Βιβλίο Μοριτούρι 
Τίτλος πρωτοτύπου Morituri
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιώργος Ράικος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι το πρώτο βιβλίο μιας άτυπης «Αλγερινής Τριλογίας» που έκανε τον συγγραφέα γνωστό στη Γαλλία και μετέπειτα στην υπόλοιπη Ευρώπη και ταυτόχρονα το ντεμπούτο του Επιθεωρητή Λομπ. Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί επίσης μόνο ο τρίτος τίτλος, «Ο σχιζοφρενής με το νυστέρι» και ο τέταρτος, «Το μερίδιο του νεκρού» και το μυθιστόρημα περιέχει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που θα ξεδιπλωθούν στα επόμενα βιβλία του συγγραφέα: λογοτεχνικότητα, ρεαλισμός, καίριες και διεισδυτικές παρατηρήσεις πάνω σε ανθρώπους και καταστάσεις και γλυκόπικρη ματιά πάνω σε μα πατρίδα που καταστρέφεται από το θρησκευτικό μίσος και τη διαφθορά. Είναι μια πολυεπίπεδη ιστορία που χρησιμοποιεί την εξαφάνιση της Σαμπρίνα ως αφορμή για να ξεδιπλωθεί το κοινωνικό, πολιτικό και θρησκευτικό φόντο κι έτσι δεν ακολουθεί τις πεπατημένες του κλασικού αστυνομικού είδους. Βήμα προς βήμα γνωρίζουμε τους συμπρωταγωνιστές του μυθιστορήματος κι εξίσου σταδιακά βυθιζόμαστε στο χάος και στο αδιέξοδο στα οποία έχει έρθει η Αλγερία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου που ξέσπασε το 1991 μεταξύ της αλγερινής κυβέρνησης και των ισλαμιστών (το μυθιστόρημα πρωτοκυκλοφόρησε το 1997). «Οι παρέες, τα φιλαράκια που γελούσαν κάτω από τ’ αστέρια, οι άυπνοι δρόμοι και οι μονόλογοι των μεθυσμένων που τσακώνονταν με τους ίδιους τους τους εφιάλτες, χάθηκαν όλα» (σελ. 91).

Ποιος είναι ο Επιθεωρητής Λομπ; «Ο καλός μπάτσος της γειτονιάς», πρόθυμος και ανιδιοτελής, υποδέχεται χωρίς διάκριση λόγω ηθών ή ράτσας πολλούς περιθωριακούς για να συζητήσει μαζί τους και να τους συμβουλέψει. Με τη νέα τάξη πραγμάτων, με τον κίνδυνο να κοντανασαίνει στο αυτί του, ο Λομπ έχει γεμίσει πικρία, συνεχίζει να ελπίζει και να πιστεύει στα όνειρά του αλλά «ποτέ πια δεν θα είμαι ένας ευτυχισμένος άνθρωπος μετά απ’ όλα αυτά που είδα» (σελ. 16). Είναι τίμιος, έχει ήσυχη τη συνείδησή του, οι οικονομίες του δεν είναι ματωμένες, μόνο που είναι σαρκαστικός, ειρωνικός, με κοφτερή γλώσσα, προκλητικός, αδιαφορεί για τους τύπους ειδικά από ανθρώπους που ξέρει από πού προήλθαν και πώς αναρριχήθηκαν κι έτσι μπαίνει στο μάτι πολλών, είναι δηλαδή ένας ξεκάθαρα αντισυμβατικός χαρακτήρας. Με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση δίνεται παραστατικότητα ενώ ο συγγραφέας καταφεύγει πολλές φορές σε υπερβολικές λεκτικές μεταφορές και παρομοιώσεις και σε αξέχαστες ειρωνικές ατάκες μ’ ένα λεξιλόγιο που από την αρχή συγκροτεί ένα εντελώς προσωπικό ύφος και στυλ που αγαπάς σχεδόν αμέσως. Ο Επιθεωρητής είναι παντρεμένος με δυο παιδιά και ο πόλεμος του έχει στοιχήσει ψυχολογικά, έχει δει πράγματα που δεν πίστευε, έχει βιώσει καταστάσεις που δεν περίμενε. Η ματιά του είναι διεισδυτική και δεν ξεφεύγει τίποτα ούτε μένει ασχολίαστο: «Ήταν οι καιροί όπου το Αλγέρι ήταν λευκό σαν τις περιστέρες και τα οράματα…» (σελ. 26) αλλά «Σήμερα κάτω από τα ερείπια των καταχρήσεων το Έθνος ανασηκώνει τα φουστάνια του μπροστά σε εκτρώματα φριχτά…» (σελ. 26). Γιατί: «Χθεσινοί βοσκοί, σημερινοί αξιωματούχοι, οι μεγαλόσχημοι της χώρας μου σύναξαν κολοσσιαία πλούτη αλλά δεν θα καταφέρουν ποτέ να ξεχωρίσουν το λαό από τα ζωντανά τους» (σελ. 24). Ο Yasmina Khadra ταυτίζεται απόλυτα με τον πρωταγωνιστή του βιβλίου, γίνονται ένα, μιλάει ο Λομπ και ξέρεις πως ακούς τον συγγραφέα να κλαίει σχεδόν για την πατρίδα του που πλέον έχει πάρει τον δρόμο χωρίς επιστροφή: «Στο εξής στη χώρα μου, μετά από λίγες προσευχές στον καλό Θεούλη, οι μέρες ξημερώνουν μόνο και μόνο για να περάσουν και οι νύχτες είναι μαύρες μόνο και μόνο για να ταυτίζονται με τις συνειδήσεις μας» (σελ. 27).

Ο Επιθεωρητής Λομπ προσπαθεί να βρει άκρη σε μια κοινωνία σάπια ως το μεδούλι, ματωμένη και θαμμένη σε χαλάσματα σπαραγμού. Στο πλάι του δρουν και προσπαθούν να επιβιώσουν από πυρά ελεύθερων σκοπευτών, από παγιδευμένα αυτοκίνητα και πτώματα ο βοηθός του, ο Λίνο, «πεισματικά αφοσιωμένος στις μικροαπατεωνιές του, στο ξεπούλημα του αξιώματός του και στις πουτάνες του» (σελ. 13), φυγόπονος και με άλλα ενδιαφέροντα, ο οποίος όμως τελευταία φρονίμεψε, πιάνει από νωρίς δουλειά, προκαλεί οίκτο ακόμη και στις πέτρες, καθώς και ο επίσης Επιθεωρητής Σερτζ, ο κινητήριος μοχλός «του μαγαζιού», τόσο υπάκουος και απαραίτητος που δεν τον αφήνουν να επωφεληθεί από σεμινάρια και υποτροφίες για να πάρει προαγωγή. Ποιον να πρωτοξεχωρίσω όμως από τους υπόλοιπους χαρακτήρες; Ο Χατζ Γκαρν, «ένας από τους πιο επικίνδυνους πειρατές των ταραγμένων υδάτων της επικράτειας», είναι πασίγνωστος σοδομίτης, αναλφάβητος, πολλάκις καταδικασθείς, αλλά έχτισε μια αυτοκρατορία χωρίς ποτέ να βάλει το κεφάλι του στη φωτιά. Ο Γκουλ Μαλέκ, μέλος της παλιάς νομενκλατούρας, έπαιξε τον ρόλο του μεγάλου αδελφού τον καιρό του μονοκομματισμού, τροποποιούσε τους νόμους, διέκοπτε την πρόοδο των κοινωνικών προγραμμάτων και τώρα έχει αποσυρθεί στο πολυτελές προάστιο της Χίντρα αλλά συνεχίζει να κινεί τα νήματα. Ο Σιντ Λανκαμπού, γραφιάς του παλαιού καθεστώτος, «έχει τόσο ταλέντο όσο τακούνι έχει μια παντόφλα» (σελ. 76). Απαράμιλλος καιροσκόπος, αρχικά κομμουνιστής, μετά σουρεαλιστής, σε μια εποχή που οι διανοούμενοι εκτελούνται χωρίς προειδοποίηση εκείνος είναι από τους σπάνιους συγγραφείς που κάνει τη δουλειά του μέρα μεσημέρι χωρίς να κοιτάει δεξιά αριστερά. Ο Ντα Ασούρ είναι ένας οραματιστής που «Βλέπει τον κόσμο όπως κοιτάμε στα μάτια κάποιον που ξέρουμε πολύ καλά» (σελ. 54), πανούργος, έχει παραιτηθεί από τα εγκόσμια και ζει ήσυχα τα ογδόντα του χρόνια «σε μια χώρα που απογοητεύει». Ο Άιτ Μεζιάν, κωμικός ηθοποιός, δέχεται απειλές να απομακρυνθεί από το θέατρο, ξέρει πως κινδυνεύει η ζωή του αλλά δε θέλει να αυτοεξοριστεί στην Ευρώπη. Και τόσοι άλλοι…

Τα υπέροχα καλολογικά στοιχεία που θα βρουν πιο ταιριαστή θέση σε αξέχαστα μεταγενέστερα κείμενα του συγγραφέα, όπως «Αυτό που η μέρα οφείλει στη νύχτα» είναι λίγα και αγωνίζονται να ομορφύνουν τις άσχημες καταστάσεις που ξεπηδούν από τις σελίδες: «Ματωμένος στις τέσσερις φλέβες του ο ορίζοντας γεννάει με καισαρική μια μέρα, που τελικά δεν δικαιώνει τις οδύνες της» (σελ. 11). Το περιβάλλον είναι πια τόσο ζοφερό που όσοι είναι ακόμη ζωντανοί παλεύουν απλώς για την επόμενη μέρα, χωρίς πλάνο, χωρίς ελπίδες, χωρίς σκοπό. «Από τότε που η τρομοκρατία έφερε τη θρησκεία στις πρώτες θέσεις της ανταρσίας, ο λαουτζίκος δεν ξέρει πια πού την κεφαλήν κλίνη. Ό,τι έχει ισλαμική απόχρωση, τους ξεστρατίζει» (σελ. 14). Γιατί κάποιοι, με αφορμή τον πόλεμο, βλέπουν την αμερικανοποίηση της χώρας τους και τον αργό θάνατο της παράδοσής της, της ταυτότητάς της, των χαρακτηριστικών της: «…μια χώρα περήφανη για την ταυτότητά της, για την ιστορία της, για τη γη της, ξεχωριστή ανάμεσα σε χίλιες» Αλλά τι βλέπουν: «Το Αλγέρι εξαχρειωμένο όσο μια υπερπόντια μητρόπολη, έναν λαό χωρίς προσωπικότητα, αιρετικά πανεπιστήμια, ένα πεπρωμένο θανάσιμης προστυχιάς» (σελ. 128). Δεν υπάρχει σωτηρία: «Ήδη ο θρησκευτικός φανατισμός έχει στρέψει τους πιστούς στη λατρεία των τσαρλατάνων» (σελ. 57). Ο Λομπ-Khadra θρηνεί: «Ο ήλιος της πατρίδας μου έχει πάθει κατάθλιψη. Οι φρικαλεότητες που του κληροδοτεί η νύχτα σκοτώνουν τη μαγεία του» (σελ. 137-138). Τι φταίει; «Απ’ όλους τους λαούς, είμαστε οι πιο ακραίοι…Η μέση οδός δεν έχουμε ιδέα τι είναι… Στη χώρα μας η μετριοπάθεια είναι παραλογισμός, είναι μια δευτερεύουσα απόλαυση. Ίσως γι’ αυτό παραμένουμε τόσο αδάμαστοι όσο και παράφρονες» (σελ. 138).

Μέσα σε αυτόν τον λαβύρινθο σήψης και διαφθοράς ο Επιθεωρητής Λομπ πρέπει να βρει μια άκρη και να μείνει ταυτόχρονα ζωντανός σωματικά αλλά και γερός ψυχικά γιατί θα έρθει αντιμέτωπος με τη μεριά του κόσμου που σιχαίνεται περισσότερο, να συναναστραφεί με ανθρώπους που ευχαρίστως θα σκότωνε, να στρέψει το κεφάλι του στη θέα πτωμάτων και να συγκρατηθεί όταν προδίδουν την πατρίδα του άνθρωποι που ξέρει πως μπορούν να τον εξοντώσουν με ένα απλό νεύμα, έτσι και επιτεθεί εναντίον τους. Το «Μοριτούρι» που κυκλοφόρησε πριν από είκοσι πέντε χρόνια είναι το κύκνειο άσμα μιας χώρας που έκτοτε έχει γνωρίσει ακόμη χειρότερα δεινά και το πρώτο δείγμα μιας γραφής που έχει βελτιωθεί θεαματικά έκτοτε. Υποβλητική και ρεαλιστική ατμόσφαιρα, κλιμακούμενη πλοκή, απανωτές ανατροπές κι ένας κόσμος που χάνεται είναι τα γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που καταγράφει με ενάργεια και με ακρίβεια τον υπόκοσμο που έχει πάρει τις τύχες της χώρας του στα χέρια του με ξεκάθαρα υποκειμενικούς και άκρως εγωιστικούς και φιλοχρήματους σκοπούς.

Βιβλίο Τρομοκρατικό χτύπημα
Τίτλος πρωτοτύπου L’ attentat
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αμίν χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του. Αρνείται να το πιστέψει. Μόνο όταν λαμβάνει ένα γράμμα από τη νεκρή σύζυγό του που το παραδέχεται κλονίζεται συθέμελα. Ενώ αρχίζει να δέχεται ρατσιστικές επιθέσεις και σχόλια, ακόμη και από το νοσοκομείο τον διώχνουν, με τη βοήθεια της καλύτερής του φίλης, μεταβαίνει στη Βηθλεέμ και ακολουθεί τα χνάρια της φατρίας που έκανε πλύση εγκεφάλου στη γυναίκα του. Δε θέλει να σκοτώσει ή να εκδικηθεί, θέλει να καταλάβει τι δεν της προσέφερε που το εκμεταλλεύτηκαν κάποιοι άγνωστοι και της άλλαξαν τα μυαλά.

Αυτό το ταξίδι δυστυχώς θα είναι μια μεγάλη αποκάλυψη και για τον ίδιο, όχι μόνο για τη γυναίκα που αγαπούσε και ονειρευόταν τόσο πολύ που δεν τη ζούσε, όσο και για το πουπουλένιο στρώμα που του χαρίζει η κοινωνική αναγνώριση, αν και Παλαιστίνιος. Μπορεί να ζει σε μια τσιχλόφουσκα, δίπλα του όμως υπάρχουν άνθρωποι που δεν ανέχονται την ταπείνωση και την προσβολή και θέλουν να ζήσουν ελεύθεροι και αξιοπρεπείς. Ένα ένα γκρεμίζονται τα τείχη της άνετης και απυρόβλητης ζωής του χειρούργου, ο οποίος έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματική διάσταση των γεγονότων στη χώρα που τον φιλοξενεί, άλλωστε το Τείχος των Δακρύων χωρίζει την κάπως άνετη πρωτεύουσα του Τελ-Αβίβ από την κατεστραμμένη και βομβαρδισμένη Τζαμίν.

Ένα ταξίδι αυτογνωσίας, η ανατροπή μιας δεδομένης αλλά όχι και αληθινής κατάστασης, το τέλος του χτες και η αρχή ενός νέου αύριο. Κι όταν ο Αμίν συμφιλιώνεται με τα ιδανικά που ενέπνευσαν τον αγώνα της γυναίκας του για ελευθερία, ένα αντίστοιχο τρομοκρατικό χτύπημα, αυτήν τη φορά από έναν ξάδερφό του, του γκρεμίζει και τον τελευταίο θεμέλιο λίθο για την πραγματικότητα που ζει, όσο κι αν επιμένει ότι μεγαλύτερη αξία έχει το δικαίωμα να ζεις και να σώζεις ζωές παρά να αυτοκτονείς και να δολοφονείς, όσο αγνές κι αν είναι οι προθέσεις σου.

Ένα κείμενο-κόλαφος για τις σχέσεις Εβραίων και Παλαιστινίων, που σηκώνει κάθε εκατοστό της κουβέρτας του μεσανατολικού ζητήματος και δε σε αφήνει να ανασάνεις είτε από την αποφορά αυτών που εκμεταλλεύονται επιθυμίες απλών ανθρώπων για πανανθρώπινα ιδανικά (δεδομένα για πολλές χώρες της Δύσης) είτε από τα χημικά και τη σκόνη των εμπόλεμων περιοχών. Μηνύματα και ηθική παντού, καλογραμμένο κείμενο, απίστευτη ψυχολογική επεξεργασία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το παιδί είναι δώδεκα χρόνων κι έχει καρδιά από πορσελάνη. Σ’ αυτήν την ηλικία, όπου ερωτεύεται κανείς τα πάντα κεραυνοβόλα, μόνο και μόνο επειδή η εμπιστοσύνη που νιώθει για τα πράγματα είναι τόσο μεγάλη όσο και η χαρά του, το αγοράκι θα ήθελε να χαρεί τους καρπούς της ζωής, πεπεισμένο πως το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να σηκώσει το χέρι για να δρέψει την ευτυχία του κόσμου όλου…» (σελ. 11).

Διαβάστε για τη νοοτροπία των ανθρώπων-καμικάζι όπως την καταγράφει ο μεγάλος αυτός συγγραφέας:

«Αρκεί ένας απλός μηχανισμός να μπει σε λειτουργία στο ασυνείδητο κι αυτό είναι όλο. Τα κίνητρα δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα αλλά γενικά πρόκειται για πράγματα που μεταδίδονται απ’ τον έναν στον άλλον μέσα σε μια στιγμή…Ή σου πέφτουν ξαφνικά στο κεφάλι σαν πυραμίδα ή αγκιστρώνονται μέσα σου σαν σκουλήκι που σου τρώει τα σωθικά. Έπειτα παύεις να βλέπεις πια τον κόσμο με το ίδιο μάτι. Δεν έχεις παρά μονάχα μια σκέψη στο μυαλό: να ανασηκώσεις αυτό το πράγμα που κατοικεί στην ψυχή και στο σώμα σου για να δεις τι κρύβεται από κάτω. Απ’ αυτό το σημείο και μετά είναι αδύνατον πια να κάνεις πίσω. Άλλωστε, δεν είσαι εσύ πια που έχεις το τιμόνι στα χέρια. Νομίζεις πως κάνεις αυτό που θέλεις αλλά δεν είναι αλήθεια. Δεν είσαι πια παρά το όργανο των ίδιων σου των απωθημένων. Για σένα, η ζωή και ο θάνατος είναι το ένα και το αυτό. Κατά κάποιο τρόπο έχεις πια οριστικά απαρνηθεί οτιδήποτε θα μπορούσε να σου δώσει μια ευκαιρία να επιστρέψεις στη γη. Αεροβατείς. Είσαι ένας εξωγήινος. Ζεις στα όρια ενός άλλου κόσμου, κυνηγώντας τα ουρί του Παραδείσου και τους μονόκερους. Δεν θέλεις πια να ακούς λέξη για τούτον εδώ τον κόσμο. Περιμένεις μονάχα τη στιγμή που θα κάνεις το διάβημα. Ο μόνος τρόπος για να ξανακερδίσεις όσα έχασες ή να επανορθώσεις αυτά που δεν κατάφερες, με δυο λόγια, ο μόνος τρόπος για να χαρίσεις στον εαυτό σου μια θέση στο μύθο είναι να έχεις ένα ωραίο τέλος: να μεταμορφωθείς σε πυροτέχνημα μέσα σ’ ένα κατάμεστο σχολικό λεωφορείο ή σε τορπίλη που εξαπολύεται με θανατηφόρα ταχύτητα ενάντια στο άρμα του εχθρού. Μπουμ! Και ιδού το μεγάλο άνοιγμα, με ανταμοιβή την υπόσταση του μάρτυρα. Η μέρα που θα περιμαζέψουν τη σορό σου γίνεται τότε στα μάτια σου και η μοναδική στιγμή κατά την οποία θα αποκτήσεις αξία στα μάτια των άλλων. Τα υπόλοιπα, η προηγούμενη μέρα και η επόμενη, παύουν να σ’ απασχολούν πια, για σένα δεν υπήρξαν ποτέ» (σελ. 98-99).

«Ο Εβραίος γεννήθηκε ελεύθερος σαν τον άνεμο, απόρθητος σαν την έρημο της Ιουδαίας. Παρέλειψε να οριοθετήσει την πατρίδα του σε σημείο που παραλίγο να του την πάρουν από τα χέρια, επειδή για πολύ καιρό πίστευε πως η γη της επαγγελίας ήταν πάνω απ’ όλα εκείνη όπου δε θα υπήρχε κανένας τοίχος που να εμποδίζει το βλέμμα του να φτάνει πιο μακριά από τις κραυγές του» (σελ. 246).

Βιβλίο Αυτό που η μέρα οφείλει στη νύχτα
Τίτλος πρωτοτύπου Ce que le jour doit a la nuit
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τις πιο ωραίες και καλοπλεγμένες ερωτικές ιστορίες, αν και τραγική. Η αγάπη της Εμιλύ για τον Γιουνές. Μια αγάπη που ξεκίνησε από ένα κομμένο τριαντάφυλλο τοποθετημένο κρυφά στις σελίδες της σχολικής γεωγραφίας και κατέληξε στη μακρινή Μασσαλία λόγω της άρνησης και της διστακτικότητας. Κι η Αλγερία ταυτόχρονα αγωνίζεται να σταθεί στα πόδια της, να ανεξαρτητοποιηθεί, ως το 1962 που ο Γιουνές χάνει τους φίλους του, οι οποίοι αναγκάζονται, με τη δραματική κορύφωση των γεγονότων να φύγουν από τη χώρα και να γυρίσουν στη Γαλλία. Λυρικότητα, ποίηση, αίμα, αδικία, ανατροπές, εμφύλιος σπαραγμός, αντάρτες και ΕΑΜ, καταπληκτικό βιβλίο. Αν και κάπου στη μέση κάνει μια κοιλιά, ώσπου να μας συστήσει τους τρεις άντρες, να μας δείξει τα σχολικά χρόνια των παιδιών αυτών, πώς δέθηκαν, γιατί δέθηκαν, πώς γνώρισαν την Εμιλύ, τι σκέφτονται και τι νιώθουν για τη χώρα που τους φιλοξενεί, εκεί κάπου κουράστηκα. Αλλά μετά το κείμενο ξαναπαίρνει ώθηση και κορυφώνεται. Γράψιμο μοναδικό και αξεπέραστο, εικόνες και σκηνές σε κάθε σελίδα δυνατές και συγκλονιστικές, μεστό στυλ, άρτια γραφή. Το βιβλίο κλείνει με έναν συνταρακτικό μονόλογο αυτογνωσίας του Γιουνές (σελ. 357-358). Διαβάστε αυτό το βιβλίο οπωσδήποτε!!!!!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Δεν ζούσαμε, απλώς υπήρχαμε. Ήταν θαύμα το ότι ξυπνούσαμε το πρωί και τις νύχτες, όταν ετοιμαζόμασταν να κοιμηθούμε, αναρωτιόμασταν μήπως ήταν καλύτερα να κλείσουμε τα μάτια μας για πάντα, πεπεισμένοι πως τα είχαμε πια δει όλα και πως δεν άξιζε τον κόπο να χρονοτριβούμε περισσότερο. Οι μέρες έμοιαζαν απελπιστικά μεταξύ τους, δεν μας έφερναν ποτέ τίποτα και φεύγοντας, το μόνο που έκαναν ήταν να παίρνουν μαζί τους τις λιγοστές μας ψευδαισθήσεις που κρέμονταν μπροστά στα μάτια μας σαν τα καρότα που κάνουν τα γομάρια να προχωρούν» (σελ. 12) [όλες οι πρώτες σκηνές της φτώχειας, το πείσμα του πατέρα να θρέψει την οικογένειά του, φτάνοντας να δείρει τον γιο του που βρήκε ένα μεροκάματο για να τους βοηθήσει οικονομικά είναι όλες πολύ δυνατές και κάπου κάπου σοκαριστικές].

«Είχε παράστημα, χάρη και όταν κατηφόριζε από το βουναλάκι, η μιζέρια που γαντζωνόταν απ’ το στρίφωμα του φουστανιού της σαν αγέλη από σκυλιά δεν κατάφερνε να τη γραπώσει» (σελ. 79).

«Και τότε μου έριξε εκείνο το βλέμμα που επρόκειτο να με ακολουθεί σε όλη μου τη ζωή, αυτό το έκπτωτο βλέμμα μέσα στο οποίο κάθε όρκος μπορούσε να βουλιάξει, ακόμη και ο όρκος που θα έδινε ο πιο τίμιος πατέρας στον καλύτερο γιο…Ένα βλέμμα που ρίχνουμε μια μόνο φορά στη ζωή μας, διότι πριν και μετά απ’ αυτό δεν υπάρχει πια τίποτα…Κατάλαβα πως ήταν η τελευταία φορά που με κοιτούσε, πως τα μάτια του, που με είχαν μαγέψει και τρομάξει, προστατέψει και προειδοποιήσει, αγαπήσει και συγκινήσει, ποτέ πια δε θα σηκώνονταν πάνω μου» (σελ. 88) [σε ένα συγκλονιστικό πρόωρο φινάλε ο ευνοημένος πλέον Γιουνές πέφτει κατά τύχη πάνω στον πατέρα του, που τον πετάνε βρώμικο, φτωχό, καμπουριασμένο, έξω από ένα μπαρ αφού δεν είχε να πληρώσει για να πιει, μην ξεχνάτε την υπερηφάνεια του πατέρα και τώρα που δεν είχε απολύτως τίποτα, που η ζωή απέστρεψε το βλέμμα της από πάνω του, στην τελευταία τρίχα που τον κρατά στη ζωή, πέφτει πάνω στον γιο του, κι όντως ο Γιουνές δεν τον ξανάδε από τότε, ποτέ κανείς δεν έμαθε τι απέγινε, γιατί εγκατέλειψε σύζυγο και κόρη και χάθηκε].

«-Εσύ δεν μπορείς να καταλάβεις. Είσαι δικός μας, αλλά ζεις σαν αυτούς…Όταν κάποιος έχει αναλάβει να θρέφει μια οικογένεια που αποτελείται από μια μισότρελη μάνα, έναν πατέρα που του έχουν κόψει τα δυο χέρια, έξι αδέρφια, μια γιαγιά, δυο θειάδες που τις ξαπόστειλαν οι άντρες τους μαζί με τα κουτσούβελα κι ένα θείο μονίμως αρρωστιάρη, τότε παύει να είναι ανθρώπινο ον…Παρά να το φάνε τα σκυλιά κι οι λύκοι, το ζωντανό που δεν έχει στον ήλιο μοίρα καλύτερα να έχει αφεντικό”. Η ωμότητα των λόγων του με είχε αποστομώσει. Ο Τζελούλ δεν ήταν ούτε 20 χρονών αλλά από μέσα του αναδυόταν μια μυστική δύναμη και μια ωριμότητα που με εντυπωσίαζαν. Εκείνο το πρωί έπαψε να είναι πια το δουλοπρεπές σκλαβάκι που είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε. Το παιδί που είχα απέναντί μου ήταν κάποιος άλλος» (σελ. 166).

«Σίγουρα η γυναίκα δεν είναι το παν αλλά τα πάντα βασίζονται σ’ εκείνη…Κοίτα γύρω σου, διδάξου από την ιστορία, ψάξε μεθοδικά ολάκερη τη γη και πες μου τι είναι οι άντρες δίχως τις γυναίκες, τι είναι οι επιθυμίες τους κι οι προσευχές τους αν δεν εξυμνούν εκείνες…Είτε είμαστε πλούσιοι σαν τον Κροίσο, είτε τύραννοι, κανένας ορίζοντας δεν θα μας ανοιγόταν τόσο πλατιά αν η γυναίκα μάς γύριζε την πλάτη» (σελ. 234). [και μην ξεχνάτε ότι μιλάμε για μουσουλμανική λογοτεχνία, όχι για ευρωπαϊκή]

«Αν θες να κάνεις τη ζωή σου έναν κρίκο στην αλυσίδα της αιωνιότητας και να διατηρήσεις τη διαύγειά σου ακόμα και στο πιο μεγάλο παραλήρημα, αγάπα…Αγάπα με όλες σου τις δυνάμεις, αγάπα σαν να είναι το μοναδικό πράγμα που ξέρεις να κάνεις, αγάπα μέχρι να κάνεις τους πρίγκιπες και τους θεούς να ζηλέψουν…διότι μέσα από την αγάπη κάθε είδους ασχήμια ανακαλύπτει πως έχει ομορφιά» (σελ. 330).

ΥΓ. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook στις 11 Ιανουαρίου 2012 και είναι το πρώτο βιβλίο της συνεργασίας μου με τις εκδόσεις Καστανιώτη.