Βιβλίο Η Οδύσσεια που μας κρύβουν 
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Χιούμορ
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γέλασα πάρα πολύ με αυτό το βιβλίο, με τις καταστάσεις που περιγράφονται και με τις θανατηφόρες ατάκες που πετάγονται τήδε κακείσε, κάτι που δείχνει τη λογοτεχνική χροιά ενός κειμένου που πατάει στα χνάρια, τις δομές και σε κάποιες φράσεις του πρωτότυπου κειμένου αλλά δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό και ξεχωριστό σύμπαν γεμάτο απίθανες καταστάσεις, συμπτώσεις, μυστικά, ανατροπές και θαύματα! Χωρίζεται σε 24 κεφάλαια, όσες είναι δηλαδή και οι ραψωδίες της αυθεντικής Οδύσσειας, και ζωντανεύει με αναπάντεχο τρόπο την ομηρική Ελλάδα, διακωμωδώντας όλα τα θέσφατα που έχουμε διδαχτεί από τα σχολικά και πανεπιστημιακά μας χρόνια. Υπέροχο, λυτρωτικό, ξεκαρδιστικό χιούμορ και απίθανες ακρότητες από την αρχή ως το τέλος και παρ’ όλ’ αυτά μένει πιστό, σε γενικές γραμμές τουλάχιστον, στο έπος του Ομήρου, με το κάθε κεφάλαιο τσάτρα πάτρα να ακουμπάει στη γενική περίληψη της κάθε μίας ραψωδίας και ν’ ακολουθεί τη δομή του πρωτοτύπου αλλά με την ιστορία να απογειώνεται σε άγνωστα και απρόσμενα μονοπάτια, κάτι που μόνο η φαντασία ενός πεπειραμένου συγγραφέα μπορεί να αποδώσει.

Η Αθηνά πείθει τον Δία να βοηθήσουν τον Οδυσσέα να γυρίσει στην πατρίδα του κρυφά από τον Ποσειδώνα, ο Τηλέμαχος ξεκουνιέται να ψάξει πληροφορίες για τον χαμένο του πατέρα, ο Οδυσσέας ναυαγεί στο νησί των Φαιάκων κι αφηγείται τις περιπέτειές του πριν την Καλυψώ, οι μνηστήρες έχουν κάνει το παλάτι της Ιθάκης χοιροστάσιο, ναι σε όλα, όμως οι καταστάσεις που περιγράφονται, οι συμμαχίες που συνασπίζονται, οι έρωτες που δημιουργούνται προκαλούν άφθονο γέλιο και αξέχαστες σκηνές! Απολαύστε για παράδειγμα τη «νέκυια», τη ραψωδία όπου ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη και χαζεύει την Αλκμήνη να τσακώνεται με την Αντιόπη για το ποιας ο γιος είναι σημαντικότερος στον κόσμο («-Εγώ γέννησα τον Ηρακλή… Χαλόου; Έχουμε νικητή νομίζω, ναι;», σελ. 250), με τη μάνα του, την Αντίκλεια, να τον μαλώνει που δε φοράει ζακέτα, με τον Τειρεσία να έχει χαλάσει το λογισμικό και να λέει μαντείες για όσα έχουν ήδη γίνει, με τον Αχιλλέα και τον Πάτροκλο να έχουνε δωματιάκι σένιο και τόσα άλλα! Τρανό παράδειγμα του σεβασμού και της προσοχής που έδωσε ο συγγραφέας είναι το γεγονός πως απέφυγε τη μακροσκελή αφήγηση του Οδυσσέα στον Αλκίνοο με όσα είχε περάσει πριν φτάσει καραβοτσακισμένος στο νησί των Φαιάκων, διαλέγοντας να παραθέσει αποσπασματικά τα γεγονότα εν είδει ονείρων ή αναμνήσεων κι έτσι γλυτώνουμε την κούραση! Ιδιωματικές λέξεις («σαλούφας», «λυγρό», «λαπούρδα», «αυτοψυχοψάξιμο») αναμιγνύονται με λόγιες («κακοθανάτισε», «ροδοδαχτυλάτη»), με προφορικό, μάγκικο αλλά και ποιητικό λόγο που προσομοιάζει με νεοελληνική μετάφραση του έπους (ένα ευχαριστώ σε Νίκο Καζαντζάκη και Ι. Θ. Κακριδή επ’ ευκαιρία, σε Ζήσιμο Σιδέρη, Ιάκωβο Πολυλά, Αργύρη Εφταλιώτη κ. ά.) είναι εκφραστικά μέσα που ζωντανεύουν ατάκες, αστεία, τραγικωμικές σκηνές.

Φυσικά οι θεοί δε μένουν στο απυρόβλητο, γίνονται κι αυτοί αντικείμενα γελαστικής εκμετάλλευσης, με τον Όλυμπο να μας δείχνει σχεδόν όλα του τα μυστικά και ο καθένας από τους θεούς να έχει κι ένα κουσούρι. Για παράδειγμα, ο Δίας θέλει μια στιγμή ησυχίας, να ρεμβάσει ένα ηλιοβασίλεμα αλλά τα παιδιά του τον απασχολούν συνέχεια με τα προβλήματά τους, φτάνει πια: «Είχαν μεγαλώσει πια όλα τους, ας τραβούσαν τον δρόμο τους, να πάνε στην ευχή του θεού, δηλαδή του Δία, δηλαδή του ίδιου» (σελ. 13). Χειρότερη όλων είναι η Αθηνά, με εκείνο το «μπαμπούλη, θέλω να σου πω» να προηγείται ή να έπεται κάποιας καταστροφής. Αυτήν τη φορά θέλει να αποδοθεί δικαιοσύνη και να επιστρέψει ο Οδυσσέας στην Ιθάκη που λείπει κοντά 19 χρόνια (τα τελευταία επτά έχει αράξει στην Ωγυγία με τη φαυλόβια Καλυψώ). Ο Δίας δέχεται για δικούς του λόγους κι ας πάει αντίθετα στη θέληση του Ποσειδώνα που θέλει τον Οδυσσέα φυλακισμένο ως εκδίκηση που του σκότωσε τον γιο του, τον Πολύφημο. Με τον αδελφό του τον Ποσειδώνα θα λογαριαστούν μετά: «Το multitasking δεν ήταν το φόρτε του Δία» (σελ. 22). Ο Ερμής γράφει ημερολόγιο, στίχοι της Σαπφούς αναμιγνύονται με στίχους τραγουδιού του Θέμη Αδαμαντίδη, όλη η αρχαία Ελλάδα είναι ένα κρεβάτι με ανυπολόγιστες κατοπινές συνέπειες, το ΔΣ στον Όλυμπο έχει πάντα πλάκα, ειδικά όταν τσακώνονται Ποσειδώνας και Αθηνά, μύλος!

Να ρίξουμε το βλέμμα μας στη γη; Ωιμέ! Ή μάλλον ευοί! Όχι, αυτό είναι για ευωχία! Τέλος πάντων! Ο Τηλέμαχος είναι ερωτευμένος με την παρακόρη Αγαθόκλεια ή Κλει, προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να ξεκινήσει σχέση μαζί της και όχι να την κατακτήσει με το στανιό γιατί την αγαπάει πραγματικά αλλά παραφυλάει η μητέρα του, Πηνελόπη, που δε θα επιτρέψει μια τέτοια επαφή. Είναι τόσο βαθιά ερωτευμένος που αδιαφορεί μέχρι και για την Ελένη του Μενέλαου, άσε που πρεσβεύει θεωρίες του στυλ: «Όταν είσαι λίγο με τον καθέναν, δεν είσαι ποτέ βαθιά με έναν» (σελ. 92). Κατά την έρευνά του για τον πατέρα του σε Πύλο και Σπάρτη και αλλαχού (πςςς!) έχει διαπιστώσει πως είναι γόνος ενός σεξόσογου: η μάνα του με τους μνηστήρες (Αγέλαος, ένας από τους πιο φετάδες μνηστήρες με 8-pack κοιλιακούς, τυχαίο παράδειγμα του γράφοντος), η Ελένη με όποιον έβρισκε, όλοι λάτρεις της ηδονής, μακριά από ψυχικά χαρίσματα. Και μέσα σ’ όλα, ο Τηλέμαχος δέχεται αντιπολίτευση από τον Αντίνοο που προσπαθεί να πάρει τον λαό με το μέρος του υποσχόμενος νέα δάνεια και μες στον χαλασμό δεν ακούει κανείς τον μάντη Αλιθέρση που πέφτει θύμα των fake news. Δε γίνεται να μη γελάσεις με τέτοιες ατάκες: «…στο κρεβάτι την περίμενε ο Έλατος, ένας από τους πιο προικισμένους μνηστήρες, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που συνήθως δεν μπορούσε να συγκρατήσει τις κραυγές της και φώναζε «ω Έλατο! ω Έλατο! μ’ αρέσει, πώς μ’ αρέσει» ξανά και ξανά μες στη νύχτα» (σελ. 32). Ή και αργότερα: «-Εγώ είμαι ευτυχισμένη με τον Οδυσσέα και σκοπεύω να ζήσω μαζί του για πάντα, να τον κάνω κι αυτόν αθάνατο θεό. -Αθάνατο με τα γουρουνόπουλα που του μαγειρεύεις; Η χοληστερίνη του θα χτυπήσει διακοσοπενηντάρια» (σελ. 99).

Κατά βάθος όμως έχουμε ένα κείμενο για τις σχέσεις γονιών και παιδιών, πατεράδων με κόρες και γιους, μαμάδων με παιδιά, συζύγων που προσπαθούν να ζήσουν μαζί, με περίεργα αποτελέσματα και μετά να ζήσουν χώρια, με ακόμη πιο περίεργα αποτελέσματα, για τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, για τις ευαίσθητες ισορροπίες, για την ηθική και την αρετή (δεν είναι τυχαίο που αν απομακρύνετε το βιβλίο από κοντά σας θα δείτε πως τα χέρια του Κύκλωπα στο εξώφυλλο σχηματίζουν μια ραγισμένη καρδιά). Δεν είναι ένα μυθιστόρημα που απλώς προκαλεί γέλιο ή / και παρωδεί την Οδύσσεια αλλά ένα καλογραμμένο κείμενο, μεστό, με λογοτεχνικές και αφηγηματικές αρετές, που δίνει άλλες οπτικές σε κάποια γεγονότα και δείχνει ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Είναι ένα αύταρκες, ολοκληρωμένο μυθιστόρημα, με πλοκή και χαρακτήρες που μπορεί να σταθεί στα δικά του πόδια και να προσφέρει αναγνωστικές απολαύσεις σαν αυτές ενός καλού μυθιστορήματος. Υπάρχει σάτιρα, υπάρχει διακωμώδηση, υπάρχουν αστείες ατάκες αλλά όλα ακολουθούν έναν στέρεα δομημένο σκελετό και έχουν λόγο ύπαρξης, αρχή και τέλος, ο συγγραφέας δηλαδή δεν κανιβαλίζει ούτε κάνει μια εύκολη αρπαχτή στηριγμένος σ’ ένα έτοιμο κείμενο που ανά τους αιώνες έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πολλές παρωδίες και κωμωδίες. Αντιθέτως, χρησιμοποιεί την εμπειρία του και το ταλέντο του για να παρουσιάσει μια άλλη οπτική του ομηρικού έπους και μέσα από αυτήν να στηλιτεύσει διαπροσωπικές σχέσεις, κοινωνικές και οικονομικές καταστάσεις όχι μόνο της εποχής αλλά ακόμη και του 21^ου αιώνα. «Το πλήθος θέλει θέαμα και οι θεοί θυσίες, το ξέρουν απ’ το Πέραμα ως πέρα στις Ινδίες». Γι’ αυτό και σεις κοπιάστε στου Κουτσάκη το βιβλίο, τη ρουτίνα σας ξεχάστε και στον χρόνο πείτε αντίο!

Βιβλίο Αττικόν άλας 
Συγγραφέας Αγγελική Ζαχαριά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Βασιλείου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η φράση «Αττικόν άλας» χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Ελλάδα και κυρίως στην Αττική για να δηλώσει τον λόγο που συνδυάζει ευστροφία πνεύματος, ευφράδεια και χιούμορ, προσδίδοντάς του ανάλαφρη χάρη. Γιατί όμως «αλας;» Η συγγραφέας εξηγεί: όπως το αλάτι νοστιμίζει και συντηρεί τα τρόφιμα, έτσι και το ευφυολόγημα νοστιμίζει τα θέματα με τα οποία ασχολείται και τα συντηρεί ευχάριστα στη μνήμη του λαού. Τα ευφυολογήματα του βιβλίου είναι σύντομα και καυστικά, χαριτωμένα και ταυτόχρονα τερπνά, έχουν λεπτή ειρωνεία, έξυπνο και κομψό λόγο. Λόγια αφανών και επιφανών, μύθοι, διάλογοι σε κάθε στιγμή της καθημερινής ζωής αποτελούν τις πηγές από τις οποίες συγκροτήθηκε το υλικό της μελέτης. Η σκληρή δουλειά που για άλλη μια φορά έριξε η Αγγελική Ζαχαριά, εκτός από απόλαυση κατά την ανάγνωση, προσφέρει και ένα μονοπάτι για να ακολουθήσουμε τη σκέψη των αρχαίων ώστε να ακονίσουμε τη δική μας και να οξύνουμε το μυαλό μας. Σε περίπου 270 σελίδες παρατίθενται αστεία και διδακτισμοί με θέματα όπως Γάμος, Κρασί, Δίκαιο, Ελευθερία, Παιδεία, Αλαζονεία, Σιωπή, Τέχνη, Χρόνος κ. ά., κάνοντας το βιβλίο ένα μικρό λιμάνι στο οποίο όλοι οφείλουμε να καταφεύγουμε για λίγες στιγμές κάθε μέρα.

Βιβλίο Σταλαγμοί αρχαίας σοφίας
Συγγραφέας Αγγελική Ζαχαριά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Βασιλείου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αγγελική Ζαχαριά, ακατάβλητη ερευνήτρια της αρχαίας και νεότερης ελληνικής γλώσσας και φιλοσοφίας, ανέλαβε να ερευνήσει και να ενισχύσει τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας με χρήσιμα και καλογραμμένα βιβλία, συγκεντρώνοντας «σταλαγμούς» της, για να τονίσει τη μεσότητα και τη γοητεία του μέτρου και της λιτής χάρης. «Με τα κληροδοτήματα της σοφίας του προσανατόλισε, παρακίνησε και ενέπνευσε την πανανθρώπινη διανόηση και διαμόρφωσε την οικουμενική κουλτούρα», γράφει η κυρία Ζαχαριά για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Ο αρχαιοελληνικός λόγος αποτέλεσε αδιάλειπτα αντικείμενο ενδιαφέροντος και μελέτης πολλών φιλολόγων, Ελλήνων και ξένων, κι όλα αυτά ήταν το στήριγμα για τον εντοπισμό του αρχαίου κειμένου και της ερμηνείας του. Επομένως, έχουμε άλλο ένα βιβλίο για την αρχαία ελληνική (φιλο) σοφία; Όχι, γιατί αυτήν τη φορά το υλικό διακρίνεται σε θεματικές ενότητες γεμάτες από μύθους, γνώμες, αστεία, παροιμίες και αναφορές σε εκκλησιαστικά κείμενα, μεταγενέστερα λογοτεχνικά αποσπάσματα και άλλα, κάτι που δείχνει την ταύτιση του αρχαίου πνεύματος με τη χριστιανική διδασκαλία και με τη μεταγενέστερη σκέψη. Η ποικιλία των θεμάτων και των εκφραστικών μέσων τονίζουν την ευρύτητα και τη διαχρονικότητα του πνεύματος των προγόνων μας. Αλαζονεία, Σοφία, Δυστυχία, Ειρήνη, Θάνατος, Επιτυχία, Γηρατειά κ. ά. έννοιες φωτίζονται από τη λάμψη της αρχαιοελληνικής σκέψης και βάζουν γερά θεμέλια στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης κάθε αναγνώστη.

Βιβλίο Αρχαϊστικά και παροιμιώδη
Συγγραφέας Αγγελική Ζαχαριά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Βασιλείου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας κατέγραψε την προέλευση και τη σημασία φράσεων που γεννήθηκαν ακόμη και πριν από 2.500 χρόνια αλλά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται στον καθημερινό μας λόγο, κυρίως τον προφορικό: «άκρον άωτον», «άλλοι οφθαλμοί γλαυκός, έτεροι του λαγωού» κ. ά. Οι λέξεις και οι φράσεις αυτές προέρχονται από την ιστορία, τη μυθολογία, τη λογοτεχνία, ακόμη και τη Βίβλο κι έχουν λόγια μορφή και αλληγορικό ύφος. Το εντυπωσιακό είναι πως κάποιες από αυτές βρίσκονται αυτούσιες στις νεοελληνικές παροιμίες, δείχνοντας έτσι τη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας. Η σημασία των φράσεων συνοδεύεται από παραδείγματα που βρίσκουμε στη λογοτεχνία ή στην καθημερινή χρήση του λόγου. «Οι λέξεις κοιμούνται χωρίς ποτέ να πεθαίνουν», υποστηρίζει η κυρία Αγγελική Ζαχαριά, γι’ αυτό, όπου είναι εφικτό, παρατίθενται παρεμφερείς νεότερες εκφράσεις ή ακόμη και λατινικές. Μέσα σε περίπου 500 σελίδες παρελαύνει όλη σχεδόν η αρχαιοελληνική και λατινική γραμματεία, η Παλαιά και Καινή Διαθήκη και ο σύγχρονος παροιμιακός πλούτος, καθιστώντας έτσι το έργο αυτό πολύτιμο για κάθε αναγνώστη.

Βιβλίο Πες το με μια παροιμία
Συγγραφέας Αγγελική Ζαχαριά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Βασιλείου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Οι παροιμίες είναι σύντομες και περιεκτικές φράσεις που αντανακλούν τη θυμοσοφία του ανώνυμου λαού», υποστηρίζει η ακατάβλητη συγγραφέας στο βιβλίο της αυτό. Στον πρόλογο αναφέρει πως οι παροιμίες διατυπώνουν μια άποψη και εκφράζουν μια αλήθεια που είναι καταστάλαγμα σοφίας, έρχονται από το βάθος του χρόνου και αποδεικνύουν τη διαχρονική τους αξία, αντέχοντας το βάρος των αιώνων. Στοχεύουν κατά παντός, άρχοντες και φτωχούς, σπουδαγμένους και αγράμματους, άντρες και γυναίκες. «Η παροιμία διακωμωδεί, ειρωνεύεται, επαινεί, θαυμάζει, προειδοποιεί, καλοτυχίζει. Μα πάνω απ’ όλα διδάσκει». Στο συγκεκριμένο βιβλίο έχουν σταχυολογηθεί οι πιο δημοφιλείς και αυτές που απομνημονεύονται πιο εύκολα χάρη στον ρυθμό και το μέτρο τους. «Η παροιμία παρακολούθησε τις αλλαγές της γλώσσας, άλλαξε τη μορφή της, στο βάθος της, όμως, στη σοφία της, έμεινε η ίδια». Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη: στο πρώτο υπάρχει αλφαβητική σειρά του αντικειμένου μελέτης και επιχειρείται η ερμηνεία και η απόδοση του πραγματικού νοήματος, μιας και η σωστή χρήση της ενισχύει περισσότερο τον ρόλο της. Στο δεύτερο οι παροιμίες πλαισιώνονται από βυζαντινές και αρχαίες αντίστοιχες, ως τεκμηρίωση της συνέχειας στον χρόνο. Στο τέλος, υπάρχουν ενότητες με κοινή θεματολογία, κάτι που εξασφαλίζει την καλύτερη συγκρότηση του παροιμιακού υλικού. Άλλη μια σπουδαία και κοπιαστική δουλειά της Αγγελικής Ζαχαριά που αξίζει να προσέξουμε.

Βιβλίο Πέρσες
Συγγραφέας Αισχύλος
Διασκευή Κώστας Χατζηεμμανουήλ
Εικονογράφος Μαιρηλία Φωτιάδου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ξέρξης, θέλοντας να πάρει εκδίκηση από τους Έλληνες για την ήττα του πατέρα του, Δαρείου, στη μάχη του Μαραθώνα, εκστρατεύει ξανά εναντίον της Ελλάδας, διασχίζοντας τον Ελλήσποντο με ένα τέχνασμα εφευρετικό μεν, που προκάλεσε όμως την ύβρι απέναντι στον θεό Ποσειδώνα. Η ναυμαχία της Σαλαμίνας είναι άλλη μια ηρωική σελίδα στην ιστορία των Περσικών πολέμων κι έτσι ο Ξέρξης επιστρέφει ηττημένος στην πατρίδα του, όπου στο μεταξύ η μητέρα του, Άτοσσα και οι άλλες γυναίκες και γέροντες, χάρη στο όραμα του Δαρείου, προετοιμάζονται για τη μεγάλη απώλεια των ανθρώπων τους.

Το κείμενο απευθύνεται σε παιδιά από 10 χρονών και πάνω και περιέχει συναρπαστικές μάχες, τρυφερά στιγμιότυπα ειρήνης, μια συγκλονιστική σκηνή με τα προβλεπόμενα από τον βασιλιά Δαρείο γεγονότα και ένα συγκινητικό τέλος. Το λεξιλόγιο δεν είναι απλό, κάτι που θα προκαλέσει το παιδί να ενδιαφερθεί περισσότερο για τη γλώσσα, ρωτώντας και ψάχνοντας περαιτέρω. Ο παιάνας «Ίτε παίδες Ελλήνων», τα προφητικά λόγια του Δαρείου και η μεταφορά των ειδήσεων από τον αγγελιαφόρο αποδίδονται με ενάργεια και φροντισμένο λεξιλόγιο. Επίσης, η ναυμαχία στη Σαλαμίνα, το φάντασμα του Δαρείου και η ζωή στην Αθήνα αποδίδονται εξίσου συναρπαστικά, χάρη στην εικονογράφηση της κυρίας Μαιρήλιας Φωτιάδου, που δίνει έμφαση στις εκφράσεις των προσώπων και καταφέρνει με απαλά χρώματα να δώσει δύναμη και παραστατικότητα στην αφήγηση. Το βιβλίο είναι μια σωστή πρώτη προσέγγιση των παιδιών στο αρχαίο δράμα και η σειρά ξεκινάει με την κατάλληλη επιλογή: τους αντιπολεμικούς Πέρσες.

Βιβλίο Στα ίχνη του Ομήρου
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κώστας Στοφόρος έχει βελτιωθεί αισθητά ως προς τον τρόπο που χειρίζεται το υλικό του και ως προς τις αφηγηματικές τεχνικές που ακολουθεί. Η ιστορία διαδραματίζεται στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 ενώ ταυτόχρονα στο σήμερα τα παιδιά της αγαπημένης μας παρέας διασκεδάζουν και κάνουν τα μπάνια τους στη Χίο. Η φαντασία του συγγραφέα μπλέκει τα αίτια θανάτου του Μάικλ Βέντρις με ένα μυστικό σημαντικής αρχαιολογικής αξίας, το οποίο καλείται να επιλυθεί στην εποχή μας από τον παλιό εχθρό των παιδιών, τον Κουρτ Βίντερ! Σε αυτό το βιβλίο πρωταγωνιστούν κάποια από τα φιλαράκια που γνωρίσαμε στα προηγούμενα βιβλία και κάποιοι που έρχονται από ακριβώς το προηγούμενο της σειράς, την «Πέμπτη πόλη των Δωριέων» (ανάμεσά τους και ο αξιαγάπητος αστυνόμος Παπαγεωργίου, με την τρυφερή του σύζυγο!). Φιλίες εδραιώνονται, έρωτες αναπτύσσονται, η Αντιγόνη δεν μπορεί να ξεχάσει την απώλεια που βίωσαν πριν έρθουν στο νησί, νέοι ενδιαφέροντες χαρακτήρες δημιουργούν κωμικοτραγικές σκηνές.

Αγιά Μαρκέλλα, Εμπορειό, Βολισσός, Άγιο Γάλας, Κάμπος και άλλα χωριά και πόλεις του νησιού χτίζουν ένα υπέροχο και ρεαλιστικό σκηνικό, μέσα στο οποίο δρουν, παίζουν, κινδυνεύουν τα μέλη της παρέας που με ταξιδεύει κάθε φορά και σε άλλο σημείο της Ελλάδας. Ο συγγραφέας παραθέτει πάμπολλες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και διάφορα ιστορικά και λογοτεχνικά στοιχεία, που τα μπλέκει μεταξύ τους αρμονικά, χωρίς πλατειασμούς, δημιουργώντας κίνητρα στους μικρούς αναγνώστες να ψάξουν περαιτέρω. Φώτης Αγγουλές, Μάικλ Βέντρις, Όμηρος, Γιάννης Ρίτσος, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Βύρων, Αδαμάντιος Κοραής, Μαίρη και Πέρσι Σέλεϊ, όλοι εδώ για να δημιουργήσουν ένα μυθιστόρημα ανυπολόγιστης εγκυκλοπαιδικής αξίας και υψηλής συναισθηματικής έντασης. Χιλιάδες ερωτηματικά, κλιμακούμενη αγωνία, ξενάγηση στα χωριά και τις παραλίες της Χίου, με πολλά ιστορικά στοιχεία που δύσκολα θα βρουν οι μικροί αναγνώστες στα σχολικά βιβλία.

Μια υπέροχη, καλογραμμένη, ανατρεπτική περιπέτεια για παιδιά και εφήβους που με συντρόφεψε ευχάριστα και με έκανε να χάσω αρκετές στάσεις λεωφορείου μέχρι να το τελειώσω. Ο συγγραφέας ξέρει να γράφει και να εξισορροπεί τα εγκυκλοπαιδικά στοιχεία με το σασπένς. Θα τονίσω για πολλοστή φορά ότι το ανυπέρβλητο ταλέντο του είναι ένα κράμα της εγκυκλοπαιδικότητας της Αντιγόνης Μεταξά, της φροντίδας της Πηνελόπης Δέλτα και της αγωνίας στα βιβλία της Enid Blyton.

Το τεκμηριωμένο, ανατρεπτικό μυθιστόρημα «Στα ίχνη του Ομήρου» αποκαλύπτει ένα μυστικό που κρατήθηκε αιώνες φυλαγμένο σε μια σπηλιά και αφορά τη μεγαλύτερη ανακάλυψη της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας. Πότε περιγράφοντας σκηνικά από το παρελθόν που ενώνονται μεταξύ τους με εφευρετική αληθοφάνεια και πότε καταγράφοντας ρεαλιστικά, σαν κινηματογραφικές σεκάνς, τις περιπέτειες που ζουν οι μικροί μας ήρωες, το βιβλίο αποτελεί μία από τις καλύτερες περιπέτειες που έχω διαβάσει ως τώρα και είναι ένα αρμονικό σύνολο πληροφοριών, διασκέδασης και αγωνίας.

Βιβλίο Μια Οδύσσεια: ένας πατέρας, ένας γιος, ένα έπος
Τίτλος πρωτοτύπου An Odyssey: a father, a son and an epic
Συγγραφέας Daniel Mendelsohn
Μεταφραστής Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στη μαγεία του ομηρικού έπους και ταυτόχρονα μια ανατρεπτική ενδοσκόπηση στις σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου. Ο Daniel Mendelsohn γράφει τόσο παραστατικά και με τέτοια αφηγηματική δεινότητα που δεν μπορούσα να σταματήσω το διάβασμα. Οι παρατηρήσεις του για τη γλωσσολογία, οι μεταφράσεις της «Οδύσσειας», η κριτική της θεώρηση, οι ενδιαφέρουσες απόψεις και σκέψεις των φοιτητών του γύρω από τα διαχρονικά και τα τεχνικά σημεία της «Οδύσσειας», οι αναμνήσεις από την οικογένειά του (μια στενά δεμένη παραδοσιακή εβραϊκή οικογένεια), οι ιστορίες από τους προπάτορές του, το μέλλον με τον πατέρα του που πολύ σύντομα θα ζήσει ένα σοβαρό εγκεφαλικό αναμιγνύονται αρμονικά και σωστά σ’ ένα κείμενο-ποταμός, σαφώς οριοθετημένο όμως και απόλυτα ακριβοδίκαιο. Ποιος είναι ο άντρας πίσω από τον πατέρα; Ποιες οι φιλοδοξίες του, τα σχέδια, τα όνειρά του και κατά πόσο είναι περήφανος για τις επιλογές του γιου του; Πώς κατάφεραν να συνυπάρξουν ένας φιλομαθής, παλαιάς κοπής θετικός επιστήμονας και ένας παθιασμένος κλασικός φιλόλογος; Τι κρύβει ο ένας από τον άλλον και πόσο αυτό θα επηρεάσει το μέλλον τους; Πόσο θα βοηθήσουν οι μαρτυρίες φίλων και συγγενών να γνωρίσει ο συγγραφέας καλύτερα τον πατέρα του;

Ακολουθώντας τη δομή των επών της κλασικής ελληνικής και ρωμαϊκής γραμματείας, ο συγγραφέας ξεκινάει μ’ ένα Προοίμιο, στο οποίο παρατίθενται συνοπτικά η ιστορία του παρόντος βιβλίου και μια ενδιαφέρουσα και συναρπαστική περιληπτική ανάλυση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, συγκριτικά με την Αινειάδα. Ένα μεγάλο ταξίδι με αέναους κύκλους είναι η Οδύσσεια, όπως ακριβώς η ζωή, όπως ακριβώς η σχέση και η ιστορία του συγγραφέα με τον πατέρα του. Μάλιστα, αυτό το δίπολο μου θύμισε αρκετά δικά μου βιώματα, μιας και είμαι της κλασικής, φιλολογικής κατεύθυνσης και όχι των μαθηματικών. Η αφήγηση είναι χειμαρρώδης, με πολλά πρωθύστερα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, που όλα όμως σχηματίζουν μια «κυκλική σύνθεση» (όπως ακριβώς και πάλι στην Οδύσσεια), γεμάτη εικόνες, χιούμορ, αμεσότητα και ειλικρίνεια. Οικογενειακές στιγμές εναλλάσσονται με ετυμολογικά παραδείγματα της αγγλικής γλώσσας (κατάλαβα σε τι διαφέρουν journey, voyage και travel που κατά βάση σημαίνουν το ίδιο, δηλαδή ταξίδι και πώς συναντώνται όλα αυτά στην υπέροχη λέξη «οδύσσεια») και παραλληλισμούς του περίφημου ομηρικού έπους με την οικογενειακή ζωή όχι μόνο του Daniel Mendelsohn αλλά και των γεννητόρων του, παππού και πατέρα.

Μα τι όμορφο και γοητευτικό να παραδέχεται κάποιος μη ελληνόφωνος τη σημασία, την αξία, τη λειτουργικότητα και την ομορφιά της ελληνικής γλώσσας! «Εκείνο όμως που έβρισκα πιο συναρπαστικό απ’ όλα, ήταν ο εκπληκτικός τρόπος μεταβολής των ρηματικών χρόνων, όπου η χρονική μετατόπιση υποδηλώνεται από προθέματα και προσφύματα που ενσωματώνονται σαν κρύσταλλοι κι από καταλήξεις που εκβάλλουν στις λέξεις σαν το μέλι που στάζει από το κουτάλι στο πιάτο» (σελ. 197). Με την ίδια αγάπη περιτύλιξα κάθε λέξη του συγγραφέα ως προς τη φιλολογική μελέτη και ανάλυση ως επιστήμη και μάλιστα χαμογέλασα όταν, έχοντας συμπλεύσει με την άποψη πως η γεωμετρία δε χρησιμεύει πουθενά στην καθημερινή μου ζωή, συνάντησα την ερώτηση: «Τι μπορεί να διδάξει στους μαθητές σήμερα η μελέτη των αρχαίων κλασικών;» και βρήκα την ωραία, διαφωτιστική απάντηση: «Χάριν της ανθρώπινης φύσης», εξ ου και φιλολογία σημαίνει «αγάπη για τη γλώσσα» (σελ. 73).

Εντάξει, κύριε Τζέι Μέντελσον, «Μόνο οι θετικές επιστήμες είναι επιστήμες»! Κι όμως αυτός ο ηλικιωμένος άνθρωπος έχει σφαιρική μορφή, ενδιαφέρουσα κοσμοθεωρία, στενούς ή κομμένους δεσμούς με ένα αδέλφι του κάθε φορά και δυναμιτίζει το σεμινάριο, όχι τόσο από ζήλια ή έπαρση όσο από ισχυρογνωμοσύνη! Η εμμονή του να αποκαθηλώνει τον Οδυσσέα από ήρωα γιατί κλαίει, γιατί έχασε τους συντρόφους του, γιατί τον βοηθάνε οι θεοί, γιατί απολαμβάνει τη συντροφιά της Καλυψούς είναι προβληματισμοί που πάνε εντελώς αλλού την πορεία του μαθήματος, πάντα όμως σε ενδιαφέρουσες φιλολογικές, κοινωνιολογικές κι ανθρωπολογικές παρατηρήσεις καταλήγουν, μετά από κοπιώδεις προσπάθειες του γιου του.

Οι ραψωδίες αναλύονται συναρπαστικά και καθόλου βαρετά μία προς μία μέσα από ενδιαφέρουσες αντεγκλήσεις ενώ ταυτόχρονα ταξιδεύουμε στις οικογενειακές και προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα και του πατέρα του, κάνοντας έτσι το βιβλίο αυτό ένα διαφορετικό μέσον κατανόησης του ομηρικού έπους αλλά και των σχέσεων μεταξύ πατέρα και γιου (κυρίως). Μάλιστα, ο συγγραφέας, καταλαβαίνοντας πως η δομή αυτή σύντομα θα κουράσει, τοποθετεί αποσπάσματα και περιπέτειες της κρουαζιέρας ανάμεσα στη διδασκαλία αυτών των ραψωδιών, προχωρώντας αρκετά μπροστά, κι έτσι κερδίζει την προσοχή του αναγνώστη κι αποφεύγει την επανάληψη.

Τέλη Ιανουαρίου με αρχές Μαΐου 2011 κράτησε το σεμινάριο κι αμέσως μετά ο συγγραφέας ανακάλυψε μια δεκαήμερη θεματική κρουαζιέρα στη Μεσόγειο, βασισμένη στο ταξίδι του μυθικού βασιλιά της Ιθάκης: Τροία, Μάλτα, Σικελία, Καμπανία, Πύλος, Ιθάκη (προσπερνώ το γεγονός πως τελικά δεν πήγαν εκεί γιατί η Διώρυγα της Κορίνθου ήταν κλειστή λόγω απεργίας και δεν υπήρχε χρόνος για τόσο μεγάλο διάπλου, όπως αυτός της Πελοποννήσου).

Αυτά τα σημεία, που σαφώς καταλαμβάνουν λιγότερο χώρο στο κείμενο, δεν είναι τουριστικοί οδηγοί με βαρετές λεπτομέρειες αλλά αφορμές για περαιτέρω ενδυνάμωση της σχέσης και αφετηρίες για ενδιαφέρουσες συζητήσεις με τους συνεπιβάτες, που κανείς τους δεν είναι επιστήμονας, αντίθετα, είναι όλοι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι. Στην κρουαζιέρα αυτή δε συναντάμε τους χαζοτουρίστες των σουβενίρ αλλά ανθρώπους πάσης φύσεως και ηλικίας, που κάποιοι έχουν εξαιρετικούς λόγους να κάνουν αυτό το ταξίδι: «Θέλαμε να κάνουμε κάτι που να έχει νόημα, μου είπε ένα βράδυ, και τι άλλο μπορεί να έχει περισσότερο νόημα από τον Όμηρο;» (σελ. 292), είπε μια μητέρα ενώ ένας ηλικιωμένος πιστεύει πως η Οδύσσεια του έσωσε τη ζωή, γιατί όταν πάλευε με τη μόλυνση από ένα τραύμα τον καιρό του πολέμου, ο καθηγητής του του διάβαζε λατινικά και Όμηρο: «Και νομίζω πως αυτός ο ήχος που άκουγα, ο ήχος μιας ανθρώπινης φωνής να απαγγέλλει ποίηση, με βοήθησε να γίνω καλά» (σελ. 296)! Τι τρυφερή παρατήρηση!

Είναι από τις ελάχιστες φορές που θα κάνω μνεία στη μετάφραση, γιατί η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου επιδόθηκε στην απόδοση των αρχαίων κειμένων στα νέα ελληνικά όχι χρησιμοποιώντας κάποια από τις υπάρχουσες σημαντικές αλλά κάνοντας αυτήν τη σκληρή κι επίπονη δουλειά η ίδια, μόνο και μόνο για να συμπλεύσει με το σκεπτικό του συγγραφέα που «φρόντισε ώστε οι αποδόσεις του να υπηρετούν και τους σκοπούς του μαθήματός του, να φωτίζουν δηλαδή κατεξοχήν τα σημεία εκείνα τα οποία επεδίωκε να τονίσει στους φοιτητές του» (σελ. 13).

Τέλος, ακριβώς επειδή γίνεται χρήση μακροσκελών προτάσεων παρένθετων στην κυρία αφήγηση, το «λοιπόν» ως δηλωτικό της επιστροφής στο αφηγηματικό παρόν επαναλαμβάνεται αρκετά συχνά ενώ με δυσκόλεψε που παραλείπονταν οι παύλες στην αρχή των διαλόγων, κάνοντάς τους κομμάτι μιας συνεχούς αφήγησης ενώ χρειάζονται τη δική τους, ξεκάθαρη θέση για να κατανοήσει ο αναγνώστης πώς και ποιος μιλάει.

Το «Μια Οδύσσεια» είναι ένα υπέροχο και τρυφερό κείμενο για τις σχέσεις πατέρα και γιου μέσα από ενδιαφέρουσες συζητήσεις, παρατηρήσεις, ανακαλύψεις και αποκαλύψεις που ξεπηδούν μέσα από το πλούσιο, ποικίλο και εύληπτο κείμενο. Ταυτόχρονα, αναλύονται οι ραψωδίες του ομηρικού έπους με τέτοιο τρόπο που τελειώνοντας θέλησα να βουτήξω κι εγώ στις παρατηρήσεις της κλασικής φιλολογίας που έχουν γίνει από τον 3ο αι μ. Χ. μέχρι σήμερα και να ξαναδιαβάσω το αυθεντικό κείμενο, στο οποίο όσες αναγνώσεις κι αν χαρίσεις πάντα θα σε κερδίζει από την αρχή. Ένα διαφορετικό ταξίδι που οφείλουν όλοι να απολαύσουν!