Βιβλίο Σκοτεινές υποθέσεις
Επιμέλεια Αντώνης Γκόλτσος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο ανατριχιαστικό, ματωμένο και ασφυκτικό «Ε94» της Νίνας Κουλετάκη, η Μαρσέλλα από τους Αγίους Σαράντα αφηγείται στην Αστυνομία τη ζωή της, το πώς δραπέτευσε από την Αλβανία στην Κέρκυρα για μια καλύτερη ζωή αλλά κατέληξε πόρνη, το πώς γνώρισε έναν άνθρωπο που της άλλαξε για πάντα τη ζωή και πώς οδηγήθηκαν όλα στο φριχτό, αιματηρό τέλος. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση και καλπάζων ρυθμός έφτιαξαν μια θηλιά αγωνίας, με τη δράση να κλιμακώνεται από σελίδα σε σελίδα, την πρωταγωνίστρια να αφηγείται κοφτά, ταραγμένα, απελπισμένα τα όσα συνέβησαν και μαζί της ήταν σα να βίωνα κι εγώ τα δεινά της. Ελπίδες που διαψεύστηκαν, εκδίκηση, προδοσία για μια δόση ηρωίνης, η οδός Ευριπίδου με τις μυρωδιές της και η Ευρωπαϊκή Οδός 94 που εκείνο το βράδυ έτρεχε να κρυφτεί από τη ματωμένη βροχή και το αποτρόπαιο θέαμα που σύντομα θα τη σκέπαζε είναι τα συστατικά ενός καλογραμμένου, ανατρεπτικού και ασφυκτικού διηγήματος.

Στον «Κόκκινο Λύκο» του Κώστα Μουζουράκη, ένας μηχανικός φτάνει σε ένα ελληνικό χωριό, κοντά στο οποίο γίνονται γεωτρήσεις πετρελαίου διαταράσσοντας την οικολογική ισορροπία του τόπου και την ησυχία των κατοίκων. Φυσικά δεν είναι ευπρόσδεκτος όμως φέρνει σε πέρας τη δουλειά για την οποία προήλθε. Μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων-κλειδιά, στο διήγημα ξεδιπλώνεται το παρελθόν του μέρους, που στοιχειώθηκε από τον «Κόκκινο Λύκο», έναν μοναχικό πολεμιστή που έκανε μεγάλη ζημιά σε αντίστοιχα κλιμάκια ερευνών πριν από τον πόλεμο. Τα ανδραγαθήματά του καταγράφονται με ζωντάνια και ταυτόχρονα θανάσιμες συνέπειες για όσους επιτέθηκαν στο περιβάλλον του. Η υπέροχη και τόσο αγαπημένη γραφή του Κώστα Μουζουράκη ζωντανεύει παραστατικά τις εγκαταστάσεις γεωτρήσεων και μου χάρισε μια συγκλονιστική ανατροπή, ανεβάζοντας την πλοκή σε άλλα ύψη! Χαρακτήρες απαραίτητοι ως σύνδεσμοι ανάμεσα στο χτες και το σήμερα, ανεξήγητες συναισθηματικές αντιδράσεις, ένας μυστηριώδης πρωταγωνιστής και ένα εκρηκτικό φινάλε που βάζει τα κομμάτια του παζλ στη σωστή τους θέση είναι τα γνωρίσματα ενός διηγήματος που σφύζει από ζωντάνια και ξεχωρίζει με τις αποκαλύψεις του.

«Ο παππούς με τον άσπρο σκύλο» του Φίλιππου Φιλίππου, είναι κι αυτό από τα αγαπημένα μου. Στην αρχή πίστεψα πως είχα να κάνω με τη δομή ενός κλασικού whodunit, με τους υπόπτους να εμφανίζονται διαδοχικά και να παίζει ο καθένας τους τον δικό του ρόλο, όλοι μέλη μιας οικογένειας, με τον αφηγητή Στάθη, δημοσιογράφο στο επάγγελμα, να αναρωτιέται ποιος κρύβεται πίσω από μια σειρά απαγωγών, ληστειών και θανάτων σε αυτό το περιβάλλον όμως στο τέλος έμεινα με ορθάνοιχτο στόμα για την τελική αποκάλυψη και κυρίως για το πόσο έξυπνα παίζει ο συγγραφέας με τον αναγνώστη με υπονοούμενα! Ο Στάθης λοιπόν γνωρίζει την Πετρούλα μετά από μια διαδήλωση του Πολυτεχνείου. Το κορίτσι έχει σχέση με τον Σάββα ενώ η μητέρα της, Αμαλία, είναι αρραβωνιασμένη με τον Τρύφωνα, λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του συζύγου της. Μέλος της οικογένειας είναι και ο παππούς που ζει με τον σκύλο του, τον Κρέοντα. Διάφορα γεγονότα αρχίζουν να εξελίσσονται με κινηματογραφική ταχύτητα από την ημέρα της γνωριμίας του Στάθη με την Πετρούλα, ακονίζοντας το ένστικτο του πρώτου και προετοιμάζοντάς τον για κάτι κακό. Κινηματογραφικές εναλλαγές σκηνών, στακάτοι διάλογοι, σταδιακή παράθεση της ιστορίας κι όχι μονοδιάστατη από την αρχή αφήγηση, ένιωσα πως ήμουν κι εγώ μέλος αυτής της μυστηριώδους οικογένειας κι αναρωτιόμουν μαζί με τον αφηγητή τι κακό θα συμβεί και ποιος κρύβεται από πίσω. Ένταση, εκπλήξεις και αγωνία δε με άφησαν λεπτό σε ησυχία.

Στο «Τελευταία έξοδος… Στρώμη» του Γρηγόρη Αζαριάδη, «ένας τύπος που λήστεψε την ίδια του τη συμμορία, μια γκόμενα που σούφρωσε τα φράγκα μιας κλίκας εμπόρων ναρκωτικών κι ένα μέλος επαναστατικής ομάδας» βρίσκονται στο απομονωμένο χωριό της Στρώμης μια χειμωνιάτικη μέρα, κυνηγημένοι οι δύο πρώτοι από τους εχθρούς τους που επιτέλους ανακάλυψαν τα ίχνη τους. Τι θα συμβεί λοιπόν; Θα γλυτώσουν και αυτήν τη φορά ή θα σταθούν να τους αντιμετωπίσουν; Και με τι συνέπειες; Το κείμενο είναι γραμμένο με προτάσεις μικρές και κοφτές, σα σενάριο που βασίζεται στην εικόνα, περιέχει τις γνωστές, ιδιαίτερες και ρηξικέλευθες παρομοιώσεις του συγγραφέα («Ο δρόμος στριφογυρίζει σαν φίδι που ανακλαδίζεται νωχελικά τις πρώτες στιγμές ενός καθυστερημένου πρωινού ξυπνήματος», σελ. 11), άφθονα όπλα ενώ μια μεγαλειώδης σκηνή γκανγκστερικού φινάλε οδηγεί σε μια φρενήρη ανάγνωση. Ο περιορισμένος χώρος της έκτασης ενός διηγήματος ήρθε σε σύγκρουση με τη φαντασία του συγγραφέα, που φάνηκε πως ήθελε να συστήσει λίγο περισσότερο κάποια πρόσωπα στον αναγνώστη. Από την άλλη, η έλλειψη κύριων ονομάτων και οι επιθετικοί προσδιορισμοί που τα αντικαθιστούσαν, σε συνδυασμό με τα συνεχή πισωγυρίσματα στο παρελθόν και το παρόν και μάλιστα σε διαφορετικές χρονικές αφετηρίες, με μπέρδεψαν αρκετά ώστε να ξεκινήσω το διήγημα από την αρχή τουλάχιστον δύο φορές. Θεωρώ έξυπνη ιδέα το να εκφράζουν σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση τις σκέψεις τους οι τρεις ήρωες την ώρα της αιματηρής συμπλοκής, που βρίθει οπλικών περιγραφών και της μάχης εν συνόλω, γεμίζοντας έτσι με κάτι διαφορετικό τις τελευταίες σελίδες που ίσως, αν περιέγραφαν μόνο το τελικό ξεκαθάρισμα, να ήταν πιο αδύναμες από το υπόλοιπο κείμενο. Οι σκέψεις αυτές όμως που μου γνώρισαν σημαντικά κομμάτια της ψυχοσύνθεσης των ηρώων και κάποιων παρελθοντικών γεγονότων μου έδωσαν ένα αντιφατικό κρεσέντο, μιας και γνώριζα ανθρώπους που ίσως τελικά αποχαιρετούσα μετά την έκβαση της μάχης.

«Οι έρωτες είναι χαμένα βήματα», γράφει ο Σέργιος Γκάκας. Με αυτό το ρομαντικό στιχάκι από φλαμένκο ξεδιπλώνεται άλλο ένα επεισόδιο από τη ζωή του Συμεών Πιερτζοβάνη, που πρωταγωνιστεί στα βιβλία του συγγραφέα «Κάσκο» και «Στάχτες», αυτήν τη φορά με μια φυγά που βρίσκεται αναπάντεχα στη ζωή του κι η ιστορία της δεν είναι η αληθινή. Με ιδιόρρυθμη αφήγηση, αναφορές σε Ρέημοντ Τσάντλερ και άλλα είδη λογοτεχνίας, καθώς και ταινίες, το διήγημα ξεκινάει αλλιώς για να καταλήξει αλλιώς. Δυνατό, ρεαλιστικό, ανατρεπτικό, με την κεντρική ιδέα να ξεδιπλώνεται μέσα από τις αναμνήσεις του πρωταγωνιστή και πάντα τη μοιραία γυναίκα να κινεί τα νήματα.

«Η επιστροφή ή Το τέρας στο πατάρι» του Αντώνη Γκόλτσου, ήταν μια έκπληξη για μένα, μιας και ο συγκεκριμένος συγγραφέας κάνει κυριολεκτικά ένα άλμα στο μέλλον και περιγράφει την ιστορία ενός ανθρώπου που ζει στην Αίγινα του 2030, με ένα τυραννικό καθεστώς πάνω από τη χώρα. Δομές, αξίες και συστήματα που μου θύμισαν τον «Κύκλο» του Dave Eggers και μια Αθήνα εντελώς αλλαγμένη (κυλιόμενα πεζοδρόμια, κάμερες παρακολούθησης, ειδικά σκάφη που ελαχιστοποιούν το θαλάσσιο ταξίδι κ. π. ά.). Παρ’ όλ’ αυτά δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω την εξέλιξη της πλοκής, μιας και είχε πολλές ορολογίες και ιστορικά γεγονότα γύρω από τη φωτογραφία και τις τεχνικές της, αν και η «επανάσταση» που σχεδίαζε κάποιος εναντίον του συστήματος μέσω της απαγορευμένης αναλογικής φωτογραφίας (το σύστημα επιτρέπει μόνο την ψηφιακή) ήταν αρκετά ενδιαφέρουσα. Επίσης το κείμενο ξεδιπλώθηκε με ελάχιστες περιγραφικές σκηνές και έμφαση κυρίως στην εσωτερικότητα του πρωταγωνιστή, που βιώνει ένα λυτρωτικό τέλος. Το διήγημα αυτό είναι μια καλή απόπειρα του συγγραφέα για κάτι έξω από τα συνηθισμένα.

Τέλος, στο διήγημά της «Βουίζει η ψυχή μου» η Έλενα Χουσνή με καθήλωσε από τις πρώτες σχεδόν λέξεις: «Από τα σκουπίδια ενός κόσμου, καταλαβαίνεις πώς είναι ο κόσμος» και «Όλα τα συναισθήματα έχουν ήχους. Η ομορφιά γελά κελαρυστά, η ασχήμια φωνάζει, η στενοχώρια βουίζει -και η χαρά βουίζει. Η οργή στενάζει, ο θυμός κροταλίζει, η απορία σφυρίζει» (σελ. 444). Είναι η ιστορία δύο αστέγων που έχουν μάθει να κάνουν τα πάντα μαζί, ώσπου ένα βράδυ δέχονται επίθεση και ο ένας χάνει τη ζωή του. Πώς θα είναι η ζωή για τον άλλον; Πώς προχωράς, ήδη απορριγμένος, σε κάτι ήδη εγκαταλειμμένο, όπως η ζωή σου όντας άστεγος; «Έχουν φτιάξει δεκάδες ιστορίες μαζί αλλά δεν έχουν μοιραστεί καμιά δική τους» (σελ. 461). Και τώρα; Με ένα ιδιαίτερο λεξιλόγιο κι ένα στυλ γραφής γεμάτο παρομοιώσεις και μεταφορές, η κυρία Χουσνή με ξενάγησε σ’ έναν κόσμο που δεν πλησιάζει κανείς πέρα του ενός μέτρου και μόνο σε γιορτές και αργίες («ευκαιριακή ευγένεια» το χαρακτηρίζει). Κάθε της λέξη κι ένα χαστούκι στην υποκρισία όλων μας, ένα χάδι στην εκτεθειμένη σάρκα των ανθρώπων που κοιμούνται έξω όσο εμείς χωνόμαστε όλο και πιο μέσα. Κι ο επιζών άστεγος γίνεται σκιά των ανθρώπων που τους επιτέθηκαν («Είναι σκιές. Σκιές που γκρεμίζουν. Τους ήδη γκρεμισμένους», σελ. 482). Θα εκδικηθεί; Αυτός είναι ο στόχος του; Θα τα καταφέρει; Θα έρθει σε αντιπαράθεση με το άδικο ή θα κρυφτεί ξανά στα σκοτεινά υπόγεια που τον φιλοξενούνε κάθε βράδυ; Μια υπέροχη αντιπαράθεση αδικίας, με καταπληκτικό λεξιλόγιο και όμορφη, ξεχωριστή ατμόσφαιρα.

Οι «Σκοτεινές υποθέσεις» είναι μια προσεγμένη ανθολογία διηγημάτων που ταξιδεύουν τον αναγνώστη από την Αθήνα στον Αλμυρό κι από τους Αγίους Σαράντα στα Πατήσια, από το σήμερα στο μέλλον, από την ανήσυχη ζωή ενός φυγά σε ένα σατανικό σχέδιο εκδίκησης κι από την άστεγη ζωή σε μια άλλη, καλά τακτοποιημένη, γεμάτη όμως αμφιβολίες κι ερωτηματικά. Ποικίλα στυλ γραφής, ιδιαίτερη θεματολογία, απόπειρες επιστημονικής φαντασίας και κινηματογραφικού σεναρίου, χαρακτήρες καθημερινοί αλλά και πρωτότυποι, ρεαλιστική αφήγηση και καλολογικά στοιχεία, αυτά και άλλα πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα θα βρει κάποιος σε αυτήν την ξεχωριστή εκδοτική πρόταση αστυνομικής λογοτεχνίας.

Βιβλίο Σ’ ευχαριστώ που μ’ αγαπάς
Συγγραφέας Δήμητρα Νούση
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας παραθέτει με αντικειμενικότητα, ωμότητα και ειλικρίνεια ό,τι μπορεί να συναντήσει κανείς σε ένα συσσίτιο: μετανάστες, αρρώστους, ανθρώπους που ζουν στον δρόμο, παιδιά που έζησαν την κόλαση επί της γης και τώρα τρώνε με αγάπη ένα πιάτο φαΐ, ένα σταθερό σημείο αναφοράς που τους επιβεβαιώνει ότι ζήσανε και σήμερα, μακριά από την καταστροφή που άφησαν πίσω τους.

Δεν υπάρχει μεμψιμοιρία στο κείμενο, ούτε εκμετάλλευση των συνθηκών προς τέρψη του αναγνώστη ώστε να φτάνουμε στο επίπεδο του μελοδραματισμού. Οι ιστορίες, οι μορφασμοί, τα νεύματα, το βλέμμα αυτών των ανθρώπων περνούν υποδόρια μέσα από τις γραμμές και απλώς θυμίζουν με τη βουβή παρουσία τους πόσο αποτυχημένα δρουν κυβερνητικοί παράγοντες που αποφαίνονται και διατάζουν και υπολογίζουν χαρτιά και αριθμούς, όχι ψυχές. Άνθρωποι θαλασσοδαρμένοι, άνθρωποι μέχρι χτες αξιοπρεπείς που ντρέπονται να στηθούν στην ουρά, μην τους δει κάνα γνωστό μάτι. Πλήρης απέκδυση και απογύμνωση, για ένα πιάτο φαγητό, για ένα άσπρο ζυμαρικό. Κι όλα αυτά απότοκα αποφάσεων κυβερνώντων σε ακριβοπληρωμένα δείπνα.

Κι εκεί που αγαπάς τον αιτούντα, τον άσιτο, που θες να προστρέξεις να προσφέρεις εθελοντική βοήθεια, ρούχα, αγάπη, έρχεται η λερναία ύδρα της γραφειοκρατίας και του δημοτικού συμβουλίου που απαιτεί λογοδοσία για τα πεπραγμένα, ζητά τεκμηρίωση των αυθόρμητων εξόδων (ποιων αυθόρμητων, από τη στιγμή που αυξάνονται οι ανάγκες και ο αριθμός των σιτιζομένων εν μια νυκτί, πότε να προλάβεις να περιμένεις την απόφαση του συμβουλίου; Ο κόσμος θέλει τροφή, όχι χαρτόσημα!). Έτσι λοιπόν η συγγραφέας αγωνίζεται να εξισορροπήσει αρμονικά τα πάντα, να αντιμετωπίσει σωστά ό,τι απίθανο μπορεί να της συμβεί και καταφεύγει στο χαρτί. Μια συνηθισμένη τακτική για όσους πνίγονται και δεν έχουν τρόπο να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους είναι να καταφεύγουν στη γραπτή εξωτερίκευση των σκέψεών τους. Πόσο μάλλον η κυρία Νούση, που έχει ήδη γράψει ένα μυθιστόρημα και ξέρει να χειρίζεται καλά τη δομή ενός τέτοιου κειμένου.

Σε κάποια σημεία η γραφή ξεφεύγει αρκετά, με κορόνες επί δικαίων και αδίκων αλλά και με γενικότερες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις που συνοδεύουν το κείμενο χωρίς απαραίτητα να το υποστηρίζουν. Αυτά τα σημεία όμως είναι ελάχιστα και δικαιολογούνται εύκολα, λόγω της συναισθηματικής φόρτισης και της προσωπικής εμπλοκής με τα δρώμενα. Το βιβλίο είναι ένα καλό εφαλτήριο για να μάθει ο αναγνώστης τι πραγματικά συμβαίνει σε ένα συσσίτιο, ποια η αντιμετώπιση των αιτούντων από συμπολίτες και κυβερνητικούς και τι θα μπορούσε να κάνει ο ίδιος εφόσον το επιθυμεί. Κυρία Νούση, σας ευχαριστώ που αγαπάτε αυτό που κάνετε και το δείξατε με το εύστοχο βιβλίο σας!

Βιβλίο Λιβάδια από ασφοδίλι
Συγγραφέας Βασίλης Δανέλλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα υπέροχο κείμενο που μας φέρνει αντιμέτωπους με την πραγματικότητα κάποιων ανθρώπων που δεν τους θέλουμε δίπλα μας, κοντά μας, κάποιων ανθρώπων που ούτε κι αυτοί ήθελαν να καταντήσουν άστεγοι κι όμως κατέληξαν εκεί. Ποιος ο μικρόκοσμός τους, οι συνήθειές τους, πώς τους αντιμετωπίζουν οι βολεμένοι, πιο άνετοι, σπιτωμένοι περίοικοι; Εικόνες σκληρές, σιχαμένες αλλά απαραίτητες για επιβίωση, γεγονότα που συμβαίνουν κάθε στιγμή δίπλα μας αλλά εμείς λοξοκοιτούμε προς το μέλλον μας και την ασφάλεια της δικής μας καθημερινότητας, χωρίς να έχουμε συνειδητοποιήσει ότι όλα αυτά που εμείς χτίζουμε προσδοκώντας ένα μέλλον, μπορούν να χαθούν σε μια στιγμή κι όχι απαραίτητα από λάθος δικό μας!

Ο Παντελής είναι παντρεμένος με τη Γεωργία κι έχουν «τελματώσει» στη ρουτίνα κάθε μεσοαστικού ζευγαριού: το πρωί πάνε στη δουλειά, το μεσημέρι λένε τα νέα τους αν είναι ακόμη σε διάθεση να μιλήσει ο ένας με τον άλλον, το βράδυ ένα ξεστρατημένο χάδι, μια αφηρημένη επαφή την ώρα που ψάχνεις το χειριστήριο της τηλεόρασης. Μετά από μια διαδήλωση με πέτρες και ρόπαλα, το μαγαζί του Παντελή καταστρέφεται τελείως και η γυναίκα του τον εγκαταλείπει. Η τράπεζα του παίρνει το σπίτι, ο Παντελής αγωνίζεται να ξαναστήσει την επιχείρησή του, κοιμάται στο αμάξι του μέχρι να ορθοποδήσει, όλα όμως μάταια. Ο Παντελής καταλήγει στον δρόμο. Με βάσανα και περιπέτειες καταλήγει σε ένα νεοκλασικό που του έχουν κάνει κατάληψη κάποιοι άστεγοι κι έχουν σχηματίσει τον δικό τους μικρόκοσμο. Τρεις άνθρωποι τον συντροφεύουν σε αυτό το νέο επίπεδο ζωής, τον βοηθούν, τον στηρίζουν, τον διδάσκουν. Ο άντρας αλλάζει, μεταμορφώνεται, έρχεται αντιμέτωπος με τη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, ζει από τα συσσίτια και την ελεημοσύνη κι αποπειράται να αυτοκτονήσει τρεις φορές. Ουρές αστέγων έξω από τα σούπερ-μάρκετ την ώρα που πετούν τα ληγμένα τρόφιμα, καβγάς και βία για ένα ξύλινο παγκάκι προς διανυκτέρευση, συσσίτια, καθώς πρέπει άνθρωποι που κοιτούν ενοχλημένοι, ένα σκυλί που το αφεντικό του το κλωτσάει και το ακρωτηριάζει αλλά αυτό επιμένει να του γλύφει το χέρι και να του κρατάει συντροφιά! Αισιόδοξη εικόνα σε όλα αυτά ο εκ Σύρου ανήλικος Μπασάρ που βλέπει στο πρόσωπό του τον χαμένο του πατέρα.

Θα συγκινηθείτε και θα σκεφτείτε πολλά πράγματα, θα αναθεωρήσετε την ως τώρα πορεία της ζωής σας και θα βρείτε κάπου χωμένο βαθιά μέσα σας τον άλλο σας εαυτό, ένα πλασματάκι αδύναμο και φοβισμένο, αρπαγμένο γερά από όλες τις εφήμερες απολαύσεις της καθημερινότητας που έχει χτίσει ο καθένας ώστε να διάγει τον βίον του ανέφελα. Θα του πιάσετε κουβέντα για να το ηρεμήσετε ή θα το αγνοήσετε; Το βιβλίο αυτό θα σας βοηθήσει να πάρετε τη σωστή απόφαση!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Τον εντυπωσίαζε το επίπεδο αλληλεγγύης των ανθρώπων που μάχονταν σκληρά  για την επιβίωση και τον τρόμαζε ο αμείλικτος ανταγωνισμός που ξεσπούσε ανάμεσά τους για ασήμαντους λόγους. Κάποιες φορές μοιραζόντουσαν μια μπουκιά, παρόλο που δεν ήξεραν πότε θα φάνε ξανά, ή μια κουβέρτα τις πιο κρύες νύχτες κι άλλες φορές χειροδικούσαν για ένα θησαυρό που είχαν βρει στα σκουπίδια ή για μια πιθαμή γης να ξαπλώσουν» (σελ. 62).

«Η διαμαρτυρία είναι μόνο άρνηση και η συμμετοχή στην άρνηση δεν είναι δράση, ούτε καν αντίδραση» (σελ. 80).

«Όταν όμως σταματάμε να σκεφτόμαστε, όλα γίνονται απλά. Οι αισθήσεις μάς δίνουν την απάντηση που γυρεύουμε. Κάποιες φορές χρειάζεται να ναυαγήσουμε για να συνειδητοποιήσουμε πόσο μας αρέσει η θάλασσα κι ο ύπνος κάτω από τα δέντρα. Μην ξεχνάς όμως ότι όσο παράλογη κι αν είναι η ζωή, δεν παύει να είναι ένα θαύμα. Το μοναδικό. Όλα τα υπόλοιπα –ο ήλιος, η θάλασσα, ο έρωτας, η φιλία- είναι απλώς εκφράσεις της, οι τρόποι με του οποίους βιώνουμε την ύπαρξη….Δεν χρειάζεται λοιπόν να καταλάβεις, απλώς ζήσε. Γιατί, τι πιο παράλογο από το να βιάζεσαι να στερηθείς μια ώρα αρχύτερα αυτό που θα στερηθείς ούτως ή άλλως;» (σελ. 101) [οι απόψεις του συγγραφέα για την αυτοκτονία]

«Λες ότι η ρουτίνα διαβρώνει τις σχέσεις. Πιθανόν να έχεις δίκιο, πολλοί συμμερίζονται αυτήν την άποψη. Υπάρχει και η άλλη πλευρά όμως. Οι μακροχρόνιοι δεσμοί είναι χτισμένοι πάνω σε καθημερινές συνήθειες, όπως είναι ένας βραδινός περίπατος, μια αγκαλιά στο κρεβάτι ή ένα φιλί το πρωί στην εξώπορτα πριν φύγει ο ένας από τους δύο για τη δουλειά. Η συνήθεια λοιπόν δεν αποξενώνει απαραιτήτως, μπορεί να σημαίνει απόλαυση» (σελ. 108).

«Η αυτοκτονία ήταν, όσο κι αν δεν ήθελε να το παραδεχτεί, πράξη εγωισμού. Λύτρωνε μόνο τον αυτόχειρα, κανέναν άλλο» (σελ. 136).

“-Πάντα σκεφτόμουν το μέλλον. Σπούδαζα για να δουλέψω, δούλευα για να βγω στη σύνταξη, παντρεύτηκα για να μη γεράσω μόνος. –Κι έχασες το παρόν.» (σελ. 153).

Βιβλίο Ρένα
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η πρωταγωνίστρια, ας την πούμε Ρένα, με την παρατηρητικότητά της, τη θυμοσοφία της και τα αποστάγματα ζωής που κατάφερε να συγκεντρώσει τόσα χρόνια, εκτός από τις τραγικές και κωμικές στιγμές που έζησε στα πορνεία, εκτός από τις προσωπικές της ιστορίες και τις δυσκολίες, υπήρξε μάρτυρας και ιστορικών στιγμών: από την απεργία των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη του 1936 στα Δεκεμβριανά του 1944 κι ως την εξορία της στη Γιούρα τη δεκαετία του 1950, μόνο και μόνο για να την κυνηγάει το στίγμα του κομμουνισμού μέχρι και στη Χούντα. Κι όλα αυτά όχι γιατί κατάλαβε τον ιδεαλισμό των όπου γης κολασμένων ή γιατί παρασύρθηκε, αμόρφωτη ούσα, από τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα αλλά γιατί αγάπησε δυνατά και έντονα. Αν αποκήρυττε την ιδεολογία θα ήταν σα να πρόδιδε την πρώτη της αγάπη κι έτσι υπέμεινε στωικά τις κακουχίες στο ξερονήσι, που τόσο παραστατικά αποδίδονται στο κείμενο.

Τη Ρένα την αγάπησα βαθιά, γιατί ήταν μια γυναίκα που κατάφερε να μεγαλώσει σε έναν κόσμο σκληρό, να πονηρέψει διά της βίας σχεδόν, να ζήσει έντονα και με βαθιά αυτοεκτίμηση και αυτογνωσία πράγματα και καταστάσεις που άλλους θα τους είχαν λυγίσει ή απογοητεύσει. Γραμμένο με γλυκόπικρο τόνο, με το γνωστό χιούμορ του συγγραφέα, που αποζητάς σαν τρελός, να έρχεται την κατάλληλη στιγμή όχι για να ευτελίσει τα γραφόμενα αλλά για να σε κάνει να γλυκαθείς πριν ξαναβουτήξεις στον λάκκο με τα σκ…. που περνούσε η ηρωίδα. Ακόμη και την έντονη σχέση που πέρασε με γνωστή ρεμπέτισσα που γνώρισε σε μπαρμπουτιέρα και μας ταξιδεύει ακόμη η φωνή της «με αεροπλάνα και βαπόρια» ήταν μια ωραία παρένθεση, που με έπεισε για την αλήθεια της και επιβεβαίωσε τις φήμες που ακόμη πλανιούνται γύρω απ’ το όνομά της.

Η ιστορία είναι ολοκληρωμένη, ισορροπημένη, εξυμνεί και τονίζει τη δύναμη του έρωτα που αντέχει, όσες κακουχίες ή μεθυσμένες ανάσες κι αν περάσουν από πάνω του και δίνει με ένα ευρηματικό φινάλε μια διαφορετική ολοκλήρωση στον χαρακτήρα της πρωταγωνίστριας, η οποία κατάφερε έτσι να ξεπεράσει τον φόβο της για τις λαοσυνάξεις και για τη σκιά του χαφιέ που την ακολουθούσε σε όλη της τη ζωή ως φακελωμένη. Δύο άντρες γνώρισε και χάρη σε αυτούς έζησε σχεδόν δύο διαφορετικές ζωές. Πέρασε μέσα από το χασίς και την πορνεία, τους εμφυλίους και τα γεγονότα του Πολυτεχνείου μόνο και μόνο για να καταφέρει στη δύση της ζωής, μόνη κι έρημη πια, να μεταστρέψει τη βαρεμάρα της έγκλειστης πτωχής ηλικιωμένης σε φιλανθρωπικό έργο, μαγειρεύοντας για τους αστέγους, οπότε επί τη ευκαιρία μου έδωσε κι ένα σκληρό μάθημα για το πώς αντιμετωπίζει η κοινωνία αυτούς τους απόκληρους και ποιοι πραγματικά είναι.

Η «Ρένα» είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα, μεστό, ουσιαστικό, άμεσο, ρεαλιστικό και με πολλά κοινωνικά και ανθρωπιστικά μηνύματα που μου περάσανε είτε με δραματικότητα είτε μέσω του χιούμορ, μπλέκοντάς με σε μια πρωτόγνωρη αφήγηση, η οποία δεν ήθελα να τελειώσει.

Βιβλίο Φως σε μαύρο ουρανό
Συγγραφέας Ελένη Πριοβόλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αρχικά νόμισα πως έμπαινα σ’ ένα δυστοπικό παραμύθι, έτσι όπως παρουσίαζε η συγγραφέας το περιβάλλον του Ντίνου, με πείνα και ψάξιμο σκουπιδιών στους ντενεκέδες. «Για μήνες υποσιτιζόμουνα», αυτή είναι η πρώτη πρόταση του μυθιστορήματος ενώ στη συνέχεια τα πράγματα έγιναν πιο δύσκολα: «Ένα βράδυ έδωσα μάχη για ένα μισοφαγωμένο σάντουιτς». Σύντομα όμως κατάλαβα πως αυτό είναι μια πραγματικότητα και δυστυχώς τη βιώνουν πολλά νέα παιδιά σχεδόν σε όλο τον κόσμο, απότοκη ποικίλων αφορμών. Με σφιγμένη καρδιά λοιπόν συνέχισα την ανάγνωση και ξεκίνησα να γνωρίζω ένα από τα χιλιάδες παιδιά που κινούνται στο «τυφλό σημείο» του βλέμματός μας όσο εμείς προχωράμε την ανετότερη ζωή μας.

Με πρωτοπρόσωπη αφήγηση που χαρίζει αμεσότητα και γρήγορο ρυθμό, ξεδιπλώνεται μια συναρπαστική ιστορία για εφήβους και όχι μόνο. Η πλοκή κλιμακώνεται, ενδιαφέροντες χαρακτήρες μπαίνουν στη ζωή του νεαρού και η νύχτα παρουσιάζει το δικό της φως πάνω στον μαύρο ουρανό της. Ο Ντίνος είναι μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, ακριβοδίκαιος, αξιοπρεπής και φιλότιμος. Είναι πολύ καλός στα μαθηματικά, ζει γι’ αυτά και τον ταξιδεύουν μακριά από την καθημερινότητά του. Η αφαγία όμως και το δύσκολο οικογενειακό περιβάλλον ρίχνουν τις επιδόσεις του στο σχολείο: «Τι να πω; Ότι πάλι με περίμεναν στο σπίτι τα κολλημένα μακαρόνια, μια μάνα αλλόκοτη, τυλιγμένη μόνιμα στους καπνούς του τσιγάρου, να μη σηκώνεται από το λάπτοπ, ένας πατέρας φευγάτος ή μέσα στα νεύρα και μια αδερφή να μυξοκλαίει όλες τις ώρες»; (σελ. 17). Κι όμως κάποτε όλα ήταν καλά και σχετικά ρόδινα, απλώς άλλαξαν τα πάντα απ’ όταν ο πατέρας έμεινε στον άσο.

Ο αφηγητής είναι ένας έφηβος της εποχής μας, με τις αμφισβητήσεις του, την επιθυμία του για ήπια εκδίκηση, χωρίς ακρότητες και υπερβολές. Έχει δεχτεί ερεθίσματα και βιώματα τα οποία προσπαθεί να ταιριάξει σε ό,τι λέγεται ζωή αλλά σκαλώνει. Προτιμά να γυρίζει στους δρόμους, να κωφεύει στους καβγάδες, να ανασαίνει εκτός σπιτιού. Λιτός και περιορισμένος ο ίδιος, του κάνει εντύπωση η αγάπη του ανθρώπου για τα λεφτά και η μανία του να διαλέγει μεγάλα και ακριβά πράγματα, που αντιβαίνουν στη δωρικότητα των βασικών αναγκών του. Ο δρόμος τον βοηθάει να κατεβάσει την κουκούλα του μπουφάν του πίσω από την οποία κρυβόταν από συστολή και αδυναμία, να παρατηρεί, να εξερευνά, να γνωρίσει τελικά τον ίδιο του τον εαυτό. Ας του συγχωρέσουμε όμως και μια επαναστατικότητα: «Μέσα στο σπίτι και το σχολείο δεν μαθαίνεις την αλήθεια του δρόμου. Μαθαίνεις ό,τι θέλουν να γίνεις. Οι γονείς και οι δάσκαλοι. Η τηλεόραση και ο υπολογιστής. Εκεί έξω άρχισα να βλέπω τη ζωή με πιο ελεύθερο μάτι και αυτό μου άρεσε» (σελ. 81).

Η σχέση του με τον πατέρα του, έναν άντρα που ξεκινάει γκρινιάρης, κακότροπος και βίαιος για να γίνει χειρότερος από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, καταγράφεται απόλυτα ρεαλιστικά και πειστικά, χωρίς ακρότητες και αφηγηματικές ευκολίες. Οι συγκρούσεις είναι απανωτές, οι επαφές τους μολύνονται με λεκτική και σωματική κακοποίηση κι όσο κι αν οι καταστάσεις με προετοιμάζανε για μια μεγάλη αποκάλυψη η συνέχεια στις εξελίξεις ήταν σωστά μελετημένη και μακριά από κοινοτοπίες. Ο Ντίνος γνωρίζει κι ενδιαφέροντες ανθρώπους από Ιράκ και Αφρική, που ο καθένας σηκώνει τον δικό του σταυρό κι έτσι η συγγραφέας εμπλουτίζει το κείμενο με τις ιστορίες τους, τονίζοντας τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν για μια θέση στον ήλιο (κρίμα που στην Ελλάδα γι’ αυτούς έχει σχεδόν πάντα συννεφιά). Τα πράγματα δυσκολεύουν όταν ο αφηγητής βρεθεί μπλεγμένος σε επιδρομές των Δρομοφυλάκων, που θέλουν να καθαρίσουν τη «βρωμιά» από την περιοχή τους.

Ιδιαίτερη και αναπάντεχη είναι η φιλία του νεαρού μ’ έναν ηλικιωμένο άστεγο, μέσω του οποίου ζωντανεύουν οι έντονες ιστορικά και κοινωνικά στιγμές του χτες, οι οποίες συγκρίνονται με το σήμερα όχι για το ποια θα υπερβεί την άλλη αλλά ως συνολικό μάθημα ζωής που πρέπει να καταλάβουμε ώστε να γίνουμε καλύτεροι και να ερμηνεύουμε, αν όχι να προλαμβάνουμε, το μέλλον μας. Μάλιστα, η τραγική ειρωνεία που βγαίνει από αυτά τα χείλη με μούδιασε: «Βρήκα το μαγαζί να καίγεται… Το ξαναέστησα, σε πείσμα των καιρών. Με συνέλαβαν, με φυλάκισαν… Μέχρι που ήρθε η Δημοκρατία και το έκανε κι εκείνη… Η Δημοκρατία, που λες, φορούσε κουκούλα. Πετούσε πέτρες, μολότοφ, ξερίζωνε πεζοδρόμια…» (σελ. 72-73).

Το λεξιλόγιο είναι σωστό κι εξίσου μετρημένο, ακροβατεί ανάμεσα στην πνευματική καλλιέργεια και την εκφραστική μόδα των συνομηλίκων. Ο Ντίνος αγαπάει τη νύχτα αλλά όχι την κακή πλευρά της, επαναστατεί αλλά δε φτάνει στα άκρα, αντιδρά αλλά δε βιαιοπραγεί. Και κάπου βαθιά κρυμμένη μέσα του υπάρχει και μια ρομαντική πλευρά: «Λένε πως η νύχτα είναι σκληρή. Αντίθετα, εγώ πιστεύω πως το φως της μέρας σκληραίνει τα πράγματα. Στο σκοτάδι δεν φαίνεται η ασχήμια» (σελ. 67). Το χιούμορ έρχεται αναπάντεχα και γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης: «Ρε, δεν είναι για πέταμα οι μεγάλοι. Αν δεν σου κάνουν τον ξερόλα και δεν τους τον κάνεις κι εσύ, τότε γίνονται φίλοι σου» (σελ. 103).

Ελευθερία, αυτονομία, δικαιοσύνη και αξιοκρατία είναι θεμελιώδεις έννοιες που παρουσιάζονται στις σελίδες του μυθιστορήματος και συστήνονται στον αναγνώστη με εύληπτο και λιτό τρόπο, χωρίς διδακτισμό και κούνημα δακτύλου. Μέσα από μια σειρά γεγονότων και διαρκών ανατροπών, η συγγραφέας δείχνει με τον καλύτερο τρόπο την αξία τους και πόσο πολύ βοηθάνε μια προσωπικότητα να ολοκληρωθεί λίγο ακόμη αν τις χρησιμοποιεί σωστά. «-Όλος ο κόσμος κόλαση, φίλε. Πώς τον κάνει καλύτερο; -Άμα καλυτερέψει ο καθένας τον εαυτό του, τότε μπορεί κάτι να αλλάξει… Ζήσε Μάη μου, δηλαδή» (σελ. 92).

Το «Φως σε μαύρο ουρανό» είναι ένα υπέροχο, σκληρό και τρυφερό, διασκεδαστικό και συγκινητικό μυθιστόρημα για αναγνώστες από δεκαέξι ετών και πάνω που δείχνει με έξυπνο και καλογραμμένο τρόπο την εμπιστοσύνη που οφείλουμε να έχουμε στις δυνάμεις μας, την πίστη στην αξία μας, την επιμονή να ξεπερνάμε εμπόδια καθώς και να μένουμε άνθρωποι με σεβασμό και ηθικές αξίες και αρχές, κάτι που ελλείπει όλο και περισσότερο στην εποχή μας. Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη ιστορία, γεμάτη συναισθήματα και γεγονότα, που ζωντανεύει έναν διακριτικό ήρωα της εποχής μας και φωτίζει με ελπίδα και σθένος την πορεία του.

Βιβλίο Ο δικηγόρος των δρόμων
Τίτλος πρωτοτύπου The street lawyer
Συγγραφέας John Grisham
Μεταφραστής Στέλλα Μίμη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ήταν πραγματικά ενδιαφέρον. Έδινε μία εικόνα της κοινωνίας των αστέγων, της ζωής τους αλλά και της ζωής των μεγαλοδικηγόρων της Ουάσιγκτον. Το διάβασα εύκολα και με κράτησε μέχρι την τελευταία σελίδα. Χωρίς να λέει τίποτα καινούριο ή επαναστατικό είναι ενδιαφέρον. Το προτείνω και σε εσάς.

Βιβλίο Baby blue
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Στράτος είναι πολυδιάστατος, ανθρώπινος, μπεσαλής, αλλά είναι “φροντιστής”, δεν είναι δολοφόνος. Κι έχει την πιο άσχημη στιγμή στην ερωτική ιστορία του με τη Μαρία. Η κοπέλα του είναι έγκυος και η σχέση τους είναι γεμάτη ερωτηματικά και αμφιβολίες για το αύριο. Σα να μη φτάνανε όλα αυτά, ο φίλος του, ο Αντζελίνο, πανίσχυρος άνθρωπος του δρόμου, έχει υπό την προστασία του την τυφλή Νάστια, μια κοπέλα με εξαιρετικές επιδόσεις στα ταχυδακτυλουργικά κόλπα με τράπουλα. Η Νάστια λοιπόν αναθέτει στον Στράτο να βρει ποιος σκότωσε τον πατέρα της πριν τρία χρόνια και να τον «φροντίσει». Δεν έχει σημασία η δικαιοσύνη, εφόσον ο πατέρας της είναι νεκρός, σημασία έχει πλέον η εκδίκηση.

Έτσι ο Στράτος βρίσκεται μπλεγμένος σε μια σκοτεινή υπόθεση, με απόπειρες δολοφονίας, εκβιασμούς, απόπειρες απαγωγής,

πλούσια και άνετα από οικονομικής άποψης καθάρματα, αλλά κυρίως με σαφέστατες φήμες για παιδοφιλία ως προς τον πατέρα της Νάστιας. Είναι αλήθεια όλα αυτά; Ο πατέρας της τυφλής κοπέλας ήταν παιδόφιλος; Και γιατί από ρεπόρτερ, με σημαντικό όνομα στην καριέρα του, ξαφνικά τα παράτησε όλα και εξαφανίστηκε, ζώντας στους δρόμους και κάνοντας υπαίθριες παραστάσεις με την κόρη του, εκείνος ως Σαρλό και εκείνη ως χαμίνι; Τι πραγματικά συνέβη στη ζωή του κι αναγκάστηκε να αποσυρθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο;

Ο Στράτος, έχοντας στο πλάι του τον αστυνομικό Δράγκα (γνωστό ως Ντραγκ), την τραβεστί Τέρι (εκ του Λευτέρης) και ένα καλό όπλο στην τσέπη θα μπλέξει για τα καλά στην πιο έξυπνη, ανατρεπτική, πολυεπίπεδη και καλογραμμένη αστυνομική ιστορία που έχω διαβάσει ποτέ. Εξαιρετική απεικόνιση της ζωής των αστέγων, της νοοτροπίας τους, της αντίληψής τους και της καθημερινότητάς τους. Απολαυστικό κείμενο που ρέει αβίαστα. Σκηνές που θυμίζουν καλογυρισμένο φιλμ νουάρ. Σκοτωμοί, ενέδρες, προδοσίες, κρυμμένα μυστικά και αποκαλύψεις. Αληθοφανέστατες οι συνθήκες λειτουργίας των ορφανοτροφείων, που αν θέλουν να κρύψουν μυστικά τα κρύβουν καλά. Υπέροχοι, μελετημένοι, δοσμένοι ορθότατα χαρακτήρες, που τους συναντάς συνέχεια μπροστά σου στην καθημερινή σου ζωή. Πουθενά υπερβολή, πουθενά το κείμενο δεν κάνει κοιλιά. Και φυσικά εκεί που λες πως όλα τέλειωσαν και πήραν οι ήρωες αυτό που έπρεπε, έρχεται και η τελευταία ανατροπή και το σκηνικό παύει να είναι το ίδιο. Οριστικά!

Με κλειστά μάτια θα επιλέξω το επόμενο βιβλίο του ταλαντούχου κυρίου Κουτσάκη. Υπόσχομαι όμως στον εαυτό μου να κρατήσω αυτήν τη φορά σημειώσεις, γιατί οι παρουσιάσεις μου των βιβλίων του είναι πολύ φτωχές συγκριτικά με τα αισθήματα που μου γεννάνε τα βιβλία του, με τα αγαπημένα αποφθέγματα που θέλω να κρατήσω στη μνήμη και με την ατμόσφαιρα που επικρατεί στα κείμενά του. Αν κρατήσω σημειώσεις θα μπορέσω να γράψω περισσότερα και με μεγαλύτερη ένταση συναισθημάτων. Υπομονή λοιπόν ως το επόμενο που θα πέσει στα χέρια μου! Σπεύστε να διαβάσετε ένα από τα πιο πρωτότυπα αστυνομικά μυθιστορήματα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας!