Βιβλίο Γυναίκα από βελούδο
Συγγραφέας Φρέντυ Γερμανός
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα απλό, λιτό, περιεκτικό, ρεαλιστικό, μεστό κείμενο που ζωντανεύει με ενάργεια, ακρίβεια και σεβασμό την εποχή, τα πρόσωπα και τις εξελίξεις στην Ελλάδα των μέσων και των τελών του 19^ου αιώνα. Η αφήγηση εμπλουτίζεται από χαρακτηριστικές φράσεις, αποσπάσματα αυθεντικών επιστολών, αληθοφανείς διαλόγους και «πιπεράτα» αλλά διακριτικά σχόλια του συγγραφέα πάνω στο θέμα που διαπραγματεύεται. Βήμα προς βήμα ξεδιπλώνεται προσεκτικά και τεκμηριωμένα η προσωπικότητα μιας γυναίκας που γεννήθηκε στο Λονδίνο και συναναστράφηκε με επιφανείς προσωπικότητες του 19^ου αιώνα ενώ στη συνέχεια τάχθηκε στη φροντίδα του αδελφού της κατά τη διάρκεια της πολιτικής του καριέρας. Σημαντικό κομμάτι της ζωής της είναι ο φημολογούμενος έρωτάς της για τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη, μετέπειτα αντίπαλον δέος του Χαρίλαου Τρικούπη στον πολιτικό στίβο, μια σπίθα που δεν πρόλαβε να γίνει φωτιά. Αυτή η γνωριμία και το ευρύτερο διπλωματικό, πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής αναπτύσσει έξοχα ο Φρέντυ Γερμανός, αναμιγνύοντας αξιέπαινα τη φαντασία με την πραγματικότητα και ιστορώντας γεγονότα που σε άλλα βιβλία φαίνονται βαρετά αλλά εδώ τα «ρούφηξα» και άρχισα να ψάχνω για περισσότερες λεπτομέρειες.

Η Σοφία Τρικούπη ήταν μια γυναίκα που μπήκε ανάμεσα σε δύο άντρες, οι οποίοι ακόμη και μετά θάνατον έχουν γυρισμένη την πλάτη ο ένας στον άλλον ως ανδριάντες έξω από το κτήριο της Παλαιάς Βουλής! Μεγάλωσε στην αυλή της βασίλισσας Βικτωρίας: «Κανένα άλλο, ίσως, κορίτσι του καιρού της δεν είχε γνωρίσει τόσο νωρίς όλους τους Μεγάλους που χάραζαν τότε, νωχελικά, τη μοίρα της Ευρώπης». Έμαθε από νωρίς να ζει συντροφιά με την Ιστορία κι έπαθε σοκ με τη μετάβασή της στην Αθήνα εκείνης της εποχής. Ήταν μια γυναίκα από βελούδο, όπως τη χαρακτήρισαν ο ποιητής Άλφρεντ Τέννυσον, ο Γεώργιος Α΄ και φυσικά ο Θεόδωρος Δεληγιάννης. Αλήθεια, τι θα γινόταν αν ο τελευταίος δεν άκουγε κανέναν παρά μόνο την καρδιά του και ζούσε τον έρωτά του με τη Σοφία; «Είναι παράξενο πόσο η μοίρα… μιας χώρας ή ενός κόσμου ολόκληρου κρέμεται καμιά φορά από ένα κρεβάτι»! Οι ιστορικοί δεν τα παραδέχονται αυτά, «πόσα όμως ξέρουν, εδώ που τα λέμε, … για την Ιστορία; Πόσα καταλαβαίνουν για τα κρυφά, ανθρώπινα πάθη που τη γράφουν καμιά φορά, πίσω από την πλάτη τους;»  (σελ. 12). Τι συνέβη κι απομακρύνθηκαν; Γιατί μάζεψε τόσο μίσος και μνησικακία που ανάγκασε τελικά τη Σοφία να πει νοερά: «Καληνύχτα σας, κύριε Δεληγιάννη. Κρατήστε τη χολή σας, κρατάω το βελούδο μου» (σελ. 210);

Μια υπέροχη, δυνατή, συγκλονιστική και συναρπαστική ιστορία ζωής που ξεδιπλώνεται ταυτόχρονα και παράλληλα με τα σημαντικότερα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά γεγονότα της περιόδου, όπως τα Ιουνιανά του 1863, η ένωση των Ιονίων Νήσων, οι κρητικές επαναστάσεις, η επιλογή του Γεωργίου για βασιλιά (πώς επιλέχτηκε ο Γεώργιος για βασιλιάς όσο «το στέμμα του ελληνικού θρόνου τριγυρνάει από τη μια ευρωπαϊκή Αυλή στην άλλη σαν λεπρό ορφανό») αλλά και η προσωπική του ανάμιξη στις εξελίξεις και στο απανωτό ανεβοκατέβασμα κυβερνήσεων, καθώς και η επιθετικότητα του Τρικούπη στο πρόσωπό του, η χρεοκοπία του 1896, όλα αυτά σε μια Αθήνα που αλλάζει ερωτικά τοπία την ίδια στιγμή που η Ελλάδα αλλάζει κυβερνήσεις! Πώς σπούδασε ο μεγάλος αυτός άντρας στο εξωτερικό και τι θυσίασε από την προσωπική του ζωή, πώς και γιατί γράφτηκε το άρθρο «Τις πταίει» και ποιες ήταν οι συνέπειές του στη ζωή τους (το Παλάτι με λάθος αποφάσεις τον έκανε λαϊκό ήρωα, «Τα κελιά είναι περίεργα θερμοκήπια, Σοφία. Καμιά φορά γεννάνε πρωθυπουργούς»), ποιες ήταν οι ταραγμένες σχέσεις με τον Γεώργιο («Δεν έχουμε κράτος, Σοφία, έχουμε παζάρι!»), πώς δημιουργήθηκαν τα μεγάλα έργα («ο Τρικούπης ξοδεύει, ο Δεληγιάννης μαστιγώνει»); Και ταυτόχρονα ποια ήταν η σχέση της Σοφίας με τον αδελφό της, που το χαμόγελό του το κράταγε μόνο για κείνη,  ποια ήταν η συνθηματική τους γλώσσα και τα μυστικά τους, τι ρόλο έπαιξε ο παπαγάλος από τη Ζανζιβάρη (ο τελευταίος σύντροφος ζωής της Σοφίας), πώς χάραξαν μια κοινή διαδρομή αποθέωσης και λιθοβολισμού, πώς γινόταν να μαλακώνουν ο αγέλαστος πρωθυπουργός και η αλύγιστη αδερφή του πίσω από τις κλειστές πόρτες;

Παρακολουθούμε επίσης τη ζωή του Θεόδωρου Δεληγιάννη, που τιθάσευσε την αμαζόνα Σοφία και ξύπνησε τη γυναίκα μέσα της («μετά τον στοχαστικό Τρικούπη, ο ορμητικός εραστής»), ένας πολιτικός που ως παιδάκι αποτυπώθηκε στον πίνακα του φον Ες «Η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο» αλλά έριξε τον βασιλιά αργότερα, που έγινε από στενογράφος υπουργός και σταδιακά έχτισε μιαν αντιπαλότητα με τον Τρικούπη κι όσο γερνούσε τόσο γέμιζε μίσος που τον οδηγούσε σε σπασμωδικές και απάνθρωπες κινήσεις: «-Πρέπει να μάθεις να γερνάς Δεληγιάννη. Ν’ αποχαιρετάς τη ζωή γλυκά, σαν πουλί που κελάηδησε στη νιότη σου. Όχι σαν θηρίο που σου τη σπάραξε» (σελ. 210). Υπάρχουν επίσης κι άλλα πρόσωπα όπως οι Ρόκκος Χοϊδάς, Ανδρέας Κάλβος, Τερέζα Μακρή, Κωστής Παλαμάς, Εμμανουήλ Ροΐδης, Ανδρέας Συγγρός, Κλεάνθης Τριανταφύλλου και πολλοί άλλοι, οι «δορυφόροι» του μυθιστορήματος, με απρόσμενες εμφανίσεις που απογειώνουν την πλοκή κι εμπλουτίζουν τις εξελίξεις.

Ο συγγραφέας σέβεται τα ιστορικά πρόσωπα και δε βγάζει αυθαίρετα συμπεράσματα, μάλιστα επιμένει να καταγράφει ακριβοδίκαια όλες τις όψεις του νομίσματος. Τονίζει: «Πάλι είμαστε στην άχαρη θέση να ψυχαναλύουμε… ύστερα από εκατόν δέκα χρόνια. Δεν ωφελεί ούτε μπορούμε» (σελ. 152). Τα ελάχιστα σχόλιά του είναι πάντα αιχμηρά και ταυτόχρονα κομψά, δείχνουν άνθρωπο που έχει ζήσει πολλά κι έχει μια πείρα ζωής: «Αστείοι που είναι οι πεθαμένοι έρωτες όταν τους κοιτάς από μακριά» (σελ. 160). Μάλιστα, πολλές φορές συναντάμε αλήθειες που βρίσκουν απήχηση ακόμη και στο σήμερα, κάτι που κάνει τα κείμενα του Φρέντυ Γερμανού διαχρονικά και δεν τ’ αφήνουν να «παλιώσουν» ποτέ: «Τι ξέρουν οι κακόμοιροι οι γιατροί γι’ αυτό το δολοφονικό πύον που βγάζουν τα σπυριά της πολιτικής. Δεν θα βρεθεί ποτέ το φάρμακό τους» (σελ. 170). Και: «Δεν μπορείς να κάνεις κράτος αν δεν σε κάνει πρωθυπουργό ο λαός» (σελ. 172). Ταυτόχρονα παραμένει τυπικός και προσγειωμένος: «Πίσω από τις γραμμές αυτές…. δεν υπάρχει η υπερβολή ενός ποιητή αλλά η ακρίβεια ενός ρεπόρτερ» (σελ. 226). Αυτή η μαγική πένα λοιπόν, αυτός ο ταλαντούχος συγγραφέας και δημοσιογράφος, ζωντανεύει με αληθοφάνεια και υπέροχες σκηνές τη ζωή της Σοφίας Τρικούπη, του αδελφού της Χαρίλαου, του αντιπάλου τους Θεόδωρου Δεληγιάννη και όλων των σημαντικών προσώπων που πρωτοστάτησαν στην ελληνική ιστορία του 19^ου αιώνα. Άλλο ένα ιστορικό μυθιστόρημα που έχει ακόμη λόγο ύπαρξης στα ράφια και στις ζωές μας.

Βιβλίο Συγγραφέας! Είμαι; 
Συγγραφείς Κατερίνα Τσαμπά / Βιργινία Γεωργίου 
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης The Law of Success
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το εγχειρίδιο χωρίζεται σε τέσσερα τρίμηνα και πενήντα δύο εβδομάδες, με το κάθε τρίμηνο να περιέχει τη θεωρία της συγγραφής (από την Κατερίνα Τσαμπά) και να αποτελείται από ένα θέμα. Όλα ξεκινάνε με την απαραίτητη εισαγωγή και με μια λίστα με όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος για το επόμενο βήμα γραφής. Στη συνέχεια, η Βιργινία Γεωργίου έχει σχεδιάσει μια σειρά από πρακτικά βήματα για κάθε εβδομάδα και μια σειρά από ερωτήσεις και προτάσεις που θα σε οδηγήσουν στο επόμενο κομμάτι του μαγικού ταξιδιού που λέγεται «γράψιμο». Ο καθένας μπορεί να ξεκινήσει και να συνεχίσει όπως και όποτε θέλει, αρκεί να υπάρχει κάθε βδομάδα κι ένας σκοπός. Δεν υπάρχει αναβλητικότητα εδώ, είναι σα να ανέβηκες σε πλοίο ή τρένο, οπότε δεν μπορείς να πηδήξεις από αυτά εν κινήσει. Πάμε να γράψουμε λοιπόν! Η Κατερίνα Τσαμπά με την υποστήριξη, την καθοδήγηση και την οργάνωση επίδοξων και έμπειρων συγγραφέων και η Βιργινία Γεωργίου με το πάθος της για τη στοχοθεσία και τον στρατηγικό σχεδιασμό μιας καριέρας και όχι μόνο αποτελούν το ιδανικό δίπολο για κάποιον που είτε θέλει να ξεκινήσει σωστά, στοχευμένα και οργανωτικά να γράφει κείμενα είτε θέλει μικρά εμπειρικά μυστικά που θα τον βελτιώσουν ή θα τον ξεκλειδώσουν αν νιώθει πως δεν έμπνευση. Δεν υπάρχουν αοριστολογίες και αστήρικτες υποσχέσεις σε αυτό το βιβλίο, αντίθετα, οι δύο γυναίκες έχουν καταστρώσει ένα πλάνο που ανταποκρίνεται σε κάθε επίδοξο ή και έμπειρο συγγραφέα και τον ρίχνουν αργά αργά στα βαθιά. Χαρακτήρες, πλοκή, ερωτήματα, στυλ, όλα θα τα συναντήσεις καθ’ οδόν και θα δοκιμαστείς μόνος σου πάνω σε αυτό που σίγουρα αγάπησες τόσο ώστε να ασχοληθείς μαζί του: το γράψιμο. Η γραφή βοηθάει να αποφορτιστείς, να ξεσπάσεις ή απλώς να μεταφέρεις τις σκέψεις σου στο χαρτί, επομένως γιατί να μη δοκιμάσεις το ταλέντο σου σε πραγματικές συνθήκες και με τον πιο κατάλληλο τρόπο; Κι αν έχεις ήδη κάνει τα πρώτα σου βήματα, το βιβλίο θα εμπλουτίσει και θα καθοδηγήσει σωστά ό,τι ξεκίνησες.

Το «Συγγραφέας; Είμαι!» είναι ένα εγχειρίδιο που από τον τίτλο σε προδιαθέτει θετικά και σε γεμίζει αυτοπεποίθηση και θετική ενέργεια. Είτε γράφεις ήδη είτε θες να ξεκινήσεις, πάμε να δοκιμαστούμε (είπαμε, σκληρά και οργανωμένα, όχι με γενικότητες). Το βιβλίο της Κατερίνας Τσαμπά και της Βιργινίας Γεωργίου συνδυάζει την έκφραση, την αυτοπαρατήρηση και τη δράση. Δε βοηθάει μόνο να βελτιώσουν και να εκπαιδεύσουν τη γραφή τους όσοι αγαπούν τη συγγραφή αλλά και βοηθάει αυτούς τους ανθρώπους να εξελιχθούν και να γνωρίσουν καλύτερα τον ίδιο τους τον εαυτό, που θα αποτελέσει και το μεγαλύτερο ερέθισμα για να γράψουν. Βήμα προς βήμα γράφουμε λοιπόν μια νουβέλα σε πενήντα δύο εβδομάδες και ταυτόχρονα υλοποιούμε ένα ταξίδι ενδσκόπησης, αυτογνωσίας και προσωπικής ανάπτυξης, αρκεί να είσαι συνεπής και να επιστρέφεις στο εγχειρίδιο κάθε εβδομάδα, να γράφεις και να συμπληρώνεις τις ασκήσεις. Δε χρειάζεται αναβλητικότητα! Η εύρεση του απαραίτητου χρόνου είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα, αφού στη ζωή μας κάνουμε τα πάντα ταυτόχρονα: εργασία, σπίτι, οικογένεια, σχέσεις κλπ. Το μυστικό λοιπόν είναι η οργάνωση και η ιεραρχία των προτεραιοτήτων. Από την κεντρική ιδέα και το προσχέδιο προχωράμε στον σχεδιασμό, στις εξελίξεις και φτάνουμε τελικά στο πολυπόθητο τέλος, όμως αυτό είναι η αρχή ενός δεύτερου συναρπαστικού ταξιδιού, μιας και στη συνέχεια οφείλεις να στραφείς σε ανθρώπους του χώρου, σε συγγραφείς, αναγνώστες, κριτικούς για ανατροφοδότηση και βελτίωση γραφής και κειμένου. Με ελάχιστη θεωρία και πολλή πράξη, με συγκεντρωμένες όλες τις βασικές πληροφορίες σε ένα σημείο και δομημένες με ελκυστικό και πρακτικό τρόπο, ετοιμάσου να γίνεις κι εσύ (καλύτερος) συγγραφέας, να δοκιμαστείς, να παλέψεις, να βελτιωθείς. Καλό ταξίδι!

Βιβλίο Σφηνάκια σοφίας 
Συγγραφέας Χρήστος Σαλαμανίκας
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χρήστος Σαλαμανίκας έγραψε ένα κείμενο που με βοήθησε να γνωρίσω τον εαυτό μου, τις αρετές και τα δεινά του κόσμου που με περιβάλλει και να βυθιστώ στον μαγικό κόσμο της φιλοσοφίας. Μικρές γουλιές (όχι πάνω από έξι σελίδες το κάθε κεφάλαιο) που αποτυπώνουν όσα νιώθουμε, όσα φοβόμαστε να πούμε, όσα θα θέλαμε να ακούσουμε. Ο συγγραφέας καταθέτει μεγάλα λόγια ανθρώπων που έζησαν και στοχάστηκαν σε άλλες εποχές και μας τους φέρνει πιο κοντά, σπάει το φράγμα της χρονικής απόστασης και τους τοποθετεί στη δική μας καθημερινή ζωή του 21^ου αιώνα. Επιπλέον, με απλότητα και αλήθεια, όπως κάνουν οι φίλοι, μοιράζεται μαζί μας εμπειρίες και σκέψεις από τη δική του ζωή με αφορμή το εκάστοτε πρόσωπο που μας συστήνει. Είναι ένα βιβλίο που μπορούμε να διαβάσουμε ακολουθώντας τη σειρά των κειμένων ή και στην τύχη, που θα μας κρατήσει παρέα στις ώρες της σιωπής, της αναζήτησης και της σκέψης: «Για όσους αναζητούν νόημα στα λίγα, ουσία στο βάθος και μερικές γουλιές σοφίας». Όπως τονίζει ο συγγραφέας: «Είναι ένα σύντομο, περιεκτικό και όσο το δυνατόν ελαφρύ ανάγνωσμα για ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα και αξίες που απασχολούν την ανθρώπινη ύπαρξη, καθώς και για το πώς εμείς τα αντιλαμβανόμαστε, τα επεξεργαζόμαστε και τα απαντάμε μέσα στο εργαστήρι της σκέψης μας».

Από την αρχή με κέρδισε ο τρόπος γραφής, η ξεκάθαρη δομή και η επιλογή των προσώπων. Οι κλασικοί φιλόσοφοι (Σωκράτης, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Επίκτητος, Πυθαγόρας, Σενέκας) συναντούν την κινεζική σκέψη (Λάο Τσε, Κομφούκιος) και την ινδική (Μαχάτμα Γκάντι, Σιντάρτα), τον Κάρολο Δαρβίνο και τον Τόμας Έντισον κι από κει φτάνουμε στον 20ό αιώνα με προσωπικότητες όπως Μαρία Μοντεσσόρι, Άννα Φρανκ, Βιρτζίνια Γουλφ, φυσικά Νίκος Καζαντζάκης κ. π. ά. Όλοι τους ήταν άνθρωποι με πείσμα, γνώσεις, φιλοδοξίες, όνειρα, ταλέντα, δυσκολεύτηκαν στα πρώτα τους βήματα αλλά κατάφεραν να φτάσουν ψηλά και να γίνουν πρότυπα και ήρωες. Όσο συναρπαστικές είναι οι ζωές τους άλλο τόσο ενδιαφέρουσες, διαχρονικές και σημαντικές είναι οι ρήσεις τους επί παντός επιστητού. Ο συγγραφέας δημιουργεί έτσι μια πινακοθήκη προσώπων απ’ όλες τις εποχές και μαζί μια πολύτιμη παρακαταθήκη συμβουλών, απόψεων και υποδείξεων που μπορούν να εμπνεύσουν τον καθένα από μας να ψάξει μέσα του και γύρω του για να βελτιωθεί, να ανακαλύψει το ταλέντο του και τον πραγματικό του εαυτό, να αποκτήσει αυτοπεποίθηση και αυτοσεβασμό και πολλά άλλα. Τι να πρωτοξεχωρίσω και τι να σημειώσω: «Η αναζήτηση της γνώσης και της σοφίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα, σπουδαιότερα και πιο θαρραλέα ταξίδια που οφείλουμε να κάνουμε…σε αυτό το ταξίδι επιβάλλεται να θέσουμε μια αφετηρία: η γνώση της άγνοιάς μας!» (σελ. 20). Το αγαπημένο μου: «Το μοναδικό τζίνι που μπορεί να πραγματοποιεί επιθυμίες είναι η γνώση αλλά για να βγάλεις τη γνώση από το λυχνάρι της χρειάζεται χρόνος, θυσίες και πολύ τρίψιμο» (σελ. 131). Επίσης: «…άλλο πράγμα είναι η επιμονή, άλλο το πείσμα και άλλο η εθελοτυφλία» (σελ. 145).

Όταν ακούμε για φιλοσοφία το βάζουμε στα πόδια και δεν την επιλέγουμε για ανάγνωση. Να όμως που ο Χρήστος Σαλαμάγκας, με μια παιχνιδιάρικη γραφή, σπάει τη «σοβαρότητα» του θέματος με έναν γλυκό και άμεσο τρόπο οικειότητας. Καταφέρνει να μας δώσει έτσι τα βασικά γνωρίσματα της κάθε ρήσης, πώς και πότε ειπώθηκε και πώς επηρέασε τη μεταγενέστερη ανθρωπότητα με απλά και κατανοητά λόγια, με σύντομες προτάσεις και με μια διακριτική νότα χιούμορ. Επίσης χρησιμοποιεί ωραίες παραβολικές εικόνες για να κάνει πιο κατανοητά αυτά που θέλει να πει και να βοηθήσει τον αναγνώστη να τα εμπεδώσει με τον καλύτερο τρόπο, χωρίς στείρους ορισμούς και ακαδημαϊκές υπερβολές. Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι η ομοιογένεια των κειμένων, κάτι που δε διακρίνεται από την αρχή, δηλαδή δεν αναφέρεται κάτι και το αφήνουμε πίσω μας, προχωρώντας σε άλλη προσωπικότητα και θέμα, αντίθετα, όλα ανεξαιρέτως τα σφηνάκια είναι οι διαφορετικές πλευρές ενός πολυπρισματικού καθρέφτη, του εαυτού μας. Έτσι, το κάθε απόφθεγμα που αναλύεται αποτελεί ένα κομμάτι που έχουμε συναντήσει σε προηγούμενο σφηνάκι κι έρχεται και κουμπώνει στο συναρπαστικό παζλ αυτογνωσίας που μας χαρίζει το βιβλίο. Μικρές επαναλήψεις και διαφορετικές οπτικές γωνίες χτίζουν βήμα προς βήμα τον εσωτερικό μας κόσμο μέσα από πολύπλευρα σχήματα και ενδιαφέρουσες επαναλήψεις που πάντα θα κολλήσουν δίπλα σε κάτι καινούργιο που θα μάθουμε όσο προχωράμε την ανάγνωση, κάτι που βοηθάει στο να θυμόμαστε, να σκεφτόμαστε και να παραμένουμε σε εγρήγορση όσο ψάχνουμε την προσωπική μας αλήθεια.

Η ταπεινότητα του Σωκράτη με το «ουδέν οίδα» στη σημερινή εποχή της επιφανειακής γνώσης και της προχειρότητας, τα κακά του συμβιβασμού και της συνήθειας, ο αυτοσεβασμός και οι απαιτήσεις μας από αυτόν, τα κότσια που χρειάζονται απέναντι στη ζωή για να αφήσεις το στίγμα σου στο βιβλίο της (ας μην ξεχνάμε πως «τα όνειρά μας έχουν ανάγκη από προτροπή και συμπαράσταση»), οι «νταήδες» που καταστρέφουν τους στόχους και τα όνειρα (δηλαδή ο φόβος της αποτυχίας, της επίκρισης και της αμφιβολίας), οι μάχες που εσύ θα επιλέξεις να δώσεις, τα οφέλη του παιχνιδιού (ακόμη και στην ενήλικη ζωή!), η αδυναμία μας να ζητήσουμε βοήθεια, η επίγνωση και η επάρκεια ως αποτέλεσμα της καλής προετοιμασίας («ο μοναδικός τρόπος για να γίνεις επιτυχημένος, αγαπητός, σοφός είναι μέσα από την αυτογνωσία, την αυτοκριτική, την επιμονή, ακόμη και την αποτυχία»), η υλοποίηση και η φροντίδα αυτών που σκεφτόμαστε να πραγματοποιήσουμε («Οτιδήποτε σκεφτείς είναι κάτι που μπορείς να πραγματοποιήσεις. Διότι, αν δεν μπορούσες, ο εγκέφαλός σου δεν θα το σκεφτόταν ποτέ»), ο σεβασμός, η ενσυναίσθηση και η αγάπη που χρειάζεται η ανθρωπότητα για την επιβίωσή της, η ομορφιά της απλότητας, η γνώμη και η απαραίτητη σύνδεση με τη γνώση, το ταλέντο και οι χιλιάδες παράγοντες που πρέπει να συνδυαστούν για να αναδειχθεί και να καλλιεργηθεί, η μοναξιά και η διαφορετικότητα, αναπάντεχες αλήθειες (««Η ζωή δεν έστειλε ένα εμπόδιο ΣΕ μας αλλά ΓΙΑ μας»!»), ο φόβος της επίκρισης («ας μας επικρίνουν όσο θέλουν»), η προδοσία του εαυτού μας για να γίνουμε αρεστοί στους άλλους και χιλιάδες άλλα θέματα αποτελούν την ουσία του βιβλίου.

Τα «Σφηνάκια σοφίας» μας συστήνουν στοχαστές, ποιητές και φιλοσόφους αλλά και ηθοποιούς, συγγραφείς κ. ά. προσωπικότητες με ιδέες που άντεξαν στον χρόνο και που οι αλήθειες τους συνεχίζουν να έχουν ισχύ ή αντίκτυπο στην εποχή μας. Είναι ένα βιβλίο σκέψης, φιλοσοφίας και διαλογισμού που ξεχωρίζει απ’ όλα τ’ άλλα χάρη στη δομή του, στην επιλογή των παραδειγμάτων του και στην απλότητα της γραφής του, που το κάνει προσιτό στον καθένα. Στην υγεία μας!

Βιβλίο Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους 
Συγγραφέας Μίνως Ευσταθιάδης
Κατηγορία Non fiction / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα true crime βιβλίο που αποτελεί καρπό έρευνας αντικρουόμενων πηγών, μελέτης όσων εγγράφων επιτρεπόταν η πρόσβαση και πείσματος για τη σοβαρή γραφειοκρατία και για τη σιωπή που προτιμούσαν κάποια εμπλεκόμενα πρόσωπα. Είναι ένα κείμενο που προσπαθεί να βρίσκεται κοντά στην πραγματικότητα και στην αλήθεια και έχει γραφτεί με ενάργεια και αντικειμενικότητα, αναμιγνύοντας ικανοποιητικά το true crime με τη μυθοπλασία. Με αφορμή την επίσκεψη του συγγραφέα στη γερμανική φυλακή, ξεδιπλώνονται δύο υποθέσεις: η δολοφονία της πάμπλουτης Σαρλότε Μπέρινγκερ μέσα στο ίδιο της το πολυτελές διαμέρισμα στο Μόναχο το 2006 και η εξαφάνιση αρχικά, θάνατος στη συνέχεια, της δεκάχρονης Ούρσουλα Χέρμαν στη λίμνη Άμερ που είχε εξαφανιστεί για είκοσι μέρες το 1981 πριν εντοπιστεί η σορός της σ’ ένα κιβώτιο κάτω από τη γη διαμορφωμένο σε δωμάτιο με προμήθειες και βιβλία. Το κείμενο είναι γρήγορο, με κοφτές φράσεις, χωρίς ψυχογραφήματα, κάτι που με έκανε να νιώθω σα να διάβαζα πρακτικά και μαρτυρικές καταθέσεις, μιας και παρουσιάζονται μόνο τα γεγονότα, με τη σειρά που έρχονται στο προσκήνιο, όσο τα ερωτήματα αυξάνονται.

Η Σαρλότε παντρεύτηκε τον αρκετά μεγαλύτερό της επιχειρηματία Όσκαρ Μπέρινγκερ και μπήκε στο κέντρο της αφρόκρεμας. Παρά τα κουτσομπολιά για το αντίθετο, το ζευγάρι κατάφερε να κρατάει τις ισορροπίες στη σχέση τους, ώσπου η Σαρλότε έμεινε χήρα με τεράστια περιουσία και τελικά βρέθηκε άγρια δολοφονημένη σ’ ένα πανάκριβο διαμέρισμα, από το οποίο δεν είχε κλαπεί τίποτα. Ποιος λοιπόν τη σκότωσε με τόσο μεγάλη μανία και τι της πήρε τελικά; Γιατί θεωρήθηκε ύποπτος ο ανιψιός της, Φρεντ Τάλας; Παρακολουθούμε βήμα προς βήμα τον κλοιό να στενεύει γύρω από τον Φρεντ, τις προσπάθειές του να αποδείξει την αθωότητά του, τη βιασύνη και την προχειρότητα των αρχών από τη σύλληψη ως τη δίκη του, τις προσπάθειες του επιτυχημένου ντετέκτιβ και profiler Κλάους Βολίνσκι να επικεντρωθεί σε ζητήματα και λεπτομέρειες που είχαν διαφύγει της προσοχής, δυστυχώς όμως καμία έφεση για επανεξέταση βάσει νέων στοιχείων δεν έγινε δεκτή: «Ο καταδικασμένος έπρεπε να είναι και ο δολοφόνος. Τελεία και παύλα» (σελ. 154). Τα ίδια συνέβησαν και το 1981, με την εξαφάνιση του μικρού κοριτσιού. Μέσα από διαδοχικά βήματα, οδηγούμαστε ξανά σ’ έναν βασικό ύποπτο που διατείνεται την αθωότητά του, υπάρχουν αντιφάσεις αλλά δε λαμβάνονται υπ’ όψιν, υπάρχουν φωνές διαμαρτυρίας που γίνεται απόπειρα να καταπνιγούν κι όλα αυτά εντείνουν την αγωνία για το τελικό αποτέλεσμα της δίκης. Ποιος έγραψε τα σημειώματα με τα οποία ζητούσε λύτρα; Γιατί δεν ξαναφάνηκε για τις τελευταίες οδηγίες; Πότε και πώς πέθανε το παιδί; Μια υπόθεση με κενά, σφάλματα, ολιγωρία, ατυχίες, αναιρέσεις, καθυστερήσεις, ελλείψεις, ακριβώς όπως αυτή του Τάλας.

Ο συγγραφέας, μετά τη δίκη του Τάλας, βγαίνει στο προσκήνιο κι αρχίζει να καταγράφει τις δικές του απόψεις και σκέψεις, τους προβληματισμούς του και τις προσπάθειές του να βγάλει μια άκρη σε όλο αυτό το κουβάρι (κάποιες απόπειρες λογοτεχνικότητας, με μεταφορές και παρομοιώσεις μοιάζουν παράταιρες με την ατμόσφαιρα του κειμένου). Έχουμε μελετήσει τα ευρήματα στον τόπο του εγκλήματος, τη ζωή του ανιψιού και βασικού υπόπτου, τις αμφιβολίες, τα αναπάντητα ερωτήματα, τις καλά καταστρωμένες αντενδείξεις που ενισχύουν την αθωότητα να εναλλάσσονται με γεγονότα που παρουσιάζονται ως αληθή και τετελεσμένα στον αφηγηματικό χρόνο, οπότε δεν ξέρεις πού αρχίζει η αλήθεια και πού τελειώνει το ψέμα. Γεμάτοι απορίες και οργή για την προχειρότητα της δίκης φτάνουμε στη ζωή του Τάλας στη φυλακή, «στην κοιλιά του κτήνους», επί δεκαέξι χρόνια. Επρόκειτο για μια δίκη-ρεκόρ, με ενενήντα τέσσερις συνεδριάσεις σ’ έναν χρόνο από την έναρξή της, μαζί με το διάστημα που απαιτήθηκε για την έκδοση της απόφασης. Το δικαστήριο έκρινε βάσει ενδείξεων και όχι αποδείξεων κατά τον συγγραφέα που καταγράφει αυτό το χρονικό, ο οποίος υποστηρίζει τη διασημότερη αρχή του ποινικού δικαίου: σε περίπτωση αμφιβολίας ο κατηγορούμενος κηρύσσεται αθώος. Το αντίθετο καταστρατηγεί ανθρώπινα δικαιώματα και αμέτρητα νομοθετήματα που συναντάει κανείς σε κάθε νομικό σώμα, «μιλάμε για τη ραχοκοκαλιά του ανθρωπισμού, την οποιαδήποτε στοιχειώδη κουλτούρα δικαίου». Με τον Τάλας συζητούν, αναλύουν, καταγράφουν, απαντούν και ρωτούν, και ανακαλύπτουμε πως δεν υπάρχουν πρακτικά της δίκης, μιας και στα γερμανικά ποινικά δικαστήρια δεν κρατούνται πρακτικά με τις καταθέσεις των μαρτύρων!

Στη συνέχεια, ο συγγραφέας, απότομα και κοφτά, στρέφει την ερευνητική του ματιά στη δολοφονία της δεκάχρονης Ούρσουλα Χέρμαν στη λίμνη Άμερ το 1981, της οποίας η υπόθεση ξεδιπλώνεται με τον ίδιο τρόπο όπως του Τάλας, με τις έρευνες, τα πορίσματα, τα ευρήματα, τις απορίες, τις αμφιβολίες να έχουν τον πρώτο λόγο για άλλη μια φορά. Το κοριτσάκι είχε εξαφανιστεί στο δάσος ανάμεσα σε δύο κοντινά χωριά, επιστρέφοντας σπίτι μετά από επίσκεψη σε συγγενείς. Έχουμε και πάλι αγώνα δρόμου για την αλήθεια, φωνές αμφισβήτησης, μια παράνοια που οδηγεί για άλλη μια φορά στην ενοχή κάποιου που διατείνεται αθώος και υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα επ’ αυτού κι όλα αυτά πεισμώνουν τον συγγραφέα που προσπαθεί να βρει την άκρη σε άλλη μια υπόθεση. Ουσιαστικά πρόκειται για το χρονικό δύο διαφορετικών υποθέσεων με έναν κοινό άξονα που ξεπηδάει κατά την ανάγνωση και που με γέμισε οργή και αδικία. Ρεαλισμός, κοφτή γραφή, κινηματογραφική αφήγηση, απόπειρες αντικειμενικής παρουσίασης των γεγονότων, μιας και δεν υπάρχουν πολλές αποδείξεις και πηγές, αναδεικνύουν την τραγελαφικότητα του γερμανικού δικαστικού συστήματος που καταπίνει σαν άλλο κτήνος τους αθώους. Μέσα από τα γεγονότα αποδεικνύεται περίτρανα πως το κράτος, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η κοινή γνώμη συγκλίνουν στις εκάστοτε αποφάσεις και βιάζονται να κρίνουν τον ένοχο, ποιος μπορεί λοιπόν να παλέψει εναντίον τους, ποιος θα τολμήσει να αμφισβητήσει την κρίση τους και όσα υπομονετικά και επίμονα έχουν κατασκευάσει;

Βιβλίο Η μυρωδιά του μετά τη βροχή
Τίτλος πρωτοτύπου Son odeur après la pluie
Συγγραφέας Cédric Sapin-Defour
Μεταφραστής Ρένα Χειλά
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Cédric Sapin-Defour έγραψε μια υπέροχη ιστορία αγάπης που βιώνουν χιλιάδες άνθρωποι καθημερινά και την εμπότισε με ρεαλισμό, συναισθήματα και διαχρονικά μηνύματα αγάπης, φιλίας και δοτικότητας. Ο αφηγητής, που μένει στο Μπουρζέ-ντυ-Λακ, βρίσκει τυχαία μια αγγελία υιοθεσίας ενός καθαρόαιμου νεογέννητου μπουβιέ και, σε μια παρόρμηση της στιγμής, τον υιοθετεί. Έρωτας με την πρώτη ματιά: «Αυτή η πλευρά των κουταβιών είναι αξιοθαύμαστη, δεν κάνουν καμία προσπάθεια να αρέσουν, υπάρχουν κι αυτό αρκεί» (σελ. 66). Ξέρει πως το: «Να υφαίνεις τη ζωή σου με την παρουσία ενός σκύλου σημαίνει να κατανοείς ότι η ευτυχία διαμορφώνει τη θλίψη…να αποδέχεσαι ότι κάθε λεπτό που εξανεμίζεται το ζεις επτά φορές πιο έντονα..» (σελ. 21). Αν και: «Η ευτυχία αυτή… έχει ημερομηνία λήξης κι όσο κι αν πασχίζετε καθημερινά να επιβραδύνετε τη ζωή του ή να επιταχύνετε τη δική σας, έτσι είναι… τα σκυλιά μαραίνονται σαν τα λουλούδια» (σελ. 20-21). Δεν έχει σημασία όμως, αφού: «…τα σκυλιά έχουν το χάρισμα να σου θυμίζουν ότι υπάρχεις» (σελ. 29) και κυρίως: «Θα είναι εκεί για να απλοποιήσει τη ζωή μου κι ούτε αυτός ούτε εγώ θα είμαστε ξανά μόνοι. Ίσως αυτό να είναι αρκετό για να είμαστε ευτυχισμένοι» (σελ. 45). Τέλος: «Το να είσαι υπεύθυνος για μια άλλη ζωή πέρα από τη δική σου σε κάνει ευάλωτο και την ίδια στιγμή σε δυναμώνει» (σελ. 76).

Η ζωή λοιπόν του αφηγητή αλλάζει ριζικά. Θα επιβάλει στον Ουμπάκ τις βασικές του αρχές, τα θέλω του και τις μεταβολές τους, ο τρόπος της ζωής του θα τον διαμορφώσει, η παρουσία του σκύλου θα τον αλλάξει, θα γνωρίσουν ο ένας τον άλλον, θα φτιάξουν μια ενδιάμεση γλώσσα: «Ο Ουμπάκ δε μου έχει ήδη μάθει να ζω το σήμερα ακόμα κι αν κάνει άνω κάτω όλα μου τα αύριο»! Η μέρα ξεκινά με αγάπη, «όλα πάνω του μου φαίνονται χαριτωμένα, η κάθε του κίνηση διακρίνεται από απαθή  λεπτότητα» (σελ. 101). Τα σκυλιά είναι πλάσματα που πιστεύουν ότι για κάθε μαγική στιγμή της ζωής αξίζει να σταματήσει ο χρόνος για να την απολαύσουμε! Προσπαθεί να είναι δίκαιος, συνεπής και μετρημένος, να επαινεί και όχι να τιμωρεί και ταυτόχρονα παρατηρεί την καθημερινή κοινωνική και επαγγελματική του ζωή. Υποσυνείδητα δεν κυνηγάει ερωτικές σχέσεις πλέον, έχει μια τακτοποιημένη κοινωνική ζωή, φίλους αλλά όλο αυτό είναι «σαν να αφήνεσαι σε μια κρυφή μοναξιά, ευχάριστη και φευγαλέα» (σελ. 142), παρ’ όλ’ αυτά έχει τον νου του να μην αποσυρθεί εντελώς, να μην απομονωθεί, αφού «ο κόσμος ελάχιστα περιμένει την επιστροφή σου κοντά του», και τότε έρχεται η Ματίλντ.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνει με τρυφερότητα και ρεαλιστικές σκηνές τη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σ’ ένα ζώο συντροφιάς και στον ιδιοκτήτη του, καταγράφει μικρές και μεγάλες χαρές μα και τους κινδύνους στην υγεία του ζώου, τονίζει μέσα από μηνύματα τη σημασία της ζωοφιλίας για τον άνθρωπο, τα προτερήματα του δεσμού που αναπτύσσεται μεταξύ αφεντικού και σκύλου και πόσο καλό κάνει από ψυχολογικής και όχι μόνο άποψης μια τετράποδη παρουσία στη ζωή κάποιου. Η πλοκή ανατρέπεται όταν ο Ουμπάκ μετακομίζει στο Ρεβουαρέ με το αφεντικό του μετά την έξωση που τους έκανε ο ιδιοκτήτης του σπιτιού όπου έμεναν, γιατί δεν ήθελε το ζώο. Η ανέφελη και καλύτερη ζωή στο Ρεβουαρέ, «όπου βασιλεύει μια γλυκιά καλοσύνη, όλα κυλούν αργά μέχρι που σταματάει ο χρόνος» (σελ. 127), βάζει τη σχέση τους σε ακόμη πιο γερά θεμέλια. Ο Αντρέ και η Ζακλίν που τους νοικιάζουν ένα δωμάτιο του σπιτιού τους, η γειτόνισσα Λουιζέτ («…είναι πολύ αδύνατη, έρχεται κάποτε μια ηλικία που το σώμα επιλέγει οριστικά ένα ταπεραμέντο», σελ. 127), ο αγαπημένος τους κτηνίατρος είναι μερικοί μόνο από τους νέους τους φίλους. Υπάρχουν φυσικά και οι φόβοι, οι μικρές και μεγάλες περιπέτειες υγείας, το καρδιοχτύπι για ό,τι συμβάν έρχεται νωρίτερα από το γήρας («…φοβάσαι τους τριάντα οκτώ τόνους, αλλά στην πραγματικότητα είναι το χιλιοστό που σε τσακίζει», σελ. 138) και το κτηνιατρείο είναι ένα μέρος χωρίς φόβο αλλά με αισιοδοξία για το μέλλον, μόνο που τα πράγματα αναπόφευκτα μια μέρα θα γίνουν πιο δύσκολα εκεί, αφού «οι σύντομες ζωές διδάσκουν νωρίς την αρρώστια του χρόνου» (σελ. 164).

Ο Ουμπάκ τυχαίνει να είναι ένα πραγματικά καλό σκυλί. Κάθε ένταση τον αναστατώνει, του αρέσει το ήρεμο και χαρούμενο περιβάλλον, προστατεύει τους αδύναμους που τους εντοπίζει αμέσως («όσο κι αν προσπαθώ να του εξηγήσω ότι τα σφουγγάρια που ρουφάνε τη δυστυχία στεγνώνουν πιο γρήγορα από τα άλλα, δεν τον νοιάζει», σελ. 118), έχει συνειδητή και αποφασιστική ανθρωπιά. «Η καλοσύνη, που συχνά την περιφρονούν, απαιτεί πολύ περισσότερο βάθος από τον επιπόλαιο εκνευρισμό» (σελ. 118). Και τι γίνεται με όσους προτιμούν τους ανθρώπους, μα μόνιμη επωδός για όσους δεν αγαπούν τα ζώα; «-Μπορείς να αγαπάς και τους δυο. Η αγάπη είναι τόσο γενναιόδωρη που μπορεί να μοιράζεται» (σελ. 123). Η αφήγηση είναι γεμάτη από γλυκά και συναρπαστικά περιστατικά που από σελίδα σε σελίδα μεταμορφώνουν τον ιδιοκτήτη του Ουμπάκ και ταυτόχρονα περνάνε συγκινητικά μηνύματα φιλοζωίας, τονίζοντας τις αρετές και τις αλλαγές που υφίσταται κάποιος με κατοικίδιο ζώο. Μου άρεσε πολύ η ειλικρίνεια του συγγραφέα που δεν ωραιοποιεί τίποτα και καταθέτει ακόμη και τις σκληρές στιγμές της διαβίωσης, εξισορροπώντας σωστά το κείμενο. Η αγάπη του για τα ζώα και η τρυφερότητα του κειμένου του με γέμισαν συναισθήματα και μου δημιούργησαν όμορφες εικόνες, με αποτέλεσμα να αγνοήσω τις κατά τόπους εκτενείς σκέψεις επί παντός επιστητού: φιλοσοφία, πολιτική και άλλες πολλές και ανάκατες σκέψεις που τριβελίζουν τον αφηγητή κατά καιρούς, σε ορισμένα σημεία δε το λεξιλόγιο ήταν δυσνόητο και αναίτια περίπλοκο: «η ηθολογία του σκύλου είναι η επιστήμη των κατσούφηδων» (σελ. 37). Κάποια σημεία μάλιστα ήταν και εκτενέστερα απ’ όσο έπρεπε, για παράδειγμα υπάρχουν έξι ολόκληρες σελίδες για το πώς θα βαφτίσει τον σκύλο, τι σκέφτεται, πώς το ψάχνει, γιατί καταλήγει στο όνομα κλπ.

«…όταν πιστεύεις σε ένα πλάσμα που σε πιστεύει τόσο βαθιά, όταν μια τόσο αξιόλογη ζωή φαίνεται να σε εκτιμά, τότε σταχυολογείς, έκπληκτος, ανεκτίμητους λόγους για να αισθάνεσαι ότι κάτι αξίζεις» (σελ. 185). Έτσι, ο αφηγητής υιοθετεί τον Ουμπάκ και η ζωή του αλλάζει για πάντα. Τρυφερότητα, συγκίνηση, ρεαλισμός και ειλικρίνεια είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που μου κράτησε συντροφιά και μου γνώρισε την ψυχοσύνθεση και τη νοοτροπία των ανθρώπων που ζουν μ’ έναν σκύλο. Πώς αλλάζει η κοινωνική τους ζωή και η ψυχοσύνθεσή τους, ποιες και τι είδους αλλαγές φέρνει ένα ζώο στη συντροφιά μας, πόσο μεγάλη ευθύνη είναι η ανατροφή του και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται σε αυτό το καλογραμμένο μυθιστόρημα. Γιατί: «…ένας σκύλος ποτέ δεν έχει καημό να πει την τελευταία λέξη αλλά εύκολα σε αποστομώνει» (σελ. 109).

Βιβλίο Το εγχειρίδιο του καλού απατεώνα 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης iWrite
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κιμπάρης Θωμάς Σιταράς είναι και πάλι εδώ, αυτήν τη φορά με μια ανθολογία σκίτσων, χρονογραφημάτων, γελοιογραφιών και άλλων μορφών αποτύπωσης των κλεφτών και των απατεώνων του χτες (1832-1940) στην πολύβουη Αθήνα, τη «λωποδυτο-επαιτο-κλεφτούπολη», έναν χαρακτηρισμό που συναντάμε στον «Νέο Αριστοφάνη» του 1892. Με χιούμορ και σεβασμό στην αυθεντικότητα, ο συγγραφέας καταγράφει μέσα από δημοσιεύματα και τραγικωμικά περιστατικά τους απατεώνες, τους κλέφτες και όσους εκμεταλλεύονταν την ανθρώπινη αδυναμία. Πρόκειται για μια διαφορετική εξερεύνηση στον χώρο της παρανομίας, μια τεκμηριωμένη και πρωτότυπη παρουσίαση μεθόδων απάτης και κλεψιάς που αποτυπώνουν μια κοινωνία τόσο μακρινή και τόσο κοντινή ταυτόχρονα! Ο συγγραφέας άφησε πίσω του τη θετική και ευχάριστη ματιά γύρω από την καθημερινότητα της Αθήνας που τόσο παραστατικά ζωντάνεψαν τα προηγούμενά του βιβλία και τώρα μας ταξιδεύει στη σκοτεινή πλευρά της πόλης, στα καμώματα των πάσης φύσεως κακοποιών.

Στην εισαγωγή του βιβλίου, με τίτλο «Τα περί της τέχνης του αλητεύειν και λωποδυτεύειν», καταγράφονται με ενδιαφέρουσες πληροφορίες τα πρώτα βήματα του φαινομένου στην Ελλάδα και ζωντανεύουν οι ελαφροί κλάδοι της λωποδυτικής τέχνης με πλήρη αναφορά σε ήπιες μορφές παραβατικότητας. Στην αρχή λοιπόν έχουμε να κάνουμε με απλές περιπτώσεις και όχι με οργανωμένες συμμορίες. Στα τέλη του 19^ο αιώνα έχουμε φαυλόβιους που «ψείριζαν» πορτοφόλια ή έκλεβαν ασπρόρουχα αλλά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου έχουμε ειδικευμένους λωποδύτες: πορτοφολάδες, παντουφλάδες (κλέβουν πορτ-μονέ), λαχανάδες (κλέβουν τα αδέσποτα χαρτονομίσματα, αυτά που δεν τα ρίχνουν σε πορτοφόλι τα θύματα). Αυτά ως προς τα πορτοφόλια, γιατί πέραν τούτων έχουμε ολόκληρη κουστωδία γύρω από τις ιερόδουλες, έχουμε παπατζήδες, μουστερήδες (κλέφτες παντοπωλείων), καρσιλαματζήδες (πανέξυπνος τρόπος κλοπής περαστικών), μπουκαδόρους (που ξαλαφρώνουν ό,τι βρουν πρόχειρο στα σπίτια), ψυχικάρηδες (που μπαίνουν σε ξένα σπίτια με πένθος κι εκμεταλλεύονται την αναστάτωση της κηδείας), καλοθελητές, τυφλούς που βλέπουν και κουφούς που ακούνε, τοκογλύφους, σωματέμπορους και λαθρέμπορους.

Να ‘ταν μόνο αυτοί; Κλέφτες και απατεώνες, επαίτες και καφετζούδες κάνουν τη ζωή δύσκολη όχι μόνο στους κατοίκους της Αθήνας αλλά και στους επαρχιώτες επισκέπτες, τα ιδανικά θύματα. Συγκεκριμένες οι πιάτσες τους: ουρές στα τραμ, συνωστισμοί σε αγορές και πανηγύρια, ακόμη και συνεργασία μετ’ αμοιβής με χωροφύλακες! Τόλμη, φαντασία, εξυπνάδα και χιούμορ πρωτοστατούν στα εγκλήματα αυτά με τέτοιο τρόπο που οι τότε αναγνώστες των εφημερίδων όπου αναφέρονταν αυτά πιο πολύ διασκέδαζαν με την ευρηματικότητα παρά έδιναν σημασία στην παραβατικότητα και τη ζημιά που προκαλούσαν στα θύματα. Σταδιακά όμως το κακό έχει παραγίνει μεταξύ 1928 και 1935, όπου αναφέρονται τουλάχιστον 4.000 κλέφτες ενώ καινούργιες λέξεις εμφανίζονται η μία πίσω από την άλλη: μπαζαδόροι, ραπανάκηδες, μανιταρτζήδες, κουκουλέξηδες κ. ά. Μετά τον πόλεμο τα πράγματα αλλάζουν ξανά: έχουμε το οργανωμένο έγκλημα, απαιτούνται δεξιότητες, μυαλό, εμφάνιση!

Καίριες κοινωνικές και κοινωνιολογικές παρατηρήσεις και γενεσιουργοί αιτίες των εκάστοτε φαινομένων παραβατικότητας ξεδιπλώνονται σ’ ένα κείμενο που ρέει σα νεράκι και παρά τον όγκο των πληροφοριών δεν κουράζει στιγμή. Αίτια και αιτιατά των κοινωνικών φαινομένων της εκάστοτε εποχής, πλήρης καταγραφή των τρόπων λειτουργίας των απατεώνων (πώς ξαφρίζουν τα πορτοφόλια, πώς κλέβουν τα ασπρόρουχα, πώς αρπάζουν τις κότες κλπ.), πώς δρούσαν οι προικοθήρες με τη μέθοδο «στρίβειν διά του αρραβώνος» και τι σχέση έχουν με τη φράση «μην είδατε τον Παναή» και χιλιάδες άλλες πληροφορίες αποθησαυρισμένες από εφημερίδες δημιουργούν με παραστατικό τρόπο μια προσεγμένη τοιχογραφία του χτες. Ναι αλλά μήπως τελικά τα θύματα ήταν θεόχαζα και καλά τα πάθαιναν όλα αυτά; Ο συγγραφέας είναι αντικειμενικός και υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν μια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική μας, με ελάχιστα μέσα επικοινωνίας, ελλιπή πληροφόρηση, δυσκολίες στη μετακίνηση και διάφορα άλλα προβλήματα που για τους κακοποιούς ήταν πλεονέκτημα και διευκόλυνση, μιας και ήξεραν πολύ καλά την ανθρώπινη συμπεριφορά, εξ ου και εκμεταλλεύονταν κάθε αδυναμία των θυμάτων τους. Επίσης, αν πιστεύατε πως οι απατεώνες είναι άνθρωποι με αντίληψη και μυαλό «σπίρτο», σε αυτό το βιβλίο θα διαπιστώσετε πως τον κυριότερο ρόλο στην επιτυχία τους έχουν παίξει το θράσος και η κακοήθεια, αν και τη φυλακή ελάχιστοι την απέφυγαν.

Το κείμενο συνοδεύουν δημοσιεύματα από εφημερίδες της εποχής με ακόμη πιο γαργαλιστικές ή ξεκαρδιστικές λεπτομέρειες, με γλώσσα που μπορεί να διαβαστεί ακόμη και σήμερα, φωτογραφίες απατεώνων και κλεφτών του τότε και χαρακτηριστικές γελοιογραφίες των σημαντικότερων καλλιτεχνών της εποχής που σκορπούν άφθονο γέλιο! Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει το λεξιλόγιο των κακοποιών, οι οποίοι δεν ανέχονταν άλλον τρόπο συνεννόησης εξ ου και τους νεοφερμένους στα κόλπα που δεν ήξεραν τους όρους τους αποκαλούσαν «τσόφληδες», καθώς και λεξικό χρήσης λέξεων-αργκό από λουλούδια και επεξηγήσεις των «μασόνικων» λέξεων! Από τους μόρτηδες στους μεγαλοαπατεώνες λοιπόν κι από τους κλεφτοκοτάδες και τους παπατζήδες στο οργανωμένο έγκλημα καταγράφεται μια εποχή και μια νοοτροπία που ελάχιστα μοιάζει με τη δική μας, η βάση της όμως και ο τρόπος λειτουργίας της δε διαφέρει σε τίποτα από τα καθ’ ημάς. Ο Θωμάς Σιταράς έψαξε, κορφολόγησε, κατέγραψε, σχολίασε και παρέδωσε ένα άρτιο βιβλίο για μελέτη, σχολιασμό μα πάνω απ’ όλα για απόλαυση!

Βιβλίο Max! 
Συγγραφέας Φυστίκι που Κυλάει 
Κατηγορία Non fiction / Χιούμορ
Εκδότης Memento
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα ξεκινήσω από τη ζωή της με τον «Μαξ», ένα από τα αγαπημένα της κατοικίδια γατάκια (τι γατάκι, γάταρος έχει γίνει) που μπήκε στο σπίτι της ως τρισχαριτωμένη γούνινη μπαλίτσα γεμάτη χάδια και χαρές και σύντομα μεταμορφώθηκε σε γλυκό δυνάστη, έτοιμο να πατήσει το κόκκινο κουμπί αν δε φάει αυτό που θέλει την ώρα που θέλει από αυτόν που θέλει σε αυτό που θέλει με τον τρόπο που θέλει. Έχουμε λοιπόν ένα μυθιστόρημα που εκπροσωπεί και αντιπροσωπεύει πολλά, αν όχι τα περισσότερα, από τα περιστατικά που βιώνουν οι γατόφιλοι που (επι) βιώνουν με ένα και δύο και τρία γατάκια και είναι γεμάτο ωμό, τρελό, ανεξέλεγκτο κάφρικο χιούμορ. Εξισορροπείται ιδανικά το γέλιο με τον προβληματισμό, οι ελάχιστες βωμολοχίες έχουν λόγο ύπαρξης και τονώνουν τη σκαμπρόζικη ατμόσφαιρα, λέξεις με κεφαλαία γράμματα δίνουν την απαραίτητη έμφαση, κοφτές προτάσεις, πολλές φορές χωρίς ρήμα ή αντικείμενο, συγκροτούν έναν προφορικό λόγο που χαρίζει αμεσότητα στην αφήγηση κι όλα αυτά δημιουργούν ένα απολαυστικό κείμενο που χωρίζεται σε μικρά κεφάλαια για να παίρνουμε και καμιά ανάσα (ή για να τρώμε το κονσερβάκι μας). Απλές (λέμε τώρα), καθημερινές (προσεύχεσαι γι’ αυτό) σκηνές μιας μέσης φυσιολογικής οικογένειας που χάρη στην πένα της συγγραφέως μπορεί να μεταμορφωθεί από Γουόλτονς σε Άνταμς!

Γεμάτο από καλό και ποιοτικό χιούμορ, το βιβλίο με ξαλάφρωσε από τα καθημερινά μου βάσανα και χάρη σε αυτό γνώρισα αξέχαστους πρωταγωνιστές: τον σπερματοδότη πατέρα και την τάχα μου τυχάρπαστη αλλά μάνα-ιν-τσιφ μάνα του λόχου, τη σκληρή βασικά κόρη που θα κλείσει τη μάνα της σε γηροκομείο «τριάμισι δευτερόλεπτα αφότου κλείσει τα 18», το σκυλί Ζήνα, τον αμνό του Θεού που ο Μαξ την πάει τραίνο, τον κτηνίατρο που «μας βλέπει πιο συχνά απ’ ό,τι βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη», τον παππού, τη Λούκι και την Τρίτη, τους νέους επιθεωρητές γατοπρόνοιας που γουστάρισαν το νέο σπιτάκι και άραξαν. «Περνάμε πολύ ωραία εμείς εδώ. Τι; Όχι;», αναρωτιέται η συγγραφέας όσο μας αφηγείται αξέχαστα περιστατικά από τη ζωή της με όλα αυτά τα πλάσματα. Το σπετζοφάι, οι Κυριακές που συνήθως για τους άλλους είναι για άραγμα, τα καλοκαίρια και το ταξίδι με τα ζώα μέχρι το χωριό (για όσα γουστάρουν το αμάξι), η κατεδάφιση του σπιτιού από γατί που βαριέται μόνο του, τρόποι αντιμετώπισης σκατοψυχιάρηδων όταν σε επιπλήττουν που ταΐζεις τα αδεσποτάκια, τα χαριτωμένα εμπόδια που συναντάς όταν πας ανέμελος πχ τα ρούχα για άπλωμα, τις ρυθμίσεις και τις εφαρμογές που ανακαλύπτεις στο λάπτοπ σου μόνο και μόνο επειδή έχει αράξει εκεί η κωλάρα του Μαξ, η άφιξη της τρισχαριτωμένης Τρίτης ή Κούλας από το «Κατοσταρικούλα» γιατί τόσο πήγε το μαλλί στον κτηνίατρο («ευτυχώς γλυτώσαμε το Φούλα από το Νεφρούλα») χαρίζουν άφθονο γέλιο και ταυτόχρονα αφήνουν να περνάνε υποδόρια σκέψεις και προβληματισμοί γύρω από τις σχέσεις του ανθρώπου με τα ζώα, πώς επικοινωνούν μεταξύ τους, τι σημαίνει να βασανίζεις ένα ζώο και γιατί πρέπει να ποινικοποιείται αυστηρά. Πολλές φορές μάλιστα από αλλού ξεκινάει η αφήγηση και αλλού καταλήγει αλλά δε μ’ ένοιαζε γιατί είχα ήδη αλλάξει ρούχα επειδή χαλάρωσα αρκετά από τα γέλια (you know what I mean).

Ο Μαξ γεννιέται στο πλαίσιο ενός σχεδίου του Εξαποδώ που έχει καταστραφεί εδώ και πολύ καιρό χάρη στις γενετήσιες ορέξεις του πατέρα του. Ένα πλάσμα που «ήταν σε εντεταλμένη υπηρεσία. Είχε έρθει για να κάνει θυσίες στον Σατανά. Και να γουργουρίζει, νταξ». Αν έχεις τον Θεό σου (συγνώμη, Βελζεβούλ): «Τρώει μάρμαρα και αφοδεύει οπλισμένο σκυρόδεμα» (σελ. 13)! Στους πρώτους μήνες ζωής ήταν «σα νευριασμένη μύξα, σαν τσαμπουκαλεμένο slime»! Και μετά, η κόλαση αφέθηκε στη γη! Ανατροπές και αναγνωστικές εκπλήξεις, κωμικοί διάλογοι και πραγματικά αστεία περιστατικά ζωντανεύουν με κέφι και προσοχή (για να μην καταντήσει το κείμενο ανεξέλεγκτο και σουρεαλιστικό τσίρκουλο) από μια συγγραφέα που με παιδιά και ζώα στο ίδιο σπίτι δε βαριέται ποτέ (και προσοχή, γάτες και δίπατα σπίτια = κακή επιλογή) (μου τη δίνουν οι παρενθέσεις)! Κι εκεί που έχεις χυθεί στο πάτωμα, στον καναπέ, στον άγνωστο δίπλα σου γελώντας δυνατά, φτάνεις σε σκηνές συγκίνησης που σου δείχνουν πραγματικά ποιος είναι ο άνθρωπος και ποιο το ζώο, μεταφορικά μιλώντας κι εκεί το Φυστίκι δίνει πόνο! Δεν τα προσπερνάμε όμως αυτά τα αποσπάσματα, αντιθέτως, τα διαβάζουμε και τα ενστερνιζόμαστε, γιατί έτσι είναι η ζωή, γέλιο και δάκρυ. Για παράδειγμα: όταν έχεις κανονίσει πριν τέσσερις αιώνες μια έξοδο κι αφού έχει κλείσει ο κτηνίατρος και ο παιδίατρος τότε παιδιά και γατιά παθαίνουν από ιλαρά μέχρι τσιλιβιτρινίαση! «Δε χρειάζεται να ξεβαφτείς, τα πικρά σου δάκρυα είναι το καλύτερο ντεμακιγιάζ»! Ουπς!

«Το καφριλίκι είναι τέχνη» και το Φυστίκι το βούτηξε από τις λέξεις του και το μετέφερε στα σαλόνια των καθωσπρέπει αναγνωστών, τοποθετώντας δίπλα στο κομ-ιλ-φό πιάνο και στο ελεγκάν λάπτοπ απ’ όπου ξεχύνεται απαλή μουσική ανάγνωσης. Ξεχάστε όλα αυτά τα δήθεν και τα «σας-παρακαλώ-δε-θάθελα» και βυθιστείτε στον κόσμο του Μαξ, «που είναι φίρμα και κάνει ταμείο με την κάθε του εμφάνιση»! «Ο Μαξ δεν συγχωρεί, όλοι το ξέρουν αυτό» (σελ. 77), οπότε τι καλύτερο από το να τον αφήσετε να σας κάνει «πατουσάκια» πάνω στους αμφιβληστροειδείς σας την ώρα που κοιμάστε; Ένα ξεκαρδιστικό χρονικό συμβίωσης ζώων και ανθρώπων, ένα «ημερολόγιο» μιας καθημερινής και συνηθισμένης οικογένειας (#not) που πρεσβεύει μια βασική αρχή: «Δεν είναι υποχρεωτικό να αγαπάς τα ζώα. Είναι όμως υποχρεωτικό να μην τα κακοποιείς»! (σελ. 98). Και να γελάς όσο μπορείς!

Βιβλίο Ο αττικός ναργιλές
Συγγραφέας Χαρίλαος Τρουβάς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μετρονόμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χαρίλαος Τρουβάς σ’ ένα ταξίδι του στην Κωνσταντινούπολη ανακάλυψε ένα ναργιλετζήδικο, απ’ αυτά που πηγαίνουν οι ντόπιοι, αυθεντικό, μερακλίδικο. Ένα αντίστοιχο μαγαζί βρήκε και στην Αθήνα, στη Μεγάλου Αλεξάνδρου, ένα μέρος όπου πήγαινε για να ξεχάσει τον μειωμένο μισθό και τα πάγια έξοδα του μήνα του. «Η ανατολίτική μου ψυχοσύνθεση, μια ψυχοσύνθεση που ποτέ ως τότε δεν είχα ορίσει ως τέτοια, έβρισκε σ΄ αυτό το περιβάλλον χώρο ν’ απλωθεί» (σελ. 9). Άρχισε λοιπόν να συχνάζει και σε άλλα τέτοια μαγαζιά, να συναντάει ενδιαφέροντες ανθρώπους, να ακούει ιστορίες, εξ ου και θέλησε να τα καταγράψει όλα αυτά σ’ ένα βιβλίο. Δεν ήξερε όμως τι να γράψει: μια πραγματεία; Μια αστική λαογραφία; Ένα βιωματικό πεζογράφημα; Τελικά, δεν έχει σημασία το είδος, μιας και η προφορική, άμεση γραφή του κειμένου είναι ο καλύτερος τρόπος για να γνωρίσουμε εν συντομία και μέσα από μικρά τραγικωμικά περιστατικά τον λουλά!

Το βιβλίο ξεκινάει με μια περιδιάβαση στα στέκια της Αθήνας και όχι μόνο, αφού πηγαίνουμε μέχρι το Σούνιο και την Αίγινα! Ομόνοια, Πατησίων, πλατεία Βάθης, Αχαρνών, ο πιο ζωντανός δρόμος της Αθήνας, η αραβομάνα Καλλιθέα, Φωκίωνος Νέγρη και Αγίας Ζώνης, όλο και κάπου θα βρεις ναργιλέ. Κούρδοι, Άραβες και Ιρανοί ιδιοκτήτες και υπάλληλοι, Έλληνες και ξένοι πελάτες, κυρίως νεαροί άντρες, συγκροτούν ένα ενδιαφέρον ετερόκλητο συνονθύλευμα που ενισχύει την επικοινωνία με αγνώστους και καταργεί κάθε φυλετική, ταξική ή άλλη διαφορά. Ο συγγραφέας στη συνέχεια καταγράφει πολύ σύντομα την ιστορία του ναργιλέ στην Αττική από τα οθωμανικά χρόνια μέχρι τη βαυαροκρατία που στοχοποιήθηκε ως οθωμανικό κατάλοιπο κι από κει εμφανίστηκε ξανά το 1922 αλλά πλέον στο κέντρο του περιθωρίου, με αποτέλεσμα να διωχθεί ξανά και σταδιακά να ατονήσει μετά τον πόλεμο. Και να που φτάνουμε στον αναβρασμό στη Μέση Ανατολή, με αποτέλεσμα να καταφτάνουν ορδές μεταναστών και προσφύγων στην Αθήνα κι έτσι να αποκτάει η πόλη ένα πολύχρωμο μωσαϊκό, μεθυστικές μυρωδιές και αυθεντική (αν αποφεύγεις τα τουριστικά μέρη) ατμόσφαιρα.

Στο άτυπο τελευταίο μέρος του βιβλίου ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει αναφορές του ναργιλέ στο τραγούδι, με τα περισσότερα να εντοπίζονται φυσικά στην περίοδο του ρεμπέτικου. Χτύπημα κάτω από τη ζώνη τα «Πέριξ» του Μάνου Χατζιδάκι το 1974, με ευφάνταστα ενορχηστρωμένα δώδεκα ρεμπέτικα τραγούδια αλλά πριν από αυτόν και μετά από αυτόν η ελληνική μουσική έχει χαρίσει άφθονους στίχους στον ναργιλέ. Μάρκος Βαμβακάρης, Σπύρος Περιστέρης, Γιάννης Κυπαρίσσης, Παναγιώτης Τούντας, Βασίλης Τσιτσάνης, Μπαγιαντέρας, Απόστολος Καλδάρας, Κώστας Βίρβος, μα και Νικόλας Άσιμος, Σταύρος Ξαρχάκος, Γιώργος Κατσαρός, Παύλος Σιδηρόπουλος, Βαγγέλης Γερμανός, Νέγρος του Μοριά κ. ά. μνημονεύουν τον τρόπο παρασκευής και απόλαυσης, αναμιγνύοντάς τον είτε με πραγματικά περιστατικά είτε με φαντασιακές στιχοπλοκές. Τέλος, υπάρχει κι ένα μικρό αφιέρωμα στη λογοτεχνία, όπου προτάσσονται τιμής ένεκεν αποσπάσματα του ερευνητή Ηλία Πετρόπουλου, που δεν ασχολήθηκε με τον ναργιλέ αφού στην εποχή του είχε εκλείψει. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Πλάτωνας Ροδοκανάκης, Γιώργος Ιωάννου και Καραγκιόζης, Παύλος Νιρβάνας, Ναπολέων Λαπαθιώτης είναι μερικοί μόνο από τους λογοτέχνες που έστρεψαν τη ματιά τους στο αντικείμενο του βιβλίου.

«Ο αττικός ναργιλές» του Χαρίλαου Τρουβά είναι ένα σημαντικό και λιτό αφηγηματικά μα πλούσιο σε πληροφορίες κείμενο γραμμένο με προφορικό σχεδόν λόγο, όπου μέσα από σύντομα κεφάλαια και χάρη στην αμεσότητα της γραφής ζωντανεύει μια αντικειμενική και όχι ωραιοποιημένη ματιά για τον αττικό ναργιλέ. Το κείμενο εμπλουτίζεται με φωτογραφίες του Γιώργου Ευθυμίου και μαρτυρίες θαμώνων και φίλων του συγγραφέα κι έτσι ο ναργιλές γίνεται αντικείμενο αγάπης και θαυμασμού για τον κάθε αναγνώστη. Μια ενδιαφέρουσα γύρα στα ναργιλετζήδικα της Αττικής και ταυτόχρονα μια βόλτα στην κάποτε underground και τώρα πολυποίκιλη πολιτισμικά Αθήνα με θέμα τον ναργιλέ που πλέον και σταδιακά απαλλάσσεται από την ενοχή και κερδίζει ολοένα περισσότερους φίλους.

Βιβλίο Πρώτη φορά μαμά 
Συγγραφέας Έφη Μόρδου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα μου πείτε, τι δουλειά έχω εγώ εδώ αφού ούτε είμαι ούτε σκοπεύω να γίνω πατέρας (καλά, μηδένα προ του τέλους κακάριζε, που λένε και στο χωριό μου διασκευασμένα). Μα το λέει και η ίδια η Έφη στο εισαγωγικό της σημείωμα: «Το βιβλίο μου απευθύνεται σε εσάς που δεν έτυχε ή δεν θελήσατε να γίνετε γονείς, τουλάχιστον όχι ακόμη αλλά θέλετε να αφουγκραστείτε τι σημαίνει να είναι κανείς γονιός. Να ζήσετε εκ του ασφαλούς τις δοκιμασίες της γονεϊκότητας, να κρυφοκοιτάξετε τις γλυκές στιγμές, τις χαρές και τις δυσκολίες» (σελ. 11). Επομένως βούτηξα ανενδοίαστα και ανερυθρίαστα στις σελίδες του και βγήκα κερδισμένος! Μα τι ωραία γραφή, τι αμεσότητα, τι ειλικρίνεια, τι αντικειμενικότητα! «Είναι τα παιδιά μας ευτυχισμένα; Τα μεγαλώνουμε με όσο περισσότερη αγάπη μπορούμε; Μεγαλώνουμε πλάσματα που ελπίζουμε να μας κάνουν περήφανους όταν γεράσουμε…γιατί θα είναι σωστοί άνθρωποι;…δεν είμαστε οι σκηνοθέτες στις ζωές των παιδιών μας, θα μπορούσαμε όμως να γίνουμε υπεύθυνοι φωτισμού και να ρίχνουμε τους προβολείς σε όλα τα χαρίσματά τους» (σελ. 184-185). Μου άρεσε πολύ που η συγγραφέας είναι μια μητέρα σημερινή, με ευρυμάθεια και αντικειμενικότητα, χωρίς στερεότυπα και παρωπίδες. Η γλώσσα και το στυλ ρέουν σα νεράκι, τα κεφάλαια τελειώνουν πριν προλάβεις να το καταλάβεις, το χιούμορ είναι άψογο χωρίς να προσβάλλει ούτε να μειώνει ομάδες, απόψεις και ανθρώπους ενώ περιγράφονται γεγονότα και καταστάσεις που όλοι έχουμε ζήσει ή / και ακούσει, απλώς με μερικά σχόλια που θα βοηθήσουν τους νέους γονείς να κατανοήσουν «τι έγινε τώρα, παιδιά;» και πώς το μεγαλώνουμε αυτό, πού είναι το undo κλπ.

«Και μετά, ήρθε το μωρό. Μου είπε μια βιαστική καλημέρα και χωρίς πολλές καθυστερήσεις έβαλε μπρος: Επιχείρηση, ξεζούμισμα μαμάς» (σελ. 53). Η Έφη Μόρδου μας παίρνει από το χέρι και μας χαρίζει απολαυστικές (όταν τις σκέφτεσαι αργότερα) στιγμές της καθημερινότητάς της με αρχικά ένα και στη συνέχεια δύο παιδιά. Βάψιμο δωματίου, αποφυγή της Λίστας («ένα πολυσέλιδο φυλλάδιο σε μέγεθος εγκυκλοπαίδειας με όλα όσα πρέπει να έχεις αγοράσει ως την άφιξη του τέκνου», κάτι που μπορείς να αποφύγεις χάρη σε φίλες που ευχαρίστως θα σου τα δανείσουν, μιας και η χρήση τους είναι για λίγες εβδομάδες), φυσιολογικός τοκετός και όχι καισαρική-delivery («Θέλω να πονέσω ωραία και όμορφα κι αν δεν είναι τόσο όμορφα δεν πειράζει, πάλι θέλω να πονέσω», σελ. 24-25), ο μήνας του μέλιτος στο μαιευτήριο («πέρασαν τουλάχιστον δύο μήνες μετά την επιστροφή μου στο σπίτι για να φάω ξανά ζεστό φαγητό σε τραπέζι την ώρα που σερβιρίστηκε»!), τα καλά της baby yoga (εντάξει, ζήλεψα), κακόφαγα και καλόφαγα μωρά, εργασία και μητρότητα («…πώς είναι να φεύγεις και να αφήνεις τη μισή καρδιά σου στο σπίτι»), τα εμβόλια («Αγαπητή μανούλα [που δεν τα εμβολιάζεις], τα παιδιά σου δεν έχουν πάθει τίποτα για έναν -και μόνο- λόγο: γιατί όλοι εμείς συνεχίζουμε να εμβολιάζουμε τα δικά μας», σελ. 65), πατεράδες («…πίσω από κάθε ευτυχισμένη μαμά βρίσκεται ένας υπέροχος μπαμπάς»), διακοπές χωρίς τα παιδιά (χρειάζεται κάπου κάπου κι ένα διάλειμμα για να φορτίσεις μπαταρίες), μωρά και κατοικίδια, οικογένεια και στερεότυπα συγγενών («Στα οικογενειακά τραπέζια μπουκώσου όσο πιο πολύ μπορείς» [για να μη μιλήσεις]) και πολλά άλλα.

Οι ατάκες πάνε κι έρχονται, η συγγραφέας νουθετεί, προτείνει, εφιστά: τι να μην πείτε ποτέ σε μια έγκυο και σε μια λεχώνα (κρίμα είναι να πάθει εγκεφαλικά μες στη μαμαδο-φρεσκαδούρα της), πώς να διαλέξετε νταντάδες, τι συμβαίνει στη δεύτερη μητρότητα και πώς γίνεται δύο παιδιά να είναι τόσο διαφορετικά μεταξύ τους, πώς και πότε μεταμορφώνονται από βρέφη σε παιδιά με ατάκες, ζωγραφιές, σχολείο («Αυτό που προσωπικά με ξαφνιάζει κάθε μα κάθε φορά είναι η αθώα ψυχή και η αγνή σκέψη τους. Και παράλληλα με κάνει να αναρωτιέμαι: πότε και πώς η δική μας ψυχή έγινε τόσο σκάρτη και τόσο βρόμικη;», σελ. 267), πώς να επιζήσετε από το ελληνικό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα (όλο μαζί πάει, πιστέψτε με!), τι σημαίνει κατασκήνωση και αυτονομία, γιατί και πότε οι πυλωτές ερήμωσαν από παιδικά γέλια («Πάψαμε να ακούμε παιδικές φωνές στους δρόμους. Και το συνηθίσαμε. Στο τέλος, το ξεχάσαμε», σελ. 145, άουτς!), πώς να πάτε ταξίδι στο εξωτερικό με το μωρό, γιατί χρειάζεται προσωπικός χρόνος με το ταίρι μακριά από το σπίτι, πόσο ωραία περνάτε στις παραλίες («…στο τραπέζι θα κάθεστε εναλλάξ με τον σύζυγο. Ποτέ όλοι μαζί. Ο ένας θα τρώει και ο άλλος θα κυνηγάει», σελ. 191), μαμάδες και facebook («μην αφήσεις να βγει έξω από το pc σου ούτε σταγόνα ενοχής»), παιδικές χαρές, όλα αυτά και άλλα τόσα καυτηριάζονται κατά το δοκούν και πάντα με μέτρο, φέρνοντας ακράτητα και τρανταχτά γέλια. Και κάπου κάπου ένα δάκρυ: «Κι αν με ρωτήσετε ποια ήταν η πιο μαγική στιγμή του τοκετού μου, όχι, δεν θα σας πω ότι ήταν όταν κράτησα το μικρό πλασματάκι στα χέρια μου. Ήταν η στιγμή που είδα τον Νάσο να κρατάει την κόρη μας με δάκρυα στα μάτια…Είχαμε γίνει οικογένεια» (σελ. 38).

Το βιβλίο απευθύνεται σε όσους σχεδιάζουν να γίνουν γονείς («Ο πρώτος καιρός της μητρότητας, που μοιάζει με ολόκληρο αιώνα όταν τον ζεις αλλά τελικά περνάει ανεπιστρεπτί και κάπου κάπου τον αναπολείς με νοσταλγία», σελ. 39), σε όσους έγιναν γονείς πρόσφατα ή όχι και τόσο πρόσφατα για να αναγνωρίσουν μέσα από τις σελίδες του στιγμές από τη δική τους καθημερινότητα και σε όσους δεν έτυχε ή δε θέλησαν να γίνουν γονείς ώστε διαβάζοντας το βιβλίο να ζήσουν εκ του ασφαλούς τις δοκιμασίες της γονεϊκότητας. Δεν περιέχει επιστημονικές συμβουλές ούτε εξειδικευμένες απαντήσεις παρά μια εμπεριστατωμένη γλυκόπικρη γεύση μαμάς: «Ύστερα από μια αξιοσέβαστη προϋπηρεσία στον κόσμο της μητρότητας, πιστεύω πως δικαιούμαι να ξεδιπλώσω τις δικές μου αυταπάτες, μαζί με τη συνακόλουθη, απότομη προσγείωση στην πραγματικότητα» (σελ. 194). Στο κάτω κάτω: «Πάρτε συμβουλές με το κιλό, κρατήστε ό,τι σας ταιριάζει, πετάξτε ό,τι σας ξενίζει και καλή σταδιοδρομία» (σελ. 149)! Με όπλο το χιούμορ και την ειλικρίνεια μεταδίδονται ενδιαφέρουσες σκέψεις και απόψεις και τονίζεται η αξία και η σημασία των «κακών» στιγμών («Αγαπημένη, κανονική μαμά, εσύ, με τους μαύρους κύκλους, το ακατάστατο σπίτι και τα πότε-πότε ετοιματζίδικα φαγητά, μην ψαρώνεις. Πουθενά δεν κάνεις λάθος», σελ. 316) και η αξία του «δεν πειράζει»: αν βγήκες για ένα ποτό, αν δεν έφτιαξες ό,τι συνταγή βρήκες για το καλό του παιδιού σου, αν κοίταξες για λίγο το ταβάνι κλπ. δεν πειράζει! Το «Πρώτη φορά μαμά» είναι ένα υπέροχο βιβλίο γεμάτο αυθεντικότητα, ειλικρίνεια, αγάπη, σαν αυτήν που ευχήθηκε ένα μικρό κοριτσάκι από ένα μαγεμένο σπουργίτι! Γιατί: «Καλή μαμά είναι μια ευτυχισμένη μαμά», που ακολουθεί το ένστικτό της και δεν παρασύρεται σε συγκρίσεις με τις άλλες μαμάδες. Α, και: «Μπουγελόφατσα, όταν διαβάσεις αυτό το βιβλίο, ένα θέλω να ξέρεις. Μπορεί οι γονείς σου να μην αγόρασαν όλα όσα τους υπέδειξαν οι προσταγές της μωρουδομόδας αλλά γέμισαν κάθε χιλιοστό της φωλίτσας σου με αγάπη» (σελ. 23). Αχ…..

Βιβλίο Κάποτε θα γράψω ένα βιβλίο 
Συγγραφέας Ρέα Βιτάλη
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο λόγος της συγγραφέως ρέει αβίαστα, με παρέσυρε από την αρχή σ’ ένα ταξίδι στον χρόνο, μου σύστησε δύο υπέροχους ανθρώπους, με τα καλά και με τα κακά τους, μου χάρισε εξομολογήσεις ψυχής και ταυτόχρονα έβαλε τα πράγματα στη θέση τους ως προς το τι πραγματικά βίωναν οι Έλληνες τις χρυσές δεκαετίες πριν τη Δικτατορία του 1967. Ο πατέρας της, Κώστας Κασιδόπουλος, ήταν εμπορικός αντιπρόσωπος της ΤΟΥΟΤΑ και ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, όπου «το απόλυτο όνειρο, σχεδόν άπιαστο» ήταν ένα αυτοκίνητο. Ήταν άνθρωπος αείροος, αστείρευτος, δίκαιος, δε σταματούσε πουθενά, ήθελε όλο και με κάτι να ασχολείται, στράφηκε στο duty free του Ελληνικού, θέλησε να μπει στον χώρο της ναυτιλίας, έκανε χιλιάδες πράγματα. Αξέχαστες έχουν μείνει οι αυτοκινητοπομπές που δημιουργούσε από την Αθήνα την περίοδο των Διεθνών Εκθέσεων Θεσσαλονίκης και πέρναγε από χωριά και πόλεις, όπου τα πάντα σταματούσαν για να χαζέψουν τις «κούρσες»! «Και ο πατέρας μου έλαμπε. Πώς να μπορούσα να περιγράψω πώς έλαμπε; Σαν να ήταν λουστρίνι» (σελ. 14)! Όλα αυτά σε «…μια εποχή που έτσι κι αλλιώς οι πατεράδες έμοιαζαν λίγο με θεούς, δεν τους είχες δα και σε αποκλειστικότητα» (σελ. 24).

Βέβαια, «η δουλειά του μπαμπά δεν ήταν μόνο δουλειά του μπαμπά», μιας και το σπίτι αρχικά ήταν πάνω από την έκθεση αυτοκινήτων στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη λεωφόρο Κηφισού.  Πώς απέκτησαν την αντιπροσωπεία, πώς δούλευαν και πώς προσλαμβάνονταν οι υπάλληλοι, ποιες ήταν οι επαγγελματικές αλλά και προσωπικές σχέσεις τους, από πού ξεκίνησαν όλα αυτά, είναι γεγονότα που η συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια, μελετημένα, αναμεμιγμένα με τα προσωπικά της βιώματα που ζωντανεύουν με ενάργεια εκείνη την εποχή. Και η μάνα της, η Βέτα; «Κάπου λοξά, πλαγίως» στο οικογενειακό τους κάδρο. Πώς ήταν οι σχέσεις των γονιών της μεταξύ τους, πόσο μεγάλο κομμάτι έκλεβε η δουλειά απ’ τη ζωή τους, πώς ήταν οι εκδρομές τους με το αμάξι: «Οι γονείς μου ήταν νέοι, απασχολημένοι και λαχανιασμένοι. Κάπου εκεί ανάμεσα έπρεπε να είναι και γονείς» (σελ. 21). Όλα αυτά στο άτυπο πρώτο μέρος, μιας και ένα σημαντικό γεγονός ανέτρεψε τα πάντα στη ζωή όλων τους κι έτσι στη συνέχεια ταξιδεύουμε πίσω στον Δομοκό της δεκαετίας του 1930, όπου μαθαίνουμε για τους γονείς του Κωνσταντίνου, για την ακόμη πιο σκληρή δεκαετία του 1950 και πώς ξεκίνησε ο πατέρας της συγγραφέως την εμπορική του καριέρα, πώς γνωρίστηκαν οι γονείς της, με τα κεφάλαια να σημειώνονται με αντίστροφη αρίθμηση, οδηγώντας μας ξανά στο απευκταίο τέλος όπου τα πάντα σταμάτησαν και στην οικογενειακή φωτογραφία των γονιών της συγγραφέως. Ε, όσο και να συγκρατήθηκα, φτάνοντας στην τελευταία σελίδα δάκρυσα.

Αυτό που μου άρεσε ακόμη περισσότερο στο βιβλίο και το βοηθάει έτσι να ξεπεράσει τη στείρα βιογραφία, είναι το γεγονός πως η Ρέα Βιτάλη δε μένει μόνο στις οικογενειακές της αναμνήσεις αλλά περιγράφει και την ευρύτερη εποχή με τραγικωμικά σχόλια: «Δεν υπάρχει άνθρωπος της γενιάς μας που να ‘χει νορμάλ φωτογραφία. Η δόξα της επιτήδευσης» (σελ. 17). Πόσο γλυκόπικρη η παρατήρηση: «Εσωστρεφής η «αρχιτεκτονική» των οικογενειών. -Κλείστε τα παράθυρα, θα μας ακούσει ο κόσμος…Το μέγα φόβητρο» (σελ. 35). Χιλιάδες αναμνήσεις που τεκμηριώνουν αντίστοιχα χιλιάδες πληροφορίες κυρίως για τη δεκαετία του 1960 και του 1970, «μια εποχή που έβραζε αλλά καπάκωνε»! Κι όσο γράφει με νοσταλγία τα δικά της βιώματα, τόσο δεν ξεχνά να στηλιτεύει τις πραγματικά και αντικειμενικά δύσκολες στιγμές είτε του απλού λαού είτε της Ιστορίας και να τις θυμίζει στον αναγνώστη, γιατί… καλή η νοσταλγία αλλά υπάρχει και η πραγματικότητα.

Το ατελιέ του μόδιστρου Γιάννη Βούρου, η Φωκίωνος Νέγρη, προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, μαγαζιά-σταθμοί στη διασκέδαση και στο φαγητό της εποχής, οι εκπομπές στο ραδιόφωνο, τα κομμωτήρια με τις κάσκες και τα κοκαλωμένα μαλλιά, το Ελληνικό με την Αμερικάνικη Βάση, η άφιξη της τηλεόρασης («…σύντομα δημιουργήθηκαν δύο κοινωνικές τάξεις ανθρώπων. Εκείνοι που διέθεταν τηλεόραση κι εκείνοι που την ονειρεύονταν», σελ. 67). Όλα δοσμένα με τέτοιο τρόπο που ένιωθα να είμαι κι εγώ μέλος της οικογένειας ή να μπαίνω στα σπίτια του κόσμου που βίωνε το καταναλωτικό θαύμα: «Μα όλα ήταν σαν μπαούλα τότε. Μνημειακά. Χορταστικά και θορυβώδη. Να αποδίδουν τη λαχτάρα απόκτησης. Ν’ αξίζουν τα λεφτά τους και την προσμονή» (σελ. 68-69). Κι όλα αυτά σε αντίβαρο της επαρχίας: «Πόσο δομημένοι οι άνθρωποι! Αξιόμαχοι. Ετοιμοπόλεμοι για τη ζωή αλλά και στωικοί για το τέλος» (σελ. 73). Και ιδού η πληγή της αστυφιλίας: «Οικόπεδα σκοτώνονταν για διαμερισματάκια-κλουβιά υπερυψωμένου ισογείου. Να μην τους ξέρει κανένας. Αυτό κι αν ήταν ντέρτι. Το να δραπετεύεις από ασφυκτικούς κλοιούς. Από μάτια που παρακολουθούν την κάθε σου κίνηση. Ζωές που αποκτούσαν ζωή κατασκοπεύοντας τη δική σου» (σελ. 70-71). Οι διαφορές στην κοινωνική αναρρίχηση του 1960 και του 1980, όπου, από τα σαβουάρ βιβρ, τους κανόνες, τους τρόπους  περάσαμε στην ορθάνοιχτη πόρτα του πλούτου όπου μπαίνει ο καθένας που τα κατάφερε μ’ ένα πούρο! «Το εμπόριο είναι είδος δημιουργίας. Το όνομα για τον έμπορο δεν είναι μεγαλομανία, δεν είναι ψώνιο. Είναι ό,τι η υπογραφή για τον καλλιτέχνη, για τον ζωγράφο…Το εμπόριο είναι εμμονή» (σελ. 65).

«Κάποτε θα γράψω ένα βιβλίο», δηλώνει η Ρέα Βιτάλη κι έτσι καταθέτει, καταγράφει, καταμετρά «…μικρές ιστορίες σαν του ραδιοφώνου που διέθεταν τότε τα σπίτια», γραμμένες με γλαφυρότητα, μελαγχολία και ρομαντισμό. Γραφή γρήγορη, σχεδόν προφορική («Πω, πω ιστορία! Θες να την ακούσεις; Το φαντάζομαι», σελ. 39), με ελάχιστες επαναλήψεις που δικαιολογούνται από τον καταιγιστικό ρυθμό αφήγησης και ροή που κυλάει σα νερό, με τη συγγραφέα να πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς όμως να χάνεται ο ειρμός και η κεντρική ιδέα του κάθε κεφαλαίου. Ακριβοδίκαιη και διεισδυτική αναβίωση μιας οικογένειας, ενός πατέρα και μιας εποχής που με ταξίδεψε, με συγκίνησε αλλά με έκανε και να γελάσω.