Βιβλίο Ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης και το μυστικό της Πρώτης
Συγγραφέας Ιώ Τσοκώνα
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιώ Τσοκώνα δοκιμάζεται με επιτυχία στο παιδικό μυθιστόρημα και γράφει μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη μυστικά, εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, ανατροπές, αγωνία και ανθρωποκυνηγητό. Η πλοκή ξεδιπλώνεται σταδιακά, οι χαρακτήρες παίρνουν θέση, τα πρώτα ερωτήματα εμφανίζονται και στο ταξίδι αρχίζει η περιπέτεια! Τα δίδυμα Σοφία και Μανώλης είναι ενθουσιασμένα που η τάξη τους θα κάνει μια ολιγοήμερη εκπαιδευτική εκδρομή στην Κωνσταντινούπολη. Ένα μέρος που: «Είναι σημαντικότατο κομμάτι της ιστορίας μας και πρέπει να το γνωρίζουμε όχι μόνο μέσα από τα βιβλία αλλά και από κοντά». Οι πληροφορίες που συλλέγουμε είτε από βιβλία και διαδίκτυο είτε από μαρτυρίες ανθρώπων είναι πολύτιμες και μοναδικές κι έτσι η δασκάλα των παιδιών τα βάζει να συγκεντρώσουν ό,τι μπορούν ώστε να ετοιμάσουν μια συλλογική εργασία για την πόλη, να την έχουν μαζί τους στο ταξίδι, «σαν ένα αυτοσχέδιο ταξιδιωτικό βιβλιαράκι» κι εκεί θα κρατήσουν σημειώσεις, θα μιλήσουν με ανθρώπους της ομογένειας και θα καταγράψουν τα πάντα.

Η Σοφούλα με τον Μανώλη είναι ιδιαίτερα χαρούμενοι γιατί μεγάλωσαν με την Πολίτισσα γιαγιά τους που δεν έπαψε να του μιλάει για την πατρίδα της που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει. Έτσι με τα λόγια της ταξιδεύουν στην πιο όμορφη πόλη του κόσμου, όπου έζησε ευτυχισμένα χρόνια και σπούδασε σε σημαντικά σχολεία. Μέσα από την αφήγησή της ταξιδεύουμε σε μια άλλη εποχή, όπου το Πέρα ήταν το κεντρικότερο σημείο της πόλης, γεμάτο θέατρα και νυχτερινή ζωή, το κτήριο του Ζάππειου Παρθεναγωγείου που ακόμη θυμίζει παλάτι ήταν γεμάτο παιδιά, η Αγία Τριάδα, με τρούλο μεγαλύτερο αμέσως μετά από αυτόν της Αγίας Σοφίας, που φιλοξενούσε στους κόλπους της το ελληνικό στοιχείο κ. π. ά. Και τι να πει κανείς για τα καταπράσινα Πριγκηπόννησα, όπου ήταν το εξοχικό της σπίτι, ο παράδεισος επί γης, με αρχοντικά και άμαξες…

Μόνο που η γιαγιά άλλαξε διάθεση όταν κατάλαβε πού θα μείνουν τα εγγόνια της, γέμισε βαριές σκέψεις και κακοκεφιά. Η παιδόπολη που θα τους φιλοξενήσει ήταν κάποτε μοναστηριακό συγκρότημα κι εκεί πήρε όρκο βαρύ με τρεις φίλες της να μην αποκαλύψει το μυστικό της αδελφής Ευπραξίας που τις εμπιστεύτηκε λίγο πριν χωρίσουν λόγω των απελάσεων. Τα δυο εγγόνια λοιπόν αναλαμβάνουν διπλή αποστολή: από τη μια να ψάξουν για τον θησαυρό στο μέρος όπου θα μείνουν, με τη βοήθεια των φίλων τους, Δήμητρας, Σπύρου και Άρη και από την άλλη, με τη βοήθεια του μικρού ντετέκτιβ Ιωάννη από «Το άγαλμα του Πραξιτέλη», να εντοπίσουν τις φίλες της γιαγιάς, Αλίκη και Καίτη, μια διαδικασία αρκετά δύσκολη παρά το ίντερνετ και τα μέσα δικτύωσης. Ερωτήσεις, επαφές, γνωριμίες, συμπτώσεις, όλα τίθενται στην υπηρεσία των παιδιών για να βγάλουν άκρη από αυτό το μπερδεμένο κουβάρι. Στην αναζήτηση όμως του χαμένου θησαυρού θα συμμετάσχουν και δύο κλέφτες που θα δυσκολέψουν την κατάσταση αρκετά. Πώς έμαθαν για τον θησαυρό; Πώς καταφέρνουν και παρακολουθούν στενά τα παιδιά; Τι σχέση έχουν με την όλη ιστορία και ποιος κρύβεται πίσω απ’ όλ’ αυτά;

Με αφορμή την ξενάγηση των παιδιών από τον κύριο Σωκράτη και τον οδηγό τους, Αχμέτ Μπέη, ταξιδεύουμε κι εμείς στη μαγευτική Κωνσταντινούπολη, με τα χωριά του Βοσπόρου, τον Πύργο της Κόρης, τον Κεράτιο κόλπο με τις τέσσερις γέφυρές του, το Φανάρι, το Εγιούπ, τη Μεγάλη του Γένους Σχολή και πολλά άλλα σημεία. Μάλιστα, η συγγραφέας, με ένα έξυπνο συγγραφικό τέχνασμα, αποφεύγει τα πολύ τουριστικά μνημεία, όπως την Αγία Σοφία, την Κινστέρνα και το Τοπ Καπί κι επικεντρώνεται σε λιγότερα γνωστά μέρη, ώστε να δείξει την ατόφια Κωνσταντινούπολη που ο κάθε επισκέπτης οφείλει να γνωρίσει. Μέχρι και στο καφέ του Πιέρ Λοτί ανεβαίνουμε! Πλήθος πληροφοριών από την αρχαία, τη βυζαντινή και τη σύγχρονη Ιστορία συμπληρώνουν το παζλ των γνώσεων που αποκομίζουμε από αυτήν την περιπέτεια και αναβιώνουν το μεγαλείο της Πόλης και των Πριγκηπόννησων. Έμφαση δίνεται φυσικά στην προσωπικότητα του Ρωμανού Διογένη, που εξορίστηκε στο μέρος όπου τώρα φιλοξενούνται τα παιδιά και στη μάχη του Ματζικέρτ ενώ πολλά παραδείγματα δείχνουν το μέγεθος της συρρίκνωσης του ελληνικού στοιχείου στην Πόλη.

«Ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης και το μυστικό της Πρώτης» είναι μια συναρπαστική και ανατρεπτική περιπέτεια, γεμάτη συναρπαστικές εξελίξεις, εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και σασπένς. Αν και το τέλος ολοκληρώνει σωστά και όπως πρέπει την ιστορία, μου φάνηκε κάπως απότομο ενώ θα ήθελα κι ένα κεφάλαιο όπου οι τρεις φίλες να ξανασυναντιούνται ύστερα από τόσα χρόνια (αν και Ιώ Τσοκώνα είναι αυτή, ίσως μας επιφυλάσσει καμιά έκπληξη σε επόμενο βιβλίο). Η Κωνσταντινούπολη ξεδιπλώνεται σε όλο της το μεγαλείο, έλκοντας μικρούς και μεγάλους αναγνώστες, και η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και αντικειμενικότητα τη δική της πατρίδα.

Βιβλίο Ο πιο νόστιμος θησαυρός 
Συγγραφέας-Εικονογράφος Ιωάννα-Σταυρούλα Αθανασοπούλου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιωάννα-Σταυρούλα Αθανασοπούλου έγραψε μια συναρπαστική περιπέτεια για παιδιά από 6 ετών και πάνω γεμάτη αινίγματα και γρίφους, η οποία αναβιώνει τη βυζαντινή Θεσσαλονίκη με απολαυστικό τρόπο. Τα δυο παιδιά μελετούν το σχεδιάγραμμα της πόλης που ετοίμασε ο πατέρας τους και καταστρώνουν το σχέδιό τους: αυγά, βούτυρο κι αλεύρι λέει η συνταγή, τρία είναι λοιπόν και τα σημεία της πόλης όπου θα βρουν από μια δοκιμασία. Μια μικρή βοήθεια, ένα μαθηματικό πρόβλημα και τρία αινίγματα περιμένουν τη λύση τους. Τα εμπόδια που θα συναντήσουν θα τα γεμίσουν πείσμα και θέληση να διατηρήσουν την παράδοση και θα τα καταφέρουν χάρη στις γνώσεις τους και στο μυαλό τους. Μάλιστα στο τέλος αποκαλύπτεται και κάτι που δεν ήξερα για τα παραδοσιακά κουλουράκια!

Η εικονογράφηση είναι της συγγραφέως και είναι γεμάτη χρώματα και πρωτότυπες οπτικές γωνίες. Αξιέπαινη είναι η ανατύπωση της βυζαντινής Θεσσαλονίκης και μου άρεσε πολύ η εκφραστικότητα στα πρόσωπα των ηρώων του βιβλίου. Ο Λέων και η Ελισάβετ αποτυπώνονται με πολύ χαριτωμένο τρόπο έτσι όπως κινούνται και περπατούν, ακριβώς όπως τα παιδιά της ηλικίας τους, έτοιμα για παιχνίδι δηλαδή ενώ η χρυσαφένια κουλούρα που τα επιβραβεύει είναι σχεδόν τρισδιάστατη, λες πως θα πλημμυρίσει το δωμάτιο από τη μυρωδιά της. Άσε που γέλασα πολύ με τον τρόπο που αποτυπώθηκε η σκηνή στο κοτέτσι που ήταν και ο πρώτος σταθμός.

«Ο πιο νόστιμος θησαυρός» κινδυνεύει να χαθεί από την παράδοση της οικογένειας και της πόλης αν δεν καταφέρουν τα δυο παιδιά της ιστορίας να φέρουν τα πολύτιμα υλικά παρασκευής του. Μια ανατρεπτική και συναρπαστική περιπέτεια που θα ακονίσει το μυαλό των παιδιών, θα τα ταξιδέψει στη μακρινή βυζαντινή Θεσσαλονίκη και στο τέλος θα τα ανταμείψει με συνταγές για κουλουράκια και με διαφορετικά σχέδια για να τα πλάσουν.

Βιβλίο Η χαμένη ψηφίδα της Αγίας Σοφίας 
Συγγραφέας Ελένη Σβορώνου
Εικονογράφος Φίλιππος Φωτιάδης
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Βρισκόμαστε στα 1931, τρία χρόνια πριν γίνει μουσείο το τέμενος της Αγίας Σοφίας και παρακολουθούμε τη συζήτηση μεταξύ του Μουσταφά Κεμάλ και του Τόμας Γουάιτμορ μαζί με δύο παιδιά που κρύφτηκαν στο κτήριο κι έχουν τον δικό τους ρόλο στην ιστορία. Μέσα από την αφήγηση σημαντικών ιστορικών στιγμών η Αγία Σοφία αναβιώνει μπροστά μας ως ορθόδοξος καθεδρικός ναός, ρωμαιοκαθολικός ναός, μουσουλμανικό τέμενος, μουσείο, Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και ζούμε τη λαμπρότητα και το μεγαλείο της ιστορίας της. Ο Βυζαντινός Ναός της Ύπατης Σοφίας του Ένσαρκου Λόγου του Θεού οικοδομήθηκε επί Ιουστινιανού (6^ος αι. μ. Χ.) από τους αρχιτέκτονες Ανθέμιο και Ισίδωρο μέσα σε μόλις έξι χρόνια και σε αυτό το βιβλίο καταγράφονται πολλές χρήσιμες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για την πορεία του στον χρόνο. Μαθαίνουμε επίσης για το παρελθόν, την καριέρα και τη νοοτροπία των δύο αντρών, του πολιτικού από τη μια και του αρχαιολόγου από την άλλη. Ο Τόμας Γουάιτμορ (1871-1950) ήταν μελετητής, βυζαντινολόγος και αρχαιολόγος και κατάφερε να μπει το 1931 στην Αγία Σοφία για να ξεκινήσει την αποκάλυψη και τη συντήρηση των ψηφιδωτών του ναού ως διευθυντής του Αμερικανικού Βυζαντινού Ινστιτούτου κι έτσι ήρθαν στο φως τα περισσότερα από αυτά αφού ήταν καλυμμένα με γύψο. Λίγα χρόνια μετά η Αγία Σοφία άνοιξε ως μουσείο.

Η Ελένη Σβορώνου έγραψε ένα συναρπαστικό χρονικό αυτής της σημαντικής ενέργειας και πρωτοβουλίας και το ζωντάνεψε με μυθιστορηματικό τρόπο, γράφοντας ολοζώντανες σκηνές, ενδιαφέροντες διαλόγους και εντάσσοντας δύο παιδιά στο κείμενο για να χαλαρώσει τη σοβαρότητα του θέματος. Δημιουργεί ένα ενδιαφέρον δίπολο, με τον ιδρυτή της ενωμένης πια Τουρκίας από τη μια, που ενδιαφέρεται να προβάλλει την πολιτιστική αξία της πατρίδας του σε όλο τον κόσμο αλλά όχι εις βάρος των θρησκευτικών του πεποιθήσεων ή της επί τόσους αιώνες τουρκικής ιστορίας και με έναν ανθρωπιστή αρχαιολόγο από την άλλη, του οποίου η ατζέντα δεν είναι και τόσο φανερή αρχικά. Έχουμε έναν άνθρωπο που έζησε ως εθελοντής τη σκληρή πλευρά του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου και τώρα έχει στρέψει τις δυνάμεις του στην ειρήνη και σε όσες δράσεις είναι απαραίτητες για να τη διατηρήσουν. Ο Κεμάλ απαριθμεί τις μεταρρυθμίσεις που μετέτρεψαν την Τουρκία σε κοσμικό κράτος, έτοιμο να μπει στον παγκόσμιο χάρτη όσο ο Γουάιτμορ του υποδεικνύει τις ψηφίδες, τι αναπαριστούν και πόσο ταιριαστές με την ατμόσφαιρα του μέρους είναι! Θα καταφέρει λοιπόν να πείσει τον ηγέτη να δεχτεί να βγουν τα ψηφιδωτά στο φως;

Η συζήτηση διεξάγεται σε όλους τους κύριους και βοηθητικούς χώρους της Αγίας Σοφίας, οι οποίοι καταγράφονται με συναρπαστικές λεπτομέρειες από αρχιτεκτονικής, πολιτιστικής και συμβολικής άποψης. Για παράδειγμα, είναι απαραίτητοι δύο πρόναοι ώστε οι πιστοί «να προσαρμοστούν από τον έξω κόσμο της καθημερινής ζωής τους στον ουράνιο κόσμο του Θεού…Μάτια, καρδιά και νους χρειάζεται να έχουν νηστέψει από τα ευτελή και τα καθημερινά» (σελ. 30). Οι ψηφίδες παίρνουν τη θέση τους πρώτα στον νου του Γουάιτμορ και μετά στην αυθεντική τους θέση στους τοίχους της Αγίας Σοφίας και διαβάζουμε για το κάθε τι που απεικονίζουν! Πόσα γεγονότα ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες του μικρού αυτού βιβλίου και πόσες πληροφορίες περνάνε με τον καλύτερο τρόπο στον αναγνώστη! Η Ελένη Δικαίου για άλλη μια φορά κατάφερε να μας κάνει με την υποδειγματική της πένας κοινωνούς ενός από τα σημαντικότερα σύμβολα του παγκόσμιου πολιτισμού. Η εικονογράφηση του Φίλιππου Φωτιάδη, που έχει ήδη δώσει εξαίρετα δείγματα τέχνης στα προηγούμενα βιβλία της σειράς, αποτυπώνει με το δικό του στυλ τον Κεμάλ και τον Γουάιτμορ και προσπαθεί να αποδώσει τη μεγαλοπρέπεια της Αγίας Σοφίας και των επιμέρους σημείων της.

Η σειρά «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα» «είναι στραμμένη στους νεαρούς αναγνώστες και φιλοξενεί κείμενα με λογοτεχνική αφήγηση». Η κεντρική ιδέα κάθε βιβλίου είναι ένα πραγματικό γεγονός και η εξιστόρησή του οδηγεί στη μεγαλύτερη εικόνα της εποχής, των ιστορικών προσώπων και των πράξεών τους. Στο έβδομο βιβλίο της σειράς μαθαίνουμε για την ιστορική πορεία της Αγίας Σοφίας και για το πώς ξεκίνησαν οι εργασίες μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε μουσείο και πώς βγήκαν στο φως τα περίφημα ψηφιδωτά της.

Βιβλίο Αναζητώντας τη Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη
Συγγραφέας Γεώργιος Αναπνιώτης
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο έργο αυτό, που αποτελεί έναν τιτάνιο μόχθο για τις εκδόσεις Τσουκάτου και ταυτόχρονα για ένα από τα πιο καλαίσθητα βιβλία τους, αποτυπώνονται χάρτες, τοπογραφικά και αναπαραστάσεις που βοηθούν τον αναγνώστη να κατανοήσει και να γνωρίσει την ομορφιά και το μεγαλείο της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης. Τα κείμενα και το εκτεταμένο οπτικό υλικό αποκαλύπτουν τις διαδοχικές φάσεις αστεοδομικής επέκτασης, τις αλλαγές σε πληθυσμό και πολιτιστικές εκφάνσεις αλλά και κομμάτια της πνευματικής, πολεμικής και κοινωνικής ζωής των κατοίκων εκείνης της εποχής. Η εργασία του Γεωργίου Αναπνιώτη συμβάλλει στη χωροταξική και τοπογραφική αποσαφήνιση των εγκαταστάσεων του ιστορικού και θρησκευτικού κέντρου της πόλης, με τον Ιππόδρομο, το Ιερό και Μέγα Παλάτι, τις εκκλησίες, τα περίφημα Τείχη, τη Μεγάλη Αλυσίδα του Κεράτιου κόλπου και πολλά άλλα.

Όλες αυτές οι σημαντικές και πολύτιμες πληροφορίες παρέχονται με το απαραίτητο ιστορικό υπόβαθρο, στο οποίο διαχωρίζεται το βιβλίο: αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή εποχή, ίδρυση της Νέας Ρώμης και επεξηγήσεις εννοιών όπως Βυζάντιο, Ρωμανία κ. ά., καταγραφή των διοικητικών περιοχών και των συνοικιών ανά περιόδους, ζητήματα αρχιτεκτονικής και αρχαιολογίας, καταγραφή και εντοπισμός με τεκμηριωμένες αναφορές σε κοινωνική πρόνοια και θεσμούς υγείας, σε επαγγέλματα, συντεχνίες και εμπόριο, σε υδροδότηση, δημόσια έργα και πολλά άλλα, που όλα τους συναποτελούν έναν πλούτο πληροφοριών και ένα σημαντικό έρεισμα για τη μελέτη της εποχής και του τόπου. Φυσικά τις εντυπώσεις κερδίζει η εικονογραφική δουλειά του αρχιτέκτονα και συγγραφέα, που βασίζεται στη βιωματική γνώση (μιας κι ο Γεώργιος Αναπλιώτης γεννήθηκε και μεγάλωσε σε αυτές τις περιοχές) των τοπογραφικών, γεωμορφολογικών, υδρογραφικών και κλιματολογικών συνθηκών της Κωνσταντινούπολης, καθώς και στη μελέτη των αρχαιολογικών καταλοίπων και των ιστορικών δεδομένων.

Το βιβλίο δε διαβάζεται απνευστί, μπορεί όμως να αποτελέσει μια καθημερινή στάση πληροφοριών και νοερών ταξιδιών σε μια μακρινή και ταυτόχρονα πολύ σημαντική για τον μεταγενέστερο κόσμο εποχή. Ο αναγνώστης μπορεί είτε να ξεφυλλίσει και να θαυμάσει τις μοναδικές σχεδιαστικές δημιουργίες (κατόψεις, όψεις και τομές, χάρτες, σχεδιαγράμματα, αναπαραστάσεις, άλλες από ψηλά και άλλες προοπτικά) είτε να διαβάσει όποιο κεφάλαιο ελκύει περισσότερο το ενδιαφέρον του είτε να ξεκινήσει με υπομονή και επιμονή το μαγικό ταξίδι της γνώσης από το πρώτο κεφάλαιο και να ταξιδέψει βήμα προς βήμα στα σοκάκια και τις πλατείες της Κωνσταντινούπολης, να μπει στις εκκλησίες, τα παλάτια και τον ιππόδρομο, να ατενίσει την ορμή του Κεράτιου και του Βοσπόρου με τα μάτια του συγγραφέα και αρχιτέκτονα, να φτάσει ως την άλωση του 1453. Όσο παράδοξο κι αν φαίνεται, υπάρχουν δεύτερες και τρίτες αναγνώσεις μέσα στα κείμενα και ποικίλες οπτικές γωνίες ανάγνωσης που βοηθάνε στην καλύτερη κατανόηση και γνωριμία με το θέμα του βιβλίου. Οι απλουστευμένες τεχνικές ορολογίες και περιγραφές έχουν ως στόχο το ευρύ αναγνωστικό κοινό (γιατί όχι και τα παιδιά!) και όχι μόνο τους επιστήμονες και τους ακαδημαϊκούς. Το λεύκωμα κυκλοφορεί σε χάρτινο κουτί-κασετίνα και συνοδεύεται από αναδιπλούμενα, μεγάλου μεγέθους χάρτη της Κωνσταντινούπολης και πανόραμα από ψηλά. Χιλιάδες ψήγματα πληροφοριών, πάμπολλα σχέδια και διαγράμματα, σωστή και ξεκούραστη στοιχειοθεσία, μεγάλο μέγεθος είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά μιας έκδοσης που αξίζει να κοσμήσει όχι μόνο κάθε ράφι μα και κάθε νου.

Βιβλίο Εράν-Βυζαντινά αμαρτήματα 
Συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο ξεκινάει με τη διαπόμπευση μοναχών και καλογριών στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης, ως συνέπεια της έντονης διαμάχης μεταξύ εικονόφιλων και εικονομάχων κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κωνσταντίνου του Ε΄. Η τύχη φέρνει κοντά τον Υάκινθο και τη δεκαπεντάχρονη Λυγινή που παντρεύονται με πολιτικό γάμο, οπότε απομακρύνονται από το μοναχικό σχίσμα και κατ’ αυτόν τον τρόπο ξεκινούν τα προβλήματα της νέας τους ζωής: επιβίωση, δουλειά, διαμονή. Εκείνος είναι από την Τρίγλια και μιλάει καθαρευουσιάνικα, εκείνη από τα Πάταρα της Λυκίας και χρησιμοποιεί την καθημερινή γλώσσα. Εκείνος παραμένει πιστός στον Θεό και διαβεβαιώνει τη Λυγινή πως δε θα την αγγίξει, θα ζήσουν ως «συνείσακτοι» (λαϊκοί και ιερωμένοι που προστατεύουν παρθένες χωρίς άλλους συγγενείς). Εκείνη αναγκάζεται να το δεχτεί, γιατί μόνη της είναι δύσκολο να επιβιώσει «σ’ έναν κόσμο που διαφέντευαν απόλυτα οι άντρες», χώρια που άρχισε να νιώθει αισθήματα για τον πρώην καλόγερο. Η ζωή τους περνάει από χίλιες δυσκολίες και εμπόδια, οι μεταξύ τους σχέσεις δοκιμάζονται, εκείνος αγωνίζεται να μείνει πιστός στον μοναχισμό και γίνεται στυλίτης, εκείνη δεν παύει να είναι γυναίκα με επιθυμίες, ανάγκες, όνειρα, καρδιά, με αποτέλεσμα αναπάντεχες ανατροπές και εξελίξεις.

Μαζί τους έχουμε τη Γοργονία, που προέρχεται από τον κόσμο των μιμάδων ή θεατρίνων, μια δυναμική γυναίκα με ελευθεριάζοντα βίο που οδηγήθηκε σε μοναστήρι, ελλείψει γυναικείων φυλακών την εποχή εκείνη. «-Από το ίδιο ξύλο κατασκευάζεται κι ο σταυρός και το στειλιάρι της αξίνας. Εγώ φτιάχτηκα αξίνα για να σκάβω τις ομορφιές της ζωής» (σελ. 344). Ο Ροδανός είναι μέλος μιας επίλεκτης ομάδας σωματοφυλάκων, κατασκόπων και εκτελεστών που συγκρότησε ο πατρίκιος Φωκάς, ασηκρίτις του βασιλιά, δηλαδή ο εξ απορρήτων γραμματέας του, που συμμετείχαν κι αυτοί σε κατεδάφιση μονών και εκδίωξη μοναχών. Ο πατρίκιος αναθέτει στον Ροδανό να βρει το Ιερόν Στιχάριον, σύντομα όμως ο δρόμος του διασταυρώνεται με της Λυγινής και τότε: «εκ του οράν το εράν» (σελ. 140). Επίσης, ο δύσμορφος σκλάβος Κιτίν, που τον αγόρασε ο Ροδανός στο σκλαβοπάζαρο της Αττάλειας, και που θεωρεί τον Θεό απρόσιτο για την ανθρώπινη σκέψη, οπότε υποστηρίζει το δικαίωμα των ανθρώπων να πιστεύουν σε όποια θρησκεία επιθυμούν, είναι ένα ευρηματικό δίπολο για να εκφραστούν  μέσα από συζητήσεις με τον νέο του αφέντη διάφορες απόψεις γύρω από τη θρησκεία και την εξέλιξή της ως τον χριστιανισμό. Όλοι τους διασταυρώνονται με άλλα πρόσωπα που παίζει ο καθένας τους τον ρόλο του στην ιστορία μα ακόμη πιο αξιοθαύμαστα μπλέκουν μεταξύ τους σε απρόσμενες συναντήσεις όσο εξελίσσεται η πλοκή, δημιουργώντας έναν ασφυκτικό και συναρπαστικά στημένο ιστό. Οι ανατροπές είναι υποδειγματικές και απανωτές, οι χαρακτήρες ολοκληρωμένοι, η πλοκή πηγαίνει σε αναπάντεχα μονοπάτια, το μυθιστόρημα βρίθει αληθοφανών περιστατικών, αναμιγνύει εξαίρετα τη φαντασία με την πραγματικότητα και τα ιστορικά πρόσωπα με τους ήρωες του βιβλίου και καταγράφει με ενάργεια ολοζώντανες προσωπικότητες, με μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα, που δε διστάζουν να προβούν σε απονενοημένες πράξεις για την αγάπη, τον έρωτα, τη δόξα, την ομορφιά, ακόμη και την αιωνιότητα.

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε΄, ακολουθώντας την πολιτική του πατέρα του, Λέοντα Γ΄, απαγόρευσε τη λατρεία των εικόνων και την αποτύπωση με οποιονδήποτε τρόπο των αγίων, γι’ αυτό και καταδίωξε την πλειονότητα των μοναχών, που προέβαλαν σθεναρή αντίσταση στις σχετικές αποφάσεις της Συνόδου της Ιέρειας το 754 μ. Χ. Μαζί με τις περιπέτειες των χαρακτήρων που έγραψα πιο πριν, καταγράφονται και οι πολιτικές εξελίξεις, με την εμφάνιση της Ειρήνης της Αθηναίας, η οποία το 770 παντρεύεται τον Λέοντα Δ΄, γιο του αυτοκράτορα, και σταδιακά μετατρέπεται από σεμνή και υποτακτική σύζυγος σε αδίστακτη και άπληστη βασίλισσα, μιας και ο Λέων διαδέχεται τον πατέρα του το 776 αλλά το 780 πεθαίνει κι έτσι αναλαμβάνει την αντιβασιλεία η Ειρήνη για λογαριασμό του δεκάχρονου γιου της, Κωνσταντίνου Ε΄. Αυτή η αλλαγή φέρνει ανατροπές στον κοινωνικό, πολιτικό και διπλωματικό χάρτη της εποχής και την Εικονομαχία σε νέα περίοδο, μιας και οι οπαδοί της πολιτικής και θρησκευτικής μεταρρύθμισης του Λέοντα Α΄ και του Κωνσταντίνου Ε΄ διέθεταν ισχύ, με το σύνολο των υψηλόβαθμων στρατιωτικών να τάσσεται στο πλευρό τους και να στρέφονται κατά των εικονόφιλων, αρνητικά προσκείμενοι και απέναντι στην Ειρήνη! «Οι φιλόδοξοι, οι αριβίστες, οι φιλοχρήματοι, οι πολλών λογιών καιροσκόποι, οι οικονομικά δυνατοί, οι αυλοκόλακες και οι αδικημένοι ή όσοι θεωρούν ότι αδικήθηκαν στο παρελθόν, είναι κυρίως εκείνοι τους οποίους προσεταιρίζεται κάθε ανερχόμενη εξουσία ώστε να επιτύχει την επικράτηση αλλά και τη διαιώνισή της» (σελ. 359). Με την Ειρήνη δεν αλλάζει μόνο η θρησκευτική κατάσταση, μιας που πλέον περνάμε στην εικονολατρία, αλλά και οι μοίρες των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. «…Η Ειρήνη διοικούσε ως απόλυτος μονάρχης και ήταν η πρώτη γυναίκα στην ιστορία της αυτοκρατορίας που το πετύχαινε» (σελ. 457). Κι ακολούθησε ο εμφύλιος με τον γιο της, στον οποίο δεν έδινε τον θρόνο, ενώ στασιαστές, αντίθετοι και στους δύο, παραμόνευαν σε κάθε ευκαιρία να εξεγερθούν για να ανεβάσουν στον θρόνο δικό τους άτομο!

Τα πραγματολογικά στοιχεία είναι εξίσου σωστά δοσμένα. Έχουμε μελετημένη και τεκμηριωμένη αναπαράσταση της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης αλλά και της Αθήνας καθώς και άλλων περιοχών της βαλκανικής και της μικρασιατικής χερσονήσου. Εντυπωσιακή είναι η περιγραφή της διαδρομής από το λιμάνι του Πειραιά προς την πόλη, έναν χέρσο τόπο με διάσπαρτες καλύβες και αρχαία ερείπια. Η Λυγινή μάλιστα κάνει ενδιαφέρουσες σκέψεις: «Στον νου της, Έλληνας σήμαινε ειδωλολάτρης, όπως για το σύνολο των χριστιανών της αυτοκρατορίας. Κι ας περηφανευόταν η συντριπτική πλειονότητά τους στα ανατολικά μέρη, και πόσο μάλλον στην Κωνσταντινούπολη, ότι ομιλούν την ελληνική γλώσσα… Ο Έλληνας και η ελληνική γλώσσα ήταν σαν τη σχέση της με τον Υάκινθο. Σύζυγος και μη σύζυγος» (σελ. 61). Διαπίστωσα αμέσως πως οι Αθηναίοι δε νοιάζονταν για όσα διαδραματίζονταν στην πρωτεύουσα της τότε Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μεταγενέστερα Βυζαντίου: «Η αυτοκρατορία, ο βασιλέας, η Κωνσταντινούπολη ήταν έννοιες πολύ μακρινές… Κυρίως τους απασχολούσε το σπίτι τους, οι δουλειές τους, τα χωράφια, τα μαγαζιά, τα λιγοστά εργαστήρια, οι συζητήσεις στην αγορά… κι εν γένει καθημερινά πράγματα τα τόσο σημαντικά για τη ζωή του καθενός» (σελ. 73). Η Παναγιά η Αθηνιώτισσα, κτισμένη μέσα στους κίονες του Παρθενώνα, δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να προσθέσει κι άλλες λεπτομέρειες που ζωντανεύουν γλαφυρά τον εορτασμό της, τους καλεσμένους από διάφορες κοινωνικές τάξεις, την πανοραμική θέα του τότε χωριού. Ακολουθούνται σημερινοί όροι μέτρησης μήκους, απόστασης, βάρους και όγκου και το σημερινό ημερολόγιο ώστε το κείμενο να καθίσταται πιο ευανάγνωστο. Ο συγγραφέας παρατηρεί τις αλλαγές των εποχών, τον κάματο των φτωχών, την καθημερινότητα των ανθρώπων και αποδίδει όλον αυτόν τον όγκο μελέτης και έρευνας με τρόπο που με παρέσυρε και με ταξίδεψε στο πολύπλοκο ιστορικό φόντο της εποχής της εικονομαχίας χωρίς να μπερδεύομαι ή να κουράζομαι. Σίγουρα δε διαβάζεται απνευστί και θέλει οπωσδήποτε τον χρόνο του, κυρίως για να εντυπωθούν και να κατασταλάξουν οι διαφορετικοί καρποί που θα αποκομίσει ο κάθε αναγνώστης.

Ως προς το προσωπικό στυλ γραφής του κυρίου Γιάννη Καλπούζου τι να σημειώσει κανείς; Να αναφερθεί στον συγκρατημένο λυρισμό («Το φθινόπωρο αργομετρούσε τις μέρες του», σελ. 30), στον σαρκασμό («…κακότροπος όσο δέκα αιμοβόρες πεθερές μαζί», σελ. 69) ή στις όμορφες μεταφορές («Τα γενόμενα έβγαλαν τα φτερά τους. Τα μελλούμενα καρτερούν με δόντια ή με φιλήματα σε κάθε βήμα μας», σελ. 343); Πόσο ευρηματική είναι η αντίθεση των σελίδων 432 και 433, όπου το ένα κεφάλαιο τελειώνει με σατανιστικές, απόκοσμες τελετές αλχημείας για αποτυχημένη προσπάθεια κατασκευής του φιλοσοφικού λίθου που θα χαρίσει την αθανασία και το άλλο αρχίζει με μια παράγραφο γεμάτη εικόνες της μαγιάτικης Κωνσταντινούπολης (λουλούδια και έντομα, πουλιά και δέντρα συμμετέχουν σ ένα οργιώδες καλωσόρισμα της πράσινης φύσης)! Και πόσες διαχρονικές αλήθειες και απόψεις καταγράφονται με τέτοιο τρόπο που σταματούσα κατά περιόδους για να τις εντυπωθώ καλύτερα: «Όμως όλα λησμονιούνται, όλα περνούν, όλα χτυπούν με διαφορετικό τρόπο την πόρτα της καρδιάς και του νου. Πόσο μάλλον όσα τα σκεπάζει η αχλή του χρόνου και δη ό,τι αφορά τους πάσης φύσεως εχθρούς» (σελ. 291). Και αργότερα: «Όταν λες είμαι γεννήτορας να μην ξεχνάς πως είσαι και γέννημα. Κτίζεσαι και σε κτίζουν. Βυζαίνεις το γάλα της μάνας σου και τον ιδρώτα του πατέρα σου και μαζί τα κουβαλήματα του μυαλού τους και όσα ονομάζονται πάθη, καημοί, ονείρατα, συμπεριφορά, χαρακτήρας και αντίληψη για ό,τι συμβαίνει και υπάρχει. Παραπλεύρως ζώνεται ο αδελφός, η αδελφή, ο πάππος, η βάβω, οι μακρύτεροι συγγενείς, ο γείτονας, οι φίλοι, ο άρχοντας και ο δούλος, ο βασιλέας και ο στρατιώτης και καθείς που διασταυρώνεται με τη ζωή σου. Κι όλοι, ποτισμένοι κι απ’ τους νόμους της πολιτείας και της θρησκείας, μεταφέρουν στο δισάκι τους σπόρους γενιών και γενιών πρωτύτερων. Τούτοι βλασταίνουν επάνω σου χωρίς να σε ρωτούν και δίχως πάντα να το υποψιάζεσαι. Κι όταν θαρρείς πως κοσκινίζεις τους σπόρους, τον καλό και τον κακό, συνήθως λησμονείς ότι το κόσκινο δεν το έφτιαξες μονάχος σου» (σελ. 440).

Μηχανορραφίες, εκβιασμοί, έρωτες, μοναχισμός, εικονομαχία και εικονολατρία, κατασκοπεία, διπλωματικά παιχνίδια, κρυφά μηνύματα, περιπέτειες, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, πραξικοπήματα, πλεκτάνες, μοιχείες, Σλάβοι και Βούλγαροι, Άραβες και Φράγκοι, στηλίτες και πόρνες, φτωχοί και αξιωματούχοι, ανδρείοι και προδότες εμφανίζονται και συμμετέχουν σ’ ένα τεκμηριωμένο, συναρπαστικό, πολυεπίπεδο, ανατρεπτικό ιστορικό μυθιστόρημα που ζωντανεύει μια σκοτεινή περίοδο της βυζαντινής ιστορίας με εύληπτο τρόπο μέσα από μια σειρά γεγονότων που συγκροτούν μια αναπάντεχη αλληλουχία γεγονότων και εξελίξεων. Το «Εράν» υπέρ το κάλλιστον γεγραμμένον εστίν!

Βιβλίο Χώρα από χαλκό 
Συγγραφέας Μιχάλης Σπέγγος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το ιστορικό μυθιστόρημα του Μιχάλη Σπέγγου ζωντανεύει με έναν διαφορετικό τρόπο την εποχή της βυζαντινής κυριαρχίας και καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες, απανωτές ανατροπές και διαχρονικές πανανθρώπινες αλήθειες την άνοδο και την πτώση ενός βασιλείου κι ενός αυτοκράτορα. Είμαστε στην εποχή που οι πειρατές λυμαίνονται τις θάλασσες, ο βασιλιάς αργοπεθαίνει από σύφιλη και τρεις άνθρωποι με κοινό πρόγονο ετοιμάζονται να πάρουν στα χέρια τους την κατάσταση. Οι ήρωες του μυθιστορήματος μπαίνουν ο καθένας με τη σειρά του στην πλοκή, διαπρέπουν, καταστρώνουν σχέδια κι όταν γνωρίζονται αρχίζει η κορύφωση της πλοκής που θα οδηγήσει σε μη αναμενόμενα μονοπάτια. Μάχες και λεηλασίες, βασανιστήρια και βιασμοί, προδοσίες και έρωτας, κατασκοπεία και σκευωρίες, Εκκλησία και πατρίκιοι, πλούτη και λιτότητα συγκροτούν ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα που κυλάει στο ημίφως της ιστορικής αλήθειας αλλά βαδίζει στα δικά του χνάρια. Ο συγγραφέας κάνει κάτι πρωτότυπο: αποφεύγει να κατονομάσει πρόσωπα και πόλεις, κάτι που δίνει στο μεν μυθιστόρημα έναν λανθάνοντα ρεαλισμό με τον αναγνώστη να ψάχνει τι κρύβεται πίσω από τις περιγραφές, στον δε συγγραφέα την ελευθερία να κινηθεί ανεξάρτητα από τη ροή των γεγονότων ώστε να χειριστεί την πλοκή του όπως εκείνος θέλει χωρίς να κατηγορηθεί για αβλεψίες. Βασιλεύουσα είναι σίγουρα η Κωνσταντινούπολη, μαύρη ήπειρος η Αφρική, το καμένο νησί με τα κρασιά και το ηφαίστειο η Σαντορίνη κ. ά.

Ο Ναπήρ είναι πειρατής, προστατευμένος από τον καπετάνιο, ο οποίος, με το πλήρωμά του, ετοιμάζει κούρσεμα του νησιού που βρίσκεται δίπλα στο νησί του χαλκού. Τα πράγματα πήγαν πολύ καλά κι ο Ναπήρ γίνεται το δεξί χέρι του Γέρου. Καταλύουν στο βασίλειο των πειρατών, στη μαύρη ήπειρο, ένα μέρος τόσο ισχυρό που κανείς δεν τόλμησε να το αντιμετωπίσει με βία. Διψασμένοι για πλούτη, δε διστάζουν να βάλουν στο μάτι και το νησί του χαλκού. Μόνο που εκεί ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, λόγω των σκλάβων στα μεταλλεία, γιατί μια επανάσταση υποτακτικών είναι χειρότερη από ένα μανιασμένο ασκέρι! Ο Ναπήρ όμως, σε ένα ταξίδι αναγνώρισης στο νησί, βρίσκει μια γυναίκα που θα του αλλάξει τη μοίρα κι έναν άντρα που δεν περίμενε να δει! Στα μεταλλεία του νησιού του χαλκού, ο Μέταλ είναι ένας από τους χιλιάδες μεταλλωρύχους, χωρίς ελπίδα, χωρίς ξεκούραση. Καταδικάστηκε σε είκοσι πέντε χρόνια να σκάβει τη γη, θύμα παρεξήγησης την περίοδο που έγινε πραξικόπημα κατά του αυτοκράτορα στη Βασιλεύουσα. Θεωρεί τον βασιλιά ανίκανο και διεφθαρμένο και αρχίζει να ετοιμάζει μια εξέγερση ώστε να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Ταυτόχρονα, το νησί αυτό διοικείται από το συμβούλιο των πέντε που αποτελείται από τον άρχοντα και την αρχόντισσα, τον μητροπολίτη, τον ηγούμενο, τον μέγα Μαΐστορα. Ο γιος του άρχοντα, Διάρχων, και ο γιος του Μαΐστορα, ας τον πούμε Μάιστωρ, είναι καρδιακοί φίλοι. Ο Διάρχων ταξιδεύει στο νησί του κρασιού και του ηφαιστείου για να αρραβωνιαστεί αλλά πίσω αφήνει μια ερωμένη, την Κόρη. Θα παντρευτεί τελικά και θα βρεθεί σε μεγάλο δίλημμα, μιας και η μοιχεία τιμωρείται με θάνατο των εραστών. Τα γεγονότα όμως που θα ακολουθήσουν θα ρίξουν τους δυο νέους σε μια σκονισμένη κονίστρα εξουσίας και αγώνα για επιβίωση.

Στη Βασιλεύουσα, σε μια οικογένεια πατρικίων, ο πατέρας υποστηρίζει ακόμη τη δυναστεία που έχει εκπέσει και της οποίας ο ισχυρότερος κρίκος έχει περάσει στην Ιστορία ως ο Ολετήρας, ο αυτοκράτορας που ήταν και θα παραμείνει Μέγας. Αυτό είναι ένα μυστικό που πρέπει να φυλαχτεί καλά αλλιώς κινδυνεύουν όλοι ως επικίνδυνοι και αντικαθεστωτικοί. Η μικρή του κόρη πέφτει θύμα απαγωγής και η μεγάλη διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο σε κάποια γεγονότα. Την ίδια περίοδο ο αιρεσιάρχης, με οπαδούς ανάμεσα στο λαό των δυτικών χωρών και της μαύρης ηπείρου, πείθει τον αυτοκράτορα για τις καλές του προθέσεις κι αυτή είναι η αρχή του μιάσματος που θα εξαπλωθεί στην αυτοκρατορία, με στόχο είτε την κατάλυση της εκκλησίας είτε εμφύλιο σπαραγμό και επανάσταση. Μόνο που μια μυστική αδελφότητα παραφυλάει για να αποσοβήσει αυτόν τον κίνδυνο. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή, μιας κι έχουν ως στόχο να εξαγνίσουν τον κόσμο από απάνθρωπα κτήνη. Τέλος, ο βασιλιάς της χώρας των απίστων αντεπιτέθηκε σε πραξικόπημα του αδελφού του, δεν έχει θεό κι ας διαφεντεύει ένα βασίλειο πιστό στους θεούς του, προσποιείται δηλαδή για να γίνει κάποτε ο ίδιος θεός, ξέροντας πως ο παππούς του πολέμησε τον κλήρο και πέθανε. Ήταν εκείνος που νίκησε τον Ολετήρα αλλά βρήκε ατιμωτικό θάνατο. Ο βασιλιάς της χώρας των απίστων έχει ως στόχο του να κατακτήσει τη Βασιλεύουσα. Θα τα καταφέρει;

Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους χαρακτήρες που πρωταγωνιστούν στο συναρπαστικό και ανατρεπτικό αυτό μυθιστόρημα και συγκροτούν μια κοινωνική και πολεμική τοιχογραφία που ακολουθεί χοντρικά τον ρου της γνωστής Ιστορίας, οι συμβολισμοί όμως και η έλλειψη συγκεκριμένων ονομάτων αφήνουν αρκετό περιθώριο στο κείμενο να ακροβατήσει περίτεχνα ανάμεσα στο ιστορικό είδος και στο fantasy. Παρ’ όλο που αυτή η πρωτοτυπία εμένα με δυσκόλεψε (μαζί με τα τυπογραφικά λάθη του βιβλίου), πιστεύω πως θα αγαπηθεί από πολλούς αναγνώστες του είδους, μιας και πρόκειται για ένα χορταστικό, λεπτομερές και πρωτότυπο ανάγνωσμα που θέλει χρόνο και προσοχή, όχι τόσο για κατανόηση, μιας και ο Μιχάλης Σπέγγος κρατά καλά τα ηνία της ιστορίας και βοηθάει αρκετά να μη χαθούμε ή μπερδευτούμε, αλλά κυρίως για μελέτη και εμπέδωση της εποχής και των διαπροσωπικών σχέσεων. Η εξουσία της Εκκλησίας και η διαρκής κόντρα με την πολιτική ηγεσία, η μοίρα των φτωχών να ακολουθούν τις εντολές των ηγετών και να τιμωρούνται σε επιθέσεις και εισβολές, η δύναμη του νου που μπορεί να ποδηγετήσει άβουλα πλάσματα, η τιμωρία της απληστίας και άλλα θέματα άπτονται και του σημερινού ενδιαφέροντος.

Άλλη μια καινοτομία είναι η χρήση του αφηγηματικού αορίστου που εναλλάσσεται με ενεστώτα διαρκείας δίνοντας ένταση και ζωηράδα στην αφήγηση, θυμίζοντας θεατρικό έργο ή ακόμη και σενάριο ταινίας κι αυτή η αίσθηση εντείνεται από την έντονη απουσία περιγραφικών, σύνθετων προτάσεων: «Σχολείο. Ένα από τα τρία… Ο Μάιστωρ διδάσκει» (σελ. 36). Ο συγγραφέας πολλές φορές παρεμβαίνει: «…ας τον ονομάσουμε Νεπήρ…» ή «Εμείς όμως την έχουμε γνωρίσει». Εντυπωσιακό είναι το γεγονός πως πολλές φορές είναι σα να αποτελεί ο ίδιος κομμάτι της ιστορίας, γιατί χρησιμοποιεί πρώτο πρόσωπο προσωπικής αντωνυμίας: «…της αυτοκρατορίας μας…» (σελ. 185). Όλα αυτά κάνουν το βιβλίο ίσως το πιο προσωπικό του Μιχάλη Σπέγγου, που δεν έχει παρασυρθεί όμως ούτε μία φορά σε φλύαρες εξιστορήσεις, αντίθετα, παραμένει πιστός στην αρχική του ιδέα και καταγράφει τα γεγονότα ακριβοδίκαια και χωρίς εντυπωσιασμούς.

Η «Χώρα από χαλκό» είναι ένα πρωτότυπο και πυκνογραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο απρόβλεπτες εξελίξεις, απανωτές ανατροπές κι ένα προσεγμένο και τεκμηριωμένο περιβάλλον στο οποίο δρουν και κινούνται οι χαρακτήρες του. Άνθρωποι που παίρνουν την τύχη στα χέρια τους, που εποφθαλμιούν στην αναβίωση του κύρους της αυτοκρατορίας, ενώνουν τις δυνάμεις τους, συνασπίζονται, πολεμούν. Η μια ανατροπή ακολουθεί την άλλη και οι πρωταγωνιστές σταδιακά ενώνονται σε έναν σφιχτό κύκλο δράσης και συνωμοσιών που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Βιβλίο Ο μυρεψός
Συγγραφέας Όλγα Κοτσιρέα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα, παρ’ όλο που κινείται γύρω από τη δολοφονία του Σαβίνου, είναι περισσότερο κοινωνικό και ιστορικό παρά αστυνομικό, μιας και τα γεγονότα οδηγούν από μόνα τους τον αναγνώστη να καταλάβει ποιος είναι ο δολοφόνος και γιατί. Άλλωστε, η πλοκή είναι έτσι σχεδιασμένη που η δολοφονία έρχεται ως φυσική συνέχεια κάποιων γεγονότων και δεν αλλάζει η λογική αλληλουχία τους. Ο αναγνώστης είτε θα το αγαπήσει είτε θα κουραστεί γιατί έχει πάρα πολλά περιστατικά και ενδελεχέστατη ανάλυση χαρακτήρων, γραμμένα όλα όμως με τέτοιο τρόπο που προσωπικά δεν μπορούσα να σταματήσω την ανάγνωση. Πολλές φορές έπιανα τον εαυτό μου να λέει: -«Γιατί συνεχίζω να διαβάζω; Εσωτερικές σκέψεις είναι ή περιγραφή σπιτιού ή περιγραφή αρματοδρομίας κλπ. που με καθυστερεί από τη συνέχιση της ιστορίας». Κι όμως, η άριστη γνώση της εποχής, των συνηθειών, των ηθιών και των εθίμων σε συνδυασμό με μια συναρπαστική γραφή ήταν χαρακτηριστικά που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα και ας έμεινα αρκετά πίσω ως προς τον ρυθμό ανάγνωσης.

Ο μυρεψός ως επαγγελματίας πουλάει μπαχαρικά, βότανα και αρωματικές ύλες κι έχει μια σχετική οικονομική άνεση. Έτσι και ο Ζήνωνας ζει σε ένα όμορφο σπίτι με τις έξι κόρες του και τον γιο του, Λέοντα. Έχει υπηρετικό προσωπικό και  μια στοργική σύζυγο. Έχει κοινωνικές επαφές και καλούς φίλους. Μόνο που όλα αυτά είναι φθόνος για τον αδελφό του, Σαβίνο, έναν άντρα που παντρεύτηκε την άσχημη κόρη ενός αργυροπράτη ώστε να αποκτήσει περιουσία, μόνο που η γυναίκα του αποδείχτηκε στέρφα κι από τότε σταδιακά ο Σαβίνος άρχισε να χάνει την επαφή με την πραγματικότητα.

Μήλον της έριδος και θα έλεγα πρωταγωνίστρια είναι η ορφανή, πανέμορφη, παρθένα, αθώα υπηρέτρια Ιουλία, που ο Ζήνωνας την πήρε υπό την προστασία του για τους δικούς του λόγους. Αυτή η γυναίκα ερωτεύτηκε τον Ανατόλιο, υπάλληλο του αφέντη της, τον ίδιο άντρα που ερωτεύτηκε και η μεγαλύτερη κόρη του Ζήνωνα, Ειρήνη. Κομμάτι κομμάτι λοιπόν σχηματίζεται ένα ιδιόμορφο ερωτικό γαϊτανάκι με απρόβλεπτες εξελίξεις και ανατροπές. Ίσως αυτή να είναι και η ένστασή μου ως προς το μυθιστόρημα. Η Ιουλία είναι σχεδόν παντού και όλοι οι άντρες τη θέλουν, στοιχειώνει τα όνειρά τους άθελά της και την κυνηγούν όσο και όπως μπορούν. Ο Ανατόλιος ζει τον έρωτά του μαζί της ενώ την επιθυμεί ο Σαβίνος, τη στιγμή που η σύζυγος του Ζήνωνα αρχίζει να σκέφτεται πως πρέπει να την παντρέψουν τώρα που είναι μικρή και ακριβώς την περίοδο που ο περίγυρος του Ζήνωνα αρχίζει να του βάζει φιτιλιές, με σαφή υπονοούμενα του στυλ «την έχεις σπίτι σου και δεν την έχεις κάνει ερωμένη σου;», «τη δέχτηκες μόνο από φιλανθρωπία ή την αγάπησες» κλπ, κάτι που στο τέλος πείθει τον άτεγκτο ως τότε και πιστό στη γυναίκα του, στις αρχές του και στους νόμους της πόλης του, άντρα να αρχίσει να βασανίζεται από πόθο γι’ αυτό το πλάσμα! Ευτυχώς η συγγραφέας προέβλεψε νωρίς πως ειδικά αυτό το κομμάτι της ιστορίας θα ήταν εντελώς ανεδαφικό και το έσωσε με ωραίο, στρωτό τρόπο που θα το ανακαλύψει ο αναγνώστης μόνος του ακολουθώντας την ιστορία του μυρεψού.

Όπως έγραψα και στην αρχή, η κυρία Κοτσιρέα ξεδιπλώνει ταυτόχρονα με εμβρίθεια και τεκμηρίωση τον μακρόκοσμο της πόλης και με σαφήνεια και διεισδυτικότητα τον μικρόκοσμο των χαρακτήρων. Από τη μια η εποχή του αυτοκράτορα Ηρακλείου αναβιώνει με υπέροχες, παραστατικότατες περιγραφές, οπότε και περπάτησα σε γνωστά ιστορικά τοπόσημα, σε χαμάμ, στον Ιππόδρομο, στο παζάρι, στο ίδιο το παλάτι. Τα ιστορικά γεγονότα, χωρίς να παρεμβαίνουν στην πορεία της πλοκής, τα ένιωθα παντού γύρω μου (οι πρωταγωνιστές ζούσαν πάντα στον απόηχό τους) και με συνεπήρε πολλές φορές η αντιδικία Πράσινων και Βένετων, η αγωνία των φτωχότερων για το τι θα απογίνουν έτσι και επιτεθούν εχθροί στην αυτοκρατορία κλπ. Μικρές λεπτομέρειες προσέδιδαν αληθοφάνεια και έστηναν μπροστά στα μάτια μου μια ολόκληρη εποχή και μια ακόμη και σήμερα μαγική πόλη.

Από την άλλη η καταγραφή των χαρακτηριστικών και της ψυχολογίας του κάθε ήρωα στο μυθιστόρημα είναι μοναδική. Από τον πιο δευτερότριτο περαστικό ως τον κυριότερο πρωταγωνιστή, όλοι φωτογραφίζονται αδρά, στέρεα και με ουσιαστικό περιεχόμενο, το οποίο ξεδιπλώνεται σταδιακά, ευπρεπώς, όπου και όπως δει και όχι εκβεβιασμένα. Τα γεγονότα και η δράση είναι που συμπληρώνουν την ταυτότητα των ηρώων και όχι ένα περιγραφικό παρελθόν. Ίσως όμως αυτή ακριβώς η ενδελέχεια να κουράσει και να αποθαρρύνει τον αναγνώστη, γιατί ήταν υπερβολικά πολλά, αν και απαραίτητα, όλα αυτά τα στοιχεία. Θα παραδεχτώ ότι προς το τέλος δεν κρατιόμουν και ήθελα να δω πώς θα ολοκληρωθεί αυτή η ιστορία, οπότε άρχισα να το ξεφυλλίζω, με αποτέλεσμα να μάθω το τέλος, όμως και να νιώσω μισός γιατί μου έλειπαν βασικά κίνητρα των αιτίων που έφεραν το βιβλίο στην ολοκλήρωση. Ναι, το ξαναδιάβασα (μεταξύ μας).

Τελευταία μου ένσταση είναι ο ασαφής διαχωρισμός μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Το βιβλίο ξεκινάει με τη δολοφονία του Σαβίνου και στο επόμενο κεφάλαιο ξεκινάει η ιστορία σχεδόν από την αρχή, χωρίς όμως να υπάρξει κάποια πληροφόρηση για το πού βρισκόμαστε χρονικά είτε σε κάποια επικεφαλίδα είτε στην αρχή του κεφαλαίου. Και η συγγραφέας πηγαινοφέρνει τον αναγνώστη από το σήμερα στο χτες και τανάπαλιν χωρίς κάποια καθοδήγηση ή ένδειξη, οπότε η προσοχή πρέπει να είναι τεταμένη για να μη χαθεί η συνέχεια της ιστορίας.

«Ο μυρεψός» είναι ένα απαιτητικό αλλά και βατό κείμενο που θα αγαπήσουν όσοι έχουν απαιτήσεις από το ιστορικό μυθιστόρημα. Οι υποσημειώσεις προσφέρουν περισσότερες ιστορικές λεπτομέρειες χωρίς να βαραίνουν την πλοκή, η συγγραφέας έχει καταγράψει μια συγκλονιστική ιστορία με δεκτό τέλος, απλώς θέλει λίγη παραπάνω προσοχή κατά την ανάγνωση λόγω των συνεχών πρωθύστερων και λόγω της λεπτομερέστατης απόδοσης της εποχής και του τόπου. Δώστε του τον χρόνο που του χρειάζεται και θα βγείτε κερδισμένοι.

Βιβλίο Η Μαρία των Μογγόλων
Συγγραφέας Μαριάννα Κορομηλά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Λοιπόν, ως προς τη Μαρία των Μογγόλων, το μέγα μπέρδεμα. Η συγγραφέας είναι ένας χαώδης άνθρωπος, με σημειώσεις και υποσημειώσεις. Τώρα γιατί ασχολήθηκε με τη συγκεκριμένη φιγούρα δεν το κατάλαβα ακριβώς, θα σας γελάσω. Ξέρει την ιστορία της γυναίκας αλλά δε μας τη λέει σωστά, πισωγυρίσματα κι άσκοπες φλυαρίες για τον εαυτό της ώστε να παραλληλιστούν (επίσης δεν ξέρω πώς και γιατί). Κατανοώ ότι το κατέχει αλλά δε μας κάνει κοινωνούς. Πιο πολύ απόλαυσα τις εκμυστηρεύσεις της για την Αθήνα της εποχής της, για τις σπουδές της και για τα ταξίδια της (εξαιτίας της Μαρίας ήθελε να ζήσει τα τοπία) παρά τα ιστορικά στοιχεία που μας παρέχει. Κι εγώ ταξίδεψα ως τη Βιθυνία, ως τη Μονή της Χώρας και την Πόλη αλλά τη μαγεία που έζησε εκείνη δεν την έζησα εγώ. Κι ούτε γέμισα τον τόπο χαρτάκια ώστε να γράψω ένα ιστορικό δοκίμιο (;) χωρίς νόημα. Τέσπα. Κατά το ήμισυ καλό.

Βιβλίο Ματωμένη πορφύρα
Συγγραφέας Βούλα Ηλιάδου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γκοβόστης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η αλήθεια είναι ότι δεν μπόρεσα να βγάλω άκρη με αυτό το βιβλίο. Δε βρήκα κριτικές, δε βρήκα άλλες γνώμες, δε βρήκα τίποτα. Τι με προβληματίζει; Ότι δεν αναφέρεται αν είναι για εφήβους (ή έστω παιδιά) ή για μεγάλους. Η συγγραφέας έχει γράψει και παιδικά βιβλία αλλά και για μεγάλους. Αν σχολιάσω το βιβλίο έχοντας υπ’ όψιν ότι είναι για μεγάλους το θεωρώ απαράδεκτο με όλη τη σημασία της λέξης. Ανακατεύει άτεχνα και άκομψα την Ιστορία με τη λογοτεχνία, χρησιμοποιεί επαναλήψεις και επεξηγήσεις όλη την ώρα, έχει ένα σωρό περιττολογίες (ακόμη και τα τοπωνύμια που αναφέρει έχει υποσημείωση που σου λέει και σε ποιο νομό βρίσκονται και σε ποια περιοχή της Ελλάδας, βόρεια ή νότια κλπ.). Ακριβώς λοιπόν επειδή η λογοτεχνική της γραφή είναι εντελώς παιδιάστικη, επειδή χρησιμοποιεί ένα κάρο σημειώσεις ακόμη και για λέξεις που κάποιος ενήλικος αποκλείεται να μην ξέρει (λχ. διάσελο), επειδή βιβλιογραφικά αναφέρεται και στο ομώνυμο έργο της Πηνελόπης Δέλτα για τον Βουλγαροκτόνο, ακριβώς επειδή έχει ένα σωρό επεξηγήσεις και ιστορικές προσθήκες, ακριβώς επειδή έχει ένα πλήθος σχετικών πληροφοριών αλλά και στοιχείων της καθημερινότητας του Βυζαντίου θα στενοχωρηθώ ειλικρινά πάρα πολύ αν η συγγραφέας απευθύνεται σε ενηλίκους. Είναι ένα πολύ καλό κείμενο, αν και λίγο δύσκολο αν δεν ψάξει κάποιος από μόνος του περαιτέρω πληροφορίες για την εποχή και το πρόσωπο του Βουλγαροκτόνου, βοηθητικό, «προκλητικό» (με την έννοια της παρακίνησης για περαιτέρω μάθηση) που θα μπορούσε κάλλιστα να το απολαύσει ένας έφηβος που να του αρέσει η Ιστορία.

Βιβλίο Μια βόλτα στα βυζαντινά χρόνια
Συγγραφέας Εύη Τσιτιρίδου-Χριστοφορίδου
Εικονογράφος Λέλα Στρούτση
Κατηγορία Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα υπέροχο βιβλίο της σειράς «Με ξεναγό την Ιστορία», η οποία απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας (5-8 ετών). Σκοπός της είναι να παρασύρει τα παιδιά σε ένα ευφάνταστο ταξίδι σε διάφορες ιστορικές περιόδους για να τους γνωρίσει με τρόπο ευχάριστο και δημιουργικό την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που έζησαν τότε! Το πρώτο βιβλίο της σειράς αφορά τα βυζαντινά χρόνια και με ξεναγό τους μικρούς Βάγια και Αστέρη αλλά και τον αγαπημένο τους γαϊδαράκο, τον Ντορή, μαθαίνουμε με απλά λόγια και πολύ όμορφη εικονογράφηση για την καθημερινότητα της εποχής: κατοικία, μόρφωση, διατροφή, καθημερινές ασχολίες, επαγγέλματα, θρησκεία, διοίκηση, ψυχαγωγία, τέχνες και πολιτισμός. Πολύ καλογραμμένο και πολύ όμορφα εικονογραφημένο. Οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες στις τελευταίες σελίδες αποτελούν την αφορμή για ένα παιδί να ζήσει με τις δικές του αισθήσεις και να αντιληφθεί με τον δικό του τρόπο όσα μοιράστηκαν μαζί του η Βάγια και ο Αστέρης! Οι γονείς θα το λατρέψουν και τα παιδιά δε θα το αποχωρίζονται!