οι Βαλσάμηδες και οι Γιόγλου είναι ανταγωνιστικοί κάτοχοι όμορων αμπελώνων, έχουν καλές διασυνδέσεις και επενδύσεις στον χώρο του κρασιού, μια σχετική οικονομική άνεση (οπότε ευτυχώς γλυτώνουμε σκηνές και περιγραφές τύπου «Falcon Crest») και ακολουθούν πιστά το μίσος που τους χωρίζει από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Η πείρα και η μακρόχρονη πορεία του Κώστα Κρομμύδα τον βοηθάνε να δημιουργήσει τρισδιάστατους χαρακτήρες, με προβλήματα και ανησυχίες, με προσδοκίες και ελπίδες, που προδίδονται, εποφθαλμιούν, σχεδιάζουν, λαχταρούν.

Ο Σπύρος Γιόγλου είναι παντρεμένος με τη γαλλικής καταγωγής Κορίν, με την οποία απέκτησαν την Κλαίρη. Είναι αυστηροί και υπερπροστατευτικοί μαζί της και ο Σπύρος προσπαθεί να πείσει τον γιο του από τον πρώτο του γάμο, Γιάγκο, να ασχοληθεί με τις επιχειρήσεις της οικογένειας. Ο νεαρός όμως δε θέλει, βαρέθηκε να τον βλέπει να μαλώνει με τους Βαλσάμηδες και με τους μισούς οινοποιούς της περιοχής, αντίθετα πιστεύει πως η Κλαίρη, η οποία άλλωστε γεννήθηκε μες στο αμπέλι και μεγάλωσε μέσα σ’ αυτό, είναι η πιο ικανή και η πιο κατάλληλη από τους δυο τους για την επιχείρηση. Από την άλλη μεριά του φράχτη που τους χωρίζει, ο Βαγγέλης Βαλσάμης, απογοητευμένος από τη στάση και τη συμπεριφορά του γιου του, Άρη, απέναντί του, αποφασίζει να τα αναθέσει όλα επισήμως στον πρωτότοκο, Φώτη. Τα δυο παιδιά είναι εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες: ο Άρης αγαπάει τα κτήματα και τ’ αμπέλια, υπαναχωρεί όμως επειδή απογοητεύεται κι αυτός από τη συμπεριφορά του πατέρα του κι έτσι ο Φώτης, που πάντα συντηρούσε την ένταση μέσα στην οικογένεια, παίρνει τα ηνία μιας ακμάζουσας επιχείρησης, η οποία σύντομα θ’ αρχίσει να παίρνει την κάτω βόλτα λόγω των χειρισμών του.

Ο Άρης και η Κλαίρη ερωτεύονται, γεύονται ένα ποτήρι κρασί από τα χείλη ο ένας του άλλου, οπότε μήπως η ιστορία τους ενώσει τελικά τις δύο οικογένειες και σβήσει το προαιώνιο μίσος; Η ιστορία ξεκινάει το 2005, την εποχή του τρύγου, την ημέρα που πατάνε τα σταφύλια και αυτό οι Γιόγλου το συνοδεύουν μ’ ένα αρχαιοπρεπές τελετουργικό για καλή σοδειά. Οι δυο νέοι αναθερμαίνουν την αγάπη που τους ένωνε από παιδιά κι αμέσως μετά βρισκόμαστε στο Ντουμπάι του 2023 όπου ο Άρης έχει ιδρύσει μια κτηματομεσιτική εταιρεία που πηγαίνει ολοένα και καλύτερα. Ένα δυσάρεστο γεγονός τον αναγκάζει να επιστρέψει στο σπίτι του στη Νεμέα κι εκεί συναντά μεγάλες αλλαγές. Με διαρκή πρωθύστερα που παρουσιάζουν την ιστορία από διαφορετικά και διάφορα σημεία του χτες και του σήμερα ξεδιπλώνεται η τρυφερή ιστορία του Άρη και της Κλαίρης. Από το 2005 μεταβαίνουμε στο 2023 όπου τα πάντα έχουν αλλάξει κι από κει πίσω στο 2006 για να πιάσουμε το νήμα από την αρχή, να καταλάβουμε τι συνέβη κι αναγκάστηκε ο Άρης να φύγει, τι έγινε με τα άλλα μέλη της οικογένειάς του μα πάνω απ’ όλα με την Κλαίρη.

Το μυθιστόρημα είναι καλά σχεδιασμένο και η πλοκή κλιμακώνεται όλο και περισσότερο από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Μια σειρά από απρόβλεπτες εξελίξεις θα απομακρύνουν τον Άρη από την Κλαίρη και ο χρόνος θα σκάψει βαθύ αυλάκι ανάμεσά τους. Μήπως όμως αυτό τους βγει σε καλό τελικά; Μήπως δε θα ξεχάσει ο ένας τον άλλον και τους δοθεί μια δεύτερη ευκαιρία; Αν ναι, πότε και υπό ποιες συνθήκες; Στην πορεία των γεγονότων, θα γνωρίσουμε κι άλλους χαρακτήρες, όπως τον ιδιότροπο Βλάση, γεωλόγο και οινολόγο, που διαχειρίζεται την παραγωγή και των δύο οινοποιείων, κρατώντας τις ισορροπίες μεταξύ των δύο οικογενειών, τον Ρένο, τον γιο ενός βασικού επενδυτή που ενδιαφέρεται για εξαγωγή των κρασιών των Γιόγλου στην Αμερική, την υποχωρητική και γεμάτη αγάπη Τζόυς, την αδίστακτη Μαριλένα και άλλους. Όλοι τους θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις και θα συμπληρώσουν ένα ρομαντικό και ανατρεπτικό παζλ γεμάτο μικρά και μεγάλα κομμάτια αγάπης και μίσους, έρωτα και προδοσίας. Παραστατικές ολοζώντανες εικόνες, ειδικά αυτές που αφορούν τη φύση των αμπελώνων που βιώνουν ηλιόλουστες μέρες αλλά και τρομερές καταιγίδες, όμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές, γρήγορη αφήγηση, μια ενδιαφέρουσα ιστορία κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον ως το τέλος μιας και ο συγγραφέας ξέρει να αποφεύγει τα κλισέ και τις κοινοτοπίες και να φτιάχνει δυνατές ιστορίες με εξελίξεις που δεν περιμένει κανείς.

Πλήθος αναφορών σε ποικιλίες κρασιού και στις διαφορές τους, μικρά μυστικά από τον κόσμο της οινοποιίας, μαθήματα γευσιγνωσίας και ερωτήματα όπως: γιατί είναι πιο δύσκολη η βιολογική παραγωγή, από ποια σημεία της αμπελοκαλλιέργειας βγαίνει ποιο είδος κρασιού, πώς επιλέγουμε την υποζώνη, ποιος ήταν ο ρόλος του κρασιού στα συμπόσια των αρχαίων Ελλήνων, ποιες οι μυθολογικές του καταβολές και πώς γεννήθηκε, όλα καταγράφονται στο μυθιστόρημα ως ψήγματα πληροφοριών μέσα από διαλόγους και περιστατικά που δε με κούρασαν στιγμή. «Η αμπελουργία είναι έρωτας και όχι δουλειά» (σελ. 30), τονίζει σε κάποιο σημείο ο συγγραφέας, συνοψίζοντας σε λίγες λέξεις όλο το νόημα της σκληρής αυτής πορείας από το σταφύλι στο ποτήρι. Άλλωστε: «Σιτοβολώνες, ελαιώνες, αμπελώνες. Αυτά είναι τα πρώτα συστατικά της ζωή μας» (σελ. 33). «Ο πολύς κόσμος νομίζει πως το κρασί είναι κάτι μαγικό…Κι όμως….δεν είναι τίποτα παραπάνω από δουλειά. Από ατελείωτες ώρες δουλειάς» (σελ. 345).

In vino veritas (=Στο κρασί υπάρχει αλήθεια) κι έτσι τα πάντα βγαίνουν αργά ή γρήγορα στο φως. Μυστικά αποκαλύπτονται, αλήθειες διατυπώνονται, κινήσεις γίνονται: «Η πραγματική αγάπη δεν σε φυλακίζει σαν το κρασί μέσα σε ένα βαρέλι, περιμένοντας να εξελιχθείς με τα δικά της θέλω, γιατί το μόνο σίγουρο είναι ότι η γεύση που θα σου αφήσει θα είναι ίδια με το ξίδι» (σελ. 92). Πόσο γλυκά και τρυφερά ξεδιπλώνεται ο έρωτας του Άρη και της Κλαίρης, με πόση αληθοφάνεια καταγράφονται οι στιγμές τους στην Κρήτη πριν ξεσπάσει η οικογενειακή καταιγίδα, με πόση λεπτοδουλειά και αληθοφάνεια δίνονται οι συνθήκες που θα τους χωρίσουν και θα τους απομακρύνουν ώσπου να ξανασυναντηθούν χρόνια αργότερα. Και τότε… Τι θα μας οδηγήσει στο τέλος; Ένας έρωτας που δοκιμάζεται από τις δυσκολίες, ωριμάζει στο βαρέλι της απόστασης και κάποια στιγμή θα έρθει η ώρα να τον δοκιμάσουν οι ενδιαφερόμενοι. Τι γεύση θα έχει; Πώς θα νιώσει ο ουρανίσκος και η καρδιά τους; Ταυτόχρονα, ένας πατέρας κι ένας γιος όλο και απομακρύνονται παρά την αγάπη του ενός για τον άλλον, αφήνοντας το μίσος που καραδοκούσε να μπει ανάμεσά τους. Όσο με συγκινούσαν τα εμπόδια και οι δυσκολίες των δύο ερωτευμένων νέων άλλο τόσο έντονα ένιωθα με τη σχέση που αναπτύχθηκε ανάμεσα σ’ έναν γιο και σ’ έναν πατέρα. Ο πρώτος απογοητευμένος από τη στάση του δεύτερου, ο δεύτερος δε ρίχνει τον εγωισμό του όταν διαπιστώνει πως τον έκρινε λάθος κι όταν επιτέλους έρχεται το λυτρωτικό τέλος ίσως να είναι αργά για κάποιους από τους δύο. «Κρασί από τα χείλη σου» λοιπόν και στην υγεία του αναγνώστη!

Μια γυναίκα περιπλανιέται στην Ευρώπη του μεσοπολέμου, γεύεται κάθε στιγμή, δημιουργεί εφήμερες σχέσεις, σκανδαλίζει τα σαλόνια κι όλα αυτά έχοντας αφήσει τον άντρα της και την κακοποιητική του συμπεριφορά πίσω στην Ελλάδα. Όλα αυτά θα αλλάξουν όμως με τη μικρασιατική καταστροφή και με την αδιάφορη γι’ αυτήν τη συμφορά στάση των ανθρώπων που συναναστρέφεται, με αποτέλεσμα να ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη και να αγωνιστεί για την ευαισθητοποίηση του κόσμου όσο κινδυνεύει η Ανατολική Θράκη.

Βιβλίο Τερέζα 
Συγγραφέας Φρέντυ Γερμανός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια υπέροχη, σαγηνευτική και λεπτοδουλεμένη ιστορία από τον μετρ της γραφής και της έρευνας Φρέντυ Γερμανό, ο οποίος στήνει με επιδεξιότητα τα πιο σημαντικά πιόνια της ευρωπαϊκής και όχι μόνο ιστορίας σε μια σκακιέρα γεμάτη κινδύνους, ανταλλάγματα, προδοσίες και αίμα. Μια γυναίκα-μύθος, η Τερέζα Δαμαλά, ψευδώνυμο μιας προσωπικότητας που επηρέασε όσο καμία άλλη λογοτέχνες, πολιτικούς και διπλωμάτες σε Ελλάδα, Τουρκία, Γαλλία, Ιταλία, γεύεται πρωτόγνωρες εμπειρίες, καθορίζει και επηρεάζει ανθρώπους και τύχες. Μοντέλο του Πάμπλο Πικάσο, έρωτας ζωής του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, αποκούμπι του Μπαζίλ Ζαχάρωφ, αξέχαστο φλερτ του Ίωνα Δραγούμη, τόσα κι άλλα τόσα που πηγάζουν από μια γυναίκα ρευστή αλλά με αρχές, ευεπηρέαστη αλλά σταθερή στις αποφάσεις της, διασκεδαστική και επιφανειακά ελαφρόμυαλη αλλά με ένα παρελθόν που δε θα ξεχάσει ποτέ. Με διαρκή πρωθύστερα και αδιάλειπτα ταξίδια στο χτες και στο σήμερα ξεδιπλώνεται μια πολύπλευρη προσωπικότητα γεμάτη αντιθέσεις που ζει στα άκρα αλλά δεν κωφεύει στις σειρήνες του μικρασιατικού μετώπου. Το βιβλίο ξεκινάει με το Παρίσι της δεκαετίας του 1920, είμαστε δηλαδή σε μια εποχή και σε μια πόλη γεμάτη ατελιέ ανερχόμενων ή καταξιωμένων ζωγράφων που πατούν στα κουφάρια του περασμένου πολέμου. Η Τερέζα ήδη έκλεψε την καρδιά του Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο πριν δυο χρόνια και του Ίωνα Δραγούμη πριν πέντε. Κατάγεται από την Αδριανούπολη και την ενοχλεί η αδιαφορία του Παρισιού και της Ευρώπης για τις σφαγές στη Μικρά Ασία, για κάτι που κατ’ αυτούς γίνεται μακριά τους. Κάποτε ήταν μια όμορφη γυναίκα, «έτοιμη να γευτεί τη γλύκα της ζωής και να κάνει τρέλες…», τώρα όμως όλος ο κόσμος είναι μια τρέλα! Παντρεμένη αλλά δε διστάζει να φλερτάρει, το σκάει μακριά από την υποτακτική και πειθήνια στάση του άντρα της απέναντι στις χειροδικίες και στη λεκτική κακοποίηση που υφίσταται η γυναίκα του από τον ταγό του, Ιωάννη Μεταξά και ζει σημαντικές στιγμές, ώσπου γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια και στα χέρια του Έρνεστ Χέμινγουεϊ.

Πότε έχουμε τριτοπρόσωπη αφήγηση, πότε έχουμε ρεαλιστικούς διαλόγους με σημαντικά πρόσωπα της πολιτικής και καλλιτεχνικής ελληνικής και όχι μόνο σκηνής, ένα κείμενο-ποταμός, με μια ασταμάτητη παρέλαση προσωπικοτήτων που γνωρίζουν, ερωτεύονται, κυνηγούν, νουθετούν, συμβουλεύονται την Τερέζα. Γεγονότα που θα μπορούσαν ν’ αλλάξουν τη γνωστή ροή των εξελίξεων, επιστολές και ημερολόγια που χάθηκαν σε ταξίδια ή μετακομίσεις, χαρακτήρες που θα μπορούσαν να είχαν πλαστεί αλλιώς, η ιστορία της Ευρώπης και της Μεσογείου δοσμένη με άλλο τρόπο και με παρασκηνιακές αναπάντεχες διασυνδέσεις, τις οποίες η μαγική και ρεαλιστική γραφή του Φρέντυ Γερμανού ενορχηστρώνει με τέτοιο τρόπο που ένιωθα τα γεγονότα να συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μου και διαπίστωνα πως όσα ξέρω, όσα έμαθα στο σχολείο και μεταγενέστερα ίσως να έγιναν με αφορμή αυτά που ξεδιπλώνονται στο βιβλίο και όχι με τα επίσημα αίτια! Το κείμενο εμπλουτίζουν μαρτυρίες και αφηγήσεις σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως της Μελίνας Μερκούρη, της Μαίρης Χέμινγουεϊ και άλλων που συμπληρώνουν με άριστο τρόπο τα γεγονότα που εκτυλίσσονται στο βιβλίο και επηρεάζουν τον χαρακτήρα της Τερέζας.

Με άφθαστη δεξιοτεχνία μπλέκεται η φαντασία με την πραγματικότητα όσο τα συναρπαστικά γεγονότα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα και σημαντικές ιστορικές προσωπικότητες ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες. Ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Εθνικός Διχασμός, ο Ίωνας Δραγούμης, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος που «ήξερε περισσότερα για τις κρεβατοκάμαρες των φίλων του από όσα ήξερε για το μέλλον της Μικράς Ασίας» (σελ. 30), ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ με τα μικρασιατικά κύτταρα «που δεν είχε πολύ στενές σχέσεις με την ηθική», η Σάρα Μπερνάρ, τώρα «μια χούφτα κόκαλα, μια μανιασμένη γριά που κάποτε ήταν η μαγική ιέρεια της Ευρώπης», η μαντάμ Γκρες όπου στο σαλόνι της γραφόταν η ιστορία της Ευρώπης («το μπορντέλο της Ρωμιάς»), ο Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο, ποιητής και πολέμαρχος, ο Μπενίτο Μουσολίνι, η Μιστενγκέτ και πολλοί άλλοι αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα στο βιβλίο και στη ζωή της Τερέζας, όσο εκείνη αγωνίζεται να ξεχάσει και να ξεχαστεί αλλά στη συνέχεια να επιβιώσει.

Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε και πέφτει το μικρασιατικό μέτωπο και κινδυνεύει η Ανατολική Θράκη, η Τερέζα, που πλέον βαρέθηκε ό,τι ζούσε και ό,τι ποθούσε, φεύγει για την Κωνσταντινούπολη με τον έρωτα της ζωής της, τον δημοσιογράφο τότε και συγγραφέα αργότερα Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Εκεί γνωρίζουμε ακόμη περισσότερο αυτόν τον άνθρωπο που εστάλη ως ανταποκριτής καναδικής εφημερίδας στην Ανατολική Θράκη για να καταγράψει τις θηριωδίες και τα κύματα των προσφύγων, οπότε μέσα από τα κείμενά του διαπιστώνουμε αντικειμενικά τα λάθη που οδήγησαν στην καταστροφή: «Ο πόλεμος ήταν μια ιδεολογία γι’ αυτόν τον νέο άντρα κι όλοι όσοι πολεμούσαν σαν τους Έλληνες φαντάρους ήταν οι τελευταίοι ιδεολόγοι ενός κόσμου που ξεπουλιόταν για τα πετρέλαια της Μοσούλης ή για το κάρβουνο της Σιλεσίας» (σελ. 163). Η Τερέζα και ο Έρνεστ ζουν έναν απαγορευμένο πλέον έρωτα, αφού εκείνος στο μεσοδιάστημα που χάθηκαν παντρεύτηκε κι οι ευτυχισμένες τους στιγμές αντιδιαστέλλονται με τον φόβο και την αγωνία της επικείμενης άφιξης του Μουσταφά Κεμάλ, που καταστρατηγεί την ουδετερότητα της Κωνσταντινούπολης. Τα κείμενα του Χέμινγουεϊ είναι γροθιά στο στομάχι, φέρνουν δάκρυα στα μάτια των ξένων αλλά και του αναγνώστη: «Τριάντα δύο χιλιόμετρα κάρα!» ο απολογισμός της αποχώρησης μετά το τελεσίγραφο του Κεμάλ για εκκένωση της Ανατολικής Θράκης. Τι θα απογίνουν τελικά οι δύο εραστές; Θα γλυτώσουν από τον κίνδυνο; Θα γυρίσουν στους συζύγους τους; Πώς θα χειριστούν το πάθος που τους έχει κυριεύσει;

Η »Τερέζα» είναι η ιστορία μιας γυναίκας που την κυνηγάει ο άντρας της και ταυτόχρονα μιας ηπείρου που την κυνηγάει η Ιστορία, σε μια εποχή όπου «ο κόσμος άλλαζε… με βίαιες πινελιές, σαν ιμπρεσιονιστικός πίνακας» (σελ. 121). Ένα πλάσμα που μπορεί να έζησε ως το μεδούλι τον έρωτα και τις απολαύσεις, δεν έπαυε όμως να είναι ευαίσθητη: «Δεν άντεχε πια να βλέπει γύρω της αυτούς τους μεσόκοπους χειρουργούς, που είχαν κόψει το 1916 την Ελλάδα στη μέση και τώρα έκοβαν με την ίδια ευκολία ανθρώπινες ζωές» (σελ. 88). Είναι η μυθιστορηματική βιογραφία ενός υπαρκτού προσώπου, μιας γυναίκας από την Αδριανούπολη που επηρέασε τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, μιας περιζήτητης και σκανδαλώδους νεαρής που αναστάτωσε την Ευρώπη ρουφώντας άπληστα κάθε πτυχή του έρωτα και της ευζωίας («Ακόμα και οι αμαρτίες της είχαν μια αγιότητα», σελ. 241). Παρελθόν και παρόν, αλήθεια και μύθος, όλα άριστα δεμένα σε μια ιστορία που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον και καταγράφει τις παρασκηνιακές εξελίξεις των σημαντικότερων ιστορικών γεγονότων του μεσοπολέμου με τέτοιο τρόπο που κόβει την ανάσα. Το κείμενο είναι γραμμένο από τον άνθρωπο που κατάφερε να φέρει στο φως την επί εβδομήντα πέντε χρόνια κρυφή, ανείπωτη επαφή του Ίωνα Δραγούμη με την Πηνελόπη Δέλτα, «η πιο ωραία σελίδα της ζωής τους», με απόλυτο σεβασμό στην ψυχολογία και στα συναισθήματα των ηρώων, γνωρίσματα και αρετές που συναντάμε και σε αυτό το μυθιστόρημα. Στο Υστερόγραφο μάλιστα ο Φρέντυ Γερμανός δίνει το συναρπαστικό χρονικό της συγγραφής του βιβλίου, τα εμπόδια που συνάντησε για τη διασταύρωση των στοιχείων, τις ψηφίδες που μάζευε υπομονετικά από ανθρώπους και βιβλιοθήκες ώστε να συγκροτήσει και να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα.

Κλείνοντας, θα κάνω μια ιδιαίτερη αναφορά στην αισθητική του βιβλίου, το οποίο κινείται στους τόνους του γκρι και του μπεζ, με τον φάκελο στον οποίο αναγράφεται το όνομα της ηρωίδας στο εξώφυλλο να χωρίζει και τα μέρη του βιβλίου ενώ το χρώμα του κυριαρχεί στις αριστερές πρώτες σελίδες. Η γκρίζα θαμπάδα του εξωφύλλου συνάδει με τη θολή ταυτότητα της Τερέζας κι όλα αυτά συγκροτούν ένα άρτιο αποτέλεσμα ήδη πριν ξεκινήσει κανείς το διάβασμα. Ο σχεδιασμός οφείλεται στην Ελένη Κυριακίδου και οι επιλογές της ταιριάζουν απόλυτα με το εκδοτικό παρελθόν και με το περιεχόμενο του βιβλίου. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1997 και τώρα ξαναβγαίνει σε φροντισμένη έκδοση και με επίμετρο του καθηγητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δημήτρη Κόκκορη. Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που έχει ακόμη λόγο ύπαρξης στα ράφια και στις ζωές μας.

Βιβλίο Πορφυρά ποτάμια 
Τίτλος πρωτοτύπου Les rivières pourpres
Συγγραφέας Jean-Christophe Grangé
Μεταφραστής Τίνα Πλυτά
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στην πρώτη του περιπέτεια ο αστυνόμος Πιερ Νιεμάν, μετά την ωμότητα που επέδειξε σε μια υπόθεση στο Παρίσι, βρίσκεται μπλεγμένος σ’ έναν κλειστό κύκλο προνομιούχων μιας πανεπιστημιακής κοινότητας απομονωμένης στα βουνά της Γαλλίας, σ’ έναν τόπο ξεχασμένο από πολλούς. Ο Νιεμάν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη δράση ενός αστυνομικού κυνηγού δολοφόνων και εμπόρων ναρκωτικών για μια καλοπληρωμένη και αξιοσέβαστη δουλειά γραφείου, μια θέση που για άλλους θεωρούνταν προαγωγή αλλά εκείνος πιστεύει πως απλά μπήκε στο περιθώριο κι αυτό νέκρωσε τα αρχέγονα ένστικτά του. Είναι επίμονος, βίαιος, με πείσμα, απότοκο της ζωής του σ’ έναν κόσμο βίας, σ’ ένα σύμπαν διαφθοράς, στα όρια της ωμότητας και της κτηνωδίας, όπου μεγάλωσε και ατσαλώθηκε χωρίς να νοιάζεται για την απειλή του κινδύνου. Η βία όμως έχει φτάσει να τον κυριεύει, να τον πολιορκεί εκ βαθέων κι έτσι η υπόθεση του Γκερνόν είναι η ιδανική για να ξεφύγει από την πίεση. Ο αστυνομικός διευθυντής Αντουάν Ρεμ, επικεφαλής του Κεντρικού Γραφείου Καταστολής Σωματεμπορίας, ανώτερη βαθμίδα του Τμήματος Ηθών, αναθέτει στον Νιεμάν την εξιχνίαση της δολοφονίας ενός βιβλιοθηκάριου που βρέθηκε στο Γκερνόν, κωμόπολη της Ιζέρ, με ίχνη βασανιστηρίων και ίχνη στραγγαλισμού, ο οποίος εργαζόταν στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου της πόλης. Ο ανακριτής Μπερνάν Τερπάντ έχει πελαγώσει και θέλει κάποιον έμπειρο να λύσει την υπόθεση πριν την έναρξη της ακαδημαϊκής χρονιάς κι έτσι ο Νιεμάν είναι η ιδανική επιλογή. Στο πλάι του εργάζεται με προσήλωση ο επιθεωρητής της Δικαστικής Αστυνομίας της Γκρενόμπλ Ερίκ Ζουανώ, που ψάχνει με πρωτόγνωρο ενθουσιασμό τα στοιχεία της υπόθεσης.

Ο συγγραφέας έστησε άλλη μια πανέξυπνη, ανατρεπτική και φριχτή στην αλήθεια της ιστορία που με κράτησε σε αγωνία ως την τελευταία σελίδα! Είναι μια υπόθεση που αρχίζει να ξετυλίγεται από τον μικρόκοσμο ενός πανεπιστημίου, με τους φοιτητές του, το προσωπικό του, τους οικότροφους, όπου δημιουργούνται κλίκες και αριστεία και συνδέεται απρόσμενα με την υπόθεση στο Σαρζάκ. Μοναχικός και απόμακρος ο Ρεμύ Καγιουά, αν και παντρεμένος, γιατί βασανίστηκε τόσο φριχτά; Μήπως έμαθε ή ήξερε ή ανακάλυψε κάτι, μήπως ο θάνατός του έχει σχέση το παρελθόν του ή γνώρισε κάποιον; Τι ρόλο παίζει η διατριβή που ετοίμαζε για τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες της αρχαίας Ελλάδας; Σύντομα όμως τα θύματα αυξάνονται με ανατριχιαστικές ομοιότητες μεταξύ τους και με κοινό τρόπο δολοφονίας και βασανισμού!

Ταυτόχρονα, ο Αλγερινός υπομοίραρχος της αστυνομίας Καρίμ Αμπντούφ, που όνειρό του είναι να ασχοληθεί με τη γενετική έρευνα και τη χρήση του γενετικού κώδικα σε υποθέσεις βιασμού και δολοφονίας, έχει παγιδευτεί σε μια μικρή επαρχιακή πόλη γεμάτη ανία, σε μια φυλακή δίχως τοίχους. Ορφανός, μεγάλωσε σε ίδρυμα, έζησε την άστατη και επιθετική εφηβεία του στη Ναντέρ, μπλέχτηκε με τον υπόκοσμο, και τελικά έγινε αστυνομικός ώστε να συνεχίσει τις δουλειές του προφυλαγμένος από τους νόμους, μόνο που μια σειρά από γεγονότα τον ανάγκασαν να αποχωριστεί την πόλη και το παρελθόν του. Η στάση του δεν ήταν αρεστή στους ανωτέρους του κι έτσι μετατέθηκε σ’ ένα ξεχασμένο μέρος, το Σαρζάκ. Ζούσε μόνος, κοιμόταν μόνος, δούλευε μόνος και διάβαζε πολύ ώστε να μην ξεχνάει το επάγγελμά του. Να όμως που άγνωστοι θα συλήσουν τον τάφο ενός δεκάχρονου παιδιού και θα εξαφανίσουν τα στοιχεία του από τα σχολικά αρχεία. Ποιο ήταν αυτό το παιδί, ποια η οικογένειά του, γιατί ανοίχτηκε το μνήμα του, γιατί λείπει η φωτογραφία του; Ποιος ήξερε τόσο καλά το σχολείο του ώστε να εξαφανίσει όλα τα σχετικά έγγραφα από κάθε πιθανή θέση;

Το μυθιστόρημα περιέχει άψογες σκιαγραφήσεις, κινηματογραφική δράση, ανατροπές, δένει σε καίριο σημείο τις φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους υποθέσεις κι οι εξελίξεις απογειώνουν την πλοκή. Η δεξιότητα και η μαεστρία του συγγραφέα είναι εξαίρετες, μας παρουσιάζει μια σειρά από υπόπτους, ρίχνει διάφορα ίχνη στο αναγνωστικό διάβα, προχωράει από σελίδα σε σελίδα όλο και πιο βαθιά στην ανθρώπινη παράνοια κι αρχίζει αργά αλλά σταθερά να φέρνει τις απαραίτητες αλήθειες στο φως, συγκροτώντας τελικά έναν κύκλο αίματος και εκδίκησης. Λίμνες, δάση και παγετώνες, μικρές πόλεις, κλειστή κοινωνία, μυστικά και λάθη, όλα περιγράφονται με ενάργεια και λεπτομέρειες που χαρίζουν άφθαστο ρεαλισμό και μας βάζουν για τα καλά στην ιστορία. Πόσο συναρπαστικό να διαπιστώνεις πως ο πάγος στα βουνά και ακόμη περισσότερο σε αρκτικές περιοχές είναι μια μηχανή που σε γυρίζει πίσω στον χρόνο, μιας και μέσα του παγιδεύονται δείγματα νερού και φυσαλίδες οξυγόνου αιώνων! Μαθαίνουμε επίσης για την όξινη βροχή και τις ζημιές στο περιβάλλον από τα εργοστάσια λιγνίτη, μπαίνουμε στις τάξεις των σκίνχεντ για να δούμε την ιεραρχία και την ψυχολογία τους, μαθαίνουμε πολλές πληροφορίες για το ανθρώπινο DNA και για τα γονίδια κι όλα αυτά όσο προσπαθούμε να καταλάβουμε ποια απ’ όλα αυτά έχουν σημασία και ζωτικό ρόλο για την εξιχνίαση της υπόθεσης.

«Μεγαλώνουμε σ΄ έναν κόσμο ωμό, ασυνάρτητο, κλειστό. Έναν κόσμο επικίνδυνο, με καλά προσδιορισμένα όρια. Στέκεσαι απ’ έξω και δεν μπορείς να τον καταλάβεις. Βρίσκεσαι μέσα και χάνεις κάθε αίσθηση αντικειμενικότητας. Αυτό είν’ ο κόσμος των μπάτσων» (σελ. 226). Δύο διαφορετικοί μεταξύ τους πρωταγωνιστές, δύο αντισυμβατικοί αστυνομικοί, ενώνουν τις δυνάμεις τους για να φέρουν στο φως μια σκοτεινή συνωμοσία όσο τα θύματα αυξάνονται και στο τέλος κινδυνεύουν και οι ίδιοι! Ανατροπές, εκπλήξεις, σφιχτοδεμένη πλοκή, όλα τα γνωρίσματα της αγαπημένης γραφής του Jean-Christophe Grangé είναι εδώ, σε άλλο ένα δυνατό μυθιστόρημα!

Βιβλίο Η κατάσκοπος
Τίτλος πρωτοτύπου Liberation
Συγγραφέας Imogen Kealey
Μεταφραστής Αλέκος Αντωνίου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο δεν είναι μόνο μια μυθιστορηματική βιογραφία, δεν είναι μόνο ένα βαθιά ανθρωπιστικό και πασιφιστικό κείμενο αλλά και μια αξέχαστη ιστορία πατριωτισμού και αγάπης. Με πρωταγωνίστρια μια γυναίκα που από τα σαλόνια και τις ανέσεις και τον δικό της τρόπο αντίστασης κατά των Γερμανών βρίσκεται ξαφνικά στα πεδία των μαχών και σκοτώνει για να επιβιώσει, ξετυλίγονται συναρπαστικές στιγμές κατασκοπίας, προδοσίας, περιπετειών που την ωριμάζουν, την ατσαλώνουν, την κάνουν αγνώριστη συμπεριφορικά και συναισθηματικά. Η πλοκή αρχίζει να ξετυλίγεται στη Μασσαλία του 1943, μια πόλη που είχε μαγέψει τη Νάνσι όταν πρωτοήρθε πριν πέντε χρόνια («Της άρεσε το οργισμένο, ανακατεμένο χρώμα της και οι αντιθέσεις της…», σελ. 12), όπου η ηρωίδα του βιβλίου παντρεύεται τον πλούσιο βιομήχανο Ανρί Φιοκά. Είναι ένας γοητευτικός άντρας που νιώθει ταυτόχρονα δέος, φόβο και οργή για τη γυναίκα του και είναι πρόθυμος να μοιραστεί την περιουσία του και το σπίτι του με οποιονδήποτε μπορεί να κάνει ζημιά στον εχθρό. Ενώ οι συμπατριώτες και φίλοι του παρέπαιαν από το σοκ της ήττας της πατρίδας τους και της κατάληψής της από τους Ναζί, η γνωριμία του με τη Νάνσι του έδωσε ελπίδα και σκοπό. Πώς γνωρίστηκαν, ποια τα συναισθήματα του ενός για τον άλλον, τι τους ενώνει, τι κοινά ενδιαφέροντα έχουν, πώς είναι η καθημερινότητά τους με όλους αυτούς τους κινδύνους είναι ερωτήματα που απαντώνται σταδιακά όσο προχωράνε οι εξελίξεις. Τι θα συμβεί όμως όταν μάθει η Γκεστάπο πως χρηματοδοτεί τους αντιστασιακούς και αρχίσουν οι ανακρίσεις;

Στη συνέχεια ζούμε τη μυθιστορηματική ζωή της Νάνσι που αναγκάστηκε να καταφύγει στο Λονδίνο και να συνεχίσει από κει το αντιστασιακό της έργο, με τις αναμενόμενες δυσκολίες και εμπόδια και με την αγωνία για την τύχη του Ανρί να κορυφώνεται. Η Υπηρεσία Ειδικών Επιχειρήσεων του Υπουργείου Οικονομικού Πολέμου θα τη βοηθήσει να ατσαλωθεί, θα την εκπαιδεύσει ως κατάσκοπο, θα της αλλάξει τη ζωή, τον χαρακτήρα, τη νοοτροπία. Θα τη μετατρέψει από αυθόρμητη, άσκεφτη, τολμηρή, φωτεινή, αλέγκρα και σχεδόν απερίσκεπτη γυναίκα σε πραγματικό στρατιώτη με μυαλό, ετοιμότητα και υπακοή, κάτι ακόμη πιο δύσκολο από τη στιγμή που είναι η μόνη γυναίκα στο στρατόπεδο όπου τη στέλνουν. Εξίσου υποτιμητικά της φέρονται και οι Μακί όταν επιστρέφει στη Γαλλία για να εκπαιδεύσει, να συντονίσει, να οργανώσει, να εφοδιάσει, κάτι που δείχνει πως οι σκληρές συνθήκες του πολέμου δεν κάνουν τους ανθρώπους λιγότερο είρωνες και πείσμονες, ακόμη και εις βάρος της απελευθέρωσης της πατρίδας τους. Η Νάνσι θα προσπαθήσει σκληρά να τους κερδίσει με τα έργα της και με τα τολμηρά σχέδιά της, κερδίζει σταδιακά τον θαυμασμό και την εμπιστοσύνη τους μέσα από ποικίλα περιστατικά που ξεδιπλώνονται στα κεφάλαια του βιβλίου. Οι συγγραφείς, βασισμένοι στην προσωπικότητα της πραγματικής Νάνσι, έδωσαν ζωή σε μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, γεμάτη αντιθέσεις και ρεαλισμό: «Ντυμένη σαν Γαλλίδα νοικοκυρά, έμοιαζε με νέα γυναίκα που ζούσε με δελτίο…γυμνή έμοιαζε με Αμαζόνα» (σελ. 211). Οι άνθρωποι από τους οποίους κινδυνεύει στα βουνά της Γαλλίας ίσως είναι συνηθισμένοι άντρες με μητέρες και συζύγους, παγιδευμένοι σε κάτι που δεν καταλάβαιναν στ’ αλήθεια, μόνο που εκείνη πρέπει να μιμηθεί τη σκληρότητά τους και να θυσιάσει «μια άκρη της ψυχής της» για να επιβιώσει!

Η μυθιστορηματική Νάνσι είναι ένας χαρακτήρας που αγάπησα βαθιά. «…η απεγνωσμένη ανάγκη της να βάλει έναν ωκεανό, τον μισό κόσμο, ανάμεσα στον εαυτό της και σ’ εκείνα τα δυστυχισμένα παιδικά χρόνια είχε μετατραπεί σε μια ακόρεστη όρεξη για απολαύσεις και μια άγρια αυτάρκεια» (σελ. 22). Αυτά τα τραύματα την κυνηγούν ακόμη κι αν αφεθεί ή ξεχαστεί οι πληγές της ξαναματώνουν. Βλαστημάει «σαν ναύτης λίγο πριν τελειώσει η άδειά του στην ξηρά», είναι μαχήτρια μα δεν παύει να είναι γυναίκα, αφού λυγίζει στη σκέψη του Ανρί που βασανίζεται και ανακρίνεται, την ίδια στιγμή όμως θα ατσαλωθεί για να προχωρήσει στο σαμποτάζ ή στις ανατινάξεις. Πιστεύει στον αγώνα κατά του κατακτητή, δέχεται τη βοήθεια των Άγγλων γιατί θα τους διώξει πιο γρήγορα από τη Γαλλία, δεν υποκύπτει όμως σε άλλο δέλεαρ ούτε πείθεται πως «οι Άγγλοι είναι φίλοι μας». Αντιθέτως, διαβλέπει πως: «Αυτή η κόλαση δεν είχε τέλος, απλώς διάφορα χρώματα και γεύσεις» (σελ. 356). Πρόκειται για μια γυναίκα γεμάτη μίσος για τους Ναζί ήδη από τα πρώτα βήματα της κυριαρχίας τους, πριν την εισβολή στην Πολωνία, που ενθουσιάζεται και με την παραμικρή νίκη των Συμμάχων, νιώθοντας τόσο θυμωμένη που δε φοβάται και δε σκοπεύει να καθίσει ήσυχη. «…όσο η καρδιά μας είναι ελεύθερη, η Γαλλία είναι ακόμη ελεύθερη»!

Στον αντίποδα, έχουμε τον Γερμανό ταγματάρχη Μάρκους Φρίντριχ Μπεμ που έφτασε στη Μασσαλία έχοντας καταστρέψει μέσα σε μερικές εβδομάδες το καλύτερο δίκτυο των αντιστασιακών στο Παρίσι! Είναι «μια λεπτή, πολύ ακριβής, καλά εκπαιδευμένη λεπίδα» (σελ. 59) που βάζει ως στόχο να συλλάβει επιτέλους το Λευκό Ποντίκι (ψευδώνυμο της Νάνσι Γουέικ). Η αντιπαλότητά τους βαθαίνει με τον καιρό και με τα απανωτά χτυπήματα που δέχεται ο Μπεμ από κείνη, κάτι που θα τον πεισμώσει και θα κάνει το κυνηγητό της πιο προσωπικό από μεριάς του: τη μισεί γι’ αυτό που κάνει αλλά και γι’ αυτό που είναι, μια γυναίκα που κάνει πάντα αυτό που θέλει και αυτό που θεωρεί σωστό! Αυτό το ανθρωπόμορφο τέρας όμως έχει και μια ανθρώπινη πλευρά, μιας και είναι παντρεμένος με την Εύα, η οποία έχει εξαιρετικές σχέσεις με το Κόμμα, κι έχουν μία κόρη, τη Σόνια. Οι ελάχιστες σκηνές μαζί είναι τρυφερές και γλυκές: «Η εύθραυστη αθωότητα ενός παιδιού… έσπρωξε τα απαλά σαν ψίθυρο μαλλιά της πίσω από τα αφτιά της…Ας ήταν ασφαλής, ας ζούσε προστατευμένη και γαλήνια» (σελ. 39). Στο πρόσωπο της Σόνια οι συγγραφείς βλέπουν τη νεότερη γενιά από αυτήν που αιματοκύλισε τον κόσμο και μέσω μιας επιστολής που έγραψε η Νάνσι την προτρέπουν: «Να είσαι θυμωμένη και φοβισμένη σε όλη σου τη ζωή και να κλείνεις τα μάτια σου στην αλήθεια ή να είσαι δυνατή, να την αντιμετωπίσεις και να πάρεις μέρος στο χτίσιμο ενός διαφορετικού μέλλοντος» (σελ. 452). Ο Μπεμ και η Νάνσι παίζουν σαν τη γάτα με το ποντίκι ο ένας με τον άλλον, κάποια στιγμή όμως τα πράγματα σοβαρεύουν κι η σχέση μίσους μεταξύ τους κλιμακώνεται, με αποτέλεσμα συναρπαστικά χτυπήματα που απογειώνουν τη δράση του βιβλίου. Οι δυο τους ακολουθούν έναν δρόμο χωρίς επιστροφή, βασισμένο στη ρήση του Νίτσε: «Αν κοιτάξεις για πολλή ώρα την άβυσσο, στο τέλος η άβυσσος θα κοιτάξει εσένα»!

Κινηματογραφική πλοκή, ολοζώντανες και παραστατικές σκηνές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, καλογραμμένες σελίδες γεμάτες σαμποτάζ, επιχειρήσεις, προδοσίες, αντίποινα, εκτελέσεις, ανθρωπιά και αίμα, αγάπη και τυφλό μίσος δημιουργούν ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό κείμενο που ζωντανεύει με ενάργεια την εποχή και τις συνθήκες του πολέμου στη Γαλλία. Η αγωνία και το σασπένς, η καταγραφή της εποποιίας των ανταρτών Μακί εναλλάσσονται με λυρικές περιγραφές: «Φορούσε το λινό πουκάμισο χωρίς γιακά που φορούσαν όλοι οι εργάτες της περιοχής, τριμμένο από το πολύ πλύσιμο αλλά εκτυφλωτικά λευκό χάρη σε μια αφοσιωμένη μάνα» (σελ. 17). Μικρές προτάσεις σαν αυτήν μπορούν να δημιουργήσουν παράλληλες και σύντομες μα εξίσου παραστατικές εικόνες με αυτές της κύριας αφήγησης. Η δράση είναι καταιγιστική, η ζωή της Νάνσι αποτυπώνεται με ενάργεια, ταξιδεύουμε με την ηρωίδα του μυθιστορήματος στα βουνά της Γαλλίας και στο δίκτυο διαφυγής των αντιστασιακών, ζούμε τη σκληρή καθημερινότητα του βομβαρδισμένου Λονδίνου («μια πόλη απουσιών»!), τις συνθήκες εκπαίδευσης, τα σαμποτάζ και τις ενέργειες πίσω στη Γαλλία κι οι συγγραφείς καταφέρνουν σε κάθε περίσταση να βάζουν στο πλάι της Νάνσι αξιοσημείωτους χαρακτήρες που θα τη στηρίξουν και θα τη βοηθήσουν ενώ ταυτόχρονα η παρουσία τους εμπλουτίζει το κείμενο με τις δικές τους ιστορίες.

«Η κατάσκοπος» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ανθρώπινο και με πλούσια πλοκή μυθιστόρημα που ξεδιπλώνει τη συναρπαστική ζωή της πιο καταζητούμενης γυναίκας από την Γκεστάπο με τέτοιο τρόπο που αφήνουν να περάσουν σημαντικά και διαχρονικά μηνύματα γύρω από την ειρήνη, την ομόνοια, την αγάπη αλλά και την προδοσία και την τυφλή υπακοή. Οι συγγραφείς που κρύβονται πίσω από το ψευδώνυμο Imogen Kealey άλλαξαν ημερομηνίες, μετατόπισαν χρονικά διάφορα γεγονότα, επινόησαν επεισόδια, παρέλειψαν κάποια άτομα και έπλασαν σύνθετους χαρακτήρες (ο Μπεμ που δεν υπήρξε ποτέ ήταν μια δραματοποιημένη εκδοχή των προσπαθειών της Γκεστάπο για τη σύλληψη της Νάνσι) για να βελτιώσουν μυθιστορηματικά την ιστορία τους, στο τέλος όμως του βιβλίου παραθέτουν, από σεβασμό για τη Νάνσι, τους συμπολεμιστές της και τις οικογένειές τους, περιληπτική περιγραφή αυτών των αλλαγών και συστήνουν περαιτέρω αναγνώσματα για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα. Ένα βιβλίο που θα θυμάμαι για καιρό!

Βιβλίο Βεντέτα στον Βόσπορο
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη στο νέο της μυθιστόρημα εξυφαίνει με ενδιαφέροντα τρόπο μια ιστορία γεμάτη ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ανατροπές, σασπένς, έρωτα, μυστικά και εσωτερική πάλη. Η ιστορία ξεκινάει από ένα χωριό της Στερεάς Ελλάδας και μας συστήνει τα τέσσερα αδέλφια Καρασούλη: τον έμπορο Γιώργη, ο οποίος στα πενήντα του αποφάσισε να παντρευτεί και πήρε την αρκετά μικρότερή του Ευθαλία, τη γεροντοκόρη Θεώνη, τη χήρα του Μάρκου Σαλβάογλου Βασιλική, της οποίας ο γιος, Γιαννής, στράφηκε στον κλήρο κι ετοιμάζεται να γίνει μοναχός και τον πλούσιο δικηγόρο Θεμιστοκλή, σύζυγο της Φεριντέ χανούμ, ο οποίος ζει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί μένει με την οικογένειά του και ο κοσμηματοπώλης Λευτέρης Σαλβάογλου που θρηνεί για τον χαμό του αδελφού του, Μάρκου. Η άφιξη της Ευθαλίας στο σπίτι των Καρασούληδων θα φέρει δραματικές αλλαγές, όλες ενορχηστρωμένες από τρεις αδίστακτες Μοίρες. Στη Νύμφη του Βοσπόρου θα καταλύσουν αργά ή γρήγορα οι ήρωες του μυθιστορήματος κι αυτό θα πυκνώσει την πλοκή, θα δώσει κάποιες λύσεις αλλά θα δημιουργήσει καινούργιες περιπέτειες κι όλα αυτά όσο προχωράμε σταδιακά στα αίτια που οδήγησαν στο αιματηρό ξέσπασμα του όχλου κατά της ελληνικής κοινότητας στις 6/7 Σεπτεμβρίου 1955.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ρεαλιστικές σκηνές, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες εξελίξεις που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα μα πάνω απ’ όλα μια πρωτότυπη αφηγήτρια που μας μεταφέρει σε πρώτο πρόσωπο όσα διαδραματίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Η Θεώνη και η Ευθαλία μετά τον γάμο έρχονται στην Κωνσταντινούπολη, ένας άντρας μπλέκει με παράνομα φορτία και κοντραμπάντο κι ο δρόμος τον φέρνει στην Κορνουάλη, η αδελφή της Ευθαλίας, Φανή, την ακολουθεί στο ταξίδι της και γνωρίζει από κοντά τη σκοτεινή πλευρά της πόλης, μια διάσημη μοδίστρα ανακαλύπτει το νέο αστέρι της ραπτικής («Αίγλη, φινέτσα, κομψότητα και πίσω από όλα αυτά σκληρή δουλειά, πληγωμένα δάχτυλα, ταλαιπωρημένα μάτια», σελ. 126), ένα παιδί θα εξαφανιστεί, ένας απαγορευμένος έρωτας θα φουντώσει κι οι λανθασμένες επιλογές θα απογειώσουν τις εξελίξεις. «Περίεργους τρόπους έχει η ζωή να διασταυρώνει τους δρόμους των ανθρώπων εν αγνοία τους» (σελ. 296). Η αφηγήτρια μάλιστα παρεμβαίνει κάπου κάπου με σχόλια και προσωπικά της συναισθήματα που τ’ αφήνει να την παρασύρουν σε ανατριχιαστικές προοικονομίες: «Η σειρά των Καρασούληδων σταματά εδώ. Όσα τσαλίμια και να κάνει για να μας ξεφύγει» (σελ. 100). Εξαιτίας όμως αυτής της επιλογής το τέλος το βρήκα βιαστικό και μονόπλευρο, μιας και το πρόσωπο που εξιστορεί παραδέχεται πως δεν την ενδιαφέρουν οι άλλοι, παρά μόνο δύο χαρακτήρες, αφήνοντάς μας να αναρωτιόμαστε τι απέγιναν οι άλλοι! Δυστυχώς τα Σεπτεμβριανά ξεσπούν στις τελευταίες σελίδες και οι ήρωες απλώς μπλέκουν σε αυτά, κάποιοι αλλάζοντας χαρακτήρα ξαφνικά και αναίτια, κάποιοι άλλοι ακολουθώντας απρόσμενα μονοπάτια. Εύρημα πρωτότυπο συγγραφικά αλλά αφήνει εκκρεμότητες αναγνωστικά, μιας και η πλοκή με έκανε να αγαπήσω όλους τους χαρακτήρες! Η πλοκή κατά τα άλλα προχωράει σωστά, με εκπλήξεις και ανατροπές που με άφηναν άφωνο και με παρέσερναν να διαβάσω παρακάτω, με γλαφυρές περιγραφές, με αληθοφάνεια στις πράξεις και στις σκέψεις των ηρώων. Αγωνιούσα για το πού θα βρεθούν οι χαρακτήρες στο επόμενο κεφάλαιο ή τι θα αντιμετωπίσουν και ταυτόχρονα προβληματιζόμουν με διλήμματα, όπως «καρδιά ή καθήκον;», να υποκύψεις στη σάρκα ή να παραμείνεις πιστός στο όραμά σου; Πώς μπορεί να βρει κανείς τη δύναμη της συγχώρεσης, της αληθινής μετάνοιας και της σιδερένιας θέλησης; Πώς να επανορθώσουμε για τα λάθη μας και πώς να υποστηρίξουμε τις επιλογές μας; Μου άρεσε επίσης που, αντί να μακρηγορήσουμε και να εντρυφήσουμε στην οικογενειακή ιστορία των Καρασούληδων πριν τον γάμο, μαθαίνουμε ό,τι χρειάζεται μέσα από τις συζητήσεις της Θεώνης και της Βασιλικής κατά τη διάρκεια των ετοιμασιών κι έτσι το κείμενο ελαφρύνει αρκετά και δεν κουράζει με μακροσκελείς και ίσως περιττές λεπτομέρειες.

Επίσης, πόσο όμορφα, πόσο παραστατικά μας χαρίζεται η Κωνσταντινούπολη, με την ακμάζουσα μετά την κατάργηση του βαρλικιού ελληνική κοινότητα, με το Πέραν και τον Γαλατά, τις επαύλεις και τα φτωχόσπιτα, το Σουλούκουλε όπου η λαγνεία, το χασίς και η πορνεία έχουν τον πρώτο λόγο, με τη Χάλκη και την Πρίγκηπο, το Νεοχώρι και το Σισλί, με το Σταυροδρόμι και την εύπορη κοινότητά του αλλά και το πλήθος των φτωχών κι εγκαταλειμμένων οικογενειών και παιδιών. Μια πόλη που στους δρόμους της κυκλοφορούν μικροπραματευτάδες και ζητιάνοι, καλοντυμένοι και αριστοκράτες κι η συγγραφέας όλα τα παρατηρεί, όλα τα αποτυπώνει στο χαρτί. Καταφέρνει μάλιστα να δώσει τον απαιτούμενο ρεαλισμό με τα γεγονότα που οδήγησαν σταδιακά στην ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων» του Σεπτεμβρίου του 1955, χωρίς να φέρνει στο προσκήνιο αχρείαστες ιστορικές λεπτομέρειες ή μακροσκελείς αναφορές. Μια συζήτηση από δω, μια σκηνή από την άλλη, ένα άρθρο πιο μετά καταγράφουν τα βήματα που οδήγησαν στον χαλασμό του ελληνικού στοιχείου. Εν κατακλείδι, η «Βεντέτα στον Βόσπορο» είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνεται στη μαγευτική Κωνσταντινούπολη και μας συστήνει ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν λάθη, πάθη, ανατροπές και εκπλήξεις στη ζωή τους. Ένα ακόμη μυθιστόρημα της Γιώτας Γουβέλη που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια
Τίτλος πρωτοτύπου Les Passeurs de livres de Daraya
Συγγραφέας Delphine Minoui
Μεταφραστής Έφη Κορομηλά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Delphine Minoui, Γαλλίδα δημοσιογράφος με επίκεντρο των ερευνών της το Ιράν και το Ιράκ, απ’ όπου και έκανε ανταποκρίσεις για την εφημερίδα Le Figaro από το 2002, έχει ταξιδέψει σε όλο τον αραβομουσουλμανικό κόσμο και σήμερα ζει στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου εξακολουθεί να παρακολουθεί τη συριακή επικαιρότητα. Τον Μάρτιο του 2011 ξέσπασε εμφύλια διαμάχη στη Συρία ανάμεσα στις δυνάμεις του στρατού και στις αντάρτικες ομάδες που συγκροτήθηκαν εναντίον του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ, η οποία συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, με πολλές χιλιάδες θύματα. Η Νταράγια απέχει 7 χιλιόμετρα από τη Δαμασκό και αποτέλεσε από την αρχή θέατρο σφοδρών συγκρούσεων, μιας και ήταν κέντρο αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Μέσα σε αυτόν τον χαλασμό μια ομάδα νέων ανθρώπων δημιούργησε μια υπόγεια βιβλιοθήκη όπου ο κόσμος κατέφευγε για να διαβάζει. Συγκεντρώθηκαν 15.000 τόμοι βιβλίων που βρέθηκαν στα ερείπια και τα καταχώρησαν με το όνομα του ιδιοκτήτη ώστε να του επιστραφούν μετά το τέλος του πολέμου. Στα τέλη του 2016 ο κυβερνητικός στρατός κατέλαβε την πόλη κι ανάγκασε τον κόσμο να απομακρυνθεί από τα σπίτια του, με αποτέλεσμα η βιβλιοθήκη να κλείσει.

Η δημοσιογράφος συγκινήθηκε από αυτήν την κίνηση και ήρθε, με χίλιες δυσκολίες, σε επαφή με τους δημιουργούς της βιβλιοθήκης, παρακολουθώντας σχεδόν από την αρχή τον τρόπο περισυλλογής, καταλογογράφησης και λειτουργίας αυτής της υπόγειας βιβλιοθήκης κι έτσι το βιβλίο είναι το αποτέλεσμα των ερευνών και των συνομιλιών τους. Η επικοινωνία είναι αμφίρροπη, διακοπτόμενη, με αυτοσχέδια σύνδεση μέσω μικρών δορυφόρων που συγκέντρωσαν στις αρχές της επανάστασης. Η υπόγεια βιβλιοθήκη της Νταράγια είναι μια ειρηνική εικόνα που αντιβαίνει στον πόλεμο, στα ερείπια και στον αποκλεισμό της πόλης. Γκρεμισμένα σπίτια, φωτιά, σκόνη αλλά μες στον χαλασμό κάποιοι σώζουν βιβλία από τα ερείπια και τα συγκεντρώνουν σ’ ένα σημείο ανοιχτό για τον κόσμο. «Τα βιβλία, τα όπλα τους για μαζική μόρφωση» (σελ. 13). Γιατί «Οι βιβλιοθήκες έχουν κάτι το ανατρεπτικό και καταπραϋντικό συνάμα» (σελ. 35) ενώ «Τα βιβλία, αυτά τα όπλα μαζικής μόρφωσης που κάνουν τους τυράννους να τρέμουν» (σελ. 79). Ποτέ δεν είχα σκεφτεί πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει μια βιβλιοθήκη στην ψυχολογία των κατοίκων μιας πόλης εν μέσω πολέμου: «Εμείς χτίζουμε όταν τα πάντα γύρω μας γκρεμίζονται… Το διάβασμα ως καταφύγιο. Μια σελίδα ανοιχτή προς τον κόσμο την ώρα που όλες οι πόρτες είναι αμπαρωμένες». Οι επισκέπτες, παρά τις δυσχέρειες, τα εμπόδια, τα προβλήματα, τον θάνατο που χτυπάει κάθε στιγμή, διαβάζουν για να εξερευνήσουν, για να μορφωθούν, για να αποδράσουν από τη σκληρή πραγματικότητα, για να γλυτώσουν από την παράνοια. «…μια απλή πράξη ανθρωπιάς που τους δένει με την τρελή ελπίδα της επιστροφής στην ειρήνη» (σελ. 34).

Η συγγραφέας καταγράφει το χρονικό των δραστηριοτήτων της βιβλιοθήκης, τις συνομιλίες με τους πρωτεργάτες Άχμαντ Μουντζαχέντ και Αμπού ελ-Εζ αλλά και με τους αναγνώστες, πίσω ή μπροστά από την κάμερα. Πάντα βέβαια υπάρχει ο φόβος να πέσεις στην παγίδα της παραπληροφόρησης ή να παρασυρθείς από τη μονοδιάστατη παράθεση των γεγονότων, η Delphine Minoui όμως προσπαθεί με προσωπική έρευνα, διασταυρώσεις στοιχείων, ακόμη και με συνεντεύξεις όσων κατάφεραν να φτάσουν στην Τουρκία να κατανοήσει και να αναδείξει τον αμοραλισμό και την αγνή ιδεολογία των ανθρώπων που στελεχώνουν τη βιβλιοθήκη. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται και το χρονικό της πολιορκίας που στενεύει μέρα με τη μέρα, με τον λιμό να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια των αιχμάλωτων κατοίκων μαζί με τα ελικόπτερα που τους βομβαρδίζουν και οι σελίδες γεμίζουν από εικόνες ανέχειας, εξαθλίωσης, φόβου. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται και η ιστορία της επανάστασης στη Συρία, της εμφύλιας διαμάχης που την αιματοκύλισε, πώς ήταν τα πράγματα πριν και μετά, πώς λειτουργούσε το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ, γιατί κατέφυγε στην «αστυκτονία», στην καταστροφή δηλαδή της πόλης με όλα τα μέσα: «Η διαγραφή διά της βίας, κλασική μέθοδος των τυράννων αυτού του κόσμου» (σελ. 39).

Γιατί αγωνίζεται το καθεστώς να εξαλείψει την Νταράγια; Τι την ξεχωρίζει από τις άλλες πόλεις; Πώς ήταν αυτή η πόλη, τι το ιδιαίτερο είχαν οι κάτοικοί της, πώς ξεκίνησαν οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις; Πώς ξεκίνησε η ιδέα της βιβλιοθήκης, πώς εμπνεύστηκαν οι δημιουργοί της, πόσο δύσκολη και τακτική ήταν η επικοινωνία μαζί τους; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με ρεαλισμό, τεκμηρίωση και συναισθηματισμό στο συγκλονιστικό αυτό χρονικό. Η συγγραφέας, η ζωή της οποίας επηρεάζεται δυο φορές (τον Νοέμβριο του 2015 στο Παρίσι όπου ζουν οι δικοί της άνθρωποι και τον Μάρτιο του 2016 στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζει η ίδια με την κόρη της, γίνονται τρομοκρατικές επιθέσεις) και σαν από παιχνίδι της μοίρας βιώνει κι αυτή την αγωνία και τον φόβο των ανθρώπων που έχουν μετατρέψει την υπόγεια βιβλιοθήκη της Νταράγια σε πολιτιστική κυψέλη, διασταυρώνει, ρωτάει, ερευνά και η γραφή της είναι καταιγιστική, αντικειμενική, μεστή, γρήγορη, εύληπτη. Ένα βιβλίο που δύσκολα θα ξεχάσω.