Βιβλίο Ο γυρισμός
Τίτλος πρωτοτύπου The return
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης  Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλογραμμένο, ωμό, ρομαντικό, σκληρό, γυναικείο, βίαιο, παθιασμένο μυθιστόρημα, με μια ιστορία αγάπης που κάποια στιγμή υποκύπτει στην πραγματικότητα, με μια οικογένεια που ο ισπανικός εμφύλιος του 1936-1939 τη διαμελίζει. Στη Γρανάδα, η οικογένεια της Κόντσα ζει δύσκολες στιγμές ενώ η μοναχοκόρη της, Μερσέντες, φεύγει μες στο χάος για να βρει τον πρώτο της έρωτα, τον κιθαρίστα που συντρόφευε γεμάτη πάθος (και για το χορό και για τον κιθαρίστα) στα πιο έντονα, φλογισμένα φλαμένγκο τους. Εικόνες φρίκης, παραλογισμού, άδικης και άσκοπης αιματοχυσίας, απόλυτου τρόμου, στέρησης και ανέχειας, κτηνωδίας, ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες με τέτοιο τρόπο που δε γεννούν φόβο όσο αγωνία και προσδοκίες για ένα καλύτερο αύριο. Φιλίες δοκιμάζονται, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια σέρνεται στα ερείπια πόλεων, η Γκερνίκα συγκλονίζει την Ισπανία και τον κόσμο. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος κόβει οριστικά κάθε επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας της Κόντσα. Χρόνια μετά, την ιστορία αυτήν την ξαναζούμε χάρη στη Σόνια, που, παγιδευμένη σε έναν απαίσιο γάμο, ταξιδεύει με την κολλητή της φίλη στην Ισπανία, το κάρμα  όμως την οδηγεί να ανακαλύψει ένα σημαντικό μυστικό.

Ωραίο, καλογραμμένο κείμενο, κάπου βουρκώνεις, κάπου γελάς, κάπου φουντώνεις μπροστά στην αδικία. Τα έθιμα των Ισπανών (ταυρομαχίες, φλαμένγκο) και πόσο βασικά είναι αυτά στην κουλτούρα τους, η δύναμη της αληθινής αγάπης που εξακολουθεί να υπάρχει στον χρόνο, η κατάρα του πολέμου, όλα ανάγλυφα και δοσμένα έτσι που λες ότι η συγγραφέας τα έζησε από πρώτο χέρι, τόσο καλή η έρευνά της και τόσο παραστατική η γραφή της. «Ο γυρισμός» είναι ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της αγαπημένης συγγραφέως πολλών αναγνωστών κι ένα από τα λίγα βιβλία που θέλω να διαβάσω ξανά και ξανά.

Βιβλίο Το νήμα
Τίτλος πρωτοτύπου The thread
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο αφορά τον έρωτα του Δημήτρη και της Κατερίνας. Αυτός γιος πλούσιο εμπόρου κι αυτή προσφυγοπούλα από τη Σμύρνη και φημισμένη κεντήστρα. Η ιστορία όμως ξεκινάει από την οικογένεια Κομνηνού: ο Κωνσταντίνος είναι πλούσιος υφασματέμπορος, με μεγάλη και σημαντική περιουσία, αυστηρός απέναντι στη γυναίκα του, προσκυνάει το χρήμα, δε σταματά μπροστά σε τίποτα για να αβγατίσει την περιουσία του. Η πυρκαγιά του 1917 καταστρέφει το αρχοντικό τους και η Όλγα καταφεύγει στο πατρικό της στην Άνω Πόλη ώσπου να ξαναχτιστεί το σπίτι. Εκεί, στο σπίτι της οδού Ειρήνης, η Όλγα και ο γιος της συναναστρέφονται μεταξύ άλλων μια επιφανή οικογένεια Εβραίων ραφτών, τους Μορένο, που με την απαράμιλλη τέχνη και την τεχνική τους γίνονται ανάρπαστοι στα αριστοκρατικά και όχι μόνο σαλόνια της Θεσσαλονίκης. Οι Κομνηνοί, οι Μορένο, η Κατερίνα γίνονται κλωστές από το νήμα που ενώνει τις ζωές των ηρώων μας. Δεν έχουμε όμως μια επίπεδη, ανούσια αφήγηση: ο έρωτας που ανθίζει ανάμεσα στον Δημήτρη και την Κατερίνα είναι όλο εμπόδια, μιας και ο επαναστάτης Δημήτρης, ακολουθώντας το ρεύμα των γεγονότων συντάσσεται με τους κομμουνιστές και ζει πολλά ενώ η Κατερίνα εργάζεται στους Μορένο κι η ανασφάλειά της την οδηγεί σε λάθος επιλογές.

Καλογραμμένο, μεστό, ρέον, γρήγορο, ανθρώπινο, ανατρεπτικό, δεν το άφηνα από τα χέρια μου. Θα μπορούσε να είναι άλλη μια ιστορία αγάπης με εμπόδια και αγώνες, ανατροπές και μυστικά αλλά η αναλυτική και λεπτομερής ιστορία της Θεσσαλονίκης από την πυρκαγιά του 1917 έως τον σεισμό του 1978 μέσα από τα μάτια ενός σύγχρονου Ρωμαίου και μιας σύγχρονης Ιουλιέτας δίνεται με τέτοιο τρόπο που καθρεφτίζει τις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που υφίστανται η πόλη και οι κάτοικοί της στο πέρασμα του χρόνου. Η συγγραφέας διάλεξε σωστούς χαρακτήρες για να πλάσει το έργο της, ανθρώπους που μεγάλωναν και εξελίσσονταν καθώς προχωρούσε η ανάγνωση. Ο παραδόπιστος έμπορος Κωνσταντίνος Κομνηνός, ο Δημήτρης, που δεν ασπάζεται τα πιστεύω του κομμουνισμού αλλά βρίσκει εκεί διέξοδο για να παλέψει για την πατρίδα του, δεινοπαθεί και μαρτυρεί στα χέρια του επίσημου κράτους, η  οικογένεια Μορένο που κέρδισε μεγάλη συμπάθεια από μεριάς μου κι η Κατερίνα…αχ, η Κατερίνα… Και παράλληλα με τους βασικούς ήρωες έχουμε ένα πολύβουο μελίσσι δευτερευόντων (;) ηρώων που σχηματίζουν ένα όμορφο, καλογραμμένο και ολοκληρωμένο κείμενο. Πολύ δυνατές οι περιγραφές των συνθηκών της Κατοχής (και όχι μόνον αυτές) και ο τρόπος που έσωσαν οι εβραϊκές αρχές πολύτιμα κειμήλια των συναγωγών τους από τα αδηφάγα χέρια των Γερμανών. Κι όσο ξεδιπλώνονταν μπροστά μου αυτές οι ιστορίες, τόσο διαπίστωνα με ολοένα μεγαλύτερη λύπη πως παραμένουν επίκαιρες όσο ποτέ στην εποχή μας, με τα κύματα προσφύγων να προσπαθούν να βρουν καταφύγιο στη χώρα μας και αλλού, με τον πόλεμο, σαν αυτόν του 1922, να είναι πάνω από τα κεφάλια δικαίων και αδίκων, με την άνοδο του αντισημιτισμού και του ναζισμού, κι όλα αυτά κάνουν το μυθιστόρημα να παραλληλίζεται με τα δυσάρεστα γεγονότα που βιώνουμε εκατό χρόνια μετά το 1922 και ογδόντα μετά το 1940. Για άλλη μια φορά δε μαθαίνουμε από τα λάθη της Ιστορίας.

Το χρυσό νήμα της μοίρας δένει ανθρώπους, καταστάσεις, γεγονότα, εποχές πάνω στο κέντημα της ελληνικής (και όχι μόνο) Ιστορίας. Η υφάντρα Vicoria Hislop δίνει τον καλύτερό της εαυτό και χαρίζει ένα τρυφερό και σκληρό, ανατρεπτικό και πλούσιο μυθιστόρημα αφιερωμένο στη Θεσσαλονίκη και στις άγνωστες ιστορίες ανθρώπων που παρασύρθηκαν από τον χρόνο.

Βιβλίο Μια νύχτα του Αυγούστου
Τίτλος πρωτοτύπου The island
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Και πράγματι, το μυθιστόρημα μπαίνει στα κομψά και φωτεινά σαλόνια των Βανδουλάκηδων, τον γιο των οποίων, Αντρέα, παντρεύτηκε η Άννα και μαθαίνουμε καλύτερα για την ψυχολογία της κοπέλας, για τη στάση της απέναντι στον ξάδελφο Μανόλη, για τους λόγους αποστασιοποίησης από την οικογένειά της (που δεν ήταν μόνο η λέπρα), για το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε η κόρη της, Σοφία κι όλα αυτά ως τη μοιραία νύχτα του Αυγούστου. Η Μαρία, που επέστρεψε θεραπευμένη στην Πλάκα όπως κι όλοι οι ασθενείς της Σπιναλόγκας, προσπαθεί να πιάσει τη ζωή της από την αρχή και να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προκάλεσαν στις ζωές όλων οι δύο πυροβολισμοί εκείνης της βραδιάς. Ο χαρακτήρας της είναι γεμάτος δύναμη και θέληση για συγχώρεση και σταδιακά αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στον ένοχο και την κοινωνία που τον καταδίκασε σε φυλάκιση. Η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια τις πτυχές μιας συμπεριφοράς που λίγοι θα έβρισκαν τη δύναμη να υιοθετήσουν. Επιπλέον, βγαίνει στο προσκήνιο η καλύτερη φίλη της Μαρίας, Φωτεινή, με τον αδελφό της, Αντώνη, καθώς και ο πατέρας που δεν έχει ξεπεράσει την απώλεια δύο αγαπημένων του προσώπων. Άνθρωποι λοιπόν που αγωνιούν για μια συγνώμη, που προσπαθούν να νικήσουν το άδικο με το οποίο παλεύουν φτιάχνουν τις ζωές τους στην περιοχή του Αγίου Νικολάου, όπου μόλις αχνοφαίνεται η μετέπειτα μαζική επέλαση του τουρισμού με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη γεωμορφολογία του τόπου.

Πάνω απ’ όλους όμως κυριαρχεί η μορφή του Μανόλη που εξαφανίστηκε μετά τη δολοφονία που σημάδεψε τη νύχτα του Αυγούστου. Είχε κάποια ανάμιξη με το έγκλημα; Γιατί το έσκασε από την Κρήτη και πού κατέληξε; Κατάφερε να ξεπεράσει τον ανήθικο και απαγορευμένο αμοιβαίο έρωτά του για μια παντρεμένη γυναίκα; Η ζωή του στον Πειραιά όπου κατέφυγε και οι ενδιαφέρουσες νέες γνωριμίες που έκανε φωτίζουν πλέρια τη ζωή του, με την Αγαθή και την παρέα των ναυτεργατών με τους οποίους συναναστρέφεται να συγκροτούν ένα καλό πλέγμα περιπετειών και ανατροπών μα και ψυχικών διακυμάνσεων, μιας και δεν μπόρεσε να ξεχάσει έναν έρωτα-σταθμό. Πρώτη φορά είδα έναν άντρα τόσο δυστυχισμένο από την τραγική κατάληξη του έρωτά του και με πόση αληθοφάνεια καταγράφονται η ψυχολογία και η συμπεριφορά του όσο προσπαθεί να ξεχάσει τη γυναίκα της ζωής του. Με παραστατικότητα δίνεται η ζωή στο καρνάγιο και στις επισκευές των πλοίων, σε μια εποχή που η εμπορική ναυτιλία άκμαζε και ο Πειραιάς ήταν στα πάνω του από οικονομικής και όχι μόνο άποψης.

Το μυθιστόρημα «Μια νύχτα του Αυγούστου» συμπληρώνει «Το νησί» φωτίζοντας τις ζωές των περισσότερων από τους χαρακτήρες που αγαπήσαμε σ’ εκείνο το βιβλίο και χαρίζει δυνατά συναισθήματα, σωστές ψυχογραφίες και την ολοκλήρωση μιας ιστορίας που ακόμη δεν μπορώ να ξεχάσω, τόσα χρόνια μετά την πρώτη ανάγνωση.

Βιβλίο Το νησί 
Τίτλος πρωτοτύπου The island
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Μιχάλης Δελέγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται κυρίως από το 1939 έως το 1957, οπότε και εγκαταλείφθηκε το νησί με την πλήρη πλέον θεραπεία της ασθένειας, αλλά και συνεχίζεται αποσπασματικά αλλά με γερό δέσιμο ως το 2001. Είναι ένα κείμενο γεμάτο συγκίνηση και έρωτα, ρεαλισμό και αγωνία, ανατροπές και διαχρονικές αλήθειες. Έχουν περάσει κοντά δεκαπέντε χρόνια απ’ όταν πρωτογράφτηκε κι έκτοτε βοήθησε πολύ στην απομυθοποίηση της λέπρας και στην αποδόμηση των ανυπόστατων φημών που τη συνοδεύουν ακόμη και τώρα, πάνω από μισό αιώνα αφότου βρέθηκε η θεραπεία της. Με ενάργεια και προσοχή ζωντανεύει η ιστορία της κοινότητας των χανσενικών και το βάρος της μνήμης που εξακολουθεί να σηκώνει το νησί: «…ίσως ήταν ένα μέρος όπου η ιστορία παρέμενε ακόμη ζωντανή, όχι νεκρή ανάμνηση, όπου οι κάτοικοι ήταν πραγματικοί και όχι πλάσματα του μύθου» (σελ. 25). Μεγάλα και χορταστικά κεφάλαια, δυνατές περιγραφές τοπίων και συναισθημάτων, λεπτομέρειες που η συγγραφέας αρπάζει για να τις τοποθετήσει σε κομβικά σημεία της αφήγησης ζωντανεύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο και δίνοντας αληθοφάνεια στην καθημερινότητα της Σπιναλόγκας αλλά και της Πλάκας είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του βιβλίου.

Θαύμασα το πόσο παραστατικά δίνονται στιγμιότυπα όπως η θερινή ραστώνη όπου τίποτα δεν κουνιέται και κανείς δεν ακούγεται, η ερειπωμένη τώρα και ολοζώντανη τότε Σπιναλόγκα, οι εναλλαγές των εποχών με τις αντίστοιχες δουλειές στο σπίτι και στο χωράφι, καθώς και πόσο περίτεχνα δείχνουν οι λέξεις τον άηχο πόνο: «Είχε στεγνώσει από το κλάμα, σαν στυμμένο ρούχο, και είχε φτάσει εκείνο το στάδιο του θρήνου όπου η εξάντληση και ένα περίεργο αίσθημα ανακούφισης αρχίζουν να επικρατούν, καθώς περνούν τα πρώτα κύματα απόλυτης θλίψης» (σελ. 190). Ήθη και έθιμα, η καθημερινότητα μιας νοικοκυράς και τα μυστικά της οικιακής οικονομίας που περνάνε από γενιά σε γενιά, η προίκα, οι σχέσεις και οι ρόλοι των συζύγων στην οικογένεια, η θέση της γυναίκας στην κοινωνία και ο τρόπος που διαχειρίζεται το νοικοκυριό της, η αυστηρότητα του άντρα, το μεροκάματο στα χωράφια πότε με το μάζεμα της ελιάς και πότε με τ’ αμπέλια, όλα δίνονται με ενάργεια και παραστατικότητα.

Πίσω στη δεκαετία του 1930, η Ελένη και ο Γιώργης Πετράκης ζουν στην Πλάκα με τις κόρες τους, Μαρία και Άννα. Εκείνος είναι ο βαρκάρης που μεταφέρει τις προμήθειες στη Σπιναλόγκα κι εκείνη δασκάλα στο σχολείο του χωριού. Πώς είναι να φεύγεις μακριά από το σπίτι σου και ουσιαστικά να είσαι φυλακισμένος, μακριά από την οικογένειά σου και την ως τότε ζωή σου; Έτσι αισθάνεται η Ελένη όταν, μετά από εξέταση, μαθαίνει ότι έχει λέπρα κι έτσι μεταβαίνει στη Σπιναλόγκα με τον εννιάχρονο Δημήτρη, έναν μαθητή της που διαγνώστηκε με το ίδιο πρόβλημα υγείας. Η συγγραφέας ζωντανεύει τον αποχαιρετισμό, καταγράφοντας κάθε συναίσθημα και κάθε στάση που επικρατούσε εκείνη τη στιγμή: ο σύζυγος αποχαιρετά τη γυναίκα του, η σύζυγος τα πάντα, το χωριό άλλον έναν γείτονα. Ένιωθα τη λεπτή κλωστή του ελέγχου και της αυτοσυγκράτησης να τεντώνεται με κάθε βήμα της Ελένης, περιμένοντας από στιγμή σε στιγμή κάποιος να ρίξει το πρώτο δάκρυ για να ξεσπάσει η πλημμύρα. Δίνονται εικόνες γεμάτες συγκίνηση και φόρτιση που αποφεύγουν επιδέξια να γίνουν μελοδραματικές.

Με την ίδια δεξιοτεχνία, περιγράφονται και οι συνθήκες της καθημερινότητας στο νησί της Σπιναλόγκας, ένας τόπος γεμάτος αντιθέσεις, καταφύγιο για όσους ζούσαν ως παρίες και στιγματισμένοι αλλά και τόπος εξορίας για όσους άφηναν πίσω τις οικογένειές τους. Ήταν μια κλειστή κοινωνία με σαφείς και δημοκρατικούς κανόνες, μέχρι και εκλογές έκαναν, όπου νερό και ηλεκτρισμός ήταν μια αναγκαιότητα, μόνο που οι συνθήκες δεν ήταν ευνοϊκές, παρ’ όλες τις προσπάθειες του αιρετού αρχηγού. Η Ελένη από τη μια στιγμή στην άλλη ζει τον αντίθετο ρόλο: αντί να δίνει συμπόνια, τη δέχεται τις πρώτες δύσκολες μέρες της εγκατάστασης και όχι μόνο τότε. Έρχονται τα πάνω κάτω στη ζωή της, μπαίνει σε μια άλλη κοινότητα και τα πράγματα χειροτερεύουν όταν διαπιστώνει την αδιαφορία της δασκάλας Χριστίνας Κρουσταλάκη για τη διδασκαλία και τη μάθηση των παιδιών. Η Κρουσταλάκη, ο Πέτρος Κοντομάρης, ο αρχηγός του νησιού, και η γυναίκα του, Ελπίδα, ο Θόδωρος Μακριδάκης, ο Χρήστος Λαπάκης, ο γιατρός που προσφέρθηκε να κάνει ό,τι οι συνάδελφοί του θεωρούσαν επικίνδυνο και απερίσκεπτο, να επισκέπτεται δηλαδή το νησί βάσει της πειθούς που χρησιμοποίησε ο Κοντομάρης προς την κυβέρνηση για βελτίωση της υγείας και για ανύψωση του ηθικού των ασθενών, ο Νικόλαος Κυρίτσης που θα παίξει έναν απρόσμενο ρόλο στην ιστορία και άλλοι εξίσου ενδιαφέροντες χαρακτήρες, καλοί και κακοί, συγκροτούν έναν ιστό που δε σταμάτησε να προκαλεί το ενδιαφέρον μου με τις ποικίλες διαπροσωπικές τους σχέσεις και τις συνθήκες διαβίωσης στη Σπιναλόγκα.

Παράλληλα γνωρίζουμε και τις κόρες της Ελένης, την απείθαρχη και δύσκολη Άννα και την ευγενική Μαρία τις οποίες ανέλαβε ο Γιώργης να θρέψει μόνος του: «Τη μια στιγμή ήταν ο επικεφαλής ενός σπιτικού, την αμέσως επόμενη ήταν απλώς ένας άντρας με δυο κόρες» (σελ. 108). Τα δυο κορίτσια έχουν διαμετρικά αντίθετους χαρακτήρες, με τη μεν Άννα να φλερτάρει επικίνδυνα και η ζωή της να τη φέρνει σε ερωτικά σταυροδρόμια, τη δε Μαρία να αφοσιώνεται στη φροντίδα του πατέρα ώσπου συμβαίνει στη ζωή της κάτι αναπάντεχο, που βάζει την πλοκή σε νέες βάσεις. Και μέσα σε όλα αυτά χωράνε η αγωνία και η ανασφάλεια ενός δεκαοχτάχρονου κοριτσιού που μαθαίνει «μια νύχτα του Αυγούστου» πως είναι υιοθετημένη, παιδί μιας τραγικής και δύσκολης οικογενειακής ιστορίας αλλά και η ωρίμανση μιας άλλης κοπέλας που καταφέρνει να πάρει τη ζωή στα χέρια της, να οδηγηθεί σε μάλλον σωστές αποφάσεις, να ωριμάσει, χάρη σε μια ιστορία που άκουσε και αφορούσε τις ζωές όλων αυτών των ανθρώπων!

Το βιβλίο κυλάει σα νεράκι, με υπέροχες και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, με καλοδεχούμενες παρομοιώσεις και μεταφορές, με τα γεγονότα στην Πλάκα και τη Σπιναλόγκα να διαδέχονται το ένα το άλλο ακόμη και στο ίδιο κεφάλαιο με τέτοιο τρόπο που δεν προλάβαινα να πάρω ανάσα. Τα χρόνια κυλούν, οι άνθρωποι στρώνουν ή τινάζουν στον αέρα τη ζωή τους, περνάνε τον πόλεμο και την Κατοχή με τις γνωστές δυσάρεστες συνέπειες (με εξαίρεση τους λεπρούς, αφού κανείς δεν ήθελε να τους «καθυποτάξει»), ερωτεύονται και ελπίζουν, πονάνε και υποφέρουν. Και φτάνουμε στο 1957, όπου η θεραπεία είναι πια προ των πυλών κι αρχίζει το κράτος να επιτρέπει στους πρώτους λεπρούς να φύγουν από το νησί. Πόσο ρεαλιστικά καταγράφεται η απροθυμία τους να γυρίσουν πίσω στην προηγούμενη ζωή τους, η αβεβαιότητα για το αύριο, η αγωνία για τον ρόλο τους σε μια κοινωνία που έχει προχωρήσει χωρίς αυτούς κι επιπλέον δε θα διστάζει να τους δείχνει με το δάχτυλο λόγω της παραμόρφωσής τους ή της διαβίσωσής τους στο νησί! Τι όμορφα και πόσο παραστατικά ζωντανεύει το γλέντι του κλεισίματος της Σπιναλόγκας στις 25 Αυγούστου 1957! Χορός και κέφι, φαγητό και ποτό, ώσπου δύο πυροβολισμοί κόβουν τη νύχτα στα δύο…

Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε πρώτη φορά στα ελληνικά το 2007 και έκανε πάταγο, φέρνοντας στο προσκήνιο την ξεχασμένη ιστορία των ασθενών της νήσου Σπιναλόγκας στην Κρήτη ενώ μεταφέρθηκε στην τηλεόραση τη σεζόν 2010-2011 προσαρμοσμένο από τη Μιρέλλα Παπαοικονόμου (μια από τις ακριβότερες παραγωγές, με προϋπολογισμό 11.000.000 ευρώ). Το 2020 επανακυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση και με πρόλογο της συγγραφέως, η οποία εξηγεί πώς ήρθε σε επαφή με τον χώρο της Σπιναλόγκας στο ταξίδι της στην Κρήτη το 2001 και πώς αυτή η εμπειρία την οδήγησε να ψάξει περισσότερο για τη λέπρα, μια ασθένεια την οποία ο περισσότερος κόσμος δε γνωρίζει ή βασίζεται σε αναλήθειες. Η συγγραφέας διαπίστωσε πως η Σπιναλόγκα δεν ήταν τόπος δυστυχίας και απελπισίας αλλά ένα μέρος όπου κάποιος πήγαινε να ζήσει για το υπόλοιπο της ζωής του! Μέσα από μια σειρά προσεκτικών βημάτων διαμόρφωσε τον σκελετό της ιστορίας της και την ολοκλήρωσε με αγάπη και σεβασμό. Στη νέα έκδοση υπάρχουν επίσης φωτογραφίες από την τότε καθημερινότητα των χανσενικών αλλά και σημερινές και σημαντικά σημειώματα ενώ στο μεταξύ η συγγραφέας έχει διακριθεί ως πρέσβειρα καλής θελήσεως για τον οργανισμό Lepra, έναν διεθνή φιλανθρωπικό οργανισμό που εργάζεται για την καταπολέμηση της λέπρας και των προκαταλήψεων γύρω από αυτήν.

Βιβλίο Η Ανατολή
Τίτλος πρωτοτύπου The Sunrise
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Victoria Hislop είναι και πάλι στα χέρια μας, με άλλη μια ιστορία ελληνικού ενδιαφέροντος, σε γενικές γραμμές καλογραμμένη και γεμάτη αγωνία, συναισθήματα, βιώματα, καταστάσεις και αληθινούς χαρακτήρες. Ο Σάββας Παπακώστας είναι μεγαλο-επενδυτής και χτίζει την «Ανατολή», το καλύτερο και ακριβότερο ξενοδοχείο της Κύπρου, αφήνοντας το night club του ξενοδοχείου “Claire de Lune” στα ικανά χέρια του Μάρκου Γεωργίου. Στο ξενοδοχείο εργάζονται και μέλη της οικογένειας Οζκάν ενώ η σύζυγος του Σάββα, Αφροδίτη, ρίχνει όλη της την ενέργεια, τον ενθουσιασμό και τις ιδέες στη διακόσμηση του ξενοδοχείου. Ένα πάθος αρχίζει να ξεπηδάει ανάμεσα στον Μάρκο και την Αφροδίτη ενώ οι γιοι του Χαλίτ και της Εμινέ Οζκάν αρχίζουν να επηρεάζονται από την τουρκική προπαγάνδα για τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στο νησί.

Τα πάντα ανατρέπονται τον Ιούλιο του 1974, τα όνειρα γκρεμίζονται, η ιεράρχηση των αξιών αλλάζει και τώρα αντί για πλούτο οι εύποροι της πόλης αναζητούν την επιβίωση. Ο Σάββας και η Αφροδίτη φεύγουν μακριά από την πόλη που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και αγάπησαν, οι Γεωργίου και οι Οζκάν παγιδεύονται στην εγκαταλειμμένη πόλη. Τι θα απογίνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Θα τους εντοπίσουν οι Τούρκοι στρατιώτες που προελαύνουν στην Αμμόχωστο και την περιφράσσουν με συρματόπλεγμα;

Η συγγραφέας έχει εκπλήξεις και ανατροπές στην αφήγησή της, με μεγαλύτερη την περίπτωση του Μάρκου Γεωργίου, που δεν περίμενα ότι η ιστορία του θα εξελισσόταν έτσι! Έχουμε έναν έρωτα που δεν πρόλαβε να ανθίσει στις πραγματικές του διαστάσεις, ούτε οι ερωτευμένοι αντιμετώπισαν τις συνέπειες των επιλογών τους, αντίθετα, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου η ιστορία επικεντρώνεται στην επιβίωση των δύο οικογενειών και στο κρυφτό που παίζουν καθημερινά με τους Τούρκους στρατιώτες. Ομολογώ ότι έχουμε υπερβολικά πολλές συμπτώσεις και πολύ έντονο το στοιχείο της καλοτυχίας: κατ’ εμέ δεν είναι δυνατόν δέκα περίπου άτομα να ζήσουν επί ένα χρόνο κλειδαμπαρωμένοι στα σπίτια τους χωρίς να τους ενοχλήσουν οι στρατιώτες! Επίσης το ξενοδοχείο Ανατολή, με τις αμέτρητες ποσότητες τροφίμων, τα τεράστια δωμάτια, τον υπερβολικό αριθμό σεντονιών και πετσετών και φυσικά ογκώδεις τσιμεντένιους τοίχους και πολύ καλή περιφρούρηση από αδιάκριτα βλέμματα, πολύ βολικά προσέφερε καταφύγιο σε αυτούς τους ανθρώπους για ένα μεγάλο διάστημα, κατά το οποίο συμβαίνουν ριζικές αλλαγές στις ζωές των ηρώων. Δε νομίζω ότι ένα τέτοιο μεγαθήριο θα άφηνε αδιάφορο τον κατακτητή!

Στα πλεονεκτήματα του βιβλίου η ανατριχιαστική περιγραφή της πόλης-φάντασμα μετά το 1974. Λες και περπάτησε η ίδια η συγγραφέας εκεί, ένιωθα να διαβάζω για τις λεηλασίες και τις καταστροφές των καταστημάτων στο Πέραν της Κωνσταντινούπολης το 1955. Ερημιά, εγκατάλειψη, αγριόχορτα, αρουραίοι, λεηλατημένα μαγαζιά, σκοτάδι και αβεβαιότητα.

Μου κάνει επίσης εντύπωση που έχω ακούσει πολλά αρνητικά σχόλια για το βιβλίο, σύμφωνα με τα οποία η συγγραφέας ρίχνει το δίκιο στους Τουρκοκύπριους ή ολοφάνερα τάσσεται συμπαθούσα απέναντι στην οικογένεια Οζκάν κλπ. Δεν είμαι ιστορικός αλλά με τις ελάχιστες γνώσεις που έχω δε βρήκα ιστορικές ανακρίβειες και πουθενά δε βρήκα έντονο και αμφισβητούμενα μεγάλο ποσοστό συμπάθειας προς τους Τουρκοκύπριους. Και οι δύο οικογένειες φωτίζονται εξίσου, και οι δύο οικογένειες πενθούν νεκρούς και αγνοούμενους και οι Έλληνες και οι Τούρκοι διέπραξαν κατά καιρούς βιαιότητες, αυτό είναι ευρέως γνωστό και αποδεκτό. Από την άλλη, μήπως η συγγραφέας έχει γράψει ένα ιστορικά τεκμηριωμένο κείμενο αλλά βασίζεται στο θυμικό και ελπίζει να παρασύρει τη νοοτροπία του αναγνώστη προς τα βάσανα των Τουρκοκυπρίων και όχι των δικών μας; Όχι, με μαστοριά και ουδετερότητα, φωτίζονται εξίσου και οι δύο οικογένειες στο βιβλίο αυτό και πουθενά δεν εντόπισα μεροληψία.

Έτσι λοιπόν, αν εξαιρέσουμε τις πολλές συμπτώσεις και μια κάποια βιασύνη στο σκιτσάρισμα των χαρακτήρων και μια ημιτελή εικόνα στην εξέλιξή τους, «Η Ανατολή» είναι καλογραμμένη και ο πανέξυπνος χειρισμός της πλοκής δε θα αφήσει τον αναγνώστη να κλείσει το βιβλίο αν δε φτάσει στην τελευταία σελίδα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Όταν πεθαίνει κάποιος που αγαπάμε, δεν έχει σημασία ποιοι είμαστε. Ο πόνος είναι ακριβώς ο ίδιος, εξίσου αβάσταχτος» (σελ. 123).

«Η Κύπρος ήταν σαν αμπελόφυλλο, που όταν το κρατούσες στην παλάμη σου έδειχνε καταπράσινο και αδιαφανές, αλλά όταν το κρατούσες κόντρα στο φως έβλεπες νεύρα να το διατρέχουν» (σελ. 158).