Βιβλίο Ο Τόπος των Μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The Secret Place
Συγγραφέας Tana French
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα έχει κάποια χαρακτηριστικά που ίσως ξαφνιάσουν τον αναγνώστη, μιας και η υπόθεση διαδραματίζεται αποκλειστικά μέσα σε μία ημέρα, κατά τη διάρκεια της οποίας η Κόνγουεϊ και ο Μόραν ανακρίνουν τις μαθήτριες του σχολείου για να καταλήξουν σε δύο αντίπαλες φατρίες, τις παρέες της Τζόαν Χέφερναν και της Χόλι Μακέι. Ανακρίσεις, κόντρα ανακρίσεις, πίεση, μυστικά, σταδιακή αποκάλυψη των ελάχιστων στοιχείων που θα οδηγήσουν στην αλήθεια, λεπτομερέστατη καταγραφή του σχολείου, των χαρακτήρων, των συμπεριφορών, του μικρόκοσμού τους, της γλώσσας τους, των αντιλήψεών τους. Ξανά και ξανά. Σε αντιδιαστολή με τη στατική αφήγηση του σήμερα, παράλληλα εξελίσσεται η ιστορία των κοριτσιών έναν χρόνο πριν τη δολοφονία του Κρις Χάρπερ, καταγράφονται οι σχέσεις μέσα στο σχολείο, οι φιλίες που δένονται ή ραγίζουν, οι εξελίξεις στους χαρακτήρες, τα στάδια που οδήγησαν στη δολοφονία του παιδιού, με την ανατριχιαστική επωδό στην αρχή των αντίστοιχων κεφαλαίων: «Ο Κρις Χάρπερ έχει έναν χρόνο ζωής», «…έχει τρεις εβδομάδες ζωής» κ.ο.κ. Ένιωθα να σφίγγει ο κλοιός γύρω από τους πρωταγωνιστές που γνώρισα ενδελεχώς κι αναρωτιόμουν ως ποιο σημείο είναι ικανές (μιας και κυρίως τα κορίτσια κυριαρχούσαν) να φτάσουν.

Η μελέτη και η απόδοση των συμπεριφορικών γνωρισμάτων των έφηβων κοριτσιών είναι ενδελεχέστατη. Λέξεις και εκφράσεις, αντιδράσεις, αντίληψη, τρόπος σκέψης, τα σχέδιά τους για το μέλλον, η στάση τους απέναντι στα πρώτα φλερτ και στα κουτσομπολιά, στον σιχαμερό χορό του Αγίου Βαλντίνου, το πώς συμπεριφέρονταν στις φίλες τους και στις συμμαθήτριές τους, πώς κοιμούνταν στα δωμάτια του σχολείου, τι τρώγανε, τι ακούγανε, πού ξοδεύανε το χαρτζιλίκι τους και πάρα πολλά άλλα δίνουν μια καλοδουλεμένη αυθεντικότητα και προσδίδουν ρεαλισμό που με συνεπήρε. Ναι, ήταν πολύ κουραστικό το κομμάτι του βιβλίου που αφορούσε το σήμερα, με τη μονοτονία των ανακρίσεων και την απόπειρα αναπαράστασης του τι συνέβη μέσα από χιλιάδες ψέματα, συντομογραφίες, αργκό, αλλαγές γνώμης κλπ. όμως το κομμάτι του χτες αντιστάθμιζε αρκετά την αφήγηση.

Χωρίς να είναι δοκίμιο κοινωνιολογίας ή ψυχολογίας, ο «Τόπος των Μυστικών» δε χάνει ευκαιρία να αναφέρει διαχρονικές παρατηρήσεις πάνω στην εφηβική συμπεριφορά και στην αλληλεπίδρασή της με την κοινωνία. Η συγγραφέας, χωρίς να αποστασιοποιείται και να αναφέρει απλώς τσιτάτα, καταφέρνει να μεταδώσει στον αναγνώστη την αγάπη της για τα παιδιά που περιγράφει και για τις συνθήκες μάθησης και ανατροφής τους. Οι παρατηρήσεις ξεκινάνε σχετικά νωρίς, μιας και στη σελίδα 28 γράφει: «Η ισότητα είναι επιφανειακή, αν την ξύσεις με το νύχι ξεφλουδίζει». Δεν υπάρχει τίποτα ασχολίαστο, από το ντύσιμο ως τις μουσικές επιλογές, από τον τρόπο μάθησης και αντίδρασης των εφήβων στις μεθόδους εκπαίδευσης (κωμικές οι αντιδράσεις τους σε παρωχημένων αντιλήψεων καθηγήτριες) ως την καθημερινότητά τους, τον τρόπο χρήσης της τεχνολογίας (facebook, καταγραφή άσεμνων βίντεο προς εκβιασμό ή προσωπική απόλαυση, ανταλλαγή φωτογραφιών με ανατομικά σημεία κλπ.) μα πάνω απ’ όλα δίνεται σχεδόν ανάγλυφος ο φόβος τους για το αύριο, από τη στιγμή που θα τελειώσουν το σχολείο και θα χωρίσει ο απέραντος κόσμος με τις υποχρεώσεις του και την καθημερινότητά του τις σφιχτοδεμένες παρέες. Στη σελίδα 315 δίνεται πολύ παραστατικά η κεντρική ιδέα ενός χορού δεκαπεντάχρονων και δεκαεξάχρονων μαθητών: «Οι οθόνες των κινητών πηγαίνουν πάνω κάτω και τρεμοφέγγουν ασπρογάλαζες μέσα στο πλήθος, σαν πυγολαμπίδες, καθώς όλοι καταγράφουν ο ένας τον άλλον να καταγράφει ο ένας τον άλλον».

Ο «Τόπος των Μυστικών» είναι ένα εξαίρετο δείγμα κοινωνιολογικής καταγραφής της εφηβικής  συμπεριφοράς, δοσμένο με μια ανατρεπτική εσάνς μυστηρίου. Αποτελείται από «μια ντουζίνα ιστορίες από μισή ντουζίνα έφηβες που λένε άπειρα ψέματα» (σελ. 683) και είναι μια διαφορετική προσέγγιση της έννοιας του αστυνομικού μυθιστορήματος. Ναι, οι 740 σελίδες ήταν υπερβολικά πολλές, μιας και  η αργκό των κοριτσιών άρχισε να με κουράζει αφάνταστα από ένα σημείο και μετά, ενώ οι διαρκείς ανατροπές που προέρχονταν από ανακρίσεις και συζητήσεις και δεύτερες σκέψεις που αναιρούσαν τις πρώτες με έφτασαν σε σημείο να προσπερνώ κάποιες παραγράφους, όμως το βιβλίο παραμένει ένα καλό σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν κάτι διαφορετικό στη λογοτεχνία του είδους ή θέλουν ρεαλιστικούς χαρακτήρες και χορταστικό περιβάλλον δράσης.

Βιβλίο Ο Τόπος των Πιστών
Τίτλος πρωτοτύπου Faithful Place
Συγγραφέας Tana French
Μεταφραστής Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ας μου επιτραπεί να τονίσω ότι με αφορμή τον αστυνομικό ιστό που τυλίγει το μυθιστόρημα, η συγγραφέας ξετυλίγει με μαεστρία όλες τις κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της ζωής στο Δουβλίνο της δεκαετίας του 1980 και του σήμερα. Κατ’ εμέ, υπάρχει ένας φόνος, μιας και η Ρόζι ανακαλύπτεται νεκρή, υπάρχει μια συνωμοσία που ο Φρανκ προσπαθεί να εξιχνιάσει με αντισυμβατικά μέσα, μιας και δεν είναι του Ανθρωποκτονιών για να είναι παρών στις έρευνες και να βρίσκει τις απαντήσεις που θέλει και την ανατρεπτική αποκάλυψη του δράστη όμως that’ s it. Στις περίπου 600 σελίδες του κειμένου πρωταγωνιστούν περιστατικά καθημερινής οικογενειακής συμπεριφοράς, καταγράφονται ενδελεχώς όλα τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα των συμπεριφορών και των πέντε παιδιών της οικογένειας Μακέι αλλά και των φιλενάδων της Ρόζι και της οικογένειας της Ρόζι. Αρκετά λεπτομερείς και παραστατικές σκηνές, μεγάλοι και εκτεταμένοι διάλογοι που δίνουν αληθοφάνεια και προσδίδουν εξαίρετη τρισδιάστατη απεικόνιση της ιστορίας, βαθιά μελέτη της εποχής και του τόπου, των συνηθειών, της νοοτροπίας, της κουλτούρας των κατοίκων του Δουβλίνου, σαφής διαχωρισμός αστών και εργατών κλπ. Στοιχεία που κατ’ εμέ συγκροτούν ένα κοινωνικό και όχι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα.

«Ο Τόπος των Πιστών» είναι αργό στην εξέλιξη του φόνου αλλά διαμαντάκι για κοινωνιολογική μελέτη και για όσους αγαπούν να ξέρουν τα πάντα γύρω από τους χαρακτήρες του κειμένου που έχουν στα χέρια τους, όχι από κουτσομπολίστικη διάθεση αλλά από ανθρωπιστική. Τη μάνα Μακέι, αυστηρή, τυπολάτρισσα, με αχαρακτήριστη συμπεριφορά, θα την είχα σκοτώσει. Τον μέθυσο, συνήθως άνεργο πατέρα θα τον είχα πετάξει έξω. Τα αδέρφια του Φρανκ Μακέι τα λυπήθηκα όλα, ένα προς ένα. Για να μη μιλήσω για το πώς κατάντησαν οι φίλες της Ρόζι με τα χρόνια. Μου άρεσε τρομερά η χημεία μεταξύ των αδελφών και η σταδιακή αποκάλυψη κάποιων μυστικών που έπρεπε να παραμείνουν κρυμμένα, γιατί αυτά ατσάλωσαν τους δεσμούς, αποτέλεσαν εμπόδιο για να ανθίσει πραγματική αγάπη ανάμεσά τους και οδήγησαν τα πράγματα σε απρόβλεπτες εξελίξεις. Ο αναγνώστης, με υπομονή και πείσμα, αν αφιερώσει τον χρόνο του στο βιβλίο, θα δει να αλλάζουν οι σχέσεις μεταξύ των πρωταγωνιστών, θα γουρλώσει τα μάτια πάμπολλες φορές από τα περιστατικά σωματικής και λεκτικής βίας, θα νιώσει λες και είναι πραγματικά μέσα στο σπίτι των Μακέι, λες και περπατάει στον Τόπο των Πιστών και νιώθει την ίδια αγωνία και αδιαφορία, θα πίνει Γκίνες, θα βλέπει σαχλοπρογράμματα στην τηλεόραση, θα ξοδεύει τα εφήμερα μεροκάματα σε μεθύσια για να ξεχάσει ότι αύριο θα ξυπνήσει άνεργος κλπ.

Έχοντας κάνει μάλιστα η συγγραφέας πατέρα τον Φρανκ Μακέι καταφέρνει να κινηθεί αριστοτεχνικά στο δίπολο των οικογενειακών σχέσεων: από τη μια η διαλυμένη οικογένεια που δημιούργησαν οι γονείς του Φρανκ και από την άλλη η κατεστραμμένη δική του που δημιούργησε ο ίδιος. Ο τρόπος που παρουσιάζεται η Χόλι ως κόρη και ως άνθρωπος, οι προσπάθειες της Ολίβια να ξεπεράσει τον Φρανκ χωρίς να πληγώνει την κόρη της, οι τεταμένες σχέσεις μεταξύ των πρώην δείχνουν χοντρικά τα πράγματα να έχουν βελτιωθεί στις ενδοοικογενειακές σχέσεις του Δουβλίνου, δεν παύει όμως από την άλλη να υφίσταται το αδιόρθωτο, ψυχολογικά βίαιο παρελθόν. Ο Φρανκ αγωνίζεται και παλεύει για να καθησυχάζει τους φόβους του παιδιού του, τις τύψεις του για όσα δεν μπορεί να πραγματοποιήσει κι ας τα έχει υποσχεθεί, να επαινέσει την παρατηρητικότητα και τη φιλομάθεια της κόρης του κλπ. Εκεί που εγώ θα παρατούσα αυτό το παιδί, που έχει τη δική του ψυχολογία και μικρόκοσμο και αντιλήψεις, ο Φρανκ, με πείσμα και πειθώ ασχολείται μαζί της, απαντά στις ερωτήσεις της, καθησυχάζει τους φόβους της και ανεβαίνει στα μάτια μου ως πατέρας.

Ο Τόπος των Πιστών είναι ένα συγκλονιστικό κοινωνικό δοκίμιο με αστυνομική επίστρωση για αναγνώστες που θέλουν να εντρυφήσουν βαθιά σε ένα μυθιστόρημα και είναι το τρίτο της σειράς Dublin Murder Squad αλλά αυτοτελές κατ’ εμέ, αν και ο ξερόλας, σπαστικός Καταπληκτικός Κέννεντι πρωταγωνιστεί στο επόμενο μυθιστόρημα της σειράς ενώ η Χόλι Μακέι με τον πατέρα της θα επανεμφανιστούν στο μεθεπόμενο, που κυκλοφορεί ήδη στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με τίτλο «Ο Τόπος των Μυστικών».