Βιβλίο Μαμά, κοίτα, χωρίς χέρια 
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ωμότητα, ρεαλισμός, συγκίνηση και χιούμορ στολίζουν την κατάθεση ψυχής που εναποθέτει η συγγραφέας στο βιβλίο της. Κάποτε τα υπνωτικά χάπια τα έπαιρναν χωρίς συνταγή και φυσικά κανείς δεν ήξερε τίποτα για τον εθισμό και για τις επερχόμενες δυσκολίες, σημασία τότε είχε να κοιμηθείς επιτέλους για να αντιμετωπίσεις την επόμενη μέρα («Ζούσαμε ευτυχείς μέσα στην άγνοιά μας. Τα παίρναμε και κοιμόμασταν, τι ωραιότερο»). Κι αυτό είναι η αρχή μιας διαδρομής με σκληρές γωνίες όπου ελλοχεύει η κατάθλιψη και ό,τι απορρέει από αυτήν. Με ειλικρίνεια και αμεσότητα καταγράφονται λαμπερές και σκοτεινές στιγμές, επιτυχίες και δυσκολίες που οδηγούν όμως με μαθηματική ακρίβεια στην κατάθλιψη, κάτι που δεν παίρνει κανείς εύκολα χαμπάρι στην αρχή. Ο λόγος ρέει αβίαστα, ζωντανεύοντας σκηνές από τη ζωή της Έλενας Ακρίτα με τέτοιο τρόπο που, ενώ ξέρεις πως το θέμα που διαπραγματεύεται το βιβλίο είναι δύσκολο, επικίνδυνο και αφορά πολύ περισσότερο κόσμο απ’ όσο νομίζεις, ε, δε γίνεται, κάπου θα σκάσει το χειλάκι σου, μα τραγικωμικές καταστάσεις, μα ατάκες, μα αυτοσαρκασμό κι ας νιώσεις τύψεις αμέσως μετά, γιατί η κυρία Ακρίτα δε διακωμωδεί καταστάσεις, απλώς τις φωτίζει λίγο διαφορετικά για να τις ελαφρύνει. Ξέρει, βίωσε, παλεύει και αυτό δεν το θέλει για κανέναν άλλον, οπότε προσπαθεί με γλυκόπικρο τρόπο να ανοίξει την αγκαλιά της σε όσους συνταξιδεύουν και να την κλείσει ερμητικά για όσους έχουν μείνει έξω από τον εφιάλτη. Οι λέξεις, οι προτάσεις κυλάνε σα νερό και ξεφεύγανε από τα μάτια μου, ήθελα να συγκρατήσω την κάθε μία από αυτές, να απομονώσω κάποια περιστατικά, είναι όλα όμως ενταγμένα αρμονικά σ’ ένα ενιαίο και αρραγές σύνολο χαρμολύπης που δεν ήθελα να τις χωρίσω.

«Μα είναι τόσο δύσκολο να κοιμηθείς;», θα αναρωτηθούν όσοι είναι έξω από τον χορό κι έχουν κι αποψάρα. Όχι, είναι ανέφικτο. Και η Έλενα Ακρίτα βάζει τους πάντες στη θέση τους: «Όλο κλισέ αραδιάζουν οι χορτασμένοι από ύπνο άνθρωποι και οι feelgoodάδες στα σεμινάρια αυτοβελτίωσης. Όταν δεν μπορείς να κοιμηθείς, δεν μπορείς να κοιμηθείς, τέρμα» (σελ. 35). Είναι καταιγιστική: «Νύχια έχει η αϋπνία… Δεν σου χαρίζεται, δεν σε λυπάται, δεν σε συμπονά… Ή που θα ζεις άυπνος ή που θα σε οδηγήσει στον εθισμό των υπνωτικών» (σελ. 36). Λέει την αλήθεια: «Δεν ευθύνεται το φάρμακο για τον εθισμό σου, εσύ ο ίδιος ευθύνεσαι» (σελ. 44). Εφιστά την προσοχή: «Έχει και μια άλλη ιδιότητα η αϋπνία, μια ιδιότητα ύπουλη που σου ροκανίζει τον ψυχισμό αργά και σταθερά: σου προκαλεί ένα αίσθημα κατωτερότητας απέναντι στου άλλους» (σελ. 120). Βήμα προς βήμα αναλύει τις συνθήκες, τους λόγους, τις αιτίες που την οδήγησαν στο να χάσει τον έλεγχο με τα υπνωτικά χάπια κι από κει να κυλίσει στην κατάθλιψη κι όλα αυτά χωρίς να κατηγορεί κανέναν, χωρίς να μεμψιμοιρεί. «Τις νύχτες σαν τον βρικόλακα, τις μέρες σαν το πτώμα» και μόνο είκοσι τρία χρόνια μετά κατάφερε να αποτινάξει τον εθισμό πολεμώντας με τη βοήθεια ψυχιάτρου. «Ο θάνατος του μπαμπά, η φυλάκιση της μαμάς, οι άγρυπνες νύχτες, όλα τα προοίμια της κατάθλιψης βρίσκονταν εκεί, τακτικά και νοικοκυρεμένα, κουκουλωμένα κάτω από σωρούς συναισθημάτων που δεν τους επέτρεπαν να ξεμυτίσουν» (σελ. 121).

Διαρκή πρωθύστερα, παιδική και ενήλικη ζωή, μνήμες, αναμνήσεις, περιστατικά που σημάδεψαν τη ζωή της συγγραφέως κι εγώ δε χάθηκα πουθενά. Πήγαινα από το ένα σημείο στο άλλο, παρακολουθούσα τις εξομολογήσεις της, διάβαζα για τη ζωή μιας γυναίκας που παλεύει ακόμη κι όμως δε χάνει στιγμή το χαμόγελό της. Παιδικά χρόνια στη Φιλοθέη, παρέες, παιχνίδια, φίλοι, όλη η γειτονιά μια οικογένεια κι η Έλενα Ακρίτα να αναπολεί τις δικλείδες ασφαλείας της: «Το βράδυ στις παιδικές μου αϋπνίες το μόνο που με νανούριζε ήταν οι φωνές των γονιών μου στο διπλανό δωμάτιο» (σελ. 57). Τα πέτρινα χρόνια της Δικτατορίας με τους ανθρώπους που τη στήριξαν όσο ζούσε μόνη χωρίς γονείς αντιδιαστέλλονται με την ήρεμη ως τότε ζωή της στο παραδεισένιο προάστιο της Αγίας Φιλοθέης: «Ένα οικογενειακό άσυλο, μια ζεστή φωλιά που με προστάτευε από τον περιρρέοντα τρόμο της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Μιας Ελλάδας που μάτωνε, μιας Ελλάδας ηρώων και προδοτών» (σελ. 67). Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως: «Το χθες δεν ήταν τόσο ευτυχισμένο όσο σήμερα θέλουμε να πιστεύουμε. Κι ούτε εμείς ήμασταν τα παιδιά των παλιών αναγνωστικών. Καλά και άγια τα ήθη και τα έθιμα… Όμως, για να προχωρήσουμε μπροστά, πρέπει κάποτε να πάψουμε να εξωραΐζουμε τις πίσω μας σελίδες» (σε. 69). Κι όμως: «Τα πρώτα δείγματα της κατάθλιψης ήταν άκακα σαν κουτάβι. Τίποτα δεν προμήνυε την κόλαση που θα κρατούσε χρόνια ατέλειωτα. Τίποτα το σπουδαίο, να, μια βαρεμάρα, ρε παιδί μου Μια κακοκεφιά» (σελ. 129). Και συνεχίζει αμείλικτη: «Καμιά φορά με ρωτάνε γιατί άργησα τόσα χρόνια να ζητήσω βοήθεια από ειδικούς. Η απάντηση είναι απλή: δεν την ήθελα ακόμα αυτή τη βοήθεια. Και δεν την ήθελα γιατί δεν καταλάβαινα τι το τραγικό είχε όλο αυτό. Κατά κανόνα, η κατάθλιψη είναι πιο ύπουλη από σένα. Και πιο έξυπνη επίσης. Στα πρώτα της βήματα σου προσφέρει τόση θαλπωρή, τόση στοργή, που την αντιμετωπίζεις…» (σελ. 130).

Τρυφερές αναπολήσεις, στιγμιότυπα με ηθοποιούς και πολιτικούς κι όλα αυτά να είναι μια ροζ τσιχλόφουσκα που έσκασε όταν πέθανε ο πατέρας της το 1965, στα δέκα της χρόνια, από καρκίνο και σχεδόν αμέσως μετά: «Ήμουν δώδεκα χρονών, είχα δει να συλλαμβάνουν τη μάνα μου μπρος στα μάτια μου, κι ο μπαμπάκας μου δεν ήταν πουθενά για να σηκώσει τον κοριτσίστικο τρόμο μου στις γερές του πλάτες» (σελ. 93). Καταγράφεται με ενάργεια και αμεσότητα μια Αθήνα όπου μεσουρανούσαν ο Στρογγυλός, ο Ανδρεάδης, ο Καλυβιώτης στην αγορά, ο Κουν, ο Χορν, η κυρία Κατερίνα, ο Μουσούρης στο θέατρο, όπου υπήρχαν κυριακάτικες έξοδοι σε ονομαστά ρεστοράν της Βουλιαγμένης και της Γλυφάδας και όχι μόνο, με τον κόσμο να ντύνεται «τα καλά του» για να βγει, ακόμη και για να πετάξει με το αεροπλάνο. «Ζήσαμε. Ζήσαμε χίλιες φορές και πεθάναμε άλλες τόσες. Μας σκότωσαν οι έρωτες, οι δεύτερες ευκαιρίες, οι προδοσίες, οι γκόμενοι, τα κόμματα, οι προσδοκίες των γονιών μας, τα όνειρά μας που έγιναν πραγματικότητα κι εκείνα που διαψεύστηκαν…Όχι όλοι. Μετριόμαστε αι είμαστε λιγότεροι. Μετριόμαστε και λείπουν οι φίλοι οι πιο ευαίσθητοι, οι φίλοι οι πιο διάτρητοι που δεν άντεξαν…Πού καιρός για κατάθλιψη, λοιπόν; Και ποιον παραμονεύει αυτή η αλήτισσα στη γωνία; Εμένα; Δεν θα ‘μαστε καλά» (σελ. 122-123). Κι όλες αυτές οι τρυφερές αναμνήσεις δε χρησιμοποιούνται για να γεμίσουν σελίδες επί ματαίω αλλά για να ψηλαφίσει η συγγραφέας το παρελθόν της και να εντοπίσει τους λόγους που την οδήγησαν σ’ ένα σκοτεινό πηγάδι: «Δεν είναι θέμα θέλησης η κατάθλιψη, ούτε θέμα αποφασιστικότητας. Είναι ψυχική νόσος και στη νόσο αυτή όχι μόνο υπάρχει αλλά κυριαρχεί το δεν μπορώ» (σελ. 143). Και το πιο τρομακτικό: «Σωματοποιείς τη διαταραχή σου, όλοι οι καταθλιπτικοί το ξέρουμε αυτό» (σελ. 177).

Οι γάμοι της με τον Νάσο Κόκκινο και τον Κώστα Αρζόγλου, η θεατρική, δημοσιογραφική και τηλεοπτική της πορεία, ο γιος της, οι φίλοι της, όλοι εδώ: «Έτσι μεγάλωσα. Με μια άθεη αντάρτισσα γιαγιά, μια απρόβλεπτη αντάρτισσα μάνα και την προφεμινίστρια αντάρτισσα Αγία Φιλοθέη ως γυναικεία πρότυπα στη μετέπειτα ζωή μου» (σελ. 100). Η συγγραφέας τονίζει την απελευθερωμένη εποχή στην οποία μεγάλωσε, με τη σκιά της πατριαρχίας να πλανάται πάνω από τα κεφάλια αλλά και με τα πρώτα βήματα της γυναικείας αυτοδιάθεσης, σε μια εποχή-μεταίχμιο μεταξύ «χτες» και «σήμερα»: «Υπήρχαν κόλπα, tips που, αν τα εφάρμοζες με επιτυχία, μπορούσες να μετατρέψεις τον σύντροφό σου σε έναν χρήσιμο ηλίθιο. Έναν ηλίθιο που τον κάνεις ό,τι θέλεις κι εκείνος καμαρώνει πως είναι η κολόνα του σπιτιού. Πόσο άθλιο, πόσο βδελυρό. Να γνωρίζεις έναν άνθρωπο, να τον ερωτεύεσαι και μετά να σπαταλάς την υπόλοιπη ζωή σας σε φτηνά κόλπα ενός ακήρυχτου πολέμου» (σελ. 103). Έντονες είναι οι αιχμές της για τη σεξουαλική παρενόχληση και για την κατ’ οίκον κακοποίηση που δεν πρέπει να βγει παραέξω, τι θα πει ο κόσμος: «Να μιλάτε, κορίτσια μου, να μιλάτε» (σελ. 115). Κι όλα αυτά συγκροτούν έναν χαρακτήρα που πλέον επιτίθεται σε κάθε στερεότυπο και σε κάθε «αποψάρα» που διατυπώνεται από όποιον θέλει να πει μια κακία κλεισμένος σε στερεότυπα, τονίζοντας με το δικό της μοναδικό στυλ γραφής πως ο καθένας έχει δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει με τον εαυτό του και το σώμα του. Είναι καυστική, αυστηρή, ωμή, προτρέπει οποιονδήποτε νιώθει ηλικιακό, φυλετικό ή άλλο εκφοβισμό και παρενόχληση να μιλήσει, να κάνει ένα μικρό βηματάκι που θα τον φέρει πιο κοντά στην αποδοχή του εαυτού του και στην απελευθέρωσή του από τις ντροπές που του επιβάλλουν οι άλλοι. Αγωνίζεται, εγείρει συνειδήσεις, παρακινεί, «κλωτσάει», «σκουντάει».

Στο νέο της βιβλίο η Ελένα Ακρίτα παλεύει μ’ ένα θηρίο που κάνει χαρούλες σε πολύ κόσμο και δεν τρέφεται μόνο από τα ψίχουλα του τραπεζιού του αλλά θρασύτατα του τρώει το ίδιο το φαΐ, με την κατάθλιψη. Γράφει γι’ αυτό με ειλικρίνεια και βαθιά αυτοκριτική, παραδέχεται άλλωστε πως της ήταν δύσκολο να κάνει αυτό το βήμα και να βγάλει στο φως το δικό της σκοτάδι, ώστε να δώσει δύναμη σε όσους πολεμάνε, να το αναγνωρίσουν και να το αντιμετωπίσουν εγκαίρως όσοι περνάνε καλά μαζί του (δεν είναι αλήθεια αυτό και θα το καταλάβουν πολύ γρήγορα) και να δείξει πως είναι μια ασθένεια που πρέπει να πάψει στον 21^ο αιώνα πια να θεωρείται κάτι ντροπιαστικό που περιθωριοποιεί τον πάσχοντα. Κι ας δέχτηκε κι η ίδια τόνους λάσπης, ας εργαλειοποίησαν τη διαταραχή της, ας λοιδόρησαν την κίνησή της να μιλήσει γι’ αυτό, η πένα της καταγράφει ακριβοδίκαια συμπτώματα, συνέπειες, αποτελέσματα, φοβίες, χαρίζοντας αφειδώς δύναμη, κουράγιο και ουσιαστική ψυχολογική υποστήριξη με το κείμενό της. «Μετά τη θεραπεία, η ζωή συνεχίζεται, αλλά όχι απαραιτήτως με σημαίες και τραγούδια. Απλά προχωράει. Άλλοτε τρέχοντας, άλλοτε δρασκελίζοντας βουνά και λαγκάδια, άλλοτε μπουσουλώντας κι άλλοτε σέρνοντας. Όμως προχωράει. Κι αυτό είναι το σημαντικό» (σελ. 279).

Βιβλίο Το μυστικό της Μπλε Πολυκατοικίας 
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Έλενα Ακρίτα, με το νέο της αστυνομικό μυθιστόρημα, έχει προοδεύσει σε μεγάλο βαθμό ως προς το στυλ, την αφήγηση και τις κεντρικές ιδέες της. Παρατήρησα ότι έχει αφήσει λίγο στην άκρη το δηκτικό της χιούμορ και τις πολλές, έξυπνες και χιουμοριστικές ατάκες της, ρίχνοντας το βάρος της στα γεγονότα αυτά καθαυτά. Όχι ότι έχουμε στροφή εκατόν ογδόντα μοιρών, απλώς εδώ εναρμονίζονται ακόμη καλύτερα η αστυνομική πλοκή με την ελαφρότητα της ατάκας και του σαρκασμού. Η αστική τάξη αποδομείται ανελέητα ως προς τις κοινωνικές και οικογενειακές σχέσεις και δίνει άλλο ένα καλό έρεισμα για μια ικανοποιητική ιστορία μυστηρίου. Ο Αντώνης Σκιαδάς, που είχε εξαφανιστεί από την πολιτική για ένα χρονικό διάστημα, παρ’ όλο που είχε χρηματίσει από βουλευτής μέχρι υπουργός, επιστρέφει τώρα στην αρένα, με δήλιο στόχο την Προεδρία της Δημοκρατίας. Θα τα καταφέρει; Υπάρχει μήπως στο παρελθόν του κάτι αρκετά σοβαρό και επιλήψιμο για την καριέρα του ή κατάφερε να σκεπάσει τα πάντα; Η σύζυγός του, Ρεγγίνα, μια γυναίκα που αναγκάστηκε να τον παντρευτεί λίγο μετά το Πολυτεχνείο επί Δικτατορίας, γιατί εξακολουθεί να τον αποφεύγει στις ιδιωτικές τους συναντήσεις; Η κόρη τους, Πέρσα, πώς κατάφερε να μεγαλώσει και τι ερεθίσματα απέκτησε σε αυτό το περιβάλλον πλούτου και ευμάρειας;

Στο άλλο άκρο, πιο κοντά στη ζωή της Ελσινόρης, έχουμε τον Αντρέα, τον έρωτα της ηρωίδας και τον τρόπο που προσπαθούν να επικοινωνήσουν στην καθημερινότητά τους, με τα διαφορετικά ενδιαφέροντα και των δύο και τα ακατάστατα ωράρια εκείνης. Ποιος είναι ο Ντίλαν, ο νοικάρης του διαμερίσματος της Μπλε Πολυκατοικίας, και από πού γνωρίζεται με τον Αντρέα; Γιατί μιλάνε συνέχεια για ένα κοινό παρελθόν, το οποίο εσκεμμένα δεν αναλύουν περισσότερο; Ποια είναι η Γιολάντα, το κορίτσι που ζήτησε τη βοήθεια της Ελσινόρης, και πώς συνδέεται η δική της ιστορία με την πλοκή του μυθιστορήματος;

Το «Μυστικό της Μπλε Πολυκατοικίας» το διάβασα απνευστί, αδιαφορώντας και αγνοώντας για άλλη μια φορά τα πάντα γύρω μου. Φαΐ καμμένο, γατί γραμμένο, κρεβάτι ξεστρωμένο, αβέβαιο το πεπρωμένο (άσχετο!). Πρόκειται για μια ιστορία σύγχρονη, μοντέρνα, με λέξεις και φράσεις που εξακολουθώ ν’ ακούω στην καθημερινότητά μου είτε αφορούν την κυβερνητική πολιτική του πρωθυπουργού είτε τις κομμένες συντάξεις είτε την ασφάλεια της νιρβάνας που χαρίζουν τα τούρκικα (και όχι μόνο) σίριαλ είτε τον τρόπο που ξεσπούν τα επεισόδια κάθε τρεις και λίγο στα Εξάρχεια. Άνθρωποι αληθινοί, σωστά τοποθετημένοι σε καίριες θέσεις της ιστορίας, μυστικά καλά κρυμμένα και έξυπνος τρόπος αποκάλυψής τους και των συνεπειών τους, δέθηκαν σε ένα ομοειδές σύνολο που δε με άφησε να πάρω ανάσα. Στην πορεία της ανάγνωσης, τα μυστικά πληθαίνουν, τα πτώματα αυξάνονται, οι μάσκες πέφτουν και τα κομμάτια του παζλ μπαίνουν στη θέση τους. Η κυρία Ακρίτα δείχνει καταφανώς και αληθοφανώς τη σαπίλα που μπορεί να υπάρχει στην πολιτική ζωή του τόπου, με διακριτικές αιχμές και ολοζώντανα παραδείγματα.

Μέσα από το κείμενο βγαίνουν διαχρονικές αλήθειες για τις οικογενειακές σχέσεις, για τη φαυλότητα όσων αποκτούν ξαφνικά, ανεξέλεγκτα και χωρίς εφόδια την εξουσία, και πάνω από όλα για τους ανθρώπινους δεσμούς και για το πόσο εύκολα αυτοί σπάνε. Η επιμέρους ιστορία του Ντίλαν με τη νοικάρισσα του άλλου διαμερίσματος που έχει, μια γυναίκα που πέφτει θύμα βιαιοπραγίας από τον άντρα της, ήταν άκρως συγκινητική και δοσμένη με υπέρμετρη ευαισθησία. Το σύνολο του βιβλίου δε θα το ξεχάσω, όμως η ιστορία της Άννας και του Ντίλαν με συγκίνησε λίγο παραπάνω. Επίσης, η Ελσινόρη παραμένει πιστή στις ηθικές της αρχές και, παρ’ όλες τις δυσκολίες που συναντά, θέλει να φτάσει την ιστορία ως το τέλος όχι για την ίδια την τιμωρία αλλά για την ηθική ικανοποίησή της.

«Το μυστικό της Μπλε Πολυκατοικίας», αυτού του διάσημου κτίσματος των Εξαρχείων, είναι μια συναρπαστική περιπέτεια, με αγωνία, ανατροπές, εκπλήξεις και εύστοχες πανανθρώπινες αλήθειες. Η ιστορία με ταξίδεψε από το μακρινό 1974, με παραστατικότατες σκηνές της εισβολής στο Πολυτεχνείο, ως το σήμερα, όπου η ιδεολογία εκείνης της εποχής έχει φύγει ανεπιστρεπτί από την καθημερινότητά μας. Πρόκεται για μια εξίσου δυνατή συνέχεια του «Φόνου πέντε αστέρων», την οποία συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Τα τάπερ της Αλίκης
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από τρεις γυναίκες, την Αλίκη, βαφτιστήρα της Αλίκης Βουγιουκλάκη, τη μάνα της, Ελένη, που δουλεύει στο Μινιόν και ταυτόχρονα κάνει επιδείξεις τάπερ, και τη γιαγιά της, Κοραλία, που ξεκίνησε καθαρίστρια στα στούντιο της Φίνος Φιλμ για να συνεχίσει ταξιθέτρια στο θέατρο της εθνικής μας σταρ. Τρεις άρρηκτα δεμένες ζωές, με τις Κυριακές και τις Δευτέρες τους, με τους μπλεγμένους έρωτες και τις απογοητεύσεις, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, με τους χωρισμούς και τις πολιτικές αντιλήψεις. Γύρω τους μια πλειάδα εξαιρετικά δουλεμένων και προσεκτικά επιλεγμένων χαρακτήρων τις συνοδεύει σε αυτό το ταξίδι που λέγεται ζωή, χαρίζοντας ανεπανάληπτες κωμικοτραγικές στιγμές και στιγμιότυπα μιας εποχής που πέρασε και μιας εποχής της οποίας ζούμε τα απόνερά της μ’ εκείνο τον κλαυσίγελω που σχηματίζεται όταν τα σκεφτόμαστε.

Η ιστορία ξεκινάει με την κλασική γραφή της κυρίας Ακρίτα, με χιούμορ δηλαδή και αρμονική ένταξη δικών της αναμνήσεων, διαβασμάτων και ερευνών στα πρώτα βήματα της πλοκής που διάλεξε να χαρίσει στους αναγνώστες. Περιστατικά και σκηνές απείρου κάλλους που χαρίζουν αβίαστο γέλιο και ταυτόχρονα ένα μειδίαμα για όσα πέρασαν και χάθηκαν. Ευχάριστα στιγμιότυπα που στη συνέχεια όμως, και χωρίς να παραμερίζονται τα προτερήματα της γραφής, αρχίζουν να ωριμάζουν, να δένουν, να συγκροτούνται σε ένα μυθιστόρημα με σκληρές επιπλοκές. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων σταδιακά μας απομακρύνουν από τη Φίνος, την Κυψέλη και το Μινιόν για να μας ταξιδέψουν στην άνοδο του ΠΑΣΟΚ, τη δίκη του Κοσκωτά, το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, τη λαμπερή πορεία Καρέζη και Βουγιουκλάκη, όλα τους μικρά διαμαντάκια στο διάδημα της ζωής μας που στήνει δεξιοτεχνικά η συγγραφέας. Δεν χρησιμοποιούνται δηλαδή οι αναμνήσεις και τα βιώματα μιας σημαντικής κυρίας του πολιτισμού μας για να ντύσουν ένα αφήγημα για το οποίο θα συζητάνε οι κολωνακιώτισσες κυρίες στα καρμπόν κυριακάτικα πρωινά τους αλλά για ένα μυθιστόρημα σωστά δομημένο, άρτια σχεδιασμένο και γεμάτο αντιφατικά συναισθήματα και απανωτές εκπλήξεις και ανατροπές, που όταν φτάσει το πολυπόθητο και λυτρωτικό φινάλε ο γύρω και μέσα μας κόσμος δε θα είναι ξανά ο ίδιος.

Η γιαγιά Κοραλία ζει σ’ ένα τριάρι στην Κυψέλη, σ’ ένα σαλονάκι «Η Φίνος Φιλμ παρουσιάζει», όπου ένα συνονθύλευμα παράταιρων αντικειμένων, δώρο από τον Φίνο για την προκοπή και την εργατικότητά της που δούλευε επί 27 χρόνια ως καθαρίστρια στα πλατό («σαν ρουφηξιά τσιγάρου πέρασαν») απαρτίζουν την καθημερινότητά της, όλα πράγματα που έπαιξαν τον δικό τους σιωπηλό ρόλο στις ταινίες. Η μαμά Ελένη μεγάλωσε μόνη την κόρη της κι αργότερα γνώρισε τον άνθρωπο που δέχτηκε να αποκαταστήσει εκείνη και να υιοθετήσει το παιδί, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής σειράς ερωτικών και όχι μόνο μπερδεμάτων. Τέλος, η Αλίκη, με τα τάπερ της ερμητικά κλειστά, γεμάτα σκέψεις, φόβους, απορίες, τινάζει τη μαθητική της ζωή στον αέρα όταν ερωτεύεται τον καθηγητή της κι από κει και πέρα εξελίσσεται ένα συναρπαστικό γαϊτανάκι γεγονότων που θ’ αλλάξει για πάντα τις ζωές όλων τους έτσι και πάψει να είναι πλατωνικό. Γύρω τους κινούνται ο Πέτρος κι ο Δημήτρης, ένα ζευγάρι που έχει να ξεπεράσει πολλά εμπόδια για να γίνει ευτυχισμένο, η τσατσά Φιφή, ο πιο απροσδόκητος φίλος και σύμμαχος της οικογένειας, η κολλητή φίλη της Αλίκης, Δόμνα, που ζει τραγικές περιπέτειες με απροσδόκητες εξελίξεις, η Μιρέλλα που μπλέκεται σ’ έναν γάμο συμφερόντων και τόσοι άλλοι. Ιστορίες, περιπέτειες, εξελίξεις, εμπόδια, ανατροπές, ένα αθόρυβο ποτάμι με αναπάντεχες στροφές και ασταμάτητη, διαρκή ροή.

Κι όλα αυτά γραμμένα πότε με γέλιο και πότε με δάκρυ, να τα χειρίζεται η κυρία Ακρίτα με κυνισμό κι αγάπη ταυτόχρονα, να τα απωθεί από κοντά της και να τα ξαναφέρνει στην αγκαλιά της μετανιωμένη, να δείχνει με το δάχτυλο και να σηκώνει και το χαλί να κρύψει τη σκόνη, να τα μπερδεύει και να τα ξεκαθαρίζει, να μας στερεί και να μας χαρίζει, μια ασταμάτητη δηλαδή καλολαδωμένη μηχανή ποικίλων συναισθημάτων που θα ταξιδέψουν τον αναγνώστη σ’ ένα πολυεπίπεδο, μεστό, γεμάτο εικόνες, ένταση, συναίσθημα μυθιστόρημα. Σε πολλά συμφώνησα και σ’ άλλα τόσα διαφώνησα, κάπου ήθελα μια άλλη τροπή, κάπου αλλού συναίνεσα, κάπου θύμωσα και κάπου ανακουφίστηκα. Πολλές φορές στο νέο μυθιστόρημα της συγγραφέως διάβασα για καταστάσεις δύσκολες, απάνθρωπες και τραγικές αλλά και για μαντάτα ευφρόσυνα, χαρούμενα, αισιόδοξα. Και, όπως κάνει κάθε βραβευμένο με Michellen αστέρι εστιατόριο που σέβεται το μενού του, έτσι και σ’ αυτό το μυθιστόρημα η συγγραφέας αποδομεί στα οργανικά του συστατικά τον κάθε χαρακτήρα, τον απογυμνώνει, τον παρουσιάζει με ολίγη, σκόρπια τήδε κακείσε, σάλτσα και rare ψήσιμο. Σαρκασμός, κυνισμός και ταυτόχρονα φροντίδα, έγνοια, αγάπη για ό,τι παρουσιάζεται και περιγράφεται.

Το χιούμορ είναι παντού διάχυτο. Εκτός από αξέχαστες σκηνές πολλών σελίδων, όπως τα πρώτα και μοναδικά γενέθλια που έκανε η γιαγιά Κοραλία στο διαμέρισμα της Σποράδων στην Κυψέλη ή την ανεκδιήγητη εκδίκηση που πήρε η μάνα μιας μαθήτριας από τον διευθυντή του σχολείου μετά την απόπειρα αυτοκτονίας της κόρης της, έχουμε και βιτριολικές ατάκες είτε απότοκες του σουρεαλιστικού των γεγονότων είτε απροσκάλεστες αλλά απαραίτητες σε δύσκολες περιστάσεις. Ιδού η απάντηση της τσατσάς Φιφής όταν τη ρώτησαν τι δουλειά κάνει: «-Εισαγωγές-Εξαγωγές, είπε την αλήθεια η Φιφή. Απλώς δεν ανέφερε το προϊόν» (σελ. 46). Δε θα ξεχάσω τον τρόπο με τον οποίο περιγράφηκε η προϊσταμένη ορόφου στο Μινιόν, ένας χαρακτήρας που όλοι συναντάμε με διάφορες μορφές στην επαγγελματική μας ζωή: «Ήταν πάντα ο μέσος όρος, δέκα φορές να την έβλεπες δεν τη θυμόσουν, γι’ αυτό η Ανθούλα έγινε πικρόχολη με τα χρόνια. Οι μέσοι όροι γεμίζουν μίσος γι’ αυτούς που τους προσπερνούν χωρίς να τους γνωρίζουν» (σελ. 19). Το ίδιο γλυκόπικρη είναι η στάση της κυρίας Ακρίτα και απέναντι στον δειλό αλλά γεμάτο φιλοδοξίες για παράσημα και προτομή του, στρατιωτικό, πατέρα του Ανέστη, Θεοδόσιο ή Σάκη: «Πέθανε ακριβώς όταν η κυρία Νίκη είχε πια βαρεθεί να του σιδερώνει στολές και να τις κρεμάει προσεχτικά στα μετόπισθεν της ζωής του» (σελ. 30). Κι όλη αυτή η δύναμη και η ενάργεια ζωντανεύουν ανάγλυφα χαρακτήρες λίγων σελίδων, φανταστείτε δηλαδή πόσο καλά και ακριβοδίκαια έχουν καταγραφεί οι πρωταγωνιστές.

Η δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και ο τρόπος με τον οποίο τις τοποθετεί μπροστά στα μάτια του αναγνώστη είναι κάτι το ανεπανάληπτο. Δε γίνεται να μη δακρύσεις όταν διαβάζεις κάτι τέτοιο: «Όταν είσαι μικρός, μόνος και φοβισμένος, δεν ξεχνάς ποτέ τη νύχτα του απόλυτου τρόμου σου, μια δεύτερη μάνα σου έδωσε να φας πατατούλες τραγανές και αυγά μάτια όμορφα σαν κεχριμπάρι» (σελ. 65). Ούτε φυσικά θα μείνει άδακρυς οφθαλμός στο τέλος του μυθιστορήματος, όπου ο ρεαλισμός μπλέκεται γλυκά με τον σουρεαλισμό και καταγράφονται αλησμόνητες σκηνές αποχαιρετισμού. Αυτή η πένα, αυτό το στυλ, μπορεί να καταστρέψει με μία μόνο πρόταση την ατμόσφαιρα που έχει στήσει αμέσως πριν και να απογειώσει ή να προσγειώσει τα δρώμενα του κεφαλαίου ή της παραγράφου σε χρόνο dt: «Δεν υπάρχει πιο ισχυρός οδοστρωτήρας από τη ρουτίνα. Έρχεται μια στιγμή που ένα νόστιμο λεμονάτο είναι πιο σημαντικό από ένα ηλιοβασίλεμα μετά τον έρωτα… οι κουβέντες όταν δεν τις θέλεις και η σιωπή όταν δεν την αντέχεις» (σελ. 72). Και παρακάτω: «Με τους μυστικούς έρωτες να κορώνουν και λαμπαδιάζουν, οι φιλίες περνάνε στο πίσω κάθισμα του οχήματος με τα σπασμένα φρένα» (σε. 188). Και τέλος: «Τα δύο βασικά τους προβλήματα ήταν, πρώτον, η φθορά και, δεύτερον, η αδιαφορία τους να κάνουν το παραμικρό γι’ αυτή» (σελ. 283).

Το μυθιστόρημα καλωσορίζει τον αναγνώστη στα σαλόνια των σπιτιών της Κυψέλης, του Βύρωνα, του Κολωνακίου και στα άδυτα της ψυχής των γυναικών κυρίως, καταγράφοντας διαχρονικές παρατηρήσεις για γεγονότα και αντιλήψεις που θα μείνουν πάντα ίδια, όσα χρόνια κι αν περάσουν: «Πόσο με καταλαβαίνεις, κι εγώ τα ίδια περνάω, τα ίδια μαρτύρια, τα ίδια βάσανα, εσύ καλά, εγώ ας τα λέμε, πώς περάσατε, να εδώ οικογενειακά, συγχαρητήρια, συλλυπητήρια, περαστικά, καλορίζικος, να ζήσετε, να σας ζήσουν. Ίδια λόγια, ίδιες ζωές, λες και παντρεύτηκαν όλες τον ίδιο άντρα κι έκαναν τα ίδια παιδιά» (σελ. 10). Άνθρωποι που «χάσανε το πλοίο της γραμμής» και τα Κύθηρα της ζωής ποτέ δε θα τα βρούνε. Πόσο παραστατικά και με μετρημένες λέξεις αναδεικνύεται μέσα στην απλότητά της η ζωή μιας οικογένειας: «Η ζωή τους μπορεί να ήταν μια σταλιά αλλά ήταν τακτική, καθαρή και σιδερωμένη σαν τις στολές της πωλήτριας και της ταξιθέτριας που έφερναν το ψωμί σ’ αυτό το σπίτι… Ήσυχες μέρες περασμένες με παρκέ, όμορφες, γυαλιστερές» (σελ. 18). Και τα τάπερ στη ζωή της Αλίκης να παίζουν τον δικό τους ρόλο: «Έτσι, τα βράδια καθόταν στο δωμάτιό της, άνοιγε τα πολύχρωμα τάπερ της και στοίβαζε μέσα φόβους και δάκρυα κι αμφιβολίες κι αγωνίες και μοναξιές κι απελπισίες κι ερωτήσεις χωρίς απάντηση. Με το αεροστεγές τους καπάκι φυλάκιζε τους πόνους της καρδιάς με την ελπίδα πως χωρίς αέρα τα δάκρυά της θα πνίγονταν για πάντα» (σελ. 122). Και η συγγραφέας εκεί, να βαστά μαχαίρι και βαμβάκι και να τα τοποθετεί εναλλάξ στο μυαλό του αναγνώστη ή, ακόμη χειρότερα, ταυτόχρονα.

Από την άλλη, με πόσο λυρικό τρόπο ντύνει το κείμενο τις δυσκολίες της ζωής μιας πόρνης: «Η Τζίνα δεν έμοιαζε με τις άλλες πουτάνες, που μέσα τους έκρυβαν φοβισμένα παιδιά στριμωγμένα σε μια γωνίτσα της ζωής τους της ίδιας» (σελ. 100). Πόσο κοφτά, ωμά και ρεαλιστικά καταγράφονται οι σκηνές σ’ ένα νοσοκομείο: «Γύρω κόσμος, φωνές, άρρωστοι, επισκέπτες, κατουρημένες πάπιες που πηγαινοέρχονταν, δίσκοι με τους ζελέδες της θλίψης, μουτρωμένες νοσοκόμες, νυσταγμένοι γιατροί, βογκητά και παντόφλες. Πολλές παντόφλες. Παντόφλες αντρικές, γυναικείες, μάλλινες, σατινέ, παιδικές, παντόφλες του πόνου και της κούρασης και της αγωνίας και της ελπίδας και του χρόνου που πάγωνε μέσα στις καρδιές» (σελ. 199-200). Με πόσο πόνο ψυχής σκύβει η κυρία Ακρίτα πάνω από ένα παιδί: «Ο καθένας στον κόσμο του και στη μέση ένα κοριτσάκι που μεγάλωνε σαν πεταμένο χαρτομάντιλο» (σελ. 147).

Παρ’ όλα τα πολλά και σημαντικά προτερήματα του μυθιστορήματος, πιστεύω πως ορισμένα από τα ζευγάρια που διάλεξε η συγγραφέας για να επικεντρωθεί έζησαν πάρα πολλά γεγονότα που έδειξαν μεν το πώς άλλαξαν οι επιθυμίες και οι συμπεριφορές και πώς επήλθε η φθορά στις σχέσεις, ίσως όμως και να μη χρειαζόταν τόση έκταση, κι ας διανθίζονταν με σημαντικά κωμικοτραγικά στιγμιότυπα για να δίνουν την απαραίτητη σπιρτάδα που θα τραβήξει τον αναγνώστη ως το τέλος. Αντίθετα, οι ζωές της Δόμνας και της Φιφής καταγράφονται ακριβώς όπως πρέπει, συμπυκνωμένα και γεμάτες ένταση.

Η σπιρτάδα του Γιάννη Ξανθούλη και η μελαγχολία της Αλκυόνης Παπαδάκη αγκαλιάζουν το ταλέντο της κυρίας Ακρίτα και δημιουργούν ένα αξέχαστο μυθιστόρημα, που αντικατοπτρίζει τις ζωές τριών γυναικών και τις εξελίξεις τριών δεκαετιών (1970-1990). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που με στενοχώρια ολοκλήρωσα, μιας και δεν ήθελα να αποχωριστώ τις ζωές των χαρακτήρων που τόσο απλόχερα μου χαρίστηκαν και χωρίς αιδώ μου συστήθηκαν. Γυναικεία κακοποίηση, σχολικός εκφοβισμός, η σιωπή της ομοφυλοφιλίας, οι ριζικές αλλαγές των καταστάσεων και εξ αυτών των συμπεριφορών σε μια σχέση κι έναν γάμο (γι’ αλλού κινήσαμε εμείς κι αλλού η ζωή μάς πάει), ο αντίκτυπος από τα πολιτικά σκάνδαλα, η μετατροπή έξυπνων και με προσόντα γυναικών σε υποχείρια συζύγων κομπλεξικών και τόσο μα τόσο λίγων, η λάμψη της Αλίκης Βουγιουκλάκη και ο τρόπος με τον οποίο επηρέασε τον κόσμο γύρω της, οι «αλύτρωτοι» της δεκαετίας του 1970 που ήταν παγιδευμένοι στον σκληρό νόμο περί διαζυγίου που άλλαξε άρδην το 1983 και τόσα άλλα μικρά και μεγάλα γεγονότα συμπορεύονται με μια πλειάδα χαρακτήρων που αγάπησα, μίσησα, συμπόνεσα και απώθησα. «Τα τάπερ της Αλίκης» είναι μια κατάθεση ψυχής, γεμάτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό, χωρίς ωραιοπάθειες και στρουθοκαμηλισμούς, ένα δυνατό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα.

Βιβλίο Σκισμένο τούλι
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νένα παντρεύεται τον Φώτη. Τον αγαπάει, το κάνει όμως αυτό το βήμα ξεκάθαρα από ευγένεια, να μην τον κακοκαρδίσει. Στην πραγματικότητα, το «μαζί» που φέρνει ο γάμος την πνίγει. «Έλαμπε η Νένα με το ιβουάρ τούλινο φόρεμα. Έλαμπε ο Φώτης με το υπογλώσσιο στην κωλότσεπη» (σελ. 30). Η Νένα γνωρίζει τυχαία κι ερωτεύεται τον Οδυσσέα, χωρισμένο με παιδί. Και τώρα τι γίνεται; Προχωράμε ή όχι; Μα έχει παιδί! Μα είναι παντρεμένη! Αυτές και μυριάδες άλλες σκέψεις πελαγώνουν τη μεν, εμποδίζουν τον δε ώσπου έρχεται η μοιραία στιγμή στο ράφι με τους τοματοπελτέδες.

Η κολλητή της Νένας, Μάρω, παντρεμένη με τον Θάνο, πέφτει θύμα βιασμού κι αυτό αλλάζει άρδην τη ζωή της. Η συγγραφέας καταγράφει σωστά όλο το φάσμα: τύψεις, ενοχές, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, κάτι που επηρεάζει όχι μόνο το θύμα αλλά και τον ύζυγο. «Πένθος ήταν αυτό που αισθανόταν… Για να προστατευτεί από ένα παρόν που πονούσε σαν καυτό σίδερο, έτρεχε να χουχουλιάσει στο παρελθόν. Κούρνιαζε στα μικράτα της αγκαλιά με χτυπητά αβγά, χάδια, παιχνίδια, κούκλες και κυνηγητά και κόκκινες πασχαλίτσες στα μαλλάκια» (σελ. 62-63). Όλες οι διαδικασίες που απαιτούνται, όλη η ψυχολογική περιπέτεια που υφίσταται το θύμα καταγράφονται με σεβασμό και προσοχή. «Τα ταξίδια του μυαλού κάνουν τις πιο απρόβλεπτες διαδρομές» (σελ. 152). Ανατριχιαστικά ωμή η γραφή: «Τις νύχτες ξημερωνόταν αγκαλιά με το ψυγείο. Δεν απολάμβανε το φαγητό της, μονάχα τιμωρούσε το σώμα της. Έβλεπε τα κιλά να προστίθενται και χαιρόταν μέσα της. Όσο πιο πολύ πάχαινε, τόσο πιο ασφαλής αισθανόταν από τους άντρες γύρω της» (σελ. 100). Θα βρει τη δύναμη να καταθέσει εναντίον τους; Αν ναι, θα ανταπεξέλθει στη σκληρή δοκιμασία που την περιμένει; Και ο άντρας της, πώς θα συμπεριφερθεί από δω και πέρα; «Η βιτρίνα που στήνουν τα θύματα κακοποίησης ανάμεσα σε αυτά και στον υπόλοιπο κόσμο είναι από γυαλί: αναπόφευκτα θα σωριαστεί σε θρύψαλα. Για πόσο καιρό να παριστάνεις πως είσαι πιο γενναίος απ’ ό,τι είσαι; Για πόσο να λογοδοτείς στους τρίτους, για πόσο στον εαυτό σου; Πριν αλέκτορα φωνήσαι, ο φόβος σου θα σε προδώσει. Θα σε βασανίσει με αμφιβολίες κι ερωτηματικά. Έφταιγα; Δεν έφταιγα; Έφταιγε; Δεν έφταιγε; Ανθρώπινο» (σελ. 208).

Η γιαγιά της Νένας, Ιοκάστη, θα γνωρίσει στη δύση της ζωής της έναν μεγάλο έρωτα, μέσα από τον οποίο το γέλιο θα συντροφεύει το δάκρυ και η συγγραφέας θα διατυπώσει με το γνωστό της στυλ τις οικογενειακές στιγμές που έχουν πάει στην εποχή μας κατά διαόλου. «Γίνεται γονιός να ξεκρυώσει τα ίδια του τα παιδιά;». Μα τι όμορφα που εξελίσσεται η γνωριμία της με τον συνταξιούχο Γιώργο Συρίγο, τι τρυφερά που επικοινωνούν, τι γλυκά που τα βρίσκουν! Και φυσικά οι δεύτερες σκέψεις, οι ψευτο-ευπρεπισμοί, «είμαστε μεγάλοι άνθρωποι, ρεζιλίκια», τι κάνουμε με το σεξ κλπ. να παραμένουν νικητές. Οι σκέψεις και οι ανασφάλειες της Ιοκάστης δείχνουν άνθρωπο ειλικρινή και μια συγγραφέα ακριβοδίκαιη. Απορίες, φόβοι, κόμπλεξ όλα στη φορά για να σχηματίσουν έναν απόλυτα ρεαλιστικό χαρακτήρα. Από την άλλη, ο Γιώργος έχει τις «φιδοφωλιές», τις δίδυμες κόρες του, να υποσκάπτουν αυτό το «κόρτε» για τους δικούς τους λόγους φυσικά: «Ένας θίασος του παραλόγου ήταν η οικογένειά του. Οι κόρες του έκαναν ότι τον νοιάζονταν, κι εκείνος έκανε ότι τις πίστευε» (σελ. 171). Θα καταφέρουν να μείνουν μαζί ο Γιώργος και η Ιοκάστη παρ’ όλες τις δυσκολίες; Τι χρειάζεται για να κάνεις το επόμενο βήμα;

Η Σολφέζ, το αφεντικό της Νένας, έχει διάσημο κομμωτήριο στο Κολωνάκι και μεγάλη ουρά πελατών, χάρη στην επιδεξιότητά της στους κότσους και όχι μόνο. Η Μιράντα διέπρεψε στο λαϊκό τραγούδι και τώρα έχει αποσυρθεί. Οι δυο τους είναι ζευγάρι, διακριτικό, ήσυχο, δεμένο, χωρίς φιοριτούρες και τυμπανοκρουσίες. Πόσο γλυκά και εξίσου διακριτικά τις καταγράφει η Έλενα Ακρίτα! Ζουν κι αυτές φυσικά τις περιπέτειές τους, που μου έφεραν δάκρυ μα και χαρά, ατσαλώνονται, ενώνονται, παλεύουν.

Η κυρία Έλενα Ακρίτα στρέφει τη ματιά της στα «σκισμένα τούλια» της σημερινής κοινωνίας, μεγάλες κυρίες που δεν το βάζουν και κάτω και ζουν την κάθε τους μέρα χωριστά με ένταση και δύναμη αλλά και μικρές κοπέλες που μπαίνουν σε δυσβάσταχτα για την ηλικία τους διλήμματα και προβλήματα. Ένας συναρπαστικός μικρόκοσμος ξεδιπλώθηκε μπροστά στα μάτια μου, με ενδιαφέροντες πρωταγωνιστές και σημαντικούς δεύτερους ρόλους να ενορχηστρώνουν ένα φροντισμένο μυθιστόρημα. Καταιγιστική δράση, απανωτές ανατροπές, δηλητηριώδεις ατάκες, δωρικοί διάλογοι συγκροτούν ένα μυθιστόρημα που αντικαθρεφτίζει ένα σημαντικό μέρος της εποχής και της κοινωνίας μας.

Τα θέματα που διαπραγματεύεται είναι σοβαρά και ζόρικα, εξ ου και το χιούμορ είναι διακριτικό και μαζεμένο. Σε άλλα βιβλία της η κυρία Ακρίτα δε με άφηνε να ηρεμήσω από τα γέλια, με τα υπονοούμενα και τον σαρκασμό να παίρνουν την πρωτοκαθεδρία από την αφήγηση. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με τη μοναξιά και την κατάθλιψη, τον βιασμό και το «τι θα πει ο κόσμος», ζητήματα που θέλουν ένα γελαστό χειλάκι, υπάρχει ο φόβος όμως να θεωρηθεί πως το θέμα γίνεται αντικείμενο σαρκασμού και χλεύης. Έτσι λοιπόν η έμπειρη συγγραφέας εξισορροπεί ιδανικά ανάμεσα στο γέλιο και το δάκρυ, τη λύπη και τη χαρά, τις δυσκολίες και τις επιτυχίες, διώχνοντας μακριά εύκολες και φθηνές λύσεις. Αγαπά τους χαρακτήρες της, σέβεται τους αναγνώστες της και γνωρίζει τις δυνατότητές της. Το γέλιο εμφανίζεται εκεί που πρέπει και για όσο πρέπει, οι προβληματισμοί που δημιουργούνται από τα γεγονότα με έβαλαν σε σκέψεις, με έκαναν να αναλογιστώ πάνω σε καίρια θέματα της γυναικείας και όχι μόνο νοοτροπίας, μιας και η μοναξιά, ο φόβος του «τι θα πει ο κόσμος», η ελπίδα για ένα νέο μέλλον, τα προβλήματα σ’ έναν γάμο, τα «θέλω» που κοντράρονται με τα «πρέπει» τα έχουμε όλοι μας κάθε μέρα.

Στο κείμενο ζωντανεύουν απλές καταστάσεις, καθημερινές, με προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις που ακροβατούν ανάμεσα στη διακριτική ειρωνεία και την τραγικότητα: «Ευκαιρία λοιπόν να περάσει ευχάριστα η ώρα με εκείνα τα θεσπέσια ξένα βάσανα που μας ψυχαγωγούν χωρίς να μας αφορούν» (σελ. 218). Ή το αγαπημένο μου: «-Πού την έβαλες τη φανέλα την μπλε; -Ούτε που την άγγιξα τη φανέλα την μπλε. -Δεν είναι στο συρτάρι. -Πολύ λυπάμαι που το μαθαίνω» (σελ. 274). Μια καθημερινή μέρα στη θάλασσα: «Εκείνη περίπου την ώρα επέλαυναν τα στίφη των κολυμβητών με παιδιά, κεφτέδες, μπρατσάκια, μπαλάκια, ρακέτες, πετσέτες και όλο το κάτουρο που είχαν μαζέψει από το σπίτι. Λες και κρατιόνταν μέχρι να μπουν στη θάλασσα και να το αμολήσουν στους κρυστάλλινους καθρέφτες της» (σελ. 49). Μια καθημερινή μέρα στο γραφείο: «Κι εκείνα τα καημένα δεν μιλούσαν, μη χάσουν αυτό το πουρμπουάρ που ονόμαζαν μισθό, αυτό το τίποτα, που όμως ήταν το μόνο έσοδο της οικογένειάς τους» (σελ. 116). Πόσο σκληρή η πραγματικότητα: «Υπερωρίες απλήρωτες και πού να τολμήσει να διαμαρτυρηθεί; Για καθέναν που σηκώνει κεφάλι, εκατό περιμένουν στην ουρά για να προσληφθούν» (σελ. 151). Κι αναπάντεχοι λυρισμοί, μεταφορές, καλολογικά στοιχεία, όλα καλοδουλεμένα και ευπρόσδεκτα: «Και τους έκανε μια μέρα… μα μια μέρα ωραιότατη, μια λιακάδα πέρα ως πέρα. Μόνο ένα μικροσκοπικό σύννεφο ξεμύτισε απ’ τον ουρανό αλλά, όταν είδε πως ήταν ολομόναχο, ντράπηκε και ξανακρύφτηκε» (σελ. 126). Και παρακάτω: «Ένα ψιλόβροχο που το καημένο βαριόταν τη ζωή του βρήκε τις τρεις γυναίκες να συνομιλούν…» (σελ. 242).

Το τέλος των ιστοριών δε μου άρεσε που έκλεισε την εποχή του κορονοϊού, παρ’ όλο που η κατάσταση αυτή βοήθησε αναπάντεχα μία από αυτές. Ένιωσα πως όλα ολοκληρώθηκαν γρήγορα και βιαστικά, επομένως είτε δεν ήθελα να τους αποχωριστώ τόσο σύντομα είτε η συγγραφέας τους αγάπησε πολύ και ήθελε μόνο το καλύτερο για όλους τους. Καθ’ όλη την πορεία της ανάγνωσης, οι εκπλήξεις ήταν απανωτές, εμφανίζονταν χαρακτήρες που κούμπωναν σχεδόν αμέσως στην πλοκή, δεν ήξερα τι θα συμβεί παρακάτω και πού θα πάει η ιστορία, φτάνοντας όμως στο τέλος όλα τακτοποιήθηκαν μια χαρά και σχεδόν αναμενόμενα. Δεν απογοητεύτηκα όμως, γιατί πέρασα καλά, μπήκα σε σκέψεις, γέλασα και γενικά προσπάθησα να ξαναράψω έστω κι ένα εκατοστό από το σκισμένο τούλι αυτών των γυναικών.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ξέρεις τι είναι να μετράς χρόνια και να τα βγάζεις λειψά; Λειψά από αγάπη, από χάδια και φιλιά, λειψά από οικογένεια. Ξέρεις τι είναι να περνούν από μπροστά σου χωρίς έναν σύντροφο να τα μοιραστείτε και να γεράσετε στο ίδιο μαξιλάρι;» (σελ. 325).

«Πόσος καιρός τους έμενε, αλήθεια; Δεν ήξεραν, δεν μπορούσαν κι ούτε ήθελαν να ξέρουν. Όσα είναι, ρε παιδί μου. Όσα αύριο τους χαριστούν. Μπορεί στο τέλος της κοινής πορείας τους να τους περίμεναν ώρες δύσκολες με πόνους και αρρώστιες και θανατικά. Όμως τώρα είχαν σύμμαχο το τώρα. Το σήμερα και το κάθε σήμερα» (σελ. 367-368).

Βιβλίο Φόνος πέντε αστέρων
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βράδυ της 17ης Δεκεμβρίου 2014 ο πάμπλουτος επιχειρηματίας Γιάννος Ασλάνογλου βρίσκεται νεκρός και οι ενδείξεις δείχνουν έμφραγμα του μυοκαρδίου. Είναι αλήθεια όμως έτσι ή πρόκειται για ένα ύπουλο δηλητήριο που έκοβε τσάρκες στον οργανισμό του; Τι αντίκτυπο θα έχει αυτό στην αυτοκρατορία του τουρισμού που ο ίδιος έχτισε; Ποιος τον σκότωσε; Γιατί τώρα, δέκα ακριβώς χρόνια μετά τον θάνατο της μικρότερής του κόρης που πνίγηκε στη Στυμφαλία;

«Αμέσως μετά, μια κούπα με ζεστό καφέ, σαν για να τους κάνει παρέα, σκάει σαν κύμα στο χαλί. Λεκές! Ορισμένοι θα έβλεπαν τη σκηνή με φρίκη και αποτροπιασμό, πρωτίστως η κυρία Μοιραράκη. Το χαλί Ταμπρίζ μπροστά από το κρεβάτι ήταν υφασμένο στο Ιράν από ταπητουργό, που οι πρόγονοί του για είκοσι γενιές έπλεκαν χαλιά με την αξεπέραστη υπομονή της Ανατολής…Κάποιος που γνώριζε τα φαρσί θα μπορούσε να διαβάσει τους όμορφους στίχους του αρχαίου Πέρση ποιητή Χαβέζ…Φυσικά κάποιος χέστηκε για τους στίχους του Χαβέζ, μπροστά στον λεκέ σε χαλί 27.000 ευρώ» (σελ. 15-16).

Όταν ξεκινάει έτσι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, δεν μπορείς να αντισταθείς και να μην κλείσεις ό,τι σε ενοχλεί σε οποιοδήποτε κελάρι υπάρχει κοντά σου. Η καυστική ματιά της Έλενας Ακρίτα παντρεύτηκε το διεισδυτικό βλέμμα της Agatha Christie κι έτσι γεννήθηκε ο «Φόνος πέντε αστέρων» Ένα υπέροχο κείμενο, με λίγους πρωταγωνιστές, χωρίς περιττές σκέψεις και χωρίς σκηνές που γράφτηκαν για να γεμίσουν οι σελίδες, με κλιμακωτή αγωνία και φυσικά ανατροπές. Η συγγραφέας διάλεξε με μαεστρία τους χαρακτήρες της, ανθρώπους που ζουν στη Φιλοθέη, ανθρωπάκια που γεμίζουν τα καταγώγια του Μεταξουργείου. Αληθινοί, υπαρκτοί, γνώριμοι, όχι όμως και διάφανοι, γιατί κάποιος από αυτούς έκανε έναν φόνο.

Την εξιχνίαση αναλαμβάνει να κάνει η δημοσιογράφος Ελσινόρη-Παρασκευή Χατζή, παιδική φίλη της Σόνιας Ασλάνογλου, κόρης του θύματος: «Τη λένε Ελσινόρη Χατζή. Μη σου τύχει. Ο κύριος Κώστας και η κυρία Νατάσα, οι γονείς της, τη συνέλαβαν στο ταξίδι του μέλιτος στα σκανδιναβικά φιόρδ. Την τρίτη ημέρα συγκεκριμένα, σε ένα μικρό στενό πέρασμα, όπου μια λωρίδα νερού χωρίζει τη Δανία από τη Σουηδία, επισκέφτηκαν το κάστρο της Ελσινόρης» (σελ. 22). Η Ελσινόρη (Νόρα) και η Σόνια μεγάλωσαν μαζί και έγιναν αυτοκόλλητες, ακριβώς όπως οι πατεράδες τους, ο Θεός σχωρέστον πια Γιάννος Ασλάνογλου και ο Κώστας Χατζής, εκπεπτωκός βιοτέχνης ενδυμάτων.

Την κυρία Έλενα Ακρίτα την παρακολουθώ αρκετό καιρό, από το αγαπημένο μου «Εις θάνατον» μέχρι το ατμοσφαιρικό «Με θέα στο πέλαγο». Με διακεκριμένη ανάμειξη και σε καθημερινές σειρές που προσφέρουν πολλά περισσότερα στον τηλεθεατή από τις σημερινές, με υπέροχη γλαφυρή πένα και διορατικότητα στα χρονογραφήματά της, η κυρία Ακρίτα είναι ο Τσιφόρος της εποχής μας. Κι όμως, δεν παύει να μας εκπλήσσει, γιατί αυτό το μυαλό που έχει, άνετα μπορεί να γραφτεί για επίδομα πολυτέκνων, αφού γεννάει συνέχεια! Όταν έμαθα λοιπόν ότι γράφει αστυνομικό μυθιστόρημα, είπα ότι το έχει. Και δε με διέψευσε! Χωρίς να το κάνει ελαφρολαϊκό, χωρίς να το βαραίνει με πολύπλοκες καταστάσεις και πολλά ονόματα, έγραψε ένα συναρπαστικό κείμενο που θα ικανοποιήσει κάθε αναγνώστη.

Η ένταση και η αγωνία κλιμακώνονται από σελίδα σε σελίδα. Μαζί με την Ελσινόρη (μη σου τύχει) παρακολουθούμε τα πρόσωπα της οικογένειας Ασλάνογλου, το υπηρετικό προσωπικό, τον δικηγόρο της οικογένειας και άλλους. Η αφήγηση εναλλάσσεται από πρωτοπρόσωπη σε τριτοπρόσωπη, χωρίς όμως να κουράζει ή να προκαλεί δυσυφορία. Ο Γιάννος Ασλάνογλου είχε παντρευτεί δύο φορές, την Αμερικάνα Τζέσικα, με την οποία απέκτησε τη Σόνια και τον Νίκο (μάνα και γιος έμειναν μόνιμα στην Αμερική μετά το διαζύγιο) και τη Λίλιαν, με την οποία απέκτησαν τον Δημητράκη και το κοριτσάκι που χάθηκε δέκα χρόνια πριν, στη Στυμφαλία. Αγαπημένοι μου χαρακτήρες: η μητριά και καπάτσα Λίλιαν (Ευαγγελία), που φοράει παπούτσια Μανόλο Μπλάνκο και λατρεύει την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων που διοργάνωσε ο Δημήτρης Παπανικολάου, και ο ομοφυλόφιλος Νικ, μόνο και μόνο επειδή συνέχεια ακούμε γι’ αυτόν, όμως δεν τον βλέπουμε ποτέ να βγαίνει στο προσκήνιο! Είναι τόσο καταλυτική η παρουσία του παρ’ όλ’ αυτά που τον λάτρεψα ως επιλογή, είναι ο λεγόμενος αφανής ήρωας.

Το μυθιστόρημα το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Δεν το έγραψε η συγγραφέας εκμεταλλευόμενη το όνομά της ώστε να κοροϊδέψει τον αναγνώστη (Είμαι η Ακρίτα, δε χρειάζεται να κάνω κάτι άλλο στη ζωή μου, πάρτε κι ένα αστυνομικό και δοξάστε με κι άλλο)! Όχι! Είναι ένα δουλεμένο, καλογραμμένο, καλοκουρδισμένο κείμενο, πιστό στον στόχο του και τον σκοπό του, ενορχηστρωμένο από επαγγελματία άνθρωπο του λόγου και δε μένει παρά να το ξεκινήσετε! Κι όσο οι σελίδες λιγοστεύουν σαν τα πέταλα του τριαντάφυλλου «Πολικός Αστέρας» που μαραίνεται, τόσο θα κρατάτε και περισσότερο την αναπνοή σας!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το μόνο που σκέφτηκε ο πατέρας μου για να αντιμετωπίσει τη θυελλώδη κατάσταση ήταν να με στείλει σε έναν ακόμα παιδοψυχίατρο, που ό,τι δεν καταλάβαινε από πόνο και μοναξιά, το βάφτιζε «διαταραχή»…Η εξειδίκευσή του ήταν να αποκοιμίζει τις έτσι κι αλλιώς νυσταλέες συνειδήσεις των γονέων βορείων προαστίων: δεν φταίνει αυτοί, αλίμονο. Η διαταραχή φταίει» (σελ. 75).

«Ένα από τα πράγματα που είχε μάθει στο ρεπορτάζ η Ελσινόρη ήταν ότι, αν ακολουθήσεις τα ίχνη σε ένα έγκλημα, θα φτάσεις στον ένοχο. Αλλά ακολούθα τα χρήματα και τότε δεν ξέρεις μέχρι πού μπορείς να φτάσεις» (σελ. 208).

«Ο Παπάζογλου δεν ήταν παρά μια ξεθωριασμένη σβούρα που στριφογύριζε γύρω από τον Γιάννο Ασλάνογλου. Αυτός ήταν ο μοναδικός λόγος ύπαρξής του» (σελ. 217).