Βιβλίο Μακάριος: Οι μεγάλες αλήθειες 
Συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι προϊόν προσωπικών εμπειριών, συνεντεύξεων, μαρτυριών, μελέτης δημοσιευμάτων και εγγράφων και αναφέρεται στην περίοδο του αγώνα της ΕΟΚΑ ως την ανακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Κύπρου το 1960, με προεξάρχουσα μορφή αυτήν του Μακαρίου. Εξετάζονται όλα τα γεγονότα της ζωής του ηγέτη και γίνονται προσπάθειες ερμηνείας και επεξήγησης κάποιων κινήτρων και αποφάσεων ενώ παρατίθεται όλο το απαιτούμενο και απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έδρασε ο Αρχιεπίσκοπος. Στόχος του συγγραφέα είναι να παρουσιάσει την αλήθεια για τον ρόλο που έπαιξαν οι πρωταγωνιστές των γεγονότων σε Κύπρο και Ελλάδα και να αναδείξει όσα οδήγησαν στις δυσάρεστες μεταγενέστερες εξελίξεις. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στο πρώτο, διαβάζουμε για τα παιδικά χρόνια του Μακαρίου, την ανέλιξη της καριέρας του και το δημοψήφισμα του 1950 και στο δεύτερο για τον αγώνα της ΕΟΚΑ, τις κινήσεις για Ένωση με την Ελλάδα και τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Με αντικειμενικότητα, ενδελεχή έρευνα και συγκερασμό των πηγών με τις προσωπικές εμπειρίες του, ο κύριος Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος καταγράφει κάτι που για πολλούς ίσως θεωρηθεί πεπερασμένο παρελθόν, οφείλουμε όμως να καταγράφουμε και να γνωρίζουμε την αλήθεια ώστε να χειριστούμε σημερινά γεγονότα και εξελίξεις. Το παρελθόν καθορίζει το παρόν και το παρόν καθορίζει το μέλλον, υποστηρίζει ο συγγραφέας. Ειδικά στην περίπτωση του αγώνα της Κύπρου για ανεξαρτησία και ένωση που ηττήθηκε με την τουρκική εισβολή «το να γίνει ευρέως γνωστή η αλήθεια δεν είναι διχασμός, γιατί η γνώση της αλήθειας… συμβάλλει στην ενότητα σκοπού και λαού κι επιτρέπει την εξαγωγή σωστών συμπερασμάτων και την αποφυγή λαθών στο μέλλον» (σελ. 17).

Σύντομα και περιεκτικά κεφάλαια, αφήγηση στην οποία παρεμβάλλονται χωρία από εφημερίδες και βιβλία, παρένθετοι στο κείμενο τίτλοι, καθώς και προσωπικές μαρτυρίες, λίστα με τα επιτεύγματα του αγώνα της ΕΟΚΑ κατά έτος, ευκρινής διαχωρισμός σημαντικών πληροφοριών με κουκίδες που απαριθμούν τα βασικά στοιχεία, ακόμη και υποσημειώσεις στην ίδια σελίδα που εμπλουτίζουν τα γραφόμενα, είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα που θα κρατήσουν ως το τέλος όσους δε διαβάζουν ιστορικές βιογραφίες, πόσο μάλλον τους γνώστες και τους μελετητές του θέματος και της περιόδου. Σε κάθε ερώτημα που δημιουργείται, ο συγγραφέας προσπαθεί να βρει μια όσο γίνεται πιο τεκμηριωμένη άποψη, παραθέτει ακόμη και αντικρουόμενες ή ελάχιστα διαφωτιστικές πληροφορίες ώστε να δείξει αμφίπλευρα τα γεγονότα και τις εξελίξεις στη ζωή του Αρχιεπισκόπου και συγκροτεί ένα κείμενο άξιο προσοχής. Οι προσφυγές στον ΟΗΕ για αυτοδιάθεση, ο αγώνας της ΕΟΚΑ κατά των Άγγλων με τις προδοσίες που βίωσε και με τον τρόπο εφοδιασμού του με όπλα, η οργάνωση ΚΑΡΗ, η προδοσία του «Σειρήν», η τριμερής Διάσκεψη του Λονδίνου το 1955, οι εξορίες, οι εναλλαγές από Αυτοδιάθεση σε Ένωση, οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, η ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφονται με διαφάνεια και πληρότητα και ταυτόχρονα ζωντανεύουν μέσα από τις σελίδες ο Τζον Χάρτινγκ, ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής, ο Νίκος Κρανιδιώτης και άλλοι.

Γιατί δεν τολμάει ακόμη κανείς να επικρίνει τον Μακάριο; Γιατί και πώς υποφέρει η Κύπρος από τις καταστροφικές συνέπειες της Προεδρίας του; Τι πραγματικά συνέβη τη δεκαετία του 1950 στην ευρωπαϊκή διπλωματική κονίστρα με αφορμή την περίπτωση της Κύπρου; Ποιος ήταν πραγματικά ο Μακάριος, πού έκανε λάθη, πώς επηρέασε την ιστορία του τόπου του; Ο Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος καταγράφει με οξύνοια και αντικειμενικότητα την πορεία που ακολούθησε μεταξύ των ατομικών φιλοδοξιών και των εθνικών ονείρων μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του Νησιού της Αφροδίτης. Φωτογραφικό παράρτημα, πηγές, βιβλιογραφία, προσωπικές γνώμες επιφανών ανθρώπων για τη σημαντική αυτή μορφή της Κύπρου συμπληρώνουν τη μελέτη.

Βιβλίο Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια 
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου εμπνέεται από την πραγματική ιστορία του ξενοδοχείου «Βερεγγάρια» που, κλειστό κι εγκαταλειμμένο πλέον, δεσπόζει ακόμη στο όρος Τρόοδος της Κύπρου και δημιουργεί μια από τις ωραιότερες και συναρπαστικότερες ιστορίες που έχω διαβάσει ως τώρα. Παρελθόν και παρόν μπλέκονται αδιάσπαστα, αδικίες και προδοσίες περιμένουν τη λύτρωση, μια ιστορία αγάπης γεννιέται με φόντο το στοιχειωμένο κτήριο κι όλα αυτά θα δέσουν αρμονικά με το σήμερα μέσα από μια έξυπνη, καλογραμμένη, χορταστική, πολυεπίπεδη υπόθεση. Το 1916 μια ανεμοθύελλα εξαφανίζει την Αντριάννα και την Ερατώ, των οποίων τα ίχνη χάνονται σε μια στιγμή, με μόνο μάρτυρα τον σύζυγο και πατέρα, Αντωνή. Το 1950 ο Πίτερ Χάρισον ταξιδεύει ως την Κύπρο, παρά τις αντίθετες παροτρύνσεις της μητέρας του, για να περπατήσει στον τόπο της και να ανακαλύψει τα ίχνη της, να καταλάβει τι συνέβη και δε θέλει να ξαναδεί το χωριό της. Το 2000 ο Αλέξανδρος, γαλουχημένος με τη νοοτροπία της γιαγιάς του που πρεσβεύει «Άσε το παρελθόν να βρει γαλήνη», προσπαθεί να σκαλίσει το παρελθόν της. Τι κρύβει στο βαρύτιμο μπαούλο της; «Γαλήνη ζητούν οι ψυχές που χάνουν τον δρόμο τους», την ακούει να ψιθυρίζει τώρα που κοντεύει να φύγει «μακριά», όμως ποιο βάρος αποφεύγει να μοιραστεί με όσους αγαπάει; Ψυχές και σώματα σεργιανίζουν, περπατούν, κρύβονται, ζητούν βοήθεια.

Το όνομα «Βερεγγάρια» προέρχεται από τη σύζυγο του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, Βερεγγάρια της Ναβάρρας, με την οποίο φημολογείται πως το 1191 μ. Χ. επισκέφθηκε το νησί μετά τον γάμο τους και πως στη Λεμεσό στέφτηκε βασίλισσα της Κύπρου. Η κατασκευή του κτηρίου ολοκληρώθηκε το 1931 και σύντομα αγαπήθηκε από διάσημους και εκλεκτούς καλεσμένους κι έγινε ξακουστό για τις χοροεσπερίδες του. Επιβλητικό, πετρόχτιστο, βλοσυρό, με διάχυτη χλιδή και ανεπιτήδευτη κομψότητα, σαν αετός που υπερίπταται πάνω από το δάσος, «σε έθελγε και λες και κρατούσε τις αισθήσεις σου σε ομηρία» (σελ. 64). Το 1984 έκλεισε κι έκτοτε το συνοδεύουν πολλοί μύθοι, καθιστώντας το «στοιχειωμένο» και πόλο έλξης για όσους αρέσκονται σε μεταφυσικά φαινόμενα. Η συγγραφέας έψαξε και έμαθε όσο μπορούσε περισσότερα γύρω από τη χλιδή του παρελθόντος αλλά και τη μυστηριώδη αύρα που ακόμη το περιβάλλει και κατάφερε να ζωντανέψει μια ιστορία που σίγουρα θα μπορούσε να είχε γίνει και στην πραγματικότητα. Το κύριο βάρος του βιβλίου σηκώνει η ιστορία του Πέτρου (Πίτερ) Χάρισον, που περιγράφει διεξοδικά την περιοχή και το ξενοδοχείο, δυο διαμετρικά αντίθετα άκρα ενός νησιού γεμάτου αντιθέσεις. Ο νεαρός, εκτός από τη φυσική ομορφιά του τοπίου και της παραδόσεις του νησιού, προσπαθεί να καταλάβει και τις σχέσεις των Κυπρίων με την Αγγλία, της οποίας αποτελούσε τότε αποικία. Ήταν σχέση κατακτητή και υπόδουλου ή κάτι άλλο; Στο φόντο υπάρχει ο τρόμος που πηγάζει από την επίδειξη δύναμης των κατακτητών, η λυκοφιλία σε κάποιες περιπτώσεις μεταξύ Κύπριων και Τούρκων, τα γεγονότα που βράζουν στα παρασκήνια, μιας και ο λαός θέλει την ελευθερία του, κουρασμένος από τις τόσες απανωτές κατακτήσεις. Αυτή η δίψα και ο κρυφός αγώνας έρχονται σε αντίθεση με την καθημερινότητα του Πέτρου που μεγάλωσε σε μια χώρα με δεδομένη την αγάπη για την πατρίδα, χωρίς να φανατιστεί ποτέ με κάτι, χωρίς να παλέψει για τα δίκια της χώρας του, κι αυτό τον εντυπωσιάζει και τον εξιτάρει, αφού κατά το ήμισυ είναι κι αυτός Κύπριος. Ερωτεύεται την Κασσάνδρα που εργάζεται στο ξενοδοχείο και αυτό θα είναι η αρχή μιας περίπλοκης σχέσης που θα δυσκολέψει αρκετά τις ζωές και των δύο για πολλούς και διάφορους λόγους.

Ο Πέτρος καταλύει στο «Βερεγγάρια» και κάνει παρέα με άλλους συνδαιτυμόνες. μέλη της αριστοκρατίας ή και απλούς πολίτες, ερωτεύεται, διασκεδάζει αλλά δεν ξεχνάει την ουσία του ταξιδιού του. Όλοι τους είναι άνθρωποι που σίγουρα έχουμε συναντήσει στα ταξίδια μας, μητέρες με παιδιά, ζευγάρια, όμορφες γυναίκες και σνομπ κύριοι, περίεργοι ή και αδιάφοροι τύποι. Η γεροντοκόρη Κάθριν (που έχει διαίσθηση, βλέπει οράματα και νιώθει πως ένα μεγάλο κακό τριγυρίζει το ξενοδοχείο) με την αδελφή της, Ντόροθι, ο μυστηριώδης Νικ Τζέσουα που φαίνεται να γνωρίζει τους πάντες στο ξενοδοχείο, η Ιβόν Τόμσον με τον μικρό Τζέρεμι, το νεαρό ζευγάρι Σάλι και Χάρι Τρόι που ήρθαν για μήνα του μέλιτος, ο Αιγύπτιος Φουάτ Νατίμ από την Αλεξάνδρεια με την πανέμορφη σύζυγό του, Σοφία, ο Άγγλος αρχιαστυνόμος Χάνιπαλ με τη γυναίκα του, Μαίρη, ο Κώστας Καρπερός, γιος του ιδιοκτήτη, όλοι λες και συμμετέχουν σε μυθιστόρημα της Agatha Christie και περιμένεις να γίνει ο φόνος. Φλερτ, απιστίες, ξενοιασιά, ανυπομονησία, ξενύχτια, διασκέδαση και μυστηριώδεις φιγούρες που αρχίζουν να στοιχειώνουν τους ενοίκους. Είναι φαντάσματα; Και τι θέλουν; Ποιος θα βρει την άκρη; Τι θέλει να πει η γιαγιά του στον Πέτρο που στοιχειώνει τους εφιάλτες του και δεν τον αφήνει να ηρεμήσει; Η Κασσάνδρα, που εργάζεται στο ξενοδοχείο, ξεναγεί τον αγαπημένο της στο χωριό της, στις συνήθειές τους, στα φαγητά τους, τον προετοιμάζει για τις κακές γλώσσες που θα τους δουν μαζί, κανείς τους όμως δεν περιμένει τις αναπάντεχες εξελίξεις που θα έρθουν στη συνέχεια.

Το μυθιστόρημα, εκτός από τη συναρπαστική και αναπάντεχη πλοκή, έχει άκρως ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ολοκληρωμένους, μεστούς, με σωστά ψυχογραφήματα. Ο Πέτρος που σκαλίζει το παρελθόν και γνωρίζει έναν κόσμο κι ένα νησί υποταγμένα και αλλάζουν την ψυχοσύνθεσή του και που επιμένει να φέρει σε πέρας την αποστολή του, η μητέρα του που επιστρέφει στο σκοτεινό παρελθόν και γεμίζει διάφορα συναισθήματα, όπως πόνο, φόβο, προσμονή, ελπίδα, η Κασσάνδρα που γνωρίζει τον έρωτα αλλά η συμπεριφορά της μητέρας της τη σκοτώνει κάθε μέρα είναι αδρά σχεδιασμένοι και οι αντιλήψεις τους δίνουν την αφορμή στη συγγραφέα να φωτίσει επιμέρους κομμάτια της κυπριακής και όχι μόνο πραγματικότητας. Για παράδειγμα, η Κασσάνδρα είναι μια από τις τελευταίες κοπέλες που δεν εξαρτώνται πλέον από τη θέληση των γονιών, κυρίως του πατέρα, αλλά είναι αυτάρκεις και ανεξάρτητες, ταυτόχρονα όμως δεν μπορούν να φύγουν χωρίς την ευχή τους ή δεν μπορούν ν’ αντιπαλέψουν ακόμη και τη σωματική κακοποίηση που ασκείται προκειμένου να περάσει το δικό τους. Επιπλέον, στην περίπτωση της κοπέλας, η μάνα της αρνείται τόσο επίμονα που κινεί υποψίες κι έτσι έχουμε κι άλλο νήμα να ξετυλίγεται, εξίσου ενδιαφέρον και σκληρό. Σε όλα αυτά, έχουμε και την αγωνία για την τύχη του Αντωνή που είχε θάψει τη γυναίκα του (τι του συνέβη, πώς προχώρησε τη ζωή του, γιατί οι συγχωριανοί του επιμένουν πως ζει μόνος στα άγρια βουνά, γιατί προέβη σε τέτοιο έγκλημα κ. π. ά.), έχουμε ατμόσφαιρα μυστηρίου και ανατριχιαστικά μεταφυσικά γεγονότα (που εξηγούνται άκρως πειστικά και συνδέονται άρρηκτα με το μυθιστόρημα), έχουμε τον κοσμοπολιτισμό των δεξιώσεων, έχουμε τη μαγεία της άγριας φύσης γύρω από το κτήριο που αποτυπώνεται με ωραίους επιθετικούς προσδιορισμούς και διακριτικά καλολογικά στοιχεία («αφέθηκε να αρμενίζει στον απέραντο κάμπο των ματιών της που άνθιζε αγιόκλημα και γιασεμί», σελ. 41-42), έχουμε τόσα κι άλλα τόσα που όλα δένουν τρυφερά και δικαιολογημένα με το σήμερα με τέτοιο τρόπο που έκλεισα δακρυσμένος το βιβλίο όταν έφτασα στο τέλος.

Πλούσιο, γεμάτο, πολυσέλιδο μυθιστόρημα το «Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια», με κάθε κεφάλαιο, με κάθε πρόταση να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης, χωρίς τίποτα από αυτά περιττό, κουραστικό ή άκαιρο. Η λυρικότητα, ο χειρισμός της πλοκής και τα ψυχογραφήματα είναι τα θετικά χαρακτηριστικά που γλυτώνουν το μυθιστόρημα από το να χαρακτηριστεί επιφανειακό μελό και του χαρίζουν την αίγλη ενός καλού λογοτεχνικού κειμένου που με γέμισε αισθήματα και με ξενύχτησε. Πόσες άνομες πράξεις μπορεί να γίνουν για να θαφτεί ένα μυστικό, πόση υποκρισία υπάρχει για μια ζωή με ψεύτικο περιτύλιγμα, πώς θα δοθεί η συγχώρεση, πώς θα αποσοβηθεί ο κίνδυνος, πώς θα ησυχάσουν οι αδικημένες ψυχές; Ένα μυθιστόρημα όπου «άνθρωποι και πνεύματα αντιπαλεύουν να λύσουν αδικήματα του παρελθόντος» (σελ. 280) με τέτοιο τρόπο που μόνο η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου μπορεί να ζωντανέψει.

Βιβλίο Με το άρωμα του Νείλου
Συγγραφέας Ειρένα Ιωαννίδου-Αδαμίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αφορμή και αφετηρία αυτήν την ιστορία ζούμε την πορεία της ελληνικής κοινότητας στο Κάιρο από τη δεκαετία του 1910 έως τη δεκαετία του 1950, οπότε με την ανάρρηση του Νάσερ στην εξουσία επιβλήθηκαν αυστηρά μέτρα για τον ελληνισμό και γενικότερα για κάθε ξένο στοιχείο στην Αίγυπτο. Παράλληλα, οι ήρωες του βιβλίου πηγαινοέρχονται Κύπρο, οπότε ζούμε μαζί τους τη συμπεριφορά των Άγγλων και τον ένοπλο αγώνα της ΕΟΚΑ. Μέσα από το βιβλίο παρακολουθούμε τη ζωή δύο μεγάλων λογοτεχνών, του Νίκου Νικολαΐδη και του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη, των οποίων τα γεγονότα της ζωής συνοδεύουν την πλοκή των μυθιστορηματικών χαρακτήρων και η συγγραφέας τους τοποθετεί όμορφα μέσα στο χώρο και στο χρόνο, χωρίς να διαστρεβλώνει ή να παρατοποθετεί τίποτα.

Ο Νίκος Νικολαΐδης (Λευκωσία 1884-Κάιρο 1956) ήταν σημαντικός κύπριος λογοτέχνης και αγιογράφος. Από την Κύπρο μετέβη στην Αθήνα, όπου γνώρισε το θέατρο, το οποίο και υπηρέτησε ως σκηνοθέτης και συγγραφέας. Από το 1908 ταξιδεύει και στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο και αρχίζει μια μποέμικη ζωή, πηγή έμπνευσης για τους πίνακές του. Τη δεκαετία του 1920 επιστρέφει στην Κύπρο, στην έντονη πνευματική άνθιση της οποίας συμβάλει αλλά το γενικότερο κλίμα τον απομακρύνει κι εγκαθίσταται μόνιμα στο Κάιρο. Ο Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης (1904-1999) γεννήθηκε στην Κύπρο αλλά μεγάλωσε και έζησε στην Αίγυπτο. Το 1946 επέστρεψε στην Κύπρο, όπου διετέλεσε διευθυντής της Δημοτικής Βιβλιοθήκης και Πινακοθήκης Αμμοχώστου. Βραβεύτηκε πολλές φορές για τα έργα του.

Κατά τα άλλα δυστυχώς είναι αρκετά μεγάλο για μυθιστόρημα και μία από τις έντονες αντιρρήσεις μου είναι η εξής: δεν υπάρχει καμία ανατροπή, καμία έκπληξη, καμία αναποδιά, όλα είναι πλασμένα όμορφα, τα λάθη συγχωρούνται, ο γιος του Δημήτρη είναι πολύ τέλειος για να είναι αληθινός (σπουδάζει παράλληλα σε δυο σχολεία, της Αιγύπτου και της Κύπρου, μαθαίνει πολλές ξένες γλώσσες, αριστεύει σε όλα, είναι πολύ τυχερός γιατί βρίσκει και δουλειά ακριβώς στο αντικείμενό του, είναι δίκαιος, επιθυμητός, ερωτεύεται και παντρεύεται μια όμορφη και έξυπνη κοπέλα κλπ.), μαθαίνουμε για τη ζωή του, για τη ζωή της κόρης που έκανε, γενικώς έχουμε ένα καλογραμμένο κείμενο, που δίνει ωραίες εικόνες και περνά ωραία μηνύματα για τις δύσκολες στιγμές του ελληνισμού στην Αίγυπτο και των Κυπρίων κατά την Αγγλοκρατία με ωραία και πλούσια γλώσσα αλλά είναι πολύ επίπεδο και άνευρο. Το συστήνω για την ωραία γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και για την ποιότητα των εκδόσεων Διόπτρα.

Βιβλίο Αργός χορός
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω με θέμα την τραγωδία της Κύπρου το 1974 και με κέρδισε αρκετά. Μέσα από την ιστορία της Σοφίας περνά όλη η ιστορία της Κύπρου από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Επανάσταση κατά των Άγγλων, κρίσιμα στάδια των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ο πρώτος διωγμός το 1964, η Χούντα, ο Αττίλας Ι και ΙΙ. Με φόντο αυτά τα ιστορικά γεγονότα η Σοφία μεγαλώνει, γίνεται πιο δυνατή, πιο αυστηρή με τον εαυτό της και πιο χαλαρή με τα παιδιά της. Μεγαλωμένη σε ένα αυστηρό περιβάλλον γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του Σωτήρη αλλά οι γονείς της τον απορρίπτουν ως γαμπρό. Η Σοφία δεν πρέπει μόνο να ξεχάσει αυτόν τον άδολο, γνήσιο και δυνατό έρωτα αλλά και να παντρευτεί για το συμφέρον των γονιών της έναν άντρα που δεν τον ξέρει και δεν τον αγάπησε ποτέ. Χρόνια μετά έρχεται αντιμέτωπη με τον εαυτό της και γράφει αυτές τις σελίδες. Χρόνια μετά θα ξανασυναντήσει τον Σωτήρη γιατί δεν τον ξέχασε ποτέ, γιατί η σκέψη του και η ματιά του τη στοιχειώνει ακόμη, γιατί ξέρει πως αν δε μιλήσουν ύστερα από τόσα χρόνια, οι πληγές δε θα κλείσουν. Άραγε, η Σοφία θα ακολουθήσει επιτέλους την καρδιά της; Θα χορέψει μαζί του το τελευταίο βαλς; Πόσο θα επηρεάσουν την απόφασή της οι αναμνήσεις, οι μελωδίες, η σταθερότητα της οικογένειας που δημιούργησε;

Σε παράλληλο σύμπαν έχουμε την αφήγηση του Αλέκου, οπότε η συγγραφέας ξεδιπλώνει με όλη της την αγάπη το ενδιαφέρον της, την έγνοια της, την ανησυχία της για το μέλλον των σημερινών παιδιών, στην Κύπρο και γενικότερα, των παιδιών που γεννιούνται με όνειρα και αναγκάζονται να τα θάψουν στο πιο κοντινό παρκάκι. Στηρίζει την αγωνία των νέων παιδιών και με το γράψιμό της δίνει όσο μπορεί περισσότερη αισιοδοξία ότι κάπου, κάπως, κάποτε θα καλυτερέψουν τα πράγματα.

Συγκρίνοντας το τότε με το σήμερα εντοπίζει τις διαφορές και τις ομοιότητες («Αναρωτιέται, αν συνέβαινε κάτι ανάλογο τώρα, πώς θα το αντιμετώπιζε η δική του, καλομαθημένη γενιά; Ίσως η γνώση πως οι πατρίδες εύκολα ξεπουλιούνται χάριν των συμφερόντων, πως είμαστε υποχείρια των μεγάλων δυνάμεων, να μη δώσει το απαιτούμενο κίνητρο να αγωνιστεί με το ίδιο πάθος όπως οι προηγούμενες γενιές…», σελ. 420), ξεχωρίζει τις περιστάσεις και περιγράφει συγκινητικές στιγμές με αφορμή την έκρηξη τον Ιούλιο του 2011 κοντά στη Ναυτική Βάση της Λευκωσίας που προκάλεσε το χαμό αθώων ανθρώπων.

Όπως γράφει η συγγραφέας: «Η γιαγιά σου είδε την απόγνωση που ζεις και πόσο σε επηρέασαν τα τελευταία γεγονότα και θέλησε μέσα από τη δική της ιστορία να καταλάβεις πως αυτά που συμβαίνουν δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για τον τόπο μας. Διαχρονικά οι άνθρωποι περνούν παρόμοιες καταστροφές και οδύνες και πάντα επιβιώνουν. Θέλησε να σου δώσει ένα μάθημα ζωής, γλυκέ μου. Σου έδωσε ερεθίσματα για να παλέψεις» (σελ. 150).

Ένα συγκινητικό, τρυφερό, αληθινό, αισιόδοξο, μεστό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που δεν πρέπει να χάσετε. Ένα μυθιστόρημα για την Αμμόχωστο και για τη Σοφία: «-Τι σκέφτεσαι, γιαγιά;-Την Αμμόχωστο, αγόρι μου, γιατί είναι κι αυτή σαν κι εμένα! Γυναίκα που κουβαλάει έναν κρυφό πόνο στην καρδιά και περιμένει ακούραστη μες στα χρόνια τον παλιό έρωτα να χτυπήσει ξανά την πόρτα της», σελ. 540).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η καρδιά έχει το χάρισμα να ανοιγοκλείνει σαν ακορντεόν και κάθε φορά ξεφυσά άλλον ήχο, πότε χαρούμενο και πότε πονεμένο» (σελ. 293).

«Ήταν Αύγουστος του 1964, όταν τούρκικα αεροπλάνα βομβάρδισαν το νησί…Από εκείνη τη μέρα, και για χρόνια μετά, τα μάτια μας δεν σφράγιζαν τον ύπνο, κοιμόμασταν με μάτια ορθάνοιχτα, να διαφεντεύουμε στο σκοτάδι τους δράκοντες που δεν προμηνούν την άφιξή τους» (σελ. 298).

«Προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του πως αυτό το χαρτί θα είναι το διαβατήριό του στη ζωή. Όχι γιατί θα του το αναγνωρίσει κάποιος και θα του αποδώσει αξία, αυτά δεν γίνονται στην εποχή που ζούμε. Κανείς δεν αναγνωρίζει τίποτε σε κανέναν, απ’ το φόβο μην υπάρξει κανείς καλύτερος από τον ίδιο. Όμως γι\’ αυτόν η βράβευση θα του δώσει τη χαμένη πίστη στον εαυτό του.» (σελ. 313-314).

Βιβλίο Σπασμένο ακορντεόν
Συγγραφέας Μαρία Γεωργίου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κολόμπος, παρατσούκλι του παππού Χριστόφορου, ενός αγαθού ανθρώπου που δεν καταλάβαινε ή αδιαφορούσε για τα χωρατά των συγχωριανών του ως προς την ατυχή ερωτική του ζωή μετά τον θάνατο της γυναίκας του, μεγάλωσε μόνος την κόρη του, Ευθυμού, που τώρα είναι παντρεμένη με τον Κωσταντή τον μάντζιπα (=φούρναρη) κι έχουν τέσσερα παιδιά: την Ελπίδα (που δουλεύει ως καπελού κι ο Γιαννάκης είναι γιος της), τον Αρτέμη, τη Χρυσούλα και τον Σταυρή. Μια ολόκληρη οικογένεια με τις δικές του ιστορίες και προβλήματα ο καθένας, που ζουν μεσοτοιχία σε μια κοινή αυλή με άλλους γείτονες και φίλους βοηθάνε τη συγγραφέα να ξετυλίξει και να ζωντανέψει την καθημερινότητά τους με λυρικό και γοητευτικό τρόπο. Το δάκρυ εναλλάσσεται με το χαμόγελο, η εγγύτητα φέρνει και ομοψυχία, φιλίες και αταξίες, έρωτες και παιχνίδι, καρδιοχτύπια και λαχτάρα, όλα αυτά ήταν ένα ταξίδι που δεν ήθελα να τελειώσει.

Όμορφες καθημερινές στιγμές, φτώχεια και αξιοπρέπεια, καταγράφονται με ρέοντα λόγο και ξεχωριστές λεπτομέρειες, που ζωντανεύουν τον μικρόκοσμο της αυλής της οικογένειας του Κολόμπου. Η ζωή του Γιαννάκη είναι γεμάτη σκανταλιές και μικρά ατυχήματα, όπως κάθε παιδιού της ηλικίας του. Κι όταν ανακαλύπτει τη μαγεία και τη χαρά αλλά και το ταλέντο του στο ακορντεόν, η ζωή βρίσκει ένα νόημα επιτέλους ενώ ο πατέρας κι ο παππούς δεν παύουν να του τονίζουν πως πρέπει πρώτα να τελειώσει το σχολείο και να σπουδάσει και μετά να κάνει ό,τι θέλει. Η οικογένεια του Γιαννάκη ζει κι αυτή μικρά επεισόδια που τους ωριμάζουν, παίρνουν λανθασμένες ή σωστές αποφάσεις, τα παιδιά ενηλικιώνονται, οι εποχές αλλάζουν.

Είναι σαν η συγγραφέας με το υπέροχο ταλέντο της να καταγράφει αποσπασματικά τη ζωή των ηρώων της παρά να ξεδιπλώνει ένα κορδόνι από γεγονότα. Λυρισμός, ωραίες οπτικές γωνίες αφήγησης, παραδείγματα χαράς και λύπης, γέλιου και σκέψης, πόνου και ικανοποίησης είναι τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματοε. Τα ιστορικά γεγονότα επηρεάζουν τις ζωές των ηρώων, τη σκέψη τους αλλά δεν καταγράφονται εκτενέστερα. Ακόμη και η συμβίωση με τους Τούρκους δεν έχει προκαταλήψεις και εγωισμούς: «Κι ας ήξεραν πως η ελπίδα του ενός είναι ο φόβος του άλλου ήταν τόσο αγαπημένοι που ημερεύανε κι ελπίζανε» (σελ. 77). Σε κάποια σημεία μάλιστα η συγγραφέας κάνει την υπέρβαση και απευθύνεται στον αναγνώστη: «…οι άνθρωποι έχουν ειρήνη. Ας τους αφήσουμε να τη χαρούν» (σελ. 77).

Η γραφή ρέει, οι εικόνες ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, μαζί με τον Γιαννάκη μεγαλώνει και η ίδια η Κύπρος που στενάζει κάτω από την κατοχή των Άγγλων. Η ιστορία ξεκινάει το 1937 και συνεχίζει ως τη λήξη του αγώνα της ΕΟΚΑ αλλά κατά καιρούς στρέφουμε το βλέμμα στο παρελθόν των πρωταγωνιστών με διαρκή πρωθύστερα. Τον ειρμό δεν τον χάνουμε ποτέ γιατί η συγγραφέας φροντίζει πάντα να μη μακρηγορεί και να επιστρέφει εγκαίρως στο παρόν. Δίνεται έντονα η λαχτάρα των Κυπρίων για ένωση με την Ελλάδα κι ας τους βασάνιζαν και απειλούσαν οι Άγγλοι κατακτητές. Κορύφωση αυτού του ονείρου ήταν η στρατολόγηση στο πλευρό των Άγγλων όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος στην Ελλάδα, αφού οι κατακτητές ισχυρίζονταν πως θα είναι σα να πολεμούν γι’ αυτήν. Φυσικά «οι Εγγλέζοι εν αλουποί» (=είναι αλεπούδες) και δυστυχώς η Ιστορία θα το αποδείξει ποικιλοτρόπως. Τι καλύτερο σύνθημα και προτροπή για τον ξεσηκωμό της Κύπρου και γενικότερα για τις λογικές διεκδικήσεις ενός λαού από τη φράση ενός καθηγητή στο Κατηχητικό: «-Να κρούζετε ρε…να κρούζεται που τη φωθκιάν του Ρήγα» (=να καίγεστε από τη φωτιά του Ρήγα του Βελεστινλή) (σελ. 125).

Η ματιά της συγγραφέως είναι γεμάτη προσωπικές εμπειρίες και βιώματα που τα μεταφέρει αυτούσια ή κομψά ντυμένα με παρομοιώσεις και μεταφορές, τη γέμισαν εικόνες, στοχασμούς, ιδέες μα πάνω απ’ όλα αγάπη και λιτότητα, κάτι που μεταλαμπαδεύει στο κείμενό της με τρόπο που μόνο μεγαλύτεροι σε ηλικία θα μπορούσαν να γράψουν: «Για τέτοιες μέρες ζει ο άνθρωπος κι ας είναι όλες τις άλλες φτωχός και ρημαγμένος, λίγες τέτοιες μέρες να ‘χει μέσα στο χρόνο κι όλα είναι καλά, όλα αντέχονται» (σελ. 97).

Κι αν αναρωτιέστε γιατί έγραψε αυτό το υπέροχο λυρικό μυθιστόρημα η κυρία Γεωργίου, διαβάστε την εξομολόγησή της στη σελίδα 136: «Τον τόπο όπου ζει ο καθένας τον αγαπά, είτε είναι είτε δεν είναι σε ακμή. Δεν είναι τα όμορφα κτίρια και οι περιποιημένοι δρόμοι. Είναι οι ανθρώπινες ιστορίες, που γεννήθηκαν μέσα στα σοκάκια της…Κι όσο κι αν λαχταρά κανείς να ταξιδέψει, να γνωρίσει τον κόσμο και τα μεγαλεία του, στη δική του πόλη πάντα θα περπατά καλύτερα, γιατί μπορεί να περπατά με τα μάτια κλειστά» (σελ. 136-137).

Κλείνοντας, θα αναφερθώ στους κυπριακούς ιδιωματισμούς που βρίσκονται παντού. Παρ’ όλο που ενισχύουν τον ρεαλισμό και επεξηγούνται στο κάτω μέρος των σελίδων, ίσως απωθήσουν κάποιους, ειδικά όταν στο δεύτερο μέρος η γραφή είναι αποκλειστικά με κυπριακή ιδιόλεκτο, μιας και διαβάζουμε κάτι σαν ημερολόγιο του ίδιου του Γιαννάκη, μέλους πλέον της ΕΟΚΑ και αγωνιστή για την ελευθερία και την ένωση με την Ελλάδα. Λαμπρές και σημαντικές σελίδες του αγώνα των Κυπρίων που κλείνουν με το πιο συγκινητικό μήνυμα για τους δεσμούς του νησιού με την Ελλάδα, αποδυναμώνονται από την κυριαρχία της κυπριακής ντοπιολαλιάς.

Το «Σπασμένο ακορντεόν» είναι ένα δυνατό και συναρπαστικό μυθιστόρημα που ζωντανεύει με τον καλύτερο τρόπο την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων που στενάζουν κάτω από τον ζυγό της Αγγλίας και περιμένουν με λαχτάρα την Ένωση και την ανεξαρτησία. Καλολογικά στοιχεία, ρεαλισμός, διεισδυτική ματιά στην ψυχολογία και τη νοοτροπία φτωχών σκληρά εργαζόμενων οικογενειών, διαχρονικά μηνύματα γύρω από την ελευθερία και τα δεινά του πολέμου και πολλά άλλα είναι τα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που με συγκίνησε, με ταξίδεψε και με γέμισε ποικίλα συναισθήματα.

Βιβλίο Θεοδούλου Λίμιτεδ
Συγγραφέας Αγγελική Σμυρλή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μου άρεσαν οι χαρακτήρες και η πορεία τους στον χρόνο: α) η Κλειώ που αγωνίζεται να παραμείνει με τον άντρα της, Αντρέα, ο οποίος όμως από δικηγόρος εξελίσσεται τάχιστα σε ντιβέλοπερ (απ’ ό,τι κατάλαβα, ντιβέλοπερ είναι εκείνος που επενδύει σε ακίνητα, διαλέγει το σημείο ανέγερσης και χτίζει ή μετατρέπει ένα παλιό οίκημα σε κάτι άλλο), καταπατώντας δασικές εκτάσεις και χώρους πολιτιστικής και αρχαιολογικής σημασίας, λαδώνοντας τους πάντες και τα πάντα, β) ο Αντρέας, που σκιαγραφείται ωραία και η συγγραφέας εξηγεί τα πάντα για το πώς και το γιατί επέλεξε αυτήν την καριέρα και πόσο αδίστακτος κατάντησε για χάρη του χρήματος. Και γύρω από το ζευγάρι η κόρη τους, Έλλη, ο νέος σύζυγος της Κλειώς, Τεύκρος και άλλοι, που συγκροτούν ένα ωραίο πλαίσιο. Έμαθα πολλά από το μυθιστόρημα για το πώς οδηγήθηκε στο σημείο αυτό η Κύπρος, πώς και γιατί αποφασίστηκε το «κούρεμα», η συγγραφέας με διαφώτισε σε αρκετά σημεία.

Αυτό που με ξένισε από την αρχή ήταν η κυπριακή ομιλία στους διαλόγους, το θεώρησα περιττό αφού απευθύνεται (και) σε ελληνικό κοινό. Άλλο να έχεις ένα ιστορικό μυθιστόρημα, όπου προσθέτεις διαλόγους με ντοπιολαλιά για αληθοφάνεια και ατμόσφαιρα κι άλλο να περιγράφεις μια σύγχρονη ιστορία. Ναι, στην Κύπρο διαδραματίζεται, έχω διαβάσει όμως βιβλία που αφορούν και εξελίσσονται στην Κύπρο, πουθενά όμως δε διάβασα κυπριακό ιδιωματισμό. Επίσης δε μου άρεσε το τέλος. Υπάρχει ανατροπή ως προς την εξέλιξη της υπόθεσης, όμως αυτή η ανατροπή δεν προσφέρει κάτι στο σύνολο του βιβλίου, οι κακοί δε μετανοούν ούτε τιμωρούνται, δεν έχουμε λύση του δράματος, κατά τον Αριστοτέλη.

Βιβλίο Πληγωμένα όνειρα
Συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος
Κατηγορία  Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη, με το πρώτο και το δεύτερο να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του. Στο πρώτο, η αφήγηση ξεκινάει το 1868 και φτάνει ως το 1954. Με αφορμή τις δύσκολες συνθήκες επιβίωσης στην τουρκοκρατούμενη Κύπρο, ο συγγραφέας αναπαριστά με λυρισμό, ενάργεια και καλολογικά στοιχεία, ντοπιολαλιά και παράθεση ιστορικών γεγονότων, την περίοδο πριν την παραχώρηση της Κύπρου στους Άγγλους από τον σουλτάνο. Καταγράφονται η καθημερινότητα των φτωχών αγροτών, οι λίγες ελπίδες σπουδών των αγοριών, μιας και τα χέρια ήταν απαραίτητα στις αγροτικές δουλειές, η πίστη και η αγάπη των Κυπρίων στις απελευθερωτικές προσπάθειες της Ελλάδας από το 1821 μέχρι και τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Εδώ φαίνεται ξανά η επιλογή του κυρίου Παπαδόπουλου να εξηγεί με σαφήνεια στον αναγνώστη τις συγγενικές σχέσεις μεταξύ των πρωταγωνιστών και το ταλέντο του να φωτίζει επαρκώς τη διαδοχική σειρά εμφάνισης των επόμενων χαρακτήρων που θα συντροφέψουν την ανάγνωση, μιας και η πλοκή καλύπτει πάρα πολλά χρόνια.

Ονόματα ηρωικώς πεσόντων Κυπρίων, τεκμηριωμένη παράθεση ιστορικών γεγονότων, εξελίξεις και ανατροπές στις προσωπικές ζωές των χαρακτήρων είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά που προλειαίνουν το έδαφος για τις αιματηρές σελίδες της αγωνιστικής δράσης της ΕΟΚΑ. Προξενιά και γάμοι, παιδική θνησιμότητα, η συνήθεια του αναγιωτού, πανηγύρια, ήθη και έθιμα αφθονούν και εναλλάσσονται με την Αγγλοκρατία, την αυστηρή πολιτική της αποικιοκρατίας, που σύντομα διέψευσε τις ελπίδες των Κυπρίων για καλύτερες μέρες, τα ιστορικά παρασκήνια που αφορούσαν τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας και συνεκδοχικά της Κύπρου και πολλά άλλα.

Μου έκανε εντύπωση η από νωρίς χαμένη ευκαιρία να αποδεχτεί η ελληνική κυβέρνηση το 1915 την παραχώρηση της Κύπρου από μεριάς της Αγγλίας, με τον όρο να πολεμήσει στο πλευρό της Αντάντ. Η επιμονή της ελληνικής κυβέρνησης για ουδετερότητα απώλεσε οριστικά την πιο κοντινή ελπίδα για εκπλήρωση του προαιώνιου ονείρου και πόθου, μιας και το 1917 που η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων η πρόταση είχε αποσυρθεί.

Στο δεύτερο μέρος, η αφήγηση απογειώνεται, μιας και πρωταγωνιστής των γεγονότων είναι ο ίδιος ο συγγραφέας (προς τιμήν του έδωσε το πραγματικό του όνομα στον ανήλικο πρωταγωνιστή της αφήγησης), που γνώρισε από κοντά ως μέλος της ΕΟΚΑ τον αιματηρό αγώνα αντίστασης κατά των Άγγλων και της απόπειρας εκδίωξής τους από το νησί. Ο Γρίβας Διγενής, ο Μακάριος, ο Σάββας Λοϊζίδης, ο Γρηγόρης Αυξεντίου, το ΑΚΕΛ και τόσοι μα τόσοι άλλοι ήρωες και προδότες, δειλοί και γενναίοι χαρακτήρες και πραγματικά πρόσωπα παρελαύνουν και καταγράφουν ρανίδα τη ρανίδα την ιστορία της μάχης της ΕΟΚΑ, τον εμφύλιο μεταξύ Ενωτικών και Ανεξάρτητων, τις συλλήψεις, τις ανακρίσεις, τις δολοφονίες, τις εκτελέσεις. Όνειρα που ενταφιάστηκαν το 1959 με την υπογραφή των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου, με πρωτεργάτες κυρίως τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Αντνάν Μεντερές και τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, μιας και θάφτηκε οριστικά το όνειρο της Ένωσης κι άρχισε το αιματοκύλισμα για την ανεξαρτησία. Μια σειρά συμφωνιών που επανέφερε την Τουρκία στα εδάφη της Κύπρου, επέφερε ανυπολόγιστες καταστροφές στις διεθνείς διπλωματικές σχέσεις μα και στα εσωτερικά της Κύπρου, με την Τουρκία να παίζει σκληρό παιχνίδι παράλληλα με τους Άγγλους που κράτησαν στρατιωτικές βάσεις κι έτσι ο δόλιος κυπριακός λαός να απομυζάται με μανία ανάμεσα στις μυλόπετρες των συμφερόντων.

Η πένα του κυρίου Παπαδόπουλου δεν παρασύρεται ούτε στιγμή από τα γεγονότα που βίωσε ο ίδιος. Τιθασεύει όσο και όπως μπορεί την προσωπική του οργή για το διπλωματικό παιχνίδι, καταγράφει με ντοκουμέντα και προσωπικές μαρτυρίες τα ιστορικά γεγονότα και διανθίζει τις σκοτεινές στιγμές με ευχάριστες, αναφέροντας την καθημερινότητα των μαθητών της εποχής, παραδείγματα ευτυχίας ζευγαριών, ακόμη και διασκεδαστικά στιγμιότυπα από την καθημερινότητα των Κυπρίων. Απαραίτητες ανάσες, μιας και οι ηρωισμοί και οι θυσίες των Κυπρίων είναι πάμπολλοι! Το κείμενο αφήνει τον αναγνώστη να καταλάβει μόνος του ποιος φταίει και ποιος όχι, τι πραγματικά συνέβη και φτάσαμε στη διχοτόμηση του 1974 (έστω κι αν αυτό συνέβη μεταγενέστερα από το τέλος του βιβλίου), αποτυπώνει με αμεροληψία τις ιστορικές προσωπικότητες και τη στάση τους απέναντι στις διαβουλεύσεις και τις δράσεις αντίστασης και μου χάρισε κάποιες συναρπαστικές και έντονα συγκινητικές στιγμές ανάγνωσης. Το βιβλίο συμπληρώνει επιλεκτική βιβλιογραφία, παράθεση ιστορικών ντοκουμέντων (φωτογραφίες και δημοσιεύματα της εποχής) και επεξηγηματικό λεξιλόγιο της ντοπιολαλιάς που χρησιμοποιείται στο κείμενο.

Τα «Πληγωμένα όνειρα» είναι ένα συγκινητικό, ηρωικό και τρυφερό ιστορικό μυθιστόρημα που φέρνει σε επαφή τον αναγνώστη με την ιστορία της Κύπρου και εξηγεί ακριβοδίκαια και χωρίς κουραστικές λεπτομέρειες ή ατέλειωτες παραθέσεις ημερομηνιών και γεγονότων τους σταθμούς της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου με αφορμή τις προσωπικές περιπέτειες των πρωταγωνιστών που διάλεξε ο κύριος Παπαδόπουλος να περιγράψει, αναπαριστώντας δεξιοτεχνικά το κλίμα, την εποχή, τις αντιλήψεις και τις συνθήκες διαβίωσης της εποχής. Ένα βιβλίο που επικαλύπτει και συμπληρώνει το «Δαχτυλίδι», διαβάζεται όμως και ξεχωριστά.

Βιβλίο Το δαχτυλίδι
Συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος
Κατηγορία  Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από την άλλη, δεν έχουμε μια ξερή παράθεση γεγονότων, ούτε ένα βιβλίο Ιστορίας γραμμένο στρυφνά και δασκαλίστικα. Ο συγγραφέας έχει μια ωραία πένα, ένα τρυφερό στυλ, ένα στρωτό και δυνατό γράψιμο και στολίζει τις ιστορίες που έχει να μας διηγηθεί με την καθημερινότητα των Κυπρίων, τα ήθη και τα έθιμα, τις νοοτροπίες και ακόμη τις επιδράσεις των ιστορικών γεγονότων σε μια απλή, καθημερινή οικογένεια. Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, Αγγλοκρατία, ΕΟΚΑ, Μακάριος στήνουν ένα γαϊτανάκι εξελίξεων στο οποίο χορεύουν οι ήρωες του μυθιστορήματος αλλά όχι τυφλά και υπάκουα, έχουν τσαγανό, έχουν δύναμη και αγωνίζονται για την απελευθέρωση της πατρίδας τους και για την πολυπόθητη Ένωση με την Ελλάδα. Καημένοι Κύπριοι, πιόνια σε μια σκακιέρα διπλωματίας, τίγκα στα ψέματα από τους μεγάλους και τους ισχυρούς του μάταιου τούτου κόσμου, άραγε πόσα ψέματα ήσαστε διατεθειμένοι να αντέξετε αρκεί να πραγματοποιηθεί ένα τέτοιο όραμα, να αδελφωθείτε με τη χαμένη σας πατρίδα, την Ελλάδα; Πατριωτικά αλλά όχι εθνικιστικά μηνύματα ποτίζουν κάθε σελίδα σαν το αίμα των χιλιάδων γνωστών και αγνώστων μαρτύρων.

Το βιβλίο κλείνει τη δεκαετία του 1960 όπου η οικογένεια ενώνεται με τα χαμένα μέλη της μέσα από μια απίστευτη σύμπτωση! Ακριβώς αυτό μου έκανε εντύπωση, το σημείο όπου τελείωσε το μυθιστόρημα. Οπότε ή ο συγγραφέας ολοκλήρωσε ό,τι είχε να πει και κάθε άλλη αναφορά απλώς θα τραβούσε σε μάκρος ή η κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους είναι μια χαίνουσα πληγή που είναι νωρίς ακόμη (;) να φωτιστεί κατάλληλα και άπλετα. Σε κάθε περίπτωση, το φινάλε είναι ακριβώς εκεί που πρέπει. Ένα μικρό βιβλίο για έναν μεγάλο λαό. Πρέπει να το διαβάσετε!