Βιβλίο Από τον Βασιλιά Θάνατο στον Βασιλιά Ήλιο 
Συγγραφέας The Trivialist
Κατηγορία Non fiction / Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα δυνατό, συναρπαστικό βιβλίο με χιλιάδες πληροφορίες για την ήπειρό μας γραμμένο απλά και ταυτόχρονα τεκμηριωμένα. Έμποροι και καλόγεροι, θαλασσοπόροι και τραπεζίτες, επιστήμονες και καλλιτέχνες μας καλωσορίζουν στην καθημερινότητά τους, μας δείχνουν τα μελανά και τα ένδοξα σημεία της ζωής τους και μας ανοίγουν πόρτες, παράθυρα και κλειδαριές που οδηγούν σε κρυμμένα μυστικά που κανένα σχολικό βιβλίο δεν περιέχει. Την Ευρώπη δεν την ξέρουμε κι αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, ήρθε η ώρα όμως να τη μάθουμε και να την εξερευνήσουμε, αφού μας επηρεάζει και μας δίνει πολλά καλά και πολλά δεινά. Όχι, δεν πρόκειται για έναν στείρο θησαυρό γνώσης που καλούμαστε να αποστηθίσουμε όπως κάναμε στο σχολείο αλλά για έναν πραγματικό φίλο, για ένα πρωτότυπο εγχείρημα που με «παιχνιδιάρικη αφηγηματικότητα» μας ταξιδεύει σε εποχές και σε τόπους που δε γνωρίζουμε σχεδόν καθόλου. Η ιστορία ξεδιπλώνεται σαν ένα «συναρπαστικό και πιπεράτο αφήγημα, γεμάτο χιούμορ» και το βρήκα απολαυστικό ως την τελευταία σελίδα. Πώς κατάφερε λοιπόν να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί αυτό το πολύπλοκο πολιτισμικό, ιστορικό και κοινωνικό σύνολο που αποκαλούμε «Ευρώπη»;

Το βιβλίο επικεντρώνεται στους Πρώιμους Νέους Χρόνους, δηλαδή στην περίοδο που διαδέχεται τον Μεσαίωνα και προηγείται της εποχής των μεγάλων επαναστάσεων του 18^ου και του 19^ου αιώνα. Μετά τον Μαύρο Θάνατο οι Ευρωπαίοι έστρεψαν εκ νέου το ενδιαφέρον τους στην αρχαία φιλοσοφία, στις επιστήμες και στις τέχνες, εγκαταστάθηκαν στις πόλεις, ανέπτυξαν το εμπόριο, εξερεύνησαν τον κόσμο και πάλεψαν με τις δεισιδαιμονίες, την πολιτική καταπίεση και τον συντηρητισμό, καταφέρνοντας να διαμορφώσουν μια ταυτότητα που μας επεξηγεί ο συγγραφέας στο βιβλίο. Θα συμφωνήσω βέβαια πως την ίδια στιγμή βασάνισαν εκατομμύρια ανθρώπους και οργάνωσαν το απάνθρωπο κυνήγι των μαγισσών, κατέκτησαν και εκμεταλλεύτηκαν αθώο κοσμάκη, όλα αυτά όμως παρουσιάζονται αντικειμενικά και ακριβοδίκαια στις σελίδες του βιβλίου. Αυτό που με κέρδισε, εκτός φυσικά από την αφήγηση, είναι ο τρόπος που παρατίθενται τα γεγονότα και το πώς δομήθηκε το βιβλίο, βοηθώντας με έτσι όχι μόνο να μάθω και να κατανοήσω αλλά και να δω την ουσιαστική σύνδεση μεταξύ των ιστορικών περιόδων και των απανωτών εξελίξεων! Ο συγγραφέας μαθαίνει, ψάχνει, μελετάει, ερευνά, κατανοεί και στη συνέχεια μεταδίδει με ελαφρότητα αλλά όχι ελαφράδα, μιλάει απλά, λογικά, κατανοητά, συμπυκνωμένα και ελαφραίνει το κλίμα όποτε χρειάζεται! Ο Trivialist αυτοχαρακτηρίζεται «ένας ιστορικός κουτσομπόλης που ξετρυπώνει τις αθέατες πλευρές της ζωής και βγάζει στη φόρα τα πλυμένα και τα άπλυτα του ευρωπαϊκού παρελθόντος». Με αξιέπαινη γραφή μας χαρίζει χιλιάδες συναρπαστικές λεπτομέρειες που μας ταξιδεύουν από την επιδημία της πανούκλας στην Αναγέννηση, από το σχίσμα των δύο εκκλησιών στην άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β΄ κι από κει στην άνθηση της ελληνικής παροικίας στη Βενετία, από την περίοδο της Ενετοκρατίας με το αυστηρό μονοπώλιο της Γαληνοτάτης και από το πάθος για τα πολύτιμα μπαχαρικά που έπρεπε να έρθουν στην Ευρώπη με κάθε κόστος που οδήγησαν τις άλλες χώρες να ψάξουν για νέους δρόμους κι έτσι άρχισε η εποχή των εξερευνήσεων στην εκμετάλλευση της Αφρικής και στα πρωτοποριακά ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου που μπέρδεψε την Ινδία με την Ιαπωνία και την ασιατική χερσόνησο και γενικώς στο χάος που ακολούθησε με τις κατακτήσεις των αμερικανικών εδαφών, από την πανώλη στη σύφιλη, από τους καλλιτέχνες της Αναγέννησης στα επιστημονικά δεδομένα που άλλαξαν την εικόνα για τη γη και τον κόσμο και όχι μόνο.

Πολλά ερωτήματα λοιπόν απαντώνται στο συναρπαστικό βιβλίο του Trivialist που με ταξίδεψε στις απαρχές του νεότερου ευρωπαϊκού πολιτισμού, μου σύστησε αντιλήψεις, νοοτροπίες και ανακαλύψεις, μου αποκάλυψε καλά κρυμμένα μυστικά κι όλα αυτά σ’ ένα κείμενο που ρέει ασταμάτητα. Παρ’ όλο που το βιβλίο είναι χωρισμένο σε πολυσέλιδα κεφάλαια με μικρές υποενότητες, παρ’ όλο που δεν υπάρχουν άλλα βοηθητικά σημεία που να ξεκουράζουν το μάτι ή να συμπυκνώνουν / ανακεφαλαιώνουν τις πληροφορίες, παρ’ όλο που η δομή είναι αρκετά συμπαγής χωρίς σημείο ανάσας, δεν κουράστηκα ούτε στιγμή! Δεν μπορούσα κυριολεκτικά να σταματήσω την ανάγνωση, αφού το ένα θέμα με οδηγούσε στο άλλο κι αυτό σ’ ένα τρίτο κι απολάμβανα εξελίξεις, συνέπειες, δράσεις και αντιδράσεις. Όταν έφτασα στο τέλος είχα μάθει πολλά σχετικά με την πορεία του σημερινού κόσμου. Οι ιστορικές πληροφορίες είχαν κουμπώσει στα σωστά σημεία και στήθηκε μπροστά στα μάτια μου το σημαντικό ιστορικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι της Ευρώπης! Τα πρώτα βήματα λοιπόν της ευρωπαϊκής Ιστορίας ξεδιπλώθηκαν με άνεση, ξεκούραστα και καθόλου βαρετά. Αυτή είναι η μαγεία της σωστής και παραστατικής αφήγησης, αυτό είναι το συγγραφικό στυλ που παρασύρει και ξεκουράζει. Τέλος, μην ξεχάσετε να σκανάρετε τα QR Codes, γιατί οδηγούν σε βίντεο του youtube που συμπληρώνουν την ατμόσφαιρα του βιβλίου (κυρίως εκκλησιαστικοί ύμνοι αλλά κι άλλες εκπλήξεις).

Βιβλίο Ο μεγάλος σοφός
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κόζιμο των Μεδίκων (1389-1464) ήταν ο πρώτος της δυναστείας, μεγαλοτραπεζίτης και πάτρονας των Τεχνών, με υποκαταστήματα σε όλη την Ευρώπη. Την εποχή των Μεδίκων γεννήθηκε η ιταλική αναγέννηση, η Φλωρεντία έγινε το πολιτιστικό κέντρο της Ευρώπης, τη ζωή τους την κατέγραψε ο Νικολό Μακιαβέλι, πολλά θαύματα της ιταλικής αρχιτεκτονικής στη Φλωρεντία είναι έργο δικό τους! Ο Κόζιμο κυριάρχησε στην οικονομική, πολιτική αλλά και καλλιτεχνική ζωή της Φλωρεντίας, παίζοντας ταυτοχρόνως καθοριστικό ρόλο στην ιταλική και ευρωπαϊκή ιστορία του καιρού του: εξόρισε τους πολιτικούς του αντιπάλους, χρησιμοποίησε παρασκηνιακά πάπες και βασιλιάδες ως μαριονέτες και άφησε κληρονομιά μια απίστευτη περιουσία που θα επηρέαζε πολιτική, διπλωματία και τέχνη όσο λίγα πράγματα του καιρού…Πέρα από την πρωτόγνωρη οικονομικά υποστήριξή του στις καλές τέχνες, ο Κόζιμο οργάνωσε και μια από τις πρώτες και σοβαρές προσπάθειες ανεύρεσης αρχαίων παπύρων και περγαμηνών, τόσο εντός της χριστιανοσύνης όσο και στην Ανατολή, πληρώνοντας σουλτάνους και χαλίφηδες να του παραδώσουν ό,τι αρχαίο σύγγραμμα είχαν στην κατοχή τους. Αυτά τα έργα των αρχαίων συγγραφέων αποτέλεσαν τη βάση της ονομασθείσης από τον εγγονό του Λαυρεντιανής Βιβλιοθήκης, την ίδια ώρα που έβαλε στρατιά γραφιάδων να αντιγράψουν τους θησαυρούς για να γίνουν κτήμα όλων.

Μιας και ο γιος του Κόζιμο ήταν άρρωστος από ποδάγρα, διάδοχος ανακηρύχτηκε ο Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής που συνέχισε επάξια το έργο του Κόζιμο. Η αρχή όμως του τέλους των Μεδίκων πλησιάζει και ακούει στο όνομα Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα (1452-1498). Πολιτικός και θρησκευτικός ηγέτης, μοναχός με τεράστια επιρροή στα πλήθη της Φλωρεντίας, πρωτοστάτησε στο κάψιμο των βιβλίων και μισούσε τα δείγματα της τέχνης που προστάτευαν οι Μέδικοι.

Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο κινείται και η ζωή του Θεόδωρου, μιας πολύπλευρης προσωπικότητας που η συγγραφέας μας συστήνει και με τα αρνητικά του και με τα θετικά του γνωρίσματα. Η αφήγηση είναι στρωτή, με διαρκείς εκπλήξεις, καθόλου βαρυφορτωμένη με τα ανωτέρω ιστορικά γεγονότα. Η πρωτοτυπία είναι που κατά την πορεία του κειμένου, στο οποίο κυρίως μιλάει ο Θεόδωρος σε πρώτο πρόσωπο, σε κάποια κεφάλαια αφηγούνται άλλοι χαρακτήρες του μυθιστορήματος: ο Κόζιμο, ο Λαυρέντιος, ο Σαβοναρόλα κλπ. Η συγγραφέας προνόησε και στο εκάστοτε κεφάλαιο διευκρινίζει ποιος μιλάει. Αυτή είναι μια διαφορετική προσέγγιση γιατί γνωρίζουμε εκ των ένδον κι άλλους χαρακτήρες κι όχι μόνο τον πρωταγωνιστή. Ειδικά τα τρία πρώτα κεφάλαια είναι ό,τι πιο ανατρεπτικό έχω διαβάσει!

Από την περίληψη φαίνεται ότι η ιστορία θα εκτυλιχτεί γύρω από τα χειρόγραφα και το πολύτιμο περιεχόμενό τους, όμως τελικά δε μας απασχολούν πολύ. Αντίθετα, με ευρηματικό τρόπο και χωρίς να καταφεύγουμε σε άλλη μια χιλιοειπωμένη αστυνομική ιστορία, τα χειρόγραφα βρίσκουν τη θέση τους στην ιστορία και αποτελούν την αφορμή για να το σκάσει ο Θεόδωρος από τον δρόμο του για το Άγιον Όρος και να καταφύγει στη Φλωρεντία. Το κείμενο είναι ζωντανό, παραστατικό, αληθοφανέστατο και ιστορικά απόλυτα τεκμηριωμένο. Αγάπησα τον μοναχό Θεόδωρο, έναν άντρα που κρύφτηκε από τον πραγματικό κόσμο και από τον έρωτα, με τα οποία ήρθε αντιμέτωπος ξαφνικά: αναγκάστηκε να βγει στο φως, να πρωτοστατήσει σε ιστορικά γεγονότα, έγινε ευνοούμενος σημαντικών προσωπικοτήτων, αγάπησε, αδικήθηκε, βασανίστηκε, έκλαψε…Η ιστορία του με την πλούσια πόρνη Μπιάνκα ήταν πολύ καλά δοσμένη ενώ η απόπειρα δολοφονίας του Λαυρέντιου από τους Πέτσι ήταν ανατριχιαστική!

«Ο μεγάλος σοφός» είναι ένα υπέροχο ιστορικό μυθιστόρημα, που πρεσβεύει τις αρετές του ουμανισμού, φωτίζει τις αλλαγές και τις εξελίξεις στην Ιταλία της Αναγέννησης και βρίθει πολυσχιδών χαρακτήρων που θα αγαπήσετε. Κατά τη γνώμη μου ένα σύντομο ιστορικό παράρτημα ή κάποιες σημειώσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα σημαντικό συμπλήρωμα για τον αναγνώστη που δε γνωρίζει τόσο καλά ή και καθόλου ούτε τους Μέδικους ούτε την άνθιση της τυπογραφίας τότε. Άλλο ένα εξαίρετο δείγμα γραφής της κυρίας Ζαγοριανάκου που καταπιάνεται με αγάπη και επίμονη έρευνα με κάθε νέο της μυθιστόρημα.

Βιβλίο Μυστικά και πάθη
Τίτλος πρωτοτύπου Holy fools
Συγγραφέας Joanne Harris
Μεταφραστής Καίτη Οικονόμου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

1610, Νουάρ Μουστιέ, Γαλλία. Μοναστήρι της Παναγίας της Θαλασσινής. Σε αυτό το μέρος κατέφυγε η Ζουλιέτ και έγινε καλόγρια με την κόρη της, Φλερ. Οι καλόγριες υποδέχτηκαν με αγάπη τη χήρα με το ανήλικο παιδί και η Ζουλιέτ εντάχτηκε σχετικά ομαλά στην καθημερινότητά τους. Στην πραγματικότητα, η Ζουλιέν είναι ακροβάτις, εγκατελειμμένη από γονείς και οικογένεια, μέλος περιπλανώμενου θιάσου νάνων, ακροβατών και αυτοσχέδιων παραστάσεων. Βαθιά ερωτευμένη με τον απατεώνα, αριβίστα και οπορτουνιστή ΛεΜερλ (=κότσυφας) ζει διάφορες καταστάσεις με το θίασο, όταν όμως ο θίασος διαλύεται λόγω της παταγώδους αποτυχίας μιας παράστασης που σχεδίασε ο Λεμερλ και του αμαύρωσε για πάντα τη φήμη ο επίσκοπος Εβρέ, εξορίζοντάς τον από τα σαλόνια του Παρισιού, η Ζουλιέτ εξαφανίζεται.

Χρόνια αργότερα, στο μοναστήρι, η νυν αδελφή Ογκίστ αποχαιρετά με θλίψη, μαζί με τις άλλες καλόγριες, την υπερήλικη ηγουμένη τους που αναπαύθηκε εν ειρήνη και αναρωτιούνται ποια θα έρθει να την αντικαταστήσει. Η αδελφή Ογκίστ διαπιστώνει με τρόμο ότι φτάνει στο μοναστήρι τους μια ανήλικη καλόγρια με τον προσωπικό της εξομολογητή: τον ΛεΜερλ!Κι εδώ αρχίζει το βιβλίο! Με πολύ ωραία εναλλαγή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης (όπου το σύμβολο της κούπας (καρδιάς) από την τράπουλα δείχνει τη Ζουλιέτ και το σύμβολο του μπαστουνιού τον ΛεΜερλ) εξελίσσεται το σατανικό σχέδιο που κατέστρωσε ο ΛεΜερλ για να εκδικηθεί για την ταπείνωση που υπέστη. Αλλαγές και ανακατατάξεις στο μοναστήρι, ο άντρας αναστατώνει τις νύχτες των γυναικών, το ήρεμο μοναστήρι καταντάει κάτι σαν τηλε-παιχνίδι Big Brother, όπου συνασπίζονται συμμαχίες, έριδες, μίση, προστριβές και τίποτε δεν είναι πια το ίδιο.

Και η Ζουλιέτ; Ω, η Ζουλιέτ. Ο ΛεΜερλ δεν την έχει ξεχάσει και θέλει τη βοήθειά της για το σχέδιό του. Αναγκάζεται να απαγάγει το παιδί της για να την έχει του χεριού της, ξαναθυμούνται το ερωτικό τους παρελθόν, όμως η Ζουλιέτ δεν είναι πια η ίδια, έχει μάθει από τα παθήματά της και αγωνίζεται να καταλάβει το σατανικό του σχέδιο και να τον εξολοθρεύσει. Πώς θα το κάνει αυτό όμως εφόσον μία μία οι καλόγριες στρέφονται εναντίον της; Ανατροπές λοιπόν, δεισιδαιμονίες, ένα φάντασμα κυκλοφορεί ανενόχλητο στο μοναστήρι, ο λαοπλάνος ΛεΜερλ κάνει δικές του όλες τις καλόγριες και το σχέδιο στήνεται στην εντέλεια. Και φτάνουμε στην ημέρα της Κρίσης. όπου τα πράγματα δεν εξελίσσονται καλά και οι εξελίξεις επηρεάζουν για πάντα την ψυχολογία και τα συναισθήματα των ηρώων.

Καλογραμμένο, καλοστημένο, έξυπνο, αγωνιώδες, με καταπληκτική απόδοση του κλίματος, της εποχής, των απόψεων, της νοοτροπίας, της θρησκευτικότητας, της καθημερινότητας των κατοίκων του τόπου. Καλοδουλεμένο ως προς το «δράση-αντίδραση», αληθοφανέστατο ως εκδίκηση, πολύ καλά επεξεργασμένο σχέδιο (δεν πάει ο νους του αναγνώστη για το τι σκοπεύει να κάνει ο ΛεΜερλ) κι ενώ ανατρέπονται τα σχέδια και δεν πάνε κατ’ ευχήν, στον επίλογο διαπιστώνουμε για άλλη μια φορά ότι η συγγραφέας χειρίζεται πολύ καλά τα συναισθήματα των ηρώων της, δίνοντάς τους υπόσταση και λόγο, δεν έχουμε να κάνουμε δηλαδή με κάτι μονοδιάστατο.

Θα μείνω στον τίτλο πρωτοτύπου «Holy fools» που κακώς μεταφράστηκε ως «Μυστικά και πάθη», παραπέμποντας σε άρλεκιν και ίσως έτσι να μην προσείλκυσε κόσμο. Ιεροί τρελοί λοιπόν ή αγαθοί του Θεού θεωρούνταν τότε οι νάνοι ή οι αγαθιάρηδες που μάζευαν οι περιπλανώμενοι θίασοι για γούρι, όπως ισχυρίζονταν. Σε μια δεύτερη ανάγνωση Holy fools μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τις καλόγριες του μοναστηριού, που παρασύρθηκαν από την ευπιστία τους και την έλλειψη πνευματικής καλλιέργειας από έναν λαοπλάνο απατεώνα, που τις κορόιδεψε συστηματικά και τις έκανε υποχείριά του για να ευοδωθούν τα προσωπικά του σχέδια. Σας το συστήνω ανεπιφύλακτα!

Βιβλίο Το μυστικό
Τίτλος πρωτοτύπου Secretum
Συγγραφείς Rita Monaldi, Francesco Sorti
Μεταφραστής Βασίλης Καραγιώργος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Μελάνι (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δεκαεπτά χρόνια μετά το πρώτο βιβλίο, ο νάνος (τότε παραγιός του ξενοδοχείου, τώρα έξτρα βοηθός σε πλούσιο αγροτόσπιτο της οικογένειας Σπάντα), σύζυγος πλέον της πόρνης Κλορίνιτια, που έχει εξελιχθεί σε σοφή μαμή και της ζητούν τη βοήθεια όλες οι γυναίκες Ρώμης και περιχώρων, ο νάνος λοιπόν θα προσληφθεί για να βοηθήσει στις πλούσιες, πενθήμερες ετοιμασίες του γάμου του γιου Σπάντα και με έκπληξη θα διαπιστώσει ότι ο Άτο Μελάνι είναι ανάμεσα στους καλεσμένους! Ποιος λοιπόν ο σκοπός της παρουσίας του στη γιορτή; Ποια τα βαθύτερα σχέδιά του; Θα τον εμπιστευθεί τελικά ο νάνος; Άλλαξε συμπεριφορά ο Άτο ή εξακολουθεί να εκμεταλλεύεται και να δωροδοκεί;

Από τη μια πεθαίνει ο Κάρολος Β΄, βασιλιάς της Ισπανίας, και δυστυχώς χωρίς απογόνους, και από την άλλη ο νέος Πάπας Ιννοκέντιος ΙΒ΄ γιορτάζει άλλο ένα ιωβηλαίο της παπικής εκκλησίας (φήμες κυκλοφορούν ότι είναι ετοιμοθάνατος). Ο Βασιλιάς της Ισπανίας ζητά λύση διαδοχής από τον Πάπα κι έτσι ο Άτο Μελάνι με ένα σωρό συνωμοσίες και συνεργούς πλαστογραφεί την υπογραφή του Πάπα και προτείνει ως διάδοχο τον εγγονό του Λουδοβίκου ΙΔ΄, Φίλιππο του Ανζού, με αποτέλεσμα ο Λουδοβίκος να βάζει χέρι στις ισπανικές κτήσεις. Αυτή η κίνηση πυροδοτεί έναν σκληρό κι αιματηρό πόλεμο σε όλη την Ευρώπη, με τις αποικίες και τις κτήσεις όλων, τα σύνορα και τα δεδομένα να αμφισβητούνται απ΄ όλους. Ανάμεσα στους συνεργούς είναι και η Μαρία Μαντσίνι, ερωμένη του Λουδοβίκου ΙΔ΄, την οποία η Βασιλομήτωρ εξεδίωξε από την αυλή και ο Λουδοβίκος, που δεν πρόκειται να ερωτευτεί ποτέ ξανά καμία γυναίκα, να ξεσπά σε όλες τις θηλυκές υπάρξεις του κράτους του και του κρεβατιού του.

Όλα αυτά, που δίνονται με το σταγονόμετρο, ο Μελάνι φωτίζεται πότε έντονα και πότε ελάχιστα, διανθισμένα από ένα σωρό λεπτομέρειες φαγητών, ντυσιμάτων, τρόπων διασκέδασης, τρόπων ξεγέννησης, νοοτροπιών για τη μαιευτική και για το πώς να έρχονται στον κόσμο υγιή παιδιά (να φανταστείτε ότι, αν γεννηθεί μαύρο παιδί από λευκή, άρα τρέχα γύρευε πώς πέρναγε την ώρα της τα βράδια η ύπανδρος σύζυξ, έλεγαν οι μαίες, α, δεν είναι τίποτα, είδε έναν μαύρο δούλο στον δρόμο και εντυπώθηκε η εικόνα του στο μυαλό της!!!!). Αναλυτικές περιγραφές, αναλυτικές σκευωρίες, αναλυτικοί χαρακτήρες, κάτι σαν φάντασμα που δεν κατάλαβα πώς το εξηγεί ο συγγραφέας, ελάχιστες ανατροπές, άρχισα να πηδάω σελίδες στο τέλος. Να φανταστείτε ούτε καν ασχολήθηκα με τις ιστορικές επεξηγήσεις και τεκμηριώσεις! Επίσης, αυτήν τη φορά ο Λαυρέντιος, που είχε στείλει το πρώτο αντίγραφο του «Τυπωθήτω» στα χέρια του Γραμματέα της Επιτροπής για την Ανακήρυξη των Αγίων ώστε να σκεφτεί καλύτερα πριν αγιοποιήσει τον Ιννοκέντιο ΙΑ΄, τώρα βρίσκεται εξόριστος σε απόμερο μέρος της Ιταλίας, διαμαρτύρεται στο ίδιο άτομο και του στέλνει κι άλλο χειρόγραφο των συγγραφέων που είχε γνωρίσει! Πώς και γιατί επίσης δεν πολυκατάλαβα.

Τέλος πάντων, πολύ δύσκολο, πολύ μπερδεμένο, πολύ αναλυτικό, το αφήνω στη δική σας κρίση. Την κατάσταση την κάνει χειρότερη η μετάφραση, που εδώ είναι πάρα πολύ αδύνατη (για να μην τη χαρακτηρίσω αλλιώς), με ένα σωρό λέξεις και συντάξεις που δεν ευσταθούν στην ελληνική γλώσσα (αποκορύφωμα: η απόδοση της βασίλισσας της Λήμνου Υψιπύλης ως Ισιφίλη-σελ. 190). Η έκδοση συνοδεύεται από CD, που δυστυχώς η δική μου κόπια δεν είχε και δεν ξέρω να σας πω τι ακούγεται και πόσο ταιριάζει με την ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Βιβλίο Τυπωθήτω
Τίτλος πρωτοτύπου Imprimatur
Συγγραφείς Rita Monaldi, Francesco Sorti
Μεταφραστής Εύη Ευαγγελάτου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι συγγραφείς χρειάστηκαν δέκα χρόνια ερευνών για να ολοκληρώσουν το ογκώδες και πυκνογραμμένο αυτό μυθιστόρημα. Όλα τα πρόσωπα είναι ιστορικές προσωπικότητες, ορισμένες εκ των οποίων διαδραμάτισαν σημαντικούς ρόλους στην εποχή τους. Επιπλέον, έχουν όλα, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, διανυκτερεύσει στο εν λόγω πανδοχείο. Εντυπωσιακή παράθεση στοιχείων από ποικίλες πτυχές της ζωής, της τέχνης, της φιλοσοφίας και των πολιτικών ισορροπιών της εποχής. Ενώ αρχικά η υπόθεση εκτυλίσσεται στο πανδοχείο, σύντομα ο καστράτο και ο παραγιός ανακαλύπτουν την είσοδο στις μυστικές υπόγειες στοές της πόλης που οδηγούν σε όλες τις άκρες της Ρώμης. Εκεί θα βρουν δύο άσχημους τυμβωρύχους, που θα γίνουν τα μάτια και τα αφτιά τους σε αυτήν τη μυστηριώδη υπόθεση. Ο παραγιός στέκεται στο πλευρό του καστράτου, όταν αρχίζει όμως να μαθαίνει κρυφακούοντας κάποιες σκοτεινές πτυχές του χαρακτήρα του και κυρίως ότι πρόκειται για μυστικό απεσταλμένο του Λουδοβίκου, η πίστη του κλονίζεται. Τελικά υπάρχει ένας δολοφόνος στο ξενοδοχείο κι αυτός έχει ως στόχο του τον πάπα Ιννοκέντιο. Γιατί όμως; Όντως ο πάπας ήταν φιλοχρήματος και είχε κρυφές δοσοληψίες με εμπορικούς οίκους; Και γιατί;

Το πρώτο θύμα είναι ο ηλικιωμένος Γάλλος ευγενής ντε Μουρέ, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι ο υπουργός Φουκέ, που το έσκασε από τη φυλακή που τον έριξε ο Λουδοβίκος, πέφτοντας στην παγίδα που έστησε με τις συκοφαντίες του ο αντίζηλος του Φουκέ, Κολμπέρ. Γιατί ήρθε στη Ρώμη ο Φουκέ; Και γιατί ο Άτο Μελάνι τον ακολούθησε κατά πόδας; Μαζί με τον Φουκέ ήρθαν στο πανδοχείο συνοδεία του ο Ντουλτσιμπένι (που έχει μυστικές επαφές με φίλο του γιατρό, τον οποίο επισκέπτεται μέσω των στοών, κι αυτός ο Ντουλτσιμπένι ψάχνει την κόρη του, καρπό μιας σχέσης του με σκλάβα, η οποία κόρη του απήχθη από άνθρωπο των Οντεσκάλκι, οικογένειας του Πάπα) και ο Ντεβιζί, συγκρατούμενος του Φουκέ, κάτοχος ενός φοβερού μυστικού: ξέρει τον σκοπό και τη μελωδία ενός «ρόντο» που αν παίζεται επί πολλή ώρα και με συγκεκριμένο τρόπο θεραπεύει την πανούκλα! Έτσι λοιπόν ο καθένας έχει το ρόλο του σε αυτήν τη δαιδαλώδη και πολύπλευρη (για να μην πω πολύπλοκη) ιστορία. Απελευθέρωση της Βιέννης, θρησκευτικές διαμάχες μεταξύ Γαλλίας και Αγίας Έδρας, κατάκτηση της Αγγλίας από τον Γουλιέλμο της Οράγγης οπότε και ο ρωμαιοκαθολικισμός παύει να έχει ισχύ στη χώρα αυτήν, απομόνωση του Λουδοβίκου ΙΔ΄ από την Ευρώπη, η πολιτική ισορροπία της Ευρώπης στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα σε τεντωμένο σχοινί. Και ο Πάπας Ιννοκέντιος ΙΑ΄ να κινεί σκοτεινά νήματα από καθαρά προσωπική φιλοδοξία.

Παραδέχομαι ότι το βιβλίο δεν είναι εύκολο. Είναι ένα καλό αλλά πολύπλοκο ιστορικό μυθιστόρημα (σαν το «Όνομα του Ρόδου», μόνο που το Όνομα έχει πολυπεπίπεδες αναγνώσεις κι αν πηδήξεις κάποιες σελίδες ξέρεις ότι προσπέρασες κάποια παρένθετα ιστορικά, φιλοσοφικά ή οικονομικά στοιχεία), με εκτεταμένες πληροφορίες για την ιατρική, τη μαγειρική, τη φιλοσοφία, την αστρονομία, την τυπογραφία, τα πιστεύω της Εκκλησίας, τις επιπτώσεις και την έκταση της πανούκλας, όλος ο 17ος αιώνας καταγράφεται εδώ. Και σα να μη φτάναν όλα αυτά το βιβλίο εντάσσεται μέσα σε μιαν άλλη ιστορία, αυτήν του Λαυρεντίου του Άτζο, ο οποίος το 2040 (!) γράφει επιστολή στον Αλέξιο Τανάρι, γραμματέα της Επιτροπής για την Ανακήρυξη Αγίων, και του εφιστά την προσοχή να μη βιαστεί να αγιοποιήσει τον Ιννοκέντιο ΙΑ΄, γιατί συνάντησε ένα ζευγάρι (τους συγγραφείς της ιστορίας!), οι οποίοι εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς όταν του εμπιστεύτηκαν τα χειρόγραφά τους (το μυθιστόρημα που διαβάζουμε). Ο Λαυρέντιος του ζητά να διαβάσει με σκεπτικισμό την ιστορία και στο τέλος της ιστορίας του περιγράφει και την Ιστορία της Ευρώπης όπως προκύπτει μέσα από το μυθιστόρημα και ισχυροποιεί με τεκμήρια κάποιες σημαντικές εξελίξεις που αναγνωρίζονται στο μυθιστόρημα, οπότε τον αφήνει να αποφασίσει είτε να αγνοήσει το βιβλίο και να εισηγηθεί την αγιοποίηση του Πάπα Ιννοκέντιου είτε να αποφασίσει ότι όλα τα γεγονότα είναι αληθινά, το βιβλίο δεν είναι μυθιστόρημα κι επομένως ο Πάπας δεν είναι Άγιος και το βιβλίο πρέπει να κυκλοφορήσει προς ισχυροποίηση των απόψεών του, να δοθεί δηλαδή το περιβόητο Τυπωθήτω! Ουφ!

Δυστυχώς το βιβλίο δεν είναι απόλυτα αυτοτελές. Έχει κυκλοφορήσει και ο 2ος τόμος, με τίτλο Το μυστικό και οι συγγραφείς έχουν γράψει άλλους δύο, με τους οποίους δίνεται η πραγματική εικόνα των γεγονότων της σχετικά σύγχρονης Ευρώπης. Στην Ιταλία το 1ο βιβλίο απαγορεύτηκε κι οι συγγραφείς, οργισμένοι, αποφάσισαν να κυκλοφορήσουν τα υπόλοιπα εκτός Ιταλίας!). Λοιπόν αν θέλετε διαβάστε το αλλά θέλει χρόνο, υπομονή και συγκέντρωση. Καλό κουράγιο (ή μάλλον καλό ταξίδι).

Βιβλίο Το Τουρκάκι
Τίτλος πρωτοτύπου Le Turquetto
Συγγραφέας Metin Arditi
Μεταφραστής Ρίτα Καλαΐτη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας αφηγείται τη ζωή του Ηλία Τρωιάνου, γνωστού ως Τουρκέτο (=Τουρκάκι), επιφανούς Έλληνα ζωγράφου από την Κωνσταντινούπολη, γιου δουλέμπορου, που το έσκασε στη Βενετία και επιδόθηκε με ζήλο στη ζωγραφική θρησκευτικών σκηνών. Και δε ζωγράφιζε απλώς, δημιουργούσε αριστουργήματα! Και όλα αυτά με αφορμή το γεγονός ότι ο πίνακας «Ο άνδρας με το γάντι» του Τιτσιάνο, παρ’ όλο που υπογράφεται από τον καλλιτέχνη, πρόσφατη χημική ανάλυση απέδειξε ότι άλλος υπέγραψε κι επομένως άλλος είναι ο καλλιτέχνης! Μήπως ο Τρωιάνος; Αυτό το περιστατικό ενέπνευσε τον συγγραφέα να γράψει αυτό το διαμαντάκι!

Το κείμενο είναι πολύ καλογραμμένο, διεξοδικά μελετημένο και διακατέχεται από μια κορύφωση που αφήνει τον αναγνώστη να διαβάζει με μανία τη συνέχεια. Η ιστορία ξεκινάει από την Κωνσταντινούπολη του 1531, όπου ο Ελί προσπαθεί να καταλάβει την κοινωνία στην οποία ζει και μεγαλώνει με έναν άρρωστο και ετοιμοθάνατο πατέρα, μια μάνα πεθαμένη και τη φτώχεια μόνιμη επισκέπτρια. Ο Τρωιάνος μελετά εξονυχιστικά τις φιγούρες και τα πρόσωπα των συνομιλητών και του περίγυρού του και τα αποτυπώνει με σίγουρες κινήσεις στο χαρτί. Ο θάνατος του πατέρα του τον γεμίζει φόβο και το σκάει στη Βενετία, όπου τον συναντάμε σαράντα ολόκληρα χρόνια μετά, καταξιωμένο, πλούσιο και σχετικά ατίθασο και ανυπάκουο στις νόρμες και στα πρότυπα της εκκλησιαστικής ζωγραφικής. Αυτό τον βάζει στο μάτι της καθολικής εκκλησίας κι ένα ένοχο μυστικό που κουβαλάει από γεννησιμιού του αποκαλύπτεται και ανατρέπει για πάντα τη ζωή του. Πώς θα αντιδράσει η Εκκλησία; Τι θα κάνει ο απλός κόσμος που έχει λατρέψει τα έργα του; Γιατί ο Τιτσιάνο πλαστογράφησε την υπογραφή του Τουρκέτο στον πίνακα του εξωφύλλου του βιβλίου;

Μακάρι να μπορούσα να γράψω κι άλλα για να δείξω το μέγεθος της έκπληξης και της αγωνίας και τον ικανότατο χειρισμό της πλοκής αλλά δεν πρέπει. Είμαι σίγουρος ότι θα συνεπάρει όλους τους αναγνώστες η ζωή αυτού του ζωγράφου και η εποχή θα ξεδιπλωθεί στα μάτια όλων με τέτοιον τρόπο που οι χαρακτήρες του βιβλίου θα συντροφεύουν για καιρό τον αναγνώστη!

Βιβλίο Inferno
Τίτλος πρωτοτύπου Inferno
Συγγραφέας Dan Brown
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Φλωρεντία, Βενετία, Κωνσταντινούπολη. Τρεις πόλεις πανέμορφες, ποιητικές, ρομαντικές, μοναδικές. Και οι τρεις αγαπημένες μου. Και ανάμεσα στα στενά τους, στο πλήθος, στους δρόμους, κρύβονται σύμβολα που οδηγούν σε μια θανάσιμη απειλή, τη Μαύρη Πανούκλα. Κι ένας ζάπλουτος παρανοϊκός, πιστός στο πνεύμα του Δάντη Αλιγκέρι, κρύβει κάπου έναν εκκολαπτόμενο ιό που θα ανατρέψει για πάντα την εξελικτικότητα του ανθρώπινου είδους.

Ο Ρόμπερ Λάνγκντον, καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης, ξυπνά τραυματισμένος σε νοσοκομείο. Μια γυναίκα με κοντά μαλλιά

αποπειράται να τον πυροβολήσει ξανά. Η νοσοκόμα του, η Σιένα, το σκάει μαζί του κι έτσι αρχίζει ένα ανθρωποκυνηγητό στους δρόμους της Φλωρεντίας. Σταδιακά οι μνήμες επανέρχονται και ο Λάνγκντον αγωνίζεται να βρει την άκρη στο μυστήριο με τον αλλοιωμένο πίνακα του Μποτιτσέλι που εμπνεύστηκε από την Κόλαση του Δάντη.

Η Ελίζαμπεθ Σίνσκεϊ είναι διευθύντρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κι αποκτά έναν θανάσιμο εχθρό όταν αρνείται να συνεργαστεί με τον ζάπλουτο Μπέρναρντ Ζόμπριστ (=Ζόφος) που έχει πανικοβληθεί από τον ραγδαίως αυξανόμενο πληθυσμό της γης εις βάρος των διαθέσιμων πόρων που είναι απαραίτητοι για την επιβίωσή του και απαιτεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να κάνει κάτι αλλιώς θα πάρει την κατάσταση στα δικά του χέρια.

Έτσι, ο Ζόμπριστ, από τους σημαντικότερους μετανθρωπιστές (=το μετανθρωπιστικό κίνημα αποτελείται από υπεύθυνα άτομα, ηθικά ώριμους επιστήμονες, μελλοντολόγους, οραματιστές, υπάρχει όμως μια μικρή αλλά δυναμική παράταξη που πιστεύει ότι το κίνημα δεν προχωρά με ταχείς ρυθμούς κι έτσι κάποιος πρέπει να αναλάβει δράση και να προχωρήσει σε ριζοσπαστικές κινήσεις ώστε να διασφαλιστεί το μέλλον του ανθρώπινου γένους) δημιουργεί έναν ιό που θα καταστρέψει την ανθρωπότητα. Φανατικός θιασώτης της Μαύρης Πανούκλας που εξουδετέρωσε το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού στο Μεσαίωνα αλλά μετά γέννησε την Αναγέννηση, κρύβει τον αερόβιο ιό του και αφήνει μήνυμα στην ανθρωπότητα ότι ο χρόνος τελειώνει.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινείται το μυθιστόρημα του Νταν Μπράουν που σε αρκετά σημεία ακραγγίζει την αμερικανιά αλλά δεν καταντάει Clive Cussler κι ευτυχώς αποφεύγονται τυχόν γελοιότητες. Το κείμενο είναι κλασικός Dan Brown, γεμάτο σύμβολα, κρυμμένους θησαυρούς και παγίδες, γεμάτο ιστορικά, συμβολικά, θρησκευτικά και λογοτεχνικά στοιχεία και σχεδόν πλήρης ταξιδιωτικός οδηγός των ανωτέρω τριών πόλεων. Ένα βιβλίο που δεν μπόρεσα εύκολα να το αφήσω από τα χέρια μου, ένα κείμενο που μου θύμισε τον καλό Dan Brown που έφερε τη συνωμοσιολογία στο τραπέζι του πρωινού μας, ένα βιβλίο με χορταστικό μέγεθος σελίδων.

Το κεφάλαιο 66 είναι η ανατροπάρα όλου του βιβλίου. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, αγαπητοί αναγνώστες, οπότε προσέξτε πολύ καλά τι θα διαβάσετε, γιατί στη συνέχεια θα ανατραπούν πολλά, μη σας πω και τα πάντα. Επίσης θετικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι δε σταματάνε οι κακοί ήρωες να εναλλάσσονται με τους καλούς, δηλαδή διαβάζεις για τον τάδε ή δείνα και λες κυνηγάει τον ήρωα άρα είναι κακός κι όμως δεν είναι! Μην εμπιστεύεσαι κανέναν κι ειδικά έναν συγγραφέα που χειρίζεται πολύ καλά την πλοκή του και τους ήρωές του. Μου άρεσε που η ιστορία δεν ξεκινάει από την αρχή και ζούμε κι εμείς τις ασύνδετες και επιφανειακές μνήμες του Λάνγκτον και σταδιακά καταλαβαίνουμε την ιστορία στις πραγματικές της διαστάσεις. Μου άρεσε που όλη αυτή η περιπέτεια κρατάει μόνο 24 ώρες (απίστευτο κι όμως αληθινό, σε 664 σελίδες ζούμε δραματικά γεγονότα ενός 24ώρου!). Φυσικά οι περιγραφές των πόλεων είναι καταπληκτικές και ολοζώντανες και μου τράβηξε ιδιαίτερα την προσοχή που το τελευταίο μέρος εκτυλίσσεται στη Βασιλική Κινστέρνα της Κωνσταντινούπολης, ένα από τα αγαπημένα μου σημεία, με τη μυστηριώδη αναποδογυρισμένη Μέδουσα.

Το μόνο που με χάλασε ήταν οι ηθικολογίες στα τελευταία κεφάλαια για τη σωτηρία της ανθρωπότητας, για την ανάπτυξη της γενετικής, για τους πιθανούς κινδύνους από την άκρατη πληθυσμιακή έκρηξη κλπ. Άλλο άσχημο ήταν η επιλογή του τίτλου του βιβλίου στα ελληνικά. Κρίμα, γιατί η πλουσιότατη ελληνική γλώσσα θα μπορούσε να αποδώσει και το περιεχόμενο και το πνεύμα του βιβλίου μονολεκτικά και πολύ έξυπνα, εκτός κι αν αυτό ήταν απαίτηση του ξένου εκδοτικού οίκου, οπότε υπαναχωρώ.

Αγνοήστε τις σημειώσεις του Σπιρτούλη κι επικεντρωθείτε σε ένα σημείο: θα βρεθεί ο ιός; Θα απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα; Θα προλάβει ο Λάνγκντον και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας; Ποιος είναι ο κακός, ποιος ο καλός, ποιον να εμπιστευτείς κι από ποιον να κρυφτείς; Αγωνία, ανατροπές, ένα βιβλίο αγωνίας από έναν συγγραφέα που κατοχύρωσε τη θέση του στα καλογραμμένα θρίλερ.

*η κριτική πρωτοδημοσιεύτηκε το 2013 που κυκλοφόρησε το βιβλίο στα ελληνικά.

Βιβλίο Το μυστικό του Λεονάρντο
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αύγουστος Κορτώ ζωντανεύει συμπυκνωμένα αυτήν την προσωπικότητα με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο. Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη, μέσω του ημερολογίου που κρατάει ο ηλικιωμένος πια ντα Βίντσι, ο οποίος αναπολεί τη ζωή του και παραδέχεται πως κουβαλάει ένα φορτίο ασήκωτο, ένα έγκλημα που πρέπει κάποια στιγμή να το ομολογήσει. «Υπήρξα αλλόκοτος τεχνίτης» παραδέχεται και σημειώνει μάλιστα «σε κατοπτρική γραφή»! Παραδέχεται πως το μυστικό του είναι βαρύ και δε θέλει να το αντιμετωπίσει, γι’ αυτό αναπολεί και περιγράφει τα νιάτα του.
Τι συνέβη λοιπόν και νιώθει ο ντα Βίντσι τύψεις; Ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργήθηκε το πορτρέτο της Μόνα Λίζα; Πώς αντιμετώπισε τη σεξουαλικότητά του σε μια εποχή απαγορεύσεων και παρανομίας; Ποιες συνθήκες και ποιες συγκυρίες τον βοήθησαν να καλλιεργήσει το ανήσυχο πνεύμα του και το πολυδιάστατο ταλέντο του;

Το μυθιστόρημα με παρέσυρε στα μεσαιωνικά χρόνια της Ιταλίας και απέδωσε παραστατικά τον τόπο, τις συνήθειες και τις αντιλήψεις των ανθρώπων της εποχής, των πλουσίων και των φτωχών. Με ένα ξεχωριστό λεξιλόγιο, ιδιαίτερο και προσεγμένο, όμορφες και σπάνιες αλλά όχι «δύσκολες» ή «βαριές» λέξεις, ένιωσα σα να διάβαζα ένα πραγματικό ημερολόγιο του ντα Βίντσι. Ξεχωριστές και τρυφερές παρομοιώσεις και μεταφορές, πανέξυπνα επίθετα που δίνουν μια άλλη διάσταση στα αντικείμενα και στις καταστάσεις που περιγράφονται δημιούργησαν την ιδανική ατμόσφαιρα για να βυθιστώ στον κόσμο του ντα Βίντσι, ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τα χαμόσπιτα του Ανκιάνο κι έφτασε ως το κάστρο του Βίντσι κι από κει στη Φλωρεντία, στην μποτέγκα του παιδαγωγού καλλιτεχνών Αντρέα ντελ Βερρόκιο, στο Μιλάνο και σε άλλα σημεία της ιταλικής και γαλλικής ενδοχώρας.

Ο συγγραφέας έχει φροντίσει να αναφέρει όλες τις λεπτομέρειες που συγκροτούν την ταυτότητα του επιστήμονα ευσύνοπτα και περιορισμένα. Ο τρόπος σκέψης του Λεονάρντο, ο χαρακτήρας του, η προσωπικότητά του καταγράφονται πολύ σωστά και ρεαλιστικά, αλλάζει, μεταστρέφεται, μετανιώνει, δημιουργεί, ανακαλύπτει τη σεξουαλικότητά του, ζει παθιασμένα, καταγράφει, παρατηρεί, μιλάει, κρύβεται, πεινάει κι όλα αυτά μέσα από μια σειρά από επιλεγμένα γεγονότα της ζωής του. Τονίζεται ακόμη και η αριστεροχειρία του, παρ’ όλο που χρησιμοποιούσε εξίσου επιδέξια και τα δύο άκρα του. Παραδέχεται την ομοφυλοφιλία του, την οποία όμως επαινεί: «…νιώθω την ισόβια, ακαταμάχητη έλξη της σκανταλιάς, της παραβατικότητας, που υπήρξε από τότε η κινητήρια δύναμή μου. Μα ξέρω καλά την ηδονή που ‘χει χαρίσει στο μυαλό και στο κορμί μου» και στη συνέχεια: «Και με παρόμοια επιμονή, δείχνοντας σε απρόθυμος συντρόφους την προθυμία που οι ίδιοι πάσχιζαν να πνίξουν… κατάφερα πολλές φορές ν’ ανακουφίσω το κορμί μου με αγγίγματα που, αν γίνονταν γνωστά, θα μου στοίχιζαν όχι μόνο την υπόληψη, μα ίσως και την ίδια τη ζωή μου. Κι αυτή η απειθαρχία μου στάθηκε πιο πολύτιμη απ’ τη γνώση, χωρίς αυτήν, όσα κι αν είχα διδαχτεί, όσα κι αν είχα κάνει, δεν θα ‘χα μάθει τίποτα. Δεν θα ‘χα ζήσει τίποτα» (σελ. 70 και 71). Όταν μάλιστα γνωρίζει κι έναν μεγάλο έρωτα, τον οποίο παραδέχεται πως αποτύπωσε στον πίνακα του για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, που βλέπουμε στο εξώφυλλο του βιβλίου, αναφωνεί: «Δεν ξέρω αν είναι αιώνιος ο παράδεισος, όμως χωράει σε μια στιγμή» (σελ. 126).

Πόση αγάπη πήρε από τη μητριά του, την Αλμπιέρα, όταν στα πέντε του χρόνια ο πατέρας του τον κάλεσε κοντά του και του άλλαξε για πάντα τη ζωή, κι όλη αυτήν τη ζεστασιά την περνούσε πάντοτε στα χαρακτηριστικά των αγγέλων που ζωγράφιζε. Δεν είναι αχάριστος: «…μια ζαριά με χώρισε» απ’ το πεπρωμένο ενός αδαούς, νόθου παιδιού που θα μπορούσε να γίνει, αν τελικά δεν τον καλούσε κοντά του ο πατέρας του. «Όταν είσαι μικρός, ο κόσμος ορίζεται περισσότερο απ’ αυτά που αγνοείς παρά απ’ τα λίγα, τα ελάχιστα που ξέρεις. Γι’ αυτό και αποκομίζοντας γνώση, συγχρόνως απομακρύνεσαι απ’ την παιδική άγνοια κι επιστρέφεις σ’ αυτήν τυραννικά, καθώς συνειδητοποιείς ότι ο κόσμος κρύβει τόση γνώση που μπρος της ο ανθρώπινος νους είναι ένα νήπιο που δεν θα ψηλώσει ποτέ» (σελ. 19-20).

Μέσα από το κείμενο ξεπηδάνε υπέροχα διαχρονικά μηνύματα και καίριες παρατηρήσεις, που ακόμη και σήμερα εγείρουν θέματα συζήτησης και ακονίζουν το μυαλό να παρατηρήσει καλύτερα και να σκεφτεί περισσότερο. «Γιατί, σε αντίθεση με τη λέξη, που εμπεριέχει το νόημα, τη γνώση κι όσα υπήρξαν, η εικόνα είναι η επαλήθευση του βιώματος και η αναπαραγωγή του, η αποτύπωση της αίσθησης και ταυτόχρονα η εκ νέου δημιουργία της. Αν η λέξη σημαίνει Διάβασα, έμαθα, σκέφτηκα, η εικόνα σημαίνει: Είδα, έπραξα, έζησα» (σελ. 76). Ο ντα Βίντσι σέβεται τη φύση, αναγνωρίζει το μεγαλείο της: «Καμιά εικόνα καμωμένη από ανθρώπινο χέρι δεν ήταν ολοκληρωμένη, άρτια, άξια επαίνου, αν δεν είχε έστω και λίγη από την υπεράνθρωπη ωραιότητα του φυσικού κόσμου» (σελ. 95).

Είναι πολύ συγκινητικός ο διπλός άξονας αναφοράς: από τη μια έχουμε ένα παιδί με ελπίδες, όνειρα και την ανατροπή των πάντων όταν τελικά ο πλούσιος συμβολαιογράφος πατέρας του τον παίρνει κοντά του, μακριά από τη χαμοζωή κι από την άλλη έχουμε έναν ετοιμοθάνατο γέρο που ξαναπερνάει με έμπειρο βλέμμα όλα αυτά τα γεγονότα. Πόση ντροπή νιώθει που πια το σώμα του δεν τον υπακούει κι αφήνεται να τον καθαρίζουν άλλοι… Η ταπείνωση που νιώθει δεν προέρχεται από τουπέ (κοιτάξτε ποιος ήμουν και τι έκανα) αλλά από ντροπή για την κατάντια του ανθρώπου όταν περνάει ο χρόνος από πάνω του κι αυτό είναι άλλο ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας προσωπικότητας προσγειωμένης στα πόδια της. «Όταν είσαι μικρός, ο χρόνος κυλάει σπασμωδικά κι αλλόκοτα, πότε σαν αστραπή και πότε σέρνοντας το βήμα, ώσπου, ίδιος με καρδιοχτύπι που ηρεμεί, καταλαγιάζει πια στον χρόνο της ωριμότητας, στη μονοτονία της μέρας που γεννά την άλλη μέρα κι όλες μαζί συνθέτουν τη ζωή» (σελ. 50).

Η συναρπαστική αυτή ζωή, από μόνη της υπερπλήρης σε γεγονότα, ξεδιπλώνεται σ’ ένα ιστορικό, οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο που ο συγγραφέας αποφεύγει να εκτείνει κι έτσι του αφιερώνει σχεδόν ολόκληρη τη σελίδα 107 καθώς κι ελάχιστα δείγματα τήδε κακείσε, κάτι αρκετά ευρηματικό, μιας κι ο αναγνώστης κουράζεται εύκολα ενώ ο κίνδυνος της υπερπληθώρας πληροφοριών πάντα καραδοκεί. Έτσι, μέσα σε ελάχιστες παραγράφους, κατάλαβα ποια εποχή και στιγμή άνθισε το ταλέντο του ντα Βίντσι και ποιες συγκυρίες βοήθησαν για να γίνει ευρύτερα γνωστός. Η αλήθεια βέβαια είναι πως πραγματικά υπήρχε άφθονο περιθώριο να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο το μυθιστόρημα και να μη νιώσω πως βιαστήκαμε να φτάσουμε στα γεγονότα που οδήγησαν στον πίνακα της Μόνα Λίζα. Ο συγγραφέας έδωσε το βάρος σε αρκετά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της προσωπικότητας του επιστήμονα, τα οποία ανέπτυξε περισσότερο από άλλα, χωρίς να μακρηγορεί, επομένως με την ολοκλήρωση της ανάγνωσης υπάρχει έντονο το αίσθημα της ανισομέρειας.

«Το μυστικό του Λεονάρντο» είναι ένα καλογραμμένο και ρεαλιστικό μυθιστόρημα, με συναρπαστική γραφή και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη ζωή του μεγάλου αυτού ανθρώπου. Το μυστικό είναι ένα καθαρά μυθιστορηματικό εύρημα που όμως εντάσσεται αρμονικά στις εξελίξεις και την προσωπικότητα του ντα Βίντσι και χαρίζει μια αξιόλογη κορύφωση στην ήδη ενδιαφέρουσα αφήγηση. Ρεαλισμός και φαντασία, πραγματολογικά και καλολογικά στοιχεία είναι όλα αρμονικά δεμένα και δημιουργούν ένα ιδιαίτερο κείμενο.