Βιβλίο Παγωτό τριαντάφυλλο 
Συγγραφέας Μυρτώ Κατσουλάρη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με εναλλαγή πρωτοπρόσωπης και τριτοπρόσωπης αφήγησης, η Μυρτώ Κατσουλάρη μας συστήνει τη Λένα που γεννήθηκε στο Κάιρο εν μέσω του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, ένα κορίτσι που δεν μπόρεσε να ζήσει όλα όσα ήθελε όπως τα ήθελε αλλά δεν άντεχε να αφήσει και το όνειρο να πάει χαμένο. «…ήταν ένα κράμα από μυστικά, πληγές και φόβο αλλά η φωτιά που έκαιγε μέσα της την οδηγούσε» (σελ. 16). Παραστατικές, σχεδόν κινηματογραφικές σκηνές, ζωντανεύουν την ιστορία μιας κοπέλας που, μετά τον ξαφνικό θάνατο της μητέρας της, έγινε, ως το μόνο θηλυκό της οικογένειας, η «κυρία» του σπιτιού μόλις στα δέκα της χρόνια, μεγαλώνοντας με αγάπη τα δυο της αδέλφια, ψυχοκόρη στο ίδιο της το σπίτι και χωρίς καμία υποστήριξη. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ο πατέρας της παντρεύτηκε τελικά τη Φρόσω που είχε ήδη δύο αγόρια και τη σταματάει από το σχολείο για να τη βάλει στο ζαχαροπλαστείο του παρά τις αντιρρήσεις της.

Σύντομα, ο Περικλής προσλαμβάνει τον Αλέξανδρο για γκαρσόνι και ο έρωτας με τη Λένα είναι αμοιβαίος. Ο Αλέξανδρος σπουδάζει πολιτικές επιστήμες και παρατηρεί τον κόσμο γύρω του, τις αλλαγές του: «Ζούμε σε μια εποχή που αλλάζει όλο το πολιτικό και κοινωνικό σκηνικό», θέλει να ξέρει την αλήθεια και κάποιες φορές προσπαθεί να την αλλάξει. Ο έρωτας τους κυριεύει, εκείνος είναι συνεπαρμένος και αποφασισμένος να την κάνει γυναίκα του αλλά εκείνη είναι πιο προσγειωμένη και ρεαλίστρια, «όνειρα από αλεύρι και ζάχαρη». Όλα αυτά όμως διαδραματίζονται την περίοδο που ανέβηκε ο Νάσερ στην εξουσία και η ελληνική ομογένεια στοχοποιήθηκε, με αποτέλεσμα αρκετοί να ξενιτευτούν, οι επιχειρήσεις των Ελλήνων να έχουν και Αιγύπτιο ως συνέταιρο για να συνεχίσουν να λειτουργούν κλπ. Οι δυο νέοι ζουν τον έρωτά τους ως τη στιγμή που η μοίρα θα πραγματοποιήσει τα δικά της σχέδια κι έτσι η συνέχεια της ιστορίας εκτυλίσσεται στην Αθήνα και φτάνει ως τη Δικτατορία του 1967, τινάζοντας στον αέρα για άλλη μια φορά τις ζωές των ηρώων και ειδικά της Λένας, μιας γυναίκας που υπήρξε θύμα και θύτης στη ζωή της και διένυσε μια πορεία από το σκοτάδι ως το φως και πάλι πίσω.

Ταυτόχρονα με την ιστορία της Λένας, γνωρίζουμε τη γιαγιά της Ελπίδας, μια γυναίκα πολύ διακριτική, που θέλει να βλέπει την εγγονή της αλλά δεν το απαιτεί, που αποφεύγει να ρωτήσει πράγματα που η Ελπίδα δε θέλει σίγουρα να συζητήσει, που δε λέει την άποψή της αν δεν της ζητηθεί, που τα έχει τετρακόσια αλλά είναι αθεράπευτα ρομαντική, που μυρίζει λεβάντα και πούδρα. Στο σπίτι της πάντα υπάρχει χειροποίητο παγωτό τριαντάφυλλο, σαν αυτό που συνοδεύει τώρα τις δυο γυναίκες στη μεγάλη αποκάλυψη της ζωής τους. Μια τρυφερότητα ξεχειλίζει από τις σελίδες όσο αναρωτιόμαστε πώς συνδέονται όλα αυτά με τη ζωή της Λένας και απολαμβάνουμε τις αναμνήσεις της Ελπίδας με τη γιαγιά και τον παππού της, ένα ζευγάρι στενά δεμένο, που τόσα χρόνια έχουν τη δική τους γλυκιά, ακύμαντη καθημερινότητα, με τη μοναδική εγγονή τους να περνάει τα καλοκαίρια μαζί τους στο εξοχικό κοντά στο Τολό: «Η αγάπη όσο τη μοιράζεσαι είναι ευλογία, αλλά όταν έρχεται η ώρα να αναμετρηθεί με την απουσία, γίνεται το χειρότερο μαρτύριο, ο πιο ανυπόφορος πόνος» (σελ. 62). Η μάνα της με τη γιαγιά είχαν άριστες σχέσεις, ήταν αχώριστες κι αγαπημένες, σε αυτούς οφείλει τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς της και τη μόρφωσή της. Η γιαγιά όμως, που νιώθει τον θάνατο να πλησιάζει λόγω ηλικίας, αποκαλύπτει κάτι αβάσταχτο στην κόρη της κι η σχέση τους τινάζεται στον αέρα. Υπάρχει άραγε περιθώριο να τα ξαναβρούν; Η Λένα τι ρόλο θα παίξει σε αυτό;

Το «Παγωτό τριαντάφυλλο» είναι μια γλυκόπικρη, ρομαντική νουβέλα που μας ταξιδεύει στην Αίγυπτο την εποχή του Νάσερ και μας συστήνει την ανθηρή ελληνική παροικία, χωρίς όμως να καταφεύγει σε πολλές και κουραστικές λεπτομέρειες, μιας και δίνει έμφαση στην καθημερινότητα των απλών ανθρώπων που βίωσαν τον ξεριζωμό της δεκαετίας του 1950. Ακόμη και η ατμόσφαιρα της δικτατορίας του 1967 δίνεται με διακριτικότητα ώστε οι ήρωες του βιβλίου να κινηθούν στη σκιά της, προσπαθώντας να ενώσουν τα χαμένα κομμάτια τους. Έχουμε σκηνές έρωτα, αναμενόμενες αλλά και απρόβλεπτες εξελίξεις, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, προσεγμένο χειρισμό της πλοκής, η οποία καταλήγει στο τέλος να δημιουργεί έναν κύκλο κι ενώνει απρόσμενα το παρελθόν με το παρόν. Μου άρεσαν επίσης οι διαχρονικές αλήθειες του κειμένου: «Εμείς οι νέοι είμαστε πλάσματα ανίκανα να συνειδητοποιήσουμε την αξία της στιγμής. Μας αρέσει να αναβάλλουμε τα πάντα ή έστω ό,τι μπορούμε, αφού ο χρόνος μπροστά μας είναι άπειρος. Άλλωστε η νεότητα δικαιολογεί κάθε πράξη ανωριμότητας» (σελ. 14). Πόσο απλά καταγράφεται ο πόνος της απώλειας ενός φίλου για έναν μεγάλο άνθρωπο: «Έφυγε και πήρε τα νιάτα μας μαζί της και ζωή δίχως νιάτα είναι ζωή σε αναμονή» (σελ. 31). Εδώ δάκρυσα: «…κάποτε σε ρώτησα πού πάει η αγάπη όταν φεύγει και μου απάντησες πως αν είναι αληθινή δεν πάει πουθενά, απλώς γίνεται ελπίδα και προσπαθεί ως το τέλος» (σελ. 148). Και τέλος: «Σε αυτήν τη ζωή αν είσαι από τους τυχερούς, το μόνο που σου μένει είναι ο άνθρωπος που έχεις επιλέξει να γεράσεις δίπλα του» (σελ. 35). Ένας έρωτας μετ’ εμποδίων, μια ιστορία που ξεδιπλώνεται λιτά κι απέριττα και ταυτόχρονα με ένταση και παραστατικότητα και μια εποχή που μυρίζει σαν παγωτό τριαντάφυλλο.

Βιβλίο Ο θείος μου Αλέξανδρος Ιόλας: ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο
Συγγραφέας Ελένη Κουτσούδη-Ιόλα
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία της ζωής του Κωνσταντίνου Κουτσούδη (μεταγενέστερα Αλέξανδρου Ιόλα) ξεκινάει από το μακρινό 1881 όπου γεννήθηκε ο πάππους Ανδρέας Κουτσούδης κι έφυγε μικρός από τη Χίο για να δουλέψει στην Αίγυπτο. Ασχολήθηκε με το εμπόριο βαμβακιού και η οικογένεια που δημιούργησε δίνει την αφορμή στη συγγραφέα να περιγράψει συνοπτικά την ιστορία του ελληνισμού της Αιγύπτου ώστε να δείξει τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στις οποίες διέπρεψε ο παππούς της και μεγάλωσε ο θείος της. Οι αναμνήσεις της δίπλα στον Ιόλα είναι συγκινητικές και γραμμένες με σεβασμό και ταυτόχρονα με λυρισμό. Η γραφή της κυλάει αβίαστα και οι λεπτομέρειες που πλαισιώνουν ή / και τεκμηριώνουν το κείμενό της αντί να κουράζουν δημιουργούν μια σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη ενδιαφέροντα γεγονότα και έναν αέρα εστετισμού. Εξίσου παραστατικά με την Αίγυπτο αποδίδεται και η Αγία Παρασκευή του 1948-1950, όπου η οικογένεια άρχισε σταδιακά να εγκαθίσταται. Το σπίτι τους είναι το κτήριο όπου θα μείνει ο Ιόλας μετατρέποντάς το θεαματικά από το 1971 με τις αλλαγές και τις προσθήκες που θα το μετατρέψουν σ’ ένα πολύτιμο μουσείο τέχνης. Η συγγραφέας παραμένει πιστή θεματοφύλακας της αλήθειας και δε διστάζει να κατηγορήσει όσα έχουν κατά καιρούς ειπωθεί ως ανυπόστατους ισχυρισμούς και φαντασιοπληξίες.

Είναι εντυπωσιακή η παρομοίωση της ζωής του συλλέκτη με το σπίτι του: «Ξεκίνησε με μικρά βήματα να παίρνει μορφή, να αλλάζει σταδιακά εικόνα, για να φτάσει στην κορυφή και μετά να ακολουθήσει η ραγδαία πτώση»  (σελ. 116). Ο παρορμητικός μαχητής από την αρχή ακολούθησε τα δικά του «θέλω». Χορευτής στη Γερμανία και τη Γαλλία του 1930, μετανάστευσε το 1935 στην Αμερική και ακολούθησε μια σημαντική πορεία, ώσπου το 1945, θεωρώντας τον εαυτό του αρκετά μεγάλο για τον χορό, ξεκίνησε να διερευνά έναν τρόπο μετάβασης προς την Τέχνη. Ήδη κατά τη διάρκεια του πολέμου πολλοί Ευρωπαίοι λογοτέχνες και καλλιτέχνες έφταναν στην Αμερική κι έτσι ο Ιόλας έκανε το πρώτο του βήμα: συνίδρυσε τη Hugo Gallery, την πρώτη γκαλερί της Νέας Υόρκης. Ως το 1962 που δημιούργησε τον δικό του χώρο η πορεία του τον φέρνει σε επαφή με σημαντικά ονόματα της εποχής και των συναφών χώρων κι έτσι θέτει τα γερά θεμέλια της λαμπρής του πορείας. Αμερική και τελικά (ή επιτέλους) Ευρώπη τον αγκαλιάζουν. Επιστολές, δημοσιεύματα, συνεντεύξεις συμπληρώνουν την αφήγηση της συγγραφέως: «Είχε μια ευστροφία που τον οδηγούσε με επιτυχία στο επόμενο στάδιο, άλλοτε με αργό και άλλοτε με ταχύ ρυθμό, αλλά ο βηματισμός ήταν σταθερός προς τον στόχο που είχε χαράξει» (σελ. 249).

Τα χρυσά χρόνια της δεκαετίας του 1960 αντικαθίστανται από τα δύσκολα, «βρώμικα» του 1980, όπου ο Ιόλας δέχτηκε απίστευτη «λάσπη» για αρχαιοκαπηλία, με αποτέλεσμα η συγγραφέας να φορτιστεί συναισθηματικά και να αφήσει πλέον τον σύζυγό της, Γκυ Νατάν, να συνεχίσει με τα γεγονότα μετά τον θάνατο του θείου της, αφού δεν έχει την ψυχολογική φόρτισή της κι έχει φυλάξει με επιμέλεια όλα τα αρχεία από Αμερική και Ελλάδα. «Με τη γνωστοποίηση του θανάτου του Ιόλα, ξέσπασε θύελλα. Τα γεγονότα διαδέχονται το ένα το άλλο με ρυθμό πολυβόλου. Διεκδικήσεις από πιστωτές, καλλιτέχνες, τεχνίτες, δικηγόρους, την εφορία, την Αρχαιολογική Υπηρεσία… Όλοι μπήκαν στον χορό. Ασφαλιστικά μέτρα, δικαστήρια, αντεγκλήσεις, δημοσιογράφοι αλαφιασμένοι να μάθουν για τον αμύθητο θησαυρό που άφησε πίσω του…» (σελ. 272). Πόσο στενοχωρέθηκα που η λαμπρή αυτή πορεία αντικατεστάθη από δίκες, αγωγές, μηνύσεις μετά τον θάνατό του και μάλιστα σε διπλό μέτωπο, σε Ελλάδα και Αμερική. Κρίμα, κρίμα, κρίμα…

Η βιογραφία του Αλέξανδρου Ιόλα είναι αντικειμενική, ακριβοδίκαιη, τεκμηριωμένη, λεπτομερής και παραστατική. Η ζωή του μαικήνα της τέχνης ξεδιπλώνεται με όλα τα λάθη αλλά και τις επιτυχίες του, με την ιδιόρρυθμη προσωπικότητά του και το άδοξο τέλος της φήμης του. Το βιβλίο συμπληρώνεται από πρόλογο του γκαλερίστα Adrian Dannatt, ευχαριστίες της συγγραφέως, πλήθος οικογενειακών και όχι μόνο φωτογραφιών, ιδιόχειρες επιστολές, έγγραφα και άλλα πιστοποιητικά, κατάλογο των δωρεών του συλλέκτη, λίστα των εκθέσεών του, καθώς και γενεόγραμμα της οικογένειας Αλέξανδρου Ιόλα. Επιτέλους, έγινε η αρχή για μια σωστή και ουδέτερη μελέτη της πολυσχιδούς προσωπικότητας που άλλαξε το χρηματιστήριο της τέχνης.

Βιβλίο Μετάξι 
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Νεκταρία Ζαγοριανάκου αυτήν τη φορά ασχολείται με την παραγωγή και την κατασκευή του μεταξιού και ταυτόχρονα, μέσα από τα μάτια ενός άντρα που γίνεται πανίσχυρος εμποροράφτης, ξεδιπλώνει τα τραγικά γεγονότα των αρχών του ελληνικού 20ού αιώνα μέσα από διηγήσεις, ντοκουμέντα και μαρτυρίες. Η λυρικότητα της αφήγησής της συναντά την εμπεριστατωμένη και εμβριθή μελέτη και την ομορφιά ενός αρμονικού συνόλου από έρωτες, προδοσίες, πλούτο και ευμάρεια. Από τη ζωή του Αρσέν, όπως συστήνεται στον κύκλο του, περνάνε γυναίκες που τον στοιχειώνουν, τον προδίδουν, τον ερωτεύονται, τον ζητάνε. Μεγαλώνει, ωριμάζει, αμφισβητεί, δειλιάζει, τύπτεται, δημιουργεί, πλουτίζει, σκέφτεται, μοιράζεται. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του δίνει το περιθώριο να καταγράψει τα πάντα με καθαρή ματιά και να μην αφήσει τίποτε απ’ έξω. Παραδέχεται τα λάθη του, καταγράφει τις φοβίες του, αποδέχεται τις αλλαγές που ατσαλώνουν τον χαρακτήρα του, αμφισβητεί, παρασύρεται, πάντα όμως ακολουθεί τα χνάρια της ηθικής που του μεταλαμπάδευσε ο παππούς του, Πετρής, ένας άντρας που έζησε χωρίς στερεότυπα και καθωσπρεπισμούς.

Η συγγραφέας με ταξίδεψε και με ξενάγησε στη Λυών και το Παρίσι, την Κωνσταντινούπολη και την Προύσα μα κυρίως στην Αλεξάνδρεια. Φωτίζει και παραθέτει με εύληπτο τρόπο γεγονότα ήσσονος και μείζονος σημασίας, που συμπληρώνουν την αφήγηση και της δίνουν παλμό και αληθοφάνεια. Η επανάσταση των εργατών του μεταξιού το 1831 στη Γαλλία, η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ, η εκστρατεία στην Καλλίπολη, ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος, οι σφαγές του 1922 είναι γεγονότα ιστορικά που επηρεάζουν τις δουλειές και τις γνωριμίες του Αρσέν. Παραμένοντας πιστός στις αξίες του, συνεταιρίζεται πλούσιους πελάτες, συναναστρέφεται τις μούσες που τον εμπνέουν για να τις ντύσει στα μετάξια και όλα αυτά σχηματίζουν ένα όμορφο παζλ, γεμάτο με μυρωδιές και χρώματα.

Φυσικά η Αλεξάνδρεια, ως μαγική και ταυτόχρονα ιστορική πόλη, έχει κυρίαρχο ρόλο στο μυθιστόρημα: οι Παναιγύπτιοι-Πανελλήνιοι αγώνες του 1910, η εμπειρία μιας κρουαζιέρας στον Νείλο, η Βιβλιοθήκη, ο ποιητής Καβάφης που τον κέρδισε η δεξιοτεχνία του Αρσέν και τόσα άλλα γεγονότα παρελαύνουν και εξοικειώνουν τον αναγνώστη με την εποχή και τους τόπους. Ντοκουμέντα όπως το Βασιλικό Διάταγμα που απαγόρευε την υποδοχή ομαδικών αφίξεων από την αλλοδαπή άνευ διαβατηρίου, τα άρθρα των εφημερίδων που ζωντάνευαν τα γεγονότα του Εθνικού Διχασμού κ. ά. εναλλάσσονταν με τα λόγια ψυχής που περιείχαν οι επιστολές από την πατρίδα Κίο, τις αισθήσεις που ξυπνούσαν κατά τον διάπλου του Νείλου και τόσα όμορφα, ζωντανά στιγμιότυπα και περιστατικά.

Το «Μετάξι» είναι η ζωή ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τα χαμηλά και κατάφερε με προσωπικό μόχθο και δουλειά να ανέβει κοινωνικά, να κυριαρχήσει στον χώρο του πολύτιμου υφάσματος, να γνωρίσει σημαντικές προσωπικότητες μα πάνω απ’ όλα να ζήσει γεγονότα που τον ατσάλωσαν, τον γαλούχησαν και στο τέλος του επεφύλασσαν απανωτές εκπλήξεις. Ο Αρσένιος Ασλάνογλου ακολούθησε ακριβώς την πορεία της κάμπιας που γίνεται μεταξοσκώληκας και τυλίχτηκε με τις ατσάλινες κλωστές της μοναξιάς και της απομόνωσης ώσπου να βρεθεί η κατάλληλη ραγισματιά που θα τον ξαναφέρει στο φως: η γυναίκα.

Βιβλίο Με το άρωμα του Νείλου
Συγγραφέας Ειρένα Ιωαννίδου-Αδαμίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αφορμή και αφετηρία αυτήν την ιστορία ζούμε την πορεία της ελληνικής κοινότητας στο Κάιρο από τη δεκαετία του 1910 έως τη δεκαετία του 1950, οπότε με την ανάρρηση του Νάσερ στην εξουσία επιβλήθηκαν αυστηρά μέτρα για τον ελληνισμό και γενικότερα για κάθε ξένο στοιχείο στην Αίγυπτο. Παράλληλα, οι ήρωες του βιβλίου πηγαινοέρχονται Κύπρο, οπότε ζούμε μαζί τους τη συμπεριφορά των Άγγλων και τον ένοπλο αγώνα της ΕΟΚΑ. Μέσα από το βιβλίο παρακολουθούμε τη ζωή δύο μεγάλων λογοτεχνών, του Νίκου Νικολαΐδη και του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη, των οποίων τα γεγονότα της ζωής συνοδεύουν την πλοκή των μυθιστορηματικών χαρακτήρων και η συγγραφέας τους τοποθετεί όμορφα μέσα στο χώρο και στο χρόνο, χωρίς να διαστρεβλώνει ή να παρατοποθετεί τίποτα.

Ο Νίκος Νικολαΐδης (Λευκωσία 1884-Κάιρο 1956) ήταν σημαντικός κύπριος λογοτέχνης και αγιογράφος. Από την Κύπρο μετέβη στην Αθήνα, όπου γνώρισε το θέατρο, το οποίο και υπηρέτησε ως σκηνοθέτης και συγγραφέας. Από το 1908 ταξιδεύει και στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο και αρχίζει μια μποέμικη ζωή, πηγή έμπνευσης για τους πίνακές του. Τη δεκαετία του 1920 επιστρέφει στην Κύπρο, στην έντονη πνευματική άνθιση της οποίας συμβάλει αλλά το γενικότερο κλίμα τον απομακρύνει κι εγκαθίσταται μόνιμα στο Κάιρο. Ο Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης (1904-1999) γεννήθηκε στην Κύπρο αλλά μεγάλωσε και έζησε στην Αίγυπτο. Το 1946 επέστρεψε στην Κύπρο, όπου διετέλεσε διευθυντής της Δημοτικής Βιβλιοθήκης και Πινακοθήκης Αμμοχώστου. Βραβεύτηκε πολλές φορές για τα έργα του.

Κατά τα άλλα δυστυχώς είναι αρκετά μεγάλο για μυθιστόρημα και μία από τις έντονες αντιρρήσεις μου είναι η εξής: δεν υπάρχει καμία ανατροπή, καμία έκπληξη, καμία αναποδιά, όλα είναι πλασμένα όμορφα, τα λάθη συγχωρούνται, ο γιος του Δημήτρη είναι πολύ τέλειος για να είναι αληθινός (σπουδάζει παράλληλα σε δυο σχολεία, της Αιγύπτου και της Κύπρου, μαθαίνει πολλές ξένες γλώσσες, αριστεύει σε όλα, είναι πολύ τυχερός γιατί βρίσκει και δουλειά ακριβώς στο αντικείμενό του, είναι δίκαιος, επιθυμητός, ερωτεύεται και παντρεύεται μια όμορφη και έξυπνη κοπέλα κλπ.), μαθαίνουμε για τη ζωή του, για τη ζωή της κόρης που έκανε, γενικώς έχουμε ένα καλογραμμένο κείμενο, που δίνει ωραίες εικόνες και περνά ωραία μηνύματα για τις δύσκολες στιγμές του ελληνισμού στην Αίγυπτο και των Κυπρίων κατά την Αγγλοκρατία με ωραία και πλούσια γλώσσα αλλά είναι πολύ επίπεδο και άνευρο. Το συστήνω για την ωραία γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και για την ποιότητα των εκδόσεων Διόπτρα.

Βιβλίο Μέχρι να αλλάξει ο άνεμος
Συγγραφέας Μαρία Λιάσκα-Μαυράκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια καλογραμμένη ερωτική ιστορία με έναν διαφορετικό τρόπο αφήγησης. Την ερωτική ιστορία του 1940 την αναβιώνουν τα δυο αθώα εντεκάχρονα κορίτσια μέσα από τα γράμματα που διαβάζουν κι έτσι η ιστορία συμπληρώνεται με τη μέθοδο του πρωθύστερου. Ρομαντικό και σκληρό, με ένα φινάλε που αν και δεν ήταν πρωτότυπο με συγκίνησε, είναι ένα κείμενο που με κράτησε χάρη στην ικανότητα της συγγραφέως να αναπαριστά με σαφήνεια τις κοινωνικές και ιστορικές στιγμές της πλοκής. Δύσκολα τα χρόνια του Εμφυλίου, όπου ο αλληλοσκοτωμός και το αλληλοφάγωμα ήταν στην πρώτη γραμμή και η κυρία Λιάσκα βρίσκει τον τρόπο μέσα από αυτές τις στάχτες να κρατά ζωντανή τη σπίθα του έρωτα.

Θα σταθώ ιδιαίτερα στον χαρακτηρισμό της Λήμνου: «Το έχει αυτό η Λήμνος: κρατάει τα μυστικά σου καλά κρυμμένα από αδιάκριτους ανθρώπους και ξωτικά. Αν ξαναέρθεις χρόνια μετά, θα τα βρεις ακριβώς εκεί όπου τα είχες θάψει. Γι’ αυτό πρέπει να είσαι σίγουρος, όταν θα ζητήσεις τη βοήθειά της για μια κρυψώνα…» (σελ. 287). Σε λίγες προτάσεις, όλη η ψυχή του νησιού. Επίσης, στη σελίδα 193 δίνεται με τον καλύτερο τρόπο η αγωνιώδης κατάσταση στην Αθήνα κυρίως κατά τη διάρκεια της Κατοχής: «Όταν μια πόλη αφήνει τα παιδιά της να ζουν ή πιο σωστά απλά να υπάρχουν στους δρόμους, ξυπόλητα, κοντοκουρεμένα, με άδεια πιατάκια στα χέρια, τότε σίγουρα δεν είναι έτοιμη για την επόμενη ημέρα… Κι αν η επόμενη ημέρα είναι το ίδιο άγρια με την προηγούμενη, δεν μπορείς να ελπίζεις σε τίποτα καλό…». Χωρία σαν κι αυτό είναι που με κάνουν να περιμένω με ανυπομονησία κάθε επόμενο έργο μιας γυναίκας που μας χάρισε το αξεπέραστο «Ο κύκλος με τη θάλασσα» και να την επικροτώ σε κάθε νέα της προσπάθεια.

Βιβλίο Τσάι με τον Καβάφη
Συγγραφέας Κατερίνα Καριζώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένας έρωτας με πισωγυρίσματα, το «θέλω» κόντρα στο «πρέπει» και πίσω από όλα αυτά ένα συμφέρον οικονομικό κι ένας αθέμιτος ανταγωνισμός. Ένα νέο είδος βαμβακιού μπορεί να φυτευτεί σε άγονες περιοχές. Επανάσταση!!! Η κοπέλα, αρραβωνιασμένη, γνωρίζει έναν αντιπρόσωπο της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος στην Αλεξάνδρεια που, αντί να κλείσει τους λογαριασμούς της Τράπεζας με την διαλυόμενη παροικία των Ελλήνων (δεκαετία του 1930, αναταραχές με την αγγλοκρατία της Αιγύπτου κλπ.), κάνει νέα ανοίγματα, που θα του κοστίσουν τη θέση και θα μετατεθεί πίσω στην Αθήνα. Ο καμβάς είναι αληθινός (όντως υπήρξε τέτοιος υπάλληλος τράπεζας και τέτοιος βαμβακοπαραγωγός) αλλά τα γεγονότα είναι μυθιστορηματικά. Πού είναι κρυμμένοι οι σπόροι της νέας παραγωγής; Πού είναι η φόρμουλα; Ποιος κανόνισε τη δολοφονία του παραγωγού; Και γιατί η κοπέλα διάλεξε τον Άγγλο κι όχι τον Έλληνα; Χωρίς να είναι καθαρά αστυνομικό και χωρίς να κουράζουν οι λογοτεχνικές περιγραφές της μάγισσας Αλεξάνδρειας, παρακολουθούμε την ιστορία ενός έρωτα με προδιαγεγραμμένο τέλος. Το κουραστικό ήταν οι άγνωστες για μένα λέξεις που χρησιμοποιούν οι Έλληνες της Αιγύπτου κι αναγκαζόμουν να τρέχω στις τελευταίες σελίδες συνέχεια. Τέσπα. Κι ο Καβάφης, στα τελευταία του, να ανοίγει και να κλείνει με την παρουσία του το βιβλίο, χωρίς να προσφέρει κάτι ιδιαίτερο στην πλοκή. Αρκετά καλό.

Βιβλίο Σχήμα οξύμωρον
Συγγραφέας Κανή Καραβά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα αισθήματα όμως, οι υποχρεώσεις και κυρίως η κόρη της, η Αννέτα, τη βγάζουν από την πλάνη της κι επιστρέφει σπίτι της. Οι Βρυξέλλες της αλλάζουν τη νοοτροπία και τα πολιτικά γεγονότα με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και την απάτη που ζει η Ελλάδα επί ΠΑΣΟΚ τη βοηθούν να πάρει τις οριστικές αποφάσεις της («Σχήματα οξύμωρα στη ζωή άφθονα είχε να παρατηρήσει η Λίζα. Κι η ίδια άλλωστε δεν ήταν ένα από αυτά; Αυτή, που ξελαρυγγιαζόταν στις διαδηλώσεις «Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι», «Έξω απ’ την ΕΟΚ, έξω απ’ το ΝΑΤΟ» δε βρέθηκε αργότερα δεμένη στο άρμα της ευρωπαϊκής ιδέας και μάλιστα με το αζημίωτο;» (σελ. 144).

Το κείμενο είναι καλογραμμένο σε γενικές γραμμές, όμως οι ιστορίες της οικογένειας της Λίζας με τα συνεχή πηγαινέλα στο παρελθόν και στο παρόν ίσως μπερδέψουν τον αναγνώστη (ευτυχώς υπάρχει στην αρχή το γενεαλογικό δέντρο της Λίζας). Το κείμενο έχει μια ελαφρότητα και μια προφορικότητα ως προς το γράψιμο και τους διαλόγους, χωρίς να είναι κακογραμμένο. Η διεισδυτική ματιά της συγγραφέως τέμνει ορθά κοφτά τις εκάστοτε κοινωνικές πραγματικότητες της Ελλάδας και μας δείχνει τα «φιλέτα» και τα «κόκαλα» της Ιστορίας μας. Παραδέχομαι ότι αυτή η έντονη «κόκκινη» τοποθέτηση της Λίζας και η «γαλαζοπράσινη» και όχι μόνο του Παναγιωτάκη κάπως μονομέρησαν το κείμενο, σύντομα όμως κατάλαβα πόσο σημαντική ήταν αυτή η τοποθέτηση για τη συνολική πλοκή του βιβλίου.

Παρ’ όλο που η ιστορία έχει ως αφορμή τη ζωή της Λίζας οι υπόλοιποι ανιόντες και κατιόντες συγγενείς έχουν κι αυτοί το δικαίωμα να εμφανιστούν με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο στο βιβλίο οπότε είναι φυσικό ως ρομαντικός και ονειροπόλος αναγνώστης να με κέρδισε η ιστορία του προπάππου Συμεών, αρωματοποιού και σαπωνοποιού στην Αλεξάνδρεια των αρχών του 20ού αιώνα. Πολύ καλή αναπαράσταση εποχής, ηθών κι εθίμων, κοινωνικών αντιλήψεων και προσδοκιών των Αιγυπτιωτών Ελλήνων. Ο προπάππος Συμεών, γνωστός για τα σαπούνια του, έχτισε μια αυτοκρατορία γνωστή σε όλο τον κόσμο, με το πλήρωμα του χρόνου όμως όλα αυτά χάθηκαν μέσα από τα χέρια του σαν άμμος σε κλεψύδρα. Μαζί με τους υπόλοιπους Αιγυπτιώτες ξενιτεύτηκε στην Ελλάδα τις μαύρες μέρες της εκδίωξης.

«Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι. Λίγο να βαδίσεις / στην ίσια της οδό που στο Ιπποδρόμιο παύει / θα δεις παλάτια και μνημεία που θ’ απορήσεις. / Όσο κι αν έπαθεν απ’ τους πολέμους βλάβη, / όσο κι αν μίκραινε, πάντα θαυμάσια χώρα. / Κ’ έπειτα μ’ εκδρομές, και με βιβλία / και με σπουδές διάφορες περνά η ώρα…» (Φυγάδες, Κ. Π. Καβάφης).

Εξίσου όμορφη ιστορία και για μένα το τραγικότερο πρόσωπο όλων η μάνα της Λίζας, Αρετή, που ήταν ελαφρών ηθών κι όταν έμεινε έγκυος δέχτηκε να δώσει το μωρό της στην αδελφή της, Αντιγόνη, να το μεγαλώσει με τα δικά της. Έτσι, αυτός ο ισχυρός δεσμός με τον αδελφό της, Γεράσιμο, και το αβυσσαλέο μίσος της για την αδελφή της, Βαρβάρα, διατρέχουν όλο το κείμενο. Η Βαρβάρα ποτέ δεν έπαψε να χαρακτηρίζει τη Λίζα νόθο και μπάσταρδο, με τις αντίστοιχες τιμωρίες από τους γονείς της. Μια πινακοθήκη χαρακτήρων λοιπόν, που εκπροσωπούν την εποχή τους με τις αντιλήψεις και τις τάσεις της, των οποίων οι περιπέτειες και οι ζωές επηρεάζουν έντονα και το παρόν της Λίζας. Θα σας συντροφέψει και θα σας ταξιδέψει με όμορφο και απλό τρόπο.

Βιβλίο Στους δρόμους του Καΐρου
Συγγραφέας Πέρσα Κουμούτση
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Naguib Mahfuz (1911-2006) έγραψε περίπου τριάντα μυθιστορήματα και πάνω από εκατό διηγήματα (πολλά έγιναν και ταινίες) και τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ το 1988. Θεωρείται από τους κορυφαίους Άραβες λογοτέχνες και τα έργα του είναι αριστουργήματα γραφής, συμβολισμών κλπ. Μεγαλωμένος σε αυστηρό θρησκευτικό περιβάλλον, δε σταμάτησε να γράφει για την πατρίδα του, για το Κάιρο, για τον αραβικό κόσμο γενικότερα. Κανένα θέμα δεν τον άφησε αδιάφορο, κανένα θέμα δε χλεύασε, τα αγκάλιασε όλα το ίδιο και τα στόλισε με τα λιτά του λόγια και τη διεισδυτική του ματιά. Στα έργα του καθρεφτίζονται οι επιρροές από τη Δύση και την Ανατολή, η εξέλιξη και οι μεταβολές στην κουλτούρα, τον τρόπο σκέψης, τις προσδοκίες, την Ιστορία του αραβικού κόσμου.

Έτσι λοιπόν η Πέρσα Κουμούτση έγραψε αυτό το βιβλίο για να μας δείξει την επιρροή του Mahfuz στη ζωή της, στη φιλοσοφία της, στις σκέψεις της, στη νοοτροπία της. Γιατί δε μετέφρασε απλώς τα έργα του αλλά τον γνώρισε κιόλας. Στα παιδικά της χρόνια ζούσαν στον ίδιο δρόμο και αργότερα τον συνάντησε μέσα σε ένα ευρύ πλήθος θαυμαστών! Το βλέμμα του και τα λόγια του, η αλήθεια των συμφραζομένων, η λογοτεχνική του αξία σφράγισαν τα συναισθήματα και την ψυχή της συγγραφέως κι έτσι σε αυτό το βιβλίο μας εξομολογείται πολλές μύχιες σκέψεις της.

Το κείμενο δεν είναι βαρετό επειδή ένας συγγραφέας γράφει για έναν άλλον και επειδή παραθέτει αποσπάσματα του έργου του. Το αντίθετο, η συγγραφέας ξεδιπλώνει μια ιστορία ζωής με ανατροπές, με ιστορικά και άλλα πραγματολογικά στοιχεία, διαλέγει τα πιο συγκλονιστικά αποσπάσματα από το έργο του Mahfuz κι έτσι δε βαρέθηκα στιγμή. Είμαι κι εγώ λάτρης του Αιγύπτιου λογοτέχνη κι αυτό το βιβλίο είναι ένας πραγματικός θησαυρός. Για όσους δε γνώρισαν τον Naguib Mahfuz αυτό το βιβλίο είναι ό,τι πιο συνοπτικό μπορεί να βρεθεί και ό,τι πιο κοντά στη φιλοσοφία, τη νοοτροπία και τα γραφόμενα του νομπελίστα συγγραφέα. Μου άρεσε επίσης η μελέτη που έκανε η συγγραφέας πάνω στην ιστορία της Αιγύπτου και πόσο πιστά απέδωσε τα συναισθήματα του αραβικού κόσμου στον πόλεμο των Έξι Ημερών, καθώς και σε άλλες περιόδους της αραβικής ιστορίας. Πολύ συγκινητικά είναι και τα αποσπάσματα από την ψυχολογική περιπέτεια που υπέστη η συγγραφέας όταν αναγκάστηκε κάποια στιγμή να εγκαταλείψει την Αίγυπτο και πόσο σκληρό της ήταν να επιστρέψει, όσο και να δυσκολευόταν να προσαρμοστεί στην Αθήνα και στην ελληνική νοοτροπία.

Η γνωστή γραφή της κυρίας Κουμούτση που με έχει ταξιδέψει στα σοκάκια του Καΐρου, στον καπνό των ναργιλέδων, στα όνειρα και την πολυτέλεια των Αιγυπτιωτών Ελλήνων, τώρα συνδέεται με μια άλλη δυνατή πένα και χαρίζει στο αναγνωστικό κοινό τη δική της ματιά στον αξεπέραστο Naguib Mahfuz.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Πάντα έκανα παραλληλισμούς ανάμεσα στα πρόσωπα που διάβαζα στα βιβλία του και τα συνέκρινα με εκείνα που συνάντησα στη ζωή μου, και πάντα, μα πάντα έβρισκα συγκλονιστικές ομοιότητες. Γιατί εκεί βρίσκεται το μεγαλείο του συγγραφέα, να περιγράφει ανθρώπους και καταστάσεις που είναι αληθινοί όσο η ζωή, χαρακτήρες των οποίων οι μυθιστορηματικοί ορίζοντες μπορούν να ταυτιστούν με τους αληθινούς, και που αναγνωρίζονται παντού, σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή» (σελ. 50).

Βιβλίο Στην Αλεξάνδρεια ζάχαρη και στο Μισίρι ρύζι
Συγγραφέας Έλεν-Έλλη Γκιάλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συγκινητικό, νοσταλγικό, με πισωγυρίσματα στο τώρα και στο τότε, με εγκυκλοπαιδικές αναφορές σε πολιτισμό, τέχνη, πολιτική, γράμματα, διανόηση, επιστήμες, εκπαίδευση, μαγειρική και ζαχαροπλαστική, δεισιδαιμονίες και φαρμακευτική, επισκέψεις, σουαρέ και ζουρ-φιξ….Ο Καβάφης να δεσπόζει πάνω από όλα, ο Αβέρωφ να χαρίζει λεφτά για να ανεγερθεί η Ελλάδα….Όλα δοσμένα σωστά, γραμμένα σωστά, με ενδιάμεσα διαλείμματα που σε βοηθάνε να χωνέψεις τις πληροφορίες και να τελειώσεις το μυθιστόρημα δακρυσμένος ή έστω με ένα χαμόγελο αναπόλησης κι όχι βαρυστομαχιασμένος.

Οι Αλεξανδρινοί φαντάζομαι θα το λατρέψουν. Εγώ που δεν έζησα τίποτε από αυτά και δεν έχω σχέση με τον Αιγυπτιώτικο ελληνισμό, δεν ήθελα να το τελειώσω. Ρουφούσα κάθε πληροφορία, κάθε ψήγμα κοινωνικότητας και νοοτροπίας που πήγαζε μέσα από τις σελίδες αυτού του βιβλίου. Στα πολύ θετικά το πολύ κομψό lay-out των σελίδων και τα κενά που σε βοηθάνε να διαλέγεις πόσο θα προχωρήσεις και μέχρι πού θα φτάσεις. Μπράβο στη συγγραφέα, κατάφερε να δώσει τέλεια μια εικόνα που δεν υπάρχει (τώρα που καταργήθηκε και η απευθείας γραμμή Αθήνα-Αλεξάνδρεια ακόμη χειρότερα για τον ελληνισμό μας εκεί κάτω) με έναν τρόπο μοναδικό και καθόλου κουραστικό. Αφήστε με τώρα να σιγοτραγουδήσω τον Αλεξανδρινό…..

Βιβλίο Ασάλευτες μνήμες
Συγγραφέας Έλεν-Έλλη Γκιάλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία αφορά κυρίως την οικογένεια του εύστροφου εμπόρου Φιλόθεου και της Αρετής, που απέκτησαν τον Πυθέα, τον Ιωάννη και τη Ροδάμνη. Παντρεύτηκαν, πλούτισαν, απέκτησαν εγγόνια, μεγαλούργησαν. Με αφορμή τα μέλη αυτής της οικογένειας, η συγγραφέας ξεδιπλώνει, με πολλές λεπτομέρειες είναι η αλήθεια, την ιστορία της Μεσογείου: Ναπολέων Α΄, Μωχάμετ Άλη, ρωσοτουρκικός πόλεμος, ναυμαχία Ναβαρίνου, απελευθέρωση Ελλάδας, θάνατος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η διώρυγα του Σουέζ και τα χιλιάδες εμπόδια ώσπου να κατασκευαστεί. Η Ροδάμνη καταφεύγει στη Βιέννη, οπότε η συγγραφέας αφηγείται εμπεριστατωμένα την ιστορία του ελληνισμού της Αυστρίας, την ανάπτυξη και την αγάπη του για τις καλές τέχνες, την ιστορία του βαλς, τις τυπογραφικές δραστηριότητες και πολλά άλλα.

Θα έλεγα ότι το μυθιστόρημα υπολείπεται σε πολλά από το προηγούμενο. Αυτήν τη φορά είναι τόσες πολλές οι πληροφορίες και τόσο μεγάλη η ιστορία που έρχεται να καλύψει η κυρία Γκιάλη που πιο πολύ με δοκίμιο μου μοιάζει, το οποίο ελαφρύνει με μυθιστορία παρά με μυθιστόρημα. Ωραία η γραφή, σημαντικές οι πληροφορίες, ακόμη και ντοκουμέντα παρατίθενται, όμως αν δεν είσαι Αιγυπτιώτης και αν δεν έχεις ελεύθερο χρόνο να συγκεντρωθείς, δε θα αγαπήσεις αυτό το βιβλίο. «Στην Αλεξάνδρεια ζάχαρη» τα γεγονότα εκτυλίσσονταν τελείως διαφορετικά και το νοσταλγώ ακόμη. Εδώ έχουμε υπερβολικά πολλές πληροφορίες και ιστορικά στοιχεία που θα ξενίσουν σχεδόν από την αρχή τον αναγνώστη. Ωραίες οι επιλογές των χαρακτήρων και εύστροφη η τοποθέτησή τους στον χωροχρόνο, κάπου όμως οι διάλογοι δε μοιάζανε για αληθινοί.

Στο μυθιστόρημα αυτό λοιπόν εκτυλίσσεται η ιστορία του αιγυπτιώτικου ελληνισμού από το 1816 έως το 1870 με τους σταθμούς-ορόσημο: Μωχάμετ Άλη (αντιβασιλέας της Αιγύπτου, υποτελής στην Υψηλή Πύλη, αγωνίζεται για την ανεξαρτησία της χώρας του), Ναπολέων και Κολμπέρ, ο αγώνας του γιου του Μωχάμετ Άλη, Ιμπραήμ, για την αποδούλωση της πατρίδας του (δύο φορές απείλησε με το στράτευμά του την Κωνσταντινούπολη), 1830 και ίδρυση του ελληνικού προξενείου στην Αλεξάνδρεια, Καρτάληδες, Καζούλληδες, Κασσαβέτηδες, Τοσίτσας μεταξύ των επιφανών, 1836 και άνθηση της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας, 1843 και ίδρυση ελληνικής κοινότητας Αλεξάνδρειας, Κριμαϊκός πόλεμος, κατασκευή του σιδηροδρόμου Κάιρο-Σουέζ και Κάιρο-Αλεξάνδρεια, 1854 και τα πρώτα βήματα-σκέψεις για τη διώρυγα του Σουέζ, 1859 και ανέγερση του ιερού ναού του Ευαγγελισμού στην Αλεξάνδρεια. Και μέσα σε αυτά τα γεγονότα και τις εξελίξεις, η παρουσία του Πέτρου Καβάφη, συζύγου της Χαρίκλειας Φωτιάδη, που εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο για να αναπτύξει το εμπόριό του κι απέκτησε τον Κωνσταντίνο. Απλώς ανατριχιαστικό!

Αν είστε Αιγυπτιώτης, αυτή είναι η καλύτερη παράθεση των γεγονότων χωρίς να κουράζουν. Αν είστε ερευνητής, αυτός είναι ο καλύτερος συγκερασμός πηγών. Αν δε σας απασχολεί η ιστορία του απόδημου ελληνισμού σε αυτήν την υπέροχη χώρα, δύσκολα θα σας κρατήσει.