Βιβλίο Το κρυστάλλινο τρένο 
Τίτλος πρωτοτύπου Il treno di cristallo
Συγγραφέας Nicola Lecca
Μεταφραστής Γιώτα Καλογεροπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης  Κέλευθος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μπόρνα Μπάρσιτς είναι γιος εργατών σε εργοστάσιο ζωμού της Κροατίας, δεν ένιωσε όμως ποτέ την αγάπη τους: «Γίγαντες, με ένα μόνο μάτι, επικριτικό, αυστηρό, ποτέ ικανοποιημένο. Και χωρίς το άλλο, το στοργικό, το ανεκτικό, το ικανό για συμπόνια κι ενσυναίσθηση» (σελ. 16-17). Σπούδασε μουσική γιατί αυτό ήθελαν εκείνοι, έκανε ό,τι προσδοκούσαν απ’ αυτόν για να τους ευχαριστήσει κι επιτέλους η ευκαιρία να κατακτήσει την αγάπη τους έρχεται στις εξετάσεις του πιάνου, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή ενός τέλους που δεν περιμένει. Οι γονείς του τον φυλάνε στην ασφυκτική αγκαλιά της εργατικής κατοικίας τους, θεωρώντας τον κόσμο επικίνδυνο και ακατάλληλο για το εύθραυστο παιδί τους. Έτσι καταδίκασαν τον Μπόρνα σε μοναξιά και τον απέκλεισαν από τις πολύτιμες κοινωνικές συναναστροφές. Ο ντροπαλός, αμήχανος και αδέξιος Μπόρνα, είκοσι χρόνια μετά την επαγγελματική επιτυχία μα προσωπική αποτυχία στο ωδείο του Ζάγκρεμπ, εξακολουθεί να είναι μόνος και χωρίς φίλους, έχοντας μεγαλώσει με μια απρόσμενη και ανεξέλεγκτη ελευθερία όταν έμεινε ορφανός και μεγαλώνοντας κατά τη διάρκεια ενός πολέμου από τη Σερβία αναίτιου, αφού η Κροατία είχε αναγνωριστεί από πολλές χώρες του κόσμου. Ένα ταξίδι με τρένο θα φέρει κι άλλη μοιραία ανατροπή στη ζωή του.

Από το Ζάγκρεμπ του 1993 ερχόμαστε στο Μπρόντστερς της Αγγλίας του 2014, όπου ο Άαρον Άντσιτς ζει με τη μητέρα του φτωχικά και περιορισμένα. Εκείνη ήρθε έγκυος στη χώρα ζητώντας άδεια παραμονής και τώρα εργάζεται ως ταμίας. Αντίθετοι χαρακτήρες, εκείνος αισιόδοξος, εκείνη ρεαλίστρια, δέχονται κοινωνικό εκφοβισμό. «Το σπίτι τους είναι μικρό. Η ζωή τους ελάχιστη» (σελ. 53). Αγνώστου πατρός ο Άαρον, με τη μητέρα του να βυθίζεται αργά και σταθερά στην κατάθλιψη, κάτι που δυσκολεύει τις ερωτήσεις για την ταυτότητα του πατέρα του. Ταυτόχρονα, ο Άαρον συζητά ηλεκτρονικά με την Κρίσταλ, την οποία ερωτεύεται χωρίς να έχει δει ποτέ από κοντά. Του αρκεί η αγάπη της κι ας είναι μια ψευδαίσθηση, έχει ανάγκη για στοργή, για οποιαδήποτε αγάπη, γι’ αυτό και κάνει πράξη τις ολοένα και πιο απαιτητικές επιθυμίες της, όσο η ίδια παραμένει κρυμμένη και δεν εμφανίζεται στην κάμερα. Ο Άαρον έχει μάθει να χαίρεται με το κάθε τι κι εξασκείται διακρίνοντας τη μαγεία παντού και φωτίζοντας με ενθουσιασμό τις ασχήμιες της φτώχειας. Μικροπράγματα τον κάνουν χαρούμενο όσο η μητέρα του καθοδηγεί τη ζωή του, ακόμη και με στερήσεις και υπερβολές γιατί δε θέλει να της φύγει μακριά και να την αφήσει μόνη. Απανωτά λάθη που δυσχεραίνουν τον ψυχισμό του νεαρού παιδιού, που ευτυχώς δε γνωρίζει πως η μητέρα του δεν έχει καταφέρει να τον αγαπήσει απόλυτα. Είναι ένα παιδί που δε διάλεξε αλλά αντίθετα της περιέπλεξε τη ζωή ή, γιατί όχι, την κατέστρεψε κιόλα. «Ψίχουλα αγάπης από τη μητέρα του που τα μάζευε υπομονετικά όπως οι ζητιάνοι τ’ αποτσίγαρα» (σελ. 68).

Να όμως που ένα επίσημο έγγραφο θα τινάξει στον αέρα τη ζωή μάνας και γιου, θα φέρει στο φως τα μυστικά που τους χώριζαν και θα οδηγήσει με βία τον Άαρον στο να πάρει τη ζωή στα χέρια του: «εύθραυστος, απροστάτευτος μα επιτέλους ελεύθερος». Κι έτσι αρχίζει ένα συναρπαστικό ταξίδι από την Αγγλία προς την Κροατία με τρένο. Αμβούργο, Πράγα, Μπρατισλάβα, Λιουμπλιάνα και Ζάγκρεμπ είναι πόλεις που τον μαγεύουν, που τον κάνουν να ζήσει διάφορες περιπέτειες, να γνωρίσει τον εαυτό του, να κάνει νέους φίλους, να τζογάρει, να εξαπατηθεί, να σταθεί στα δικά του πόδια και να προσπαθήσει να τα καταφέρει. Η σύγκρουση με την τραγική αλήθεια θα είναι μετωπική και θα μπουν τα πάντα σε νέες βάσεις όσο η μητέρα του Άαρον, εντελώς μόνη πια, αρχίζει να παλεύει με δαίμονες και ψευδαισθήσεις που επιβουλεύονται τη ζωή της.

Με μάγεψε η γραφή, με ταξίδεψαν οι λέξεις του, έζησα λεπτό προς λεπτό αυτό το διαφορετικό road trip αυτογνωσίας όσο προσπαθούσα να καταλάβω πώς συνδέονται οι ζωές του Μπόρνα και του Άαρον, δεν κουράστηκα στιγμή από τις διασκεδαστικές ή δύσκολες περιπέτειες που βιώνει ο νεαρός πρωταγωνιστής στις πόλεις της Ευρώπης όσο πλησιάζει προς κάτι που θα του σφίξει το στομάχι. Εντυπωσιακοί, μελετημένοι χαρακτήρες με διεισδυτικά ψυχογραφήματα, που αποκαλύπτονται σταδιακά και τους γνώριζα όποτε και όπως ήθελε ο συγγραφέας, κάτι που με επέφερε ένταση και αγωνία για τη συνέχεια αλλά και για τις αποφάσεις που καλούνται να πάρουν όλοι κάτω από απρόσμενες συνθήκες. Θα νικήσει η Άνια την κατάθλιψη; Θα συγχωρέσει ο Άαρον τον πατέρα του γι’ αυτό που έκανε; Θα κερδίσει ο Μπόρνα τη ζωή του; Θα αποκαλύψει επιτέλους η Κρίσταλ το πρόσωπό της (ειλικρινά έμεινα άφωνος με την πραγματική της ταυτότητα και δάκρυσα όταν διαπίστωσα το μέγεθος του πόνου που κρύβεται από πίσω); Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται μέσα από ευρηματικές ιστορίες όσο γνωρίζουμε και περπατάμε τις ατμοσφαιρικές πόλεις της κεντρικής Ευρώπης με έναν τρόπο που μόνο κάποιος σαν τον Nicola Lecca ξέρει να κάνει.

Βιβλίο Πρωσικό μπλε 
Τίτλος πρωτοτύπου Prussian blue
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε και πάλι στη Γαλλική Ριβιέρα, όπου ο Bernie Gunther εξακολουθεί να δουλεύει σε πολυτελές ξενοδοχείο. Όταν λαμβάνει μια ιδιόχειρη επιστολή της γυναίκας του, Ελίζαμπετ, με την οποία είναι σε διάσταση, δέχεται την πρόσκλησή της για δείπνο, με την ελπίδα μιας συμφιλίωσης. Δυστυχώς, αντ’ αυτής βρίσκει τον Έριχ Μίλκε, υποδιευθυντή της Στάζι και έναν από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Ο εχθρός του είναι έξαλλος μαζί του που κατέστρεψε τη δολοπλοκία της υπηρεσίας του στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς, «Η άλλη πλευρά της σιωπής» και του αναθέτει να δολοφονήσει την Ανν Φρεντς, η οποία τώρα έχει καταφύγει στο Λονδίνο, για να μην εκδοθεί στη Γαλλία ώστε να δικαστεί για τον φόνο του Χάρολντ Χένιχ. Ως αντάλλαγμα, μπορεί να αποκτήσει νέο διαβατήριο και να επιστρέψει στη Γερμανία για μια καινούργια αρχή.

Έτσι ξεκινάει μια συναρπαστική περιπέτεια, με τον Gunther να προσπαθεί να βρει τρόπο να το σκάσει στη Γερμανία χωρίς τους διώκτες του, ώστε επιτέλους να ξεκινήσει τη ζωή που θέλει, καλά κρυμμένος. Στο ταξίδι αυτό τον συνοδεύει αρχικά και τον κυνηγάει έπειτα ο Φρίντριχ Κορς, τον οποίο είχε βοηθό το 1938 και 1939, όταν ήταν επιθεωρητής στο Εγκληματολογικό, και τώρα εργάζεται ως μυστικός πράκτορας για τη Σοβιετική Ένωση. Αυτή η επανεμφάνιση θα θυμίσει στον Gunther την υπόθεση που εξιχνίασε στις Βαυαρικές Άλπεις το 1939, την περίοδο που η Γερμανία προσήρτησε τμήματα της τότε Τσεχοσλοβακίας. Όταν δραπετεύει, ξεκινάει ένα ιδιόμορφο road trip στη Γαλλία, στην προσπάθειά του να βρει τρόπο να πλησιάσει τα σύνορά της με τη Γερμανία. Πόλεις και κωμοπόλεις, ποτάμια και βουνά, χαράζουν την πορεία του μέχρι την «ελευθερία». Κρύβεται, ταξιδεύει, μασκαρεύεται, τρέχει, ξαγρυπνάει. Κι όταν φτάνει στα Σπήλαια Σλόσμπεργκ γίνεται η μεγάλη ανατροπή.

Πίσω στο 1939, ο Ράινχαρντ Χάιντριχ, αρχηγός της μυστικής υπηρεσίας ασφαλείας, αναθέτει στον Gunther μια αποστολή και ο πρωταγωνιστής προσέχει διπλά, γιατί, με την άνοδο του ναζισμού, οι σοσιαλδημοκρατικοί δεν είναι καλοδεχούμενοι στη Γερμανία. Παρόντες στη συζήτηση ήταν ο αρχηγός της Κρίπο, Άρτουρ Νέμπε, με τον βοηθό του, Πάουλ Βέρνερ και άλλοι αξιωματικοί. Ο Μάρτιν Μπόρμαν, ένας από τους πιο ισχυρούς άντρες της Γερμανίας, υπάρχει η φήμη πως εκβιάζεται από τον ίδιο του τον αδελφό, τον Άλμπερτ, υπασπιστή του Αδόλφου Χίτλερ και επικεφαλής της Καγκελαρίας στο Ομπερσάλτσμπεργκ ενώ ένας πολιτικός μηχανικός δολοφονήθηκε στη βεράντα της ιδιωτικής κατοικίας του Χίτλερ σ’ εκείνη την περιοχή και ο Ερνστ Καλτενμπρούμερ, επικεφαλής της αστυνομίας στην Αυστρία, εργάζεται για μια νησίδα κυβερνητικής αυτονομίας στη χώρα του. Έτσι, ο Gunther πρέπει από τη μια να βρει οποιαδήποτε «βρόμα» αυτών των τριών αντρών και από την άλλη να εξιχνιάσει τον φόνο του Καρλ Φλεξ, οπότε ζητάει να πάρει μαζί και τον βοηθό του, Φρίντριχ Κορς.

Η υπόθεση καταλαμβάνει τα 2/3 του βιβλίου και προχωράει ικανοποιητικά με απανωτές εκπλήξεις, ανακρίσεις, απρόσμενα γεγονότα, μόνο και μόνο για να διαπιστώσουμε πως και πάλι ο Gunther είναι ανάμεσα και απέναντι στα ναζιστικά μεγαθήρια Χάιντριχ, Μπόρμαν και Καλτενμπρούνερ που δεν έχουν και τις καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους. Η έρευνα γύρω από τη δολοφονία του πολιτικού μηχανικού όμως είναι αρκετά δύσκολη: «-…οι μισοί άνθρωποι με τους οποίους θα μιλήσω δεν θα μου πουν τίποτα γιατί φοβούνται τον Μπόρμαν. Και οι άλλοι μισοί δεν θα μου πουν τίποτα γιατί ελπίζουν πως ο δολοφόνος θα τη βγάλει καθαρή. Επειδή πιστεύουν πως ο Καρλ Φλεξ πήγαινε γυρεύοντας. Κι ακόμη παραπάνω» (σελ. 144). Είναι εντυπωσιακές οι λεπτομέρειες που παραθέτει ο συγγραφέας για τα κτίσματα του Χίτλερ στις βαυαρικές Άλπεις και πόσο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αξίας ήταν. Όλα αυτά με παρακίνησαν να ψάξω λίγο περισσότερο αλλά δεν είχε νόημα: τα πάντα καταστράφηκαν από τον βομβαρδισμό των Συμμάχων λίγες μέρες μετά την αυτοκτονία του. Ο συγγραφέας παραθέτει με συναρπαστικές λεπτομέρειες την κατάσταση στον οικισμό γύρω από το κτήριο Μπέργκχοφ, πρώην Χάους Βάχενφελντ, όπου κατέλυαν επιφανείς αξιωματικοί και φίλοι του Χίτλερ, αναγκάζοντας τους ιδιοκτήτες να πουλάνε τα σπίτια τους μισοτιμής! Όλη η περιοχή των βαυαρικών Άλπεων άλλαξε ριζικά και ως προς τη χρήση και ως προς τη ρυμοτομία όταν επελέγη όχι μόνο για απλό κατάλυμα αλλά ακόμη και για κεντρικό αρχηγείο! Και πάλι ο συγγραφέας στήνει με αριστοτεχνικό τρόπο ένα ιστορικό περιβάλλον και συνδέει υποδειγματικά όχι μόνο τους κεντρικούς χαρακτήρες μεταξύ τους σε συνωμοσίες και δολοφονίες αλλά και ανατρέποντας συνεχώς τα δεδομένα ως την τελική λύση. Που και πάλι, δεν αρκεί να βρεθεί ο δολοφόνος αλλά και ο Φύρερ να μη μάθει τίποτα επ’ αυτού, επομένως…

Νουάρ ατμόσφαιρα, οι γνωστές ειρωνικές και πετυχημένες παρομοιώσεις και μεταφορές του πρωταγωνιστή κατά την αφήγησή του, ισοπεδωτικό και απρόσμενο χιούμορ, ένα διαφορετικό road trip γεμάτο αγωνία ως προς το αν θα ξεφύγει τελικά ο Gunther τώρα, ένα σωρό μυστικά στα ανώτερα κλιμάκια του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος τότε, μικρά συναρπαστικά περιστατικά που δείχνουν τον κύκλο του Gunther και διαδέχονται το ένα το άλλο ώστε να σχηματίσουν καλύτερα τον τόπο και την ατμόσφαιρα είναι μερικά από τα γνωστά πλέον θετικά χαρακτηριστικά των βιβλίων με ήρωα τον Bernie Gunther που κι εδώ με κέρδισαν, αν και όχι τόσο απόλυτα. 667 (χμμμ…) σελίδες κύλησαν σχετικά αργά, με τα πισωγυρίσματα στον χρόνο να μη με έχουν κουράσει ούτε αποπροσανατολίσει στιγμή αλλά από ένα σημείο και μετά οι πληροφορίες ήταν παραπάνω από αρκετές.

Είναι ίσως το πιο γεμάτο κείμενο από αναφορές σε λογοτεχνία, μυθολογία, Ιστορία, κινηματογράφο, καλές τέχνες, όλα στον βωμό του σαρκασμού και της «εξυπνάδας» του Gunther, και ίσως το πιο εκτεταμένο και πυκνογραμμένο μυθιστόρημα της σειράς. Ομολογώ πως ήταν μεν συναρπαστικό αλλά έφτασα σε σημείο πλήρωσης με όλες αυτές τις παράπλευρες πληροφορίες που τεκμηριώνουν σωστά εποχή, τόπο και αντιλήψεις και τονίζουν την ικανότητα σαρκασμού του Gunther αλλά πραγματικά «μπούχτισα». Το βάρος της πλοκής δίνεται στην υπόθεση του 1939, μιας και το 1956 έχουμε μια απηνή καταδίωξη σε όλη σχεδόν τη Γαλλία με προορισμό τα γερμανικά σύνορα, επομένως τα πρόσωπα και οι θέσεις ισχύος τους στον ναζιστικό μηχανισμό, οι απανωτές αποκαλύψεις, οι δολοφονίες που ακολουθούν την πρώτη, οι εκβιασμοί, οι συνωμοσίες, τα μυστικά που πρέπει να μείνουν καλά κρυμμένα και πολλά άλλα στοιχεία με «ανάγκασαν» να παραμείνω κολλημένος σε κάθε σειρά και παράγραφο, με τον κίνδυνο να χάσω κάτι σημαντικό αν παρέλειπα έστω και το παραμικρό. Όταν μάλιστα φτάσαμε στο τελευταίο σκέλος, στον ίδιο τον Άλμπερτ Μπόρμαν, που πρωταγωνίστησε σε αρκετές από τις τελευταίες σελίδες, με τον δικό του ρόλο στην υπόθεση, εκεί σήκωσα τα χέρια ψηλά.

Έχοντας πάψει από την αρχή σχεδόν να ψάχνω με ποια σειρά πρέπει να διαβάσω τα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Gunther, αν και πλέον πιστεύω πως μπήκα σε καλή ακολουθία, μιας κι άρχισε να υπάρχει νοητή αλυσίδα μεταξύ τους, επικεντρώνομαι πλέον στην υποβλητική ατμόσφαιρα της εκάστοτε εποχής και περιοχής που διαλέγει ο συγγραφέας να τοποθετήσει τον ήρωά του και στην εκπληκτική ψυχογράφηση του ήρωα αυτού, που σε κάθε μα κάθε βιβλίο όλο και κάποιο πετραδάκι προστίθεται. Η στάση του απέναντι στον θάνατο είναι αξιοσημείωτη: «Ποτέ δεν φοβόμουν τον θάνατο όταν κοιτούσα τον ουρανό, γεννηθήκαμε από κοσμική σκόνη και στην κοσμική σκόνη θα γυρίσουμε. Δεν νομίζω να έδωσα και μεγάλη σημασία στον ηθικό νόμο μέσα μου, ίσως εντέλει να ήταν μια πολυτέλεια πέρα από τον ορίζοντα του βλέμματός μου. Βάλε και το ότι ήταν σκέτος μπελάς να κοιτάω προς τα κει, πόσο μάλλον και επικίνδυνο» (σελ. 338). Ο αυτοσαρκασμός του σπάει κόκαλα: «Αυτή η υπόθεση τα έχει όλα, είπα μέσα μου: παραδοξότητες, αποξένωση, υπαρξιακό άγχος και μπόλικους πιθανούς και απίθανους υπόπτους. Αν ήμουν πολύ έξυπνος Γερμανός, από εκείνους που γνώριζαν τη διαφορά ανάμεσα στους γιους του Δία, στον Λόγο και στο Χάος, μπορεί και να ήμουν αρκετά ηλίθιος να γράψω κι ένα βιβλίο γι’ αυτή» (σελ. 353). Και ξεκαθαρίζει: «Για να απογοητευτείς, σημαίνει πως πιστεύεις σε κάτι, και τώρα τελευταία δεν πιστεύω σε τίποτα. Και σίγουρα σε ελάχιστα από το 1933 και μετά. Ο μόνος λόγος που εξακολουθώ να είμαι μπάτσος δεν είναι επειδή πιστεύω στον νόμο ή σε κάποια ηθική τάξη αλλά επειδή οι ναζί θέλουν να είμαι μπάτσος. Μου είπαν να γυρίσω γιατί θέλουν μια μαριονέτα να κάνει τις λάθος ερωτήσεις τη σωστή στιγμή. Και γι’ αυτό κατά πάσα πιθανότητα είμαι εξίσου κακός μ’ εκείνους» (σελ. 388).

Το πρωσικό μπλε είναι μια συνθετική χρωματική ουσία που λειτουργεί ως αντίδοτο στο θάλλιο. Η θέση του όμως ως έννοια και ως φράση είναι πανέξυπνη και καταλυτική σε κομβικό σημείο μάλιστα της ιστορίας! Το ομότιτλο μυθιστόρημα είναι μια χορταστική, γεμάτη περιπέτεια στα έγκατα του Ομπερσάλτσμπεργκ και ταυτόχρονα στα άδυτα του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος, ένα παιχνίδι ανατροπών και εκπλήξεων και μια μεγάλη εγκυκλοπαίδεια πληροφοριών για τον τόπο αναψυχής του Αδόλφου Χίτλερ, για τα πρόσωπα εμπιστοσύνης του και για όλα αυτά που προετοίμαζαν τον δεύτερο αιματηρό πόλεμο του 20ού αιώνα. Πυκνογραμμένο, πολυεπίπεδο, τεκμηριωμένο, ανατρεπτικό, θέλει τον χρόνο του για μεγαλύτερη απόλαυση.

Βιβλίο Μοίρνα: το κόκκινο γλυκό κρασί της μοίρας
Συγγραφέας Κατερίνα Κουτουκάκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι τρυφερό, σίγουρα ρομαντικό, έχει έρωτα και γλυκόπικρες στιγμές. Παρ’ όλ’ αυτά περιέχει στις σελίδες του ανθρώπους γνήσιους, αληθινούς, σάρκινους, με φυσιολογικές αντιδράσεις και συνηθισμένα λάθη. Ούτε ιππότες με άσπρα άλογα, ούτε ερωτικές σκηνές, ούτε όρκους αιώνιας αγάπης, ούτε ατελείωτες σελίδες με εσωτερικές σκέψεις της πρωταγωνίστριας. Τα γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο, αρχίζουν να πιέζουν ασφυκτικά τον μικρόκοσμο της Μοίρνας και την οδηγούν σε κινήσεις κάποτε επιπόλαιες, κάποτε εγωιστικές, κάποτε πηγαίες. Κινήσεις που κάνουμε όλοι μας υπό το κράτος του πανικού, της θλίψης και πάνω απ’ όλα της αγάπης.

Εκτός από το στυλ και τη γραφή, τη «Μοίρνα» την ξεχώρισα και για τους αφηγηματικούς της άξονες. Την ιστορία τη διηγείται σε τρίτο πρόσωπο η Μοίρνα, οδηγώντας το αμάξι της με άγνωστο στον αναγνώστη αρχικά προορισμό. Πότε με ραδιοφωνικούς σταθμούς, πότε με δικά της cd, η κοπέλα συνοδεύει τις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής με στίχους γνωστών ασμάτων, που δίνουν τον δικό τους διακριτικό τόνο στη ροή της ιστορίας. Σταδιακά ξεδιπλώνεται η ζωή της πρωταγωνίστριας και ταυτόχρονα το ταξίδι της. Αρχίζουν να φαίνονται ταμπέλες, αρχίζει να διακρίνεται στο βάθος ο τελικός προορισμός, την ίδια στιγμή που οι ανατροπές και οι εξελίξεις στη ζωή της ηρωίδας κατά το παρελθόν αρχίζουν να μπαίνουν κι αυτές σε μια σειρά. Και η αφήγηση αρχίζει να γίνεται πιο ασφυκτική, να κλιμακώνεται, με τέτοιον τρόπο που η συνέχεια της ιστορίας στο παρόν δείχνει άκρως προβλέψιμη. Και περίμενα να γίνει έτσι όπως όδευε. Είπαμε όμως, εδώ έχουμε να κάνουμε με μια συγγραφέα που είτε αγαπά και σέβεται τον αναγνώστη της είτε γνωρίζει να γράφει καλά. Η ανατροπή έρχεται ακριβώς στο σημείο που κατάλαβα ότι είχα μαντέψει το τέλος και μπράβο στην κυρία Κουτουκάκη που έδωσε το φινάλε που έδωσε και εγώ δεν περίμενα.

Στην αρχή το βιβλίο δε με κράτησε ιδιαίτερα, γιατί στην ιστορία παρενέβησαν πολλά πρόσωπα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χάθηκα. Από την άλλη, ούτε σελίδες μπορούσα να προσπεράσω γιατί μέσα σε αυτές τις παραγράφους παρεμβάλλονταν σημαντικές και καίριες απόψεις και παρατηρήσεις για τον άνθρωπο και οι σκηνές εναλλάσσονταν ακόμη και στην ίδια πρόταση. Από τη στιγμή όμως που άρχισε να κατασταλάζει ο «κουρνιαχτός» και αποκρυσταλλώθηκαν οι άξονες της αφήγησης, δεν μπορούσα να αφήσω το βιβλίο από τα χέρια μου. Σημαντικές απόψεις και παρατηρήσεις, που παρασάγγας απέχουν από «αμπελοφιλοσοφίες», τοποθέτηση γεγονότων και χαρακτήρων σε ρεαλιστικότατο καμβά, η συγγραφέας να υποδύεται όλα τα πρόσωπα στο μυαλό της και να τα φωτίζει ακριβοδίκαια, ήταν ελάχιστα από τα χαρακτηριστικά που αγάπησα στη «Μοίρνα». Τα βέλη χτυπούν τους πάντες και τα πάντα, από την ίδια την Ελλάδα («Την Ελλάδα τη βρήκε παντού μπροστά της, σε όποια γωνιά του πλανήτη κι αν ταξίδεψε. Μόνο εδώ όταν γυρνούσε την έχανε…Άμυαλη κόρη, ανοικοκύρευτη, η Ελλάδα. Ντύνεται και στολίζεται για να βγει έξω και το σπιτικό της το αφήνει άνω κάτω, βρώμα και τσαπατσουλιά», σελ. 100) μέχρι τις υποχωρήσεις σε έναν γάμο («Ήταν δύο άνθρωποι που είχαν συμβιβαστεί με καταστάσεις που καθόλου δεν τους άρεσαν και προσπαθούσαν να συμβιώνουν στην ανάμνηση του έρωτα και της αγάπης που τους είχε ενώσει. Από ανασφάλεια και αδυναμία», σελ. 224).

Πάνω απ’ όλα, το βιβλίο με άγγιξε γιατί κατά καιρούς έχω νιώσει κι εγώ έτσι στη ζωή μου. Κατά διαστήματα φοβόμουν να απολαύσω τη χαρά, μην τυχόν και ενοχλήσω τον Θεό και μου στερήσει ό,τι αγαπούσα εκείνη τη στιγμή. Σιγά σιγά όμως κατάλαβα με τον δικό μου τρόπο και τις δικές μου εμπειρίες πόσο λανθασμένη είναι αυτή η αντίληψη. Η ζωή τα έχει όλα, χαρές και λύπες. Ίσως η ένταση των συναισθημάτων και η έντονα θετική διάθεση να προκαλεί αμέσως το δίπολο και να έρχεται ακάλεστο κάτι κακό. Όλα στη ζωή είναι ζεύγη, καλό και κακό, χαρά και λύπη, πεθερά και νύφη (αστειάκι). Η συγγραφέας κατάφερε να δείξει την αλήθεια αυτής της σκέψης χωρίς ούτε να προσβάλει ούτε να αερολογίσει. Πάντα μέσα από τα γεγονότα και κυρίως τα λόγια ενός άντρα που έφερε τα πάνω κάτω. Ίσως εδώ να εδράζεται και η μοναδική αντίρρησή μου: η Μοίρνα βρέθηκε ανάμεσα στον Πέτρο και τον Αντώνη, με τον πρώτο τελμάτωσε και με τον δεύτερο φοβήθηκε (τη συνέχεια θα τη διαβάσετε στο βιβλίο, εδώ δεν κάνω κανένα spoiler). Πώς λοιπόν γίνεται να υπάρχουν (ακόμη ; ) άντρες στωικοί, που καταλαβαίνουν την αγάπη της γυναίκας απέναντί τους και όμως φέρονται όπως ο Αντώνης; Είναι η δύναμη της αγάπης ή η υπερβολή στη φαντασία της κυρίας Κουτουκάκη; Όπως και να έχει, πείστηκα, απόλυτα.

Ένα καλογραμμένο, ρεαλιστικό μυθιστόρημα, γεμάτο διαχρονικές αλήθειες και καίριες παρατηρήσεις, που ξεδιπλώνει την ιστορία μιας αγάπης και μιας οικογένειας που έπαιζε τάβλι με τον Θεό, φοβούμενη τον εγωισμό Του. Το απόλαυσα ως την τελευταία του σταγόνα.

Βιβλίο Entropy
Συγγραφέας Λίλλυ Σπαντιδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της Λίλυς Σπαντιδάκη είναι αντισυμβατικό σαν την πρωταγωνίστριά του, ανατρεπτικό σαν τις επιλογές που κάνει η Λιζ και κραυγαλέο σαν τη συμπεριφορά της Μαντ. Πρόκειται για μια ιστορία που ποτέ δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει, ρέει αβίαστα, δεν μπορείς να μαντέψεις την επόμενη ανατροπή της και μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα μεγαλώνει ένα κορίτσι που δεν συμβιβάζεται μπροστά στην ελευθερία της και το δικαίωμα της επιλογής της. Είναι ένα συναρπαστικό road trip που διασχίζει τις μισές Ηνωμένες Πολιτείες και συστήνει μεγάλες και μικρές πόλεις με τη λάμψη τους και τα μυστικά τους. Ο τρόπος ζωής των μηχανόβιων και των κλειστών κλαμπ τους εναλλάσσεται με τη λάμψη του Λος Άντζελες, τον υπόκοσμο του Σαν Φρανσίσκο, τη λαχτάρα για τρυφερότητα και αποδοχή. Μόνο που όταν βρίσκεις τα τελευταία, ο δρόμος σε καλεί και πάλι. Ενδιαφέροντες χαρακτήρες, γκρίζοι και πολυδιάστατοι, συναντούν τη Μαντ και αλλάζουν για πάντα. Περιπέτειες, λαθρεμπόριο, δίκυκλα, ημιτελείς οικογένειες, μυστικά, διάσημοι τραγουδιστές, βίτσια, ναρκωτικά, τραγούδι είναι οι προβολείς που τυφλώνουν εναλλάξ τη Μαντ κι εκείνη τα ακολουθεί για να καεί και ύστερα να ψάξει τσουρουφλισμένη για νέα πηγή φωτός.

Η Λιζ (Ελίζαμπεθ Μπανκς) είναι 17 ετών, μεγαλώνει σε μια οικογένεια όπου τον πατέρα τον αγαπάει και τον σέβεται περισσότερο, η αγκαλιά του είναι το καταφύγιό της. Προτιμά τα μαύρα ρούχα και γενικότερα την γκραντζ εμφάνιση. Η Λιζ είναι «ένα κορίτσι χωρίς άξονα» όπως έλεγε η γιαγιά της: «Αντί για προσωπικότητα, μέσα μου υπάρχει μια δύναμη, μια αέναη κίνηση που είναι σχεδόν αδύνατο να σταματήσει, δεν μπορεί να σταθεί ήσυχη. Πρέπει πάντα να προχωράω. Πέρα μακριά… Η μουσική και η ποίηση είναι μες στο κεφάλι μου. Όσο γράφω στίχους και σκιτσάρω τις εικόνες μου, το βιώνω» (σελ. 14-15). Κι όχι μόνο αυτό: «Ήξερα τους ανθρώπους και τις συμπεριφορές τους. Ήξερα να τους διαβάζω και τι να περιμένω από αυτούς. Κατά συνέπεια, ήξερα και πώς να τους χειριστώ, όταν ήθελα» (σελ. 26). Ή αλλιώς, με μία πρόταση: «Το μικροαστικό περιβάλλον στο οποίο είχα μεγαλώσει ήταν καταλυτικό για να διαμορφώσει τη συγκρουσιακή ιδιοσυγκρασία μου» (σελ. 405).

Αγαπάς άραγε έναν τέτοιο άνθρωπο, τον λυπάσαι, τον συμπονάς, τι; «Θέλω να γίνομαι ο τόπος κάθε φορά, μέχρι να ενσωματωθώ τόσο, που να μην είμαι η ξένη. Τότε είναι που πρέπει να φύγω, μακριά, σε άγνωστα μέρη, να κάνω καινούριες ανακαλύψεις, να βρω άλλα στοιχεία του εαυτού μου που δεν μπορώ να τα βρω αλλιώς. Θέλω να ζω» (σελ. 449). Δεν αντέχει όλη αυτήν την ευταξία στη ζωή της και τα προειλημμένα σχέδια της μητέρας της (κυρίως) για εκείνη κι έτσι αποφασίζει να το σκάσει: «-Ό,τι τακτοποιείται μπαίνει σε ράφι ή συρτάρι, Μίκα κι εγώ, ξέρεις, δεν γουστάρω να βάλω τη ζωή μου σε κανένα απ’ αυτά τα δύο» (σελ. 23). Κι έτσι φεύγει  με τον πρώτο άγνωστο μηχανόβιο που βρίσκει. Αργότερα θα παραδεχτεί: «Αντιπροσώπευε ακριβώς το αντίθετο: την απόλυτη ελευθερία. Την ελευθερία που έψαχνα. Τη ζωή χωρίς κανόνες, χωρίς πρέπει, χωρίς κοινωνικούς περιορισμούς»  (σελ. 243). Κανείς όμως δεν περιμένει την ασύλληπτη εξέλιξη της πλοκής που φτάνει σε υψηλά επίπεδα ευρηματικότητας και φαντασίας. Οι Riots δεν είναι ένα απλό κλαμπ χαρλεάδων κι η Μαντ το δέχεται, μόνο που όσο πιο βαθιά μπαίνει στους κύκλους του τόσο περισσότερα μαθαίνει, γνωρίσματα που όχι μόνο δεν την απωθούν αλλά την κάνουν να γλείφει όλο και περισσότερο τη γλώσσα της στο μαχαίρι!

Ταυτόχρονα ο έρωτας εισέρχεται σε λάθος στιγμές με λάθος ανθρώπους (κι αυτό δε γίνεται ταυτόχρονα). Γιατί το χειρότερο είναι πως αυτό είναι το άκρως αντίθετο απ’ ό,τι αναζητά: «Καμία ελευθερία δεν επιβιώνει μπροστά στον έρωτα. Κανένας έρωτας δεν επιβιώνει μπροστά στη δέσμευση» (σελ. 263). Και η αγάπη; «Για μένα, η αγάπη καθοδηγεί τα ζώα, τη φύση, τα δέντρα. Γιατί, λοιπόν, ήθελαν να της δώσουν πρόσωπο και ιδιότητα και όνομα και νόμους; Η αγάπη δεν έχει τίποτε απ’ όλα αυτά. Απλώς είναι. Η αγάπη ήταν αυτή τη στιγμή που προκαλούσε ρήξη ανάμεσα σε πατέρα και γιο και η αγάπη μπορούσε να οδηγήσει στη διάλυση. Η αγάπη ήταν αυτή που με οδήγησε μακριά από το σπίτι. Η αγάπη που με έπνιγε» (σελ. 194-195). Έρωτας, αγάπη, οικογένεια, μέλλον. Για πάντα; «Τη μισώ αυτή τη λέξη. Την τρέμω. Εγώ ταιριάζω στο «πάντα», στο «όλα». Το ποτέ είναι σαν εφιάλτης ή μάλλον το προμήνυμα ενός εφιάλτη. Δεν μπορώ να δεχτώ τα γεγονότα που συνοδεύονται από το «ποτέ». Με δυσκολεύουν. Με φέρνουν αντιμέτωπη με την άβυσσο μέσα μου κι αυτό είναι τρομακτικό» (σελ. 249).

Οι λεκτικές φράσεις-σήματα κατατεθέν της Μαντ είναι λεπίδες: «Ήθελε μια παιδιάστικη τόλμη για να μην πέσεις στην παγίδα της κοινωνικής συνήθειας» (σελ. 351). Το ίδιο κορίτσι που δε διστάζει να τ’ αφήσει όλα πίσω της και να σκαρφαλώσει σε μια ξένη μηχανή, έχει ταυτόχρονα το νου της και στο πεπρωμένο, χωρίς όμως να γίνεται μοιρολάτρης. Θέλει την ελευθερία της και κυνηγάει τα πιστεύω της ενώ την ίδια στιγμή έχει τις διαισθητικές κεραίες της ανοιχτές: «Κάτι, κάπως, κάπου αποφάσισε ότι θα γεννηθούμε εδώ, θα συναντήσουμε αυτούς, θα πάμε εκεί που θα συναντήσουμε κάποιους άλλους και ο μικρόκοσμός μας θα σχηματιστεί βάσει αυτού. Αλλά πώς παιρνόταν η απόφαση» (σελ. 352); Η συγγραφέας μέσα από τα μάτια της Λιζ που παρατηρεί και καταγράφει τα πάντα διατυπώνει ερωτήσεις και συναισθήματα που όλοι μας νιώθουμε αλλά ίσως δεν ξέρουμε πώς να τα εκφράσουμε: «Πάντα αναρωτιόμουν πώς γίνεται ένας άνθρωπος να μείνει άστεγος. Τι μπορεί να του έχει φέρει η ζωή που να τον οδηγήσει χωρίς επιλογή στον δρόμο; Τι κάνουν οι γονείς του; Η οικογένειά του; Πώς είναι δυνατόν να είναι απόλυτα μόνος στη ζωή, ώστε να φτάσει στο σημείο να ζει μέσα σε μια κούτα, χωρίς την παραμικρή ρανίδα αξιοπρέπειας. Όχι γιατί δεν έχει ο ίδιος, αλλά γιατί η κοινωνία τού τη στέρησε» (σελ. 350). Το καλύτερο επιμύθιο: «Να μαθαίνεις να ακούς το μέσα σου, γιατί τα ξέρει, τα έχει ξαναζήσει. Να ζεις τη ζωή σου ξανά και ξανά. Εφιάλτης ή δώρο; Θα έλεγα δώρο. Αρκεί να το κοιτάξεις κατάματα -σαν τον φόβο-, για να το καταλάβεις» (σελ. 450-451).

Ο Ντιμίτρι, ο Νας και ο Μάικ δεν την καλοδέχονται στο κλαμπ τους παρά τις εντολές του Έλιοτ, στη μηχανή του οποίου σκαρφάλωσε. Η Μαντ μπαίνει στην ομάδα κι αρχίζουν οι τριγμοί. Η κοινοκτημοσύνη και τα παραισθησιογόνα εναλλάσσονται με την αμοιβαία εμπιστοσύνη και την ειλικρίνεια. Η Μαντ όμως είναι γυναίκα κι αυτό δεν αρέσει, όχι μόνο στους Riots αλλά και γενικότερα στον κύκλο τους. Όσο πιο βαθιά μπαίνει τόσο περισσότερο απολαμβάνει την ελευθερία που της παρέχεται και ονειρευόταν, αρχίζει όμως να έρχεται αντιμέτωπη με άλλες μορφές «σκλαβιάς» από την οποία προσπαθούσε να ξεφύγει ενώ ταυτόχρονα αγωνίζεται να μείνει ο εαυτός της και να υπακούει στις δικές της επιθυμίες και όνειρα. Είναι όμως εύκολο αυτό όταν γνωρίζει τους πραγματικούς χαρακτήρες των μελών; Κι όταν αρχίζει να υποφώσκει κάτι σαν έρωτας, πώς θα αντιδράσει; Τι θα συμβεί στην ισορροπία των σχέσεων μεταξύ των μηχανόβιων εξαιτίας της αλλά και λόγω των αποφάσεων που άρχισε να παίρνει ο αρχηγός χωρίς να υπολογίζει και χωρίς να ρωτά; Πώς θα αντιδράσει η Μαντ όταν μάθει τι πραγματικά συμβαίνει; Πικρή η διαπίστωση: «Γάτα. Μια γάτα με εννιά ζωές στο χέρι μου. Ζωές που έκαιγα μία μία… Εφτά μου είχαν απομείνει και αυτή που ζούσα τώρα είχα πρόθεση να τη ζήσω στο έπακρο, να μην αφήσω τίποτα να μου ξεγλιστρήσει. Ό,τι και να σήμαινε αυτό» (σελ. 316).

Η πλοκή είναι αξιοθαύμαστη, είναι ένα road trip που δεν μπορείς να ξέρεις ούτε σε προετοιμάζει για το τι θα συναντήσεις στο επόμενο βήμα. Έτσι η Λιζ «από το στόμα του λύκου είχα βρεθεί πιασμένη στα νύχια της τίγρης» όταν συνεχίζει να κάνει του κεφαλιού της γεμάτη λαχτάρα για την ατομική της ελευθερία. Από τη μια κατάσταση πηδάει στην επόμενη κι από κει στην επόμενη, με αποτέλεσμα κάθε επιλογή της να τη φέρνει σε νέο προσκήνιο, με νέες γνωριμίες και ανθρώπους, που δυστυχώς θα την τραβήξουν όλο και πιο κάτω. Ειδικά από το σημείο καμπής και τις επιτηδευμένα τοποθετημένες γκρίζες σελίδες, η κατρακύλα είναι άνευ επιστροφής, με το παρελθόν να μη σταματά να την κυνηγά και τις δεύτερες ευκαιρίες να της γυρνούν την πλάτη επιδεικτικά στη μέση σχεδόν της θετικής αλλαγής. Την αγάπησα τη Μαντ που έφυγε από το μικροαστικό περιβάλλον για να βγει στον δρόμο, βιώνοντας έτσι καταστάσεις ασύλληπτες και με υπερβολικούς κινδύνους, την αγάπησα γιατί θυσίασε πολλά ώστε να μην παγιδευτεί ξανά, ειδικά όταν έφτασε η στιγμή να δώσει κάτι που δεν περίμενα, όχι από εγωισμό ώστε να παραμείνει ελεύθερη αλλά γιατί νοιαζόταν πραγματικά.

Δεν είναι μόνο τα ψυχογραφήματα των χαρακτήρων πραγματικά κεντίδια αλλά και η αφήγηση. Εκτός από τη Μαντ αναπτύσσονται εξίσου σχεδόν όλοι οι συμπρωταγωνιστές και η διεισδυτικότητα της συγγραφέως είναι αξιοθαύμαστη ως προς το ποιες λέξεις διαλέγει για να μας τους παρουσιάσει, εξισορροπώντας ανάμεσα στη λογοτεχνικότητα και τον ρεαλισμό: «Η μοίρα της την είχε ράψει από νωρίς πάνω σε έναν άλλον άνθρωπο κι ήξερε ότι του ανήκε. Ήθελε να ανήκει. Σε άνθρωπο, σε δουλειά, σε πόλη και ζωή» (σελ. 262). Και οι πόλεις δέχονται τη ματιά της, όπως το Λος Άντζελες: «Πριν από λίγο ήμουν σε γειτονιές όπου τα παραπήγματα αποτελούσαν το γύρω τοπίο. Υπήρχαν κι εδώ. Απλώς ήξεραν να κρύβονται καλά στα στενά. Αυτή η πόλη ήξερε να ζει τον μύθο της. Όλοι της οι κάτοικοι συμμετείχαν σε αυτόν, συνειδητά και μη. Η πλάνη πάντως αιωρούνταν στην ατμόσφαιρα σαν το καυσαέριο» (σελ. 302). Ή το Σαν Φρανσίσκο: «Πόλη που απαιτούσε όλες σου τις δυνάμεις, τις ρουφούσε» (σελ. 343). Κι όλα αυτά υπό τους ήχους των Manowar, Nirvana, Kurt Cobain, Helloween κ. ά.

Οι τίτλοι των κεφαλαίων είναι οι μέρες της μετά τα 17^α γενέθλιά της, ημέρα που θα έπρεπε να είχε πεθάνει όπως ισχυρίζεται («159 και σήμερα», «160 και σήμερα» κ. ο. κ.) αλλά στη συνέχεια αρχίζει να μετράει: «Θάνατος 1 και σήμερα» γιατί πλέον ήρθε η ωρίμανση που με τόσο εφηβικό τρόπο αποζητούσε. Η πρωτοπρόσωπη γραφή είναι νευρώδης, γεμάτη ένταση και ρεαλισμό, οι διάλογοι είναι σα να πηγάζουν όντως αυθόρμητα από στόματα κι όχι επεξεργασμένα από λογοτεχνική πένα. Σκληρότητα, ειλικρίνεια, ένας δυνατός ρεαλισμός και μια αντισυμβατική προσωπικότητα είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα που με παρέσυραν ως το τέλος, χωρίς να μπορώ να σταματήσω ούτε σε ένα σημείο είτε γιατί αγωνιούσα είτε γιατί ξαφνιαζόμουν είτε γιατί έμενα άφωνος. Το μυθιστόρημα είναι ένας αγώνας δρόμου απέναντι στα «πρέπει» από ένα κορίτσι που δεν πρόλαβε καλά καλά να γνωρίσει τα «θέλω» του. Η αφηγήτρια μεταμορφώθηκε εν μια νυκτί από καταπιεσμένη, άφυλη κι υπάκουη Λίζι σε μια επαναστάτρια, προκλητική, αυθάδη, ελεύθερη Μαντ (Μάντελιν ντα Σίλβα). Κάνει συνέχεια λάθη που όμως την ωριμάζουν, οι αποφάσεις της είναι αποφάσεις ζωής, είναι στυγνή, δείχνει να είναι υπάκουή ή συμβατή ανάλογα ποιος θα την εμπνεύσει αλλά δεν ξεγελιέται, δεν κρύβεται από τον εαυτό της: «Ένιωσα ότι ήρθε η ώρα να κάνω άλλη μια μαλακία. Γιατί αυτό έκανα, και το έκανα μεγαλειωδώς. Μαλακίες. Ευχαριστιόμουν κάθε στιγμή από αυτές και δεν μπορούσε να με κρίνει κανείς» (σελ. 484).

Entropy (εντροπία) στη θερμοδυναμική είναι η έννοια μέσω της οποίας μετράται η αταξία, της οποίας η μέγιστη τιμή αντικατοπτρίζει την πλήρη αποδιοργάνωση και ισοδυναμεί με την παύση της ζωής. Από το ανωτέρω κείμενο καταλαβαίνει κανείς πόση ταύτιση υπάρχει με την πορεία της Μαντ και ταυτόχρονα πόσο αληθινό και ρεαλιστικό είναι το εξώφυλλο. Αυτή είναι η Μαντ, ένας λύκος που βρυχάται στις εθνικές οδούς της Αμερικής ψάχνοντας την ελευθερία του ενώ οδηγείται στην αποχαλίνωση. «Στις εθνικές των μηχανών με τα ηχεία, το μαύρο λάδι απ’ την ψυχή δεν καίει για κάτι που να μοιάζει μ’ εντροπία», αν θέλετε να παραφράσουμε το γνωστό τραγούδι.

Βιβλίο Αμανίτα Μουσκάρια
Συγγραφέας Παύλος Μεθενίτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία έχει ως εξής: ο Ηλίας ζει δουλεύοντας για ένα περιοδικό στο οποίο γράφει ταξιδιωτικές εντυπώσεις για την Ελλάδα (όνειρό του να βγάλει ένα λεύκωμα με όλα τα λούμπεν και τρας ξενυχτάδικα της ελληνικής υπαίθρου αλλά και να δημοσιεύσει ένα μυθιστόρημα, μετά την παταγώδη πρώτη του απόπειρα συγγραφής). Ο αδερφός του Ηλία έχει πεθάνει από ναρκωτικά κι αυτό έχει στιγματίσει και την οικογένειά του και τον ίδιο. Ταυτόχρονα η σχέση του με την κοπέλα του πνέει τα λοίσθια. Και η τελευταία του αποστολή στο Πάικο αλλάζει τα πάντα. Γνωρίζει τον Ντρούγκαρο και τη φιλοσοφία ζωής του κι αλλάζει σαν άνθρωπος. Και τα μυστικά ξεκλειδώνονται πάνω από ένα πιάτο παραισθησιογόνα μανιτάρια. Σαν στόρι ειλικρινά ήταν πολύ ψυχεδελικό και δεν πιανόταν σοβαρά με αυτό που ήθελε να πει. Δεν κατάλαβα γιατί ασχοληθήκαμε με τα μανιτάρια και γιατί έπρεπε να διαβάσουμε για τις περιπέτειες μιας ομάδας ανταρτών στα βουνά που φάγανε αμανίτους, με αναπάντεχες συνέπειες. Μου άρεσε όμως πάρα πολύ η γραφή του και χαίρομαι που δε με απογοήτευσε. Ιδανικός συνταιριασμός επιθέτων και ουσιαστικών, μεταφορικές έννοιες στα λόγια, υποδόριο και σαρδόνιο χιούμορ που ακροπατά μεταξύ Λάκη Λαζόπουλου και Γιάννη Ξανθούλη, γενικά ένα στυλ κι ένα ύφος που θα βρει πιστούς αναγνώστες. Κρίμα που στο συγκεκριμένο δε με κέρδισε η ιστορία και η πλοκή, αν και είχε δυνατά σημεία (το οικογενειακό τραπέζι, ο χωρισμός του ζεύγους, η απελπισία των ανταρτών στα βουνά για ένα πιάτο φαΐ και το μάταιο της αναμονής εφοδίων κλπ.).

Βιβλίο Δρόμος η ζωή, ταράτσες τα όνειρά μας
Συγγραφέας Τόλης Αναγνωστόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Τόλη Αναγνωστόπουλου είναι μια εγκάρσια τομή στην αντρική ψυχολογία και ένας ύμνος στη φιλία. Διάφορα περιστατικά που ζουν ο Πάρης και ο Βασίλης τους ενώνουν ξανά κάτω από εκείνο το δώμα στην ταράτσα και τους οδηγούν στην απόφαση να φύγουν μακριά από οικογένειες, λάθη, μυστικά και ταράτσες με θερμοσίφωνες και κεραίες. Μέσα από μια συναρπαστική, όπως πάντα, αφήγηση, ξεδιπλώνονται δύο ζωές με όνειρα, σχέδια και αρκετά μυστικά που δυναμιτίζουν την ένταση του κειμένου όσο προχωράει η ανάγνωση. Δίπλα τους μια γυναίκα που θα τους βοηθήσει όταν η ένταση μεταξύ τους κορυφώνεται, θα τους αγκαλιάσει όταν χρειαστεί, θα τους προβληματίσει με τις αλλαγές στον δικό της χαρακτήρα όσο κρατάει αυτό το ταξίδι.

Ο Πάρης είναι μπάρμαν με έντονη νυχτερινή και ερωτική ζωή και πάμπολλες γνωριμίες και εφήμερες ερωτικές σχέσεις. Μέσα από τη δική του ματιά διαπιστώνουμε πόσα πράγματα έχουν αλλάξει όχι μόνο στον τρόπο διασκέδασης αλλά κυρίως στην ανθρώπινη επικοινωνία. Αναρχικός με υπόβαθρο αριστερό, κρύβεται στις σιωπές του, πνίγεται στις επιλογές του, συμμετέχει στις πορείες, επιτίθεται στους αστυνομικούς όταν ξεσπάνε ταραχές. Μέσα από τις σκέψεις του, ασκείται αρνητική κριτική στις συνέπειες της ηλεκτρονικής ζωής που κάνουμε με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εφήμερες επαφές, καθόλου ουσιαστικές, καθόλου ειλικρινείς κι επιπλέον, σύμφωνα με τον Πάρη, αυτό βολεύει όσους κυβερνούν τον κόσμο, γιατί οι επαναστάσεις γίνονται όταν βγαίνεις έξω, όχι όταν κάθεσαι μέσα! Τι γράφει άραγε στο τετράδιό του, αποσπάσματα του οποίου παρεμβάλλονται στις αφηγήσεις, που δεν πρέπει να διαβάσει κανείς άλλος; Μου έκαναν εντύπωση οι γονείς του, που πιο πολύ φαίνονταν καλοί φίλοι παρά ζευγάρι, που τον ανέθρεψαν με προοδευτικότητα (αδιαφορία τη χαρακτηρίζει ο ίδιος κι αυτή δείχνει να είναι η αλήθεια μέσα από την εξιστόρηση) και που τώρα έχει απομακρυνθεί από κοντά τους γεμάτος τύψεις, ενοχές μα πάνω απ’ όλα μίσος.

Από την άλλη, ο Βασίλης είναι ο κλασικός γιάπης, με σπουδές, καριέρα, οικογένεια και παιδί, με διατροφικές επιλογές και συνήθειες φλούφληδων, γιος ανθρώπων που νοιάζονταν με τον γνωστό τρόπο να γίνει κάτι το παιδί τους, επιστήμονας, κάτι. Άνεργος πια ψάχνει συνέχεια για δουλειά στο αντικείμενό του, αγωνίζεται σκληρά να φτιάξει τη σχέση με τον γιο του όσο η πρώην του τραβάει τη στάση της στα άκρα. «Ίσως όταν έφυγε ο έρωτας από το παράθυρο, μπήκαν οι πραγματικοί εαυτοί μας από την πόρτα. Δύο περιφερόμενα φαντάσματα στον ίδιο χώρο» (σελ. 104). Δε μεμψιμοιρεί, αναγνωρίζει τη δική του συμμετοχή στα λάθη που τον έφεραν ως εδώ και στρέφεται στον φίλο του, έναν άνθρωπο που πάντα μέχρι τώρα έδινε και δε ζητούσε να πάρει. Τώρα που τον χρειάζεται περισσότερο από ποτέ, ο Βασίλης διαπιστώνει πως είναι η σειρά του να στηρίξει τον Πάρη. Θα τα καταφέρει; Θα κάνει τις σωστές επιλογές; Θα δεθούν περισσότερο ή θα τα κάνουν θάλασσα;

Τέλος, έχουμε τη Βάλια, τη γυναίκα που την κακοποιεί ο άντρας της και βαλτώνει όλο και περισσότερο στην καθημερινότητά της, ρίχνοντας δυστυχώς όλο το φταίξιμο πάνω της, που όταν ξυπνά «δεν έχει ορίζοντα».. Ο Πάρης καταφέρνει να τη στηρίξει και να της δείξει τον τρόπο που θα κερδίσει μικρές ελευθερίες και σταδιακά θα οδηγηθεί στην ελευθερία, χρειάζεται όμως γερή ψυχική αντοχή και ισχυρό χαρακτήρα για να σπάσουν τα δεσμά του θύματος με τον θύτη. Το ταξίδι αυτό έρχεται την κατάλληλη στιγμή και θ’ αλλάξει ριζικά τη Βάλια. Απλά διατυπωμένη και ταυτόχρονα σοκαριστικά αληθινή η πρόταση: «ανέχομαι άρα του δίνω δύναμη». Όταν ο άντρας της τη βιάζει, η ίδια σχεδόν βγαίνει από το σώμα της για να μη νιώθει και να μην ακούει, παρατηρεί αδιάφορα γύρω της: «Οι φωτογραφίες έχουν πρόσωπα που δεν μου λένε κάτι… Ο άνδρας και η κοπέλα δίπλα του σε πολλά ενσταντανέ, σε γάμος, διακοπές, νυχτερινά κέντρα δεν μου θυμίζουν τίποτα. Ποιος έβαλε αυτές τις φωτογραφίες στις κορνίζες του σπιτιού μου»; (σελ. 95). Τι θα συμβεί άραγε στο τέλος του δικού της ταξιδιού;

Ο Πάρης παλεύει με τη ζωή του, ο Βασίλης με τη γυναίκα του για να κερδίσει το παιδί του, η Βάλια με τον άντρα της που την κακοποιεί. Ο Πάρης θέλει κάθαρση, ο Βασίλης επανεκκίνηση, η Βάλια ελευθερία. Και ξεκινάνε! Με μια Mercedes 250 cabrio του 197, Τερμίτες και Στέρεο Νόβα στο player, ουρανό από πάνω τους και όρεξη για ζωή.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται με εναλλάξ πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μέσα από την οποία γνωρίζουμε καλύτερα τους δύο άντρες που μεγάλωσαν μαζί από την εφηβεία τους κι αλληλοεπηρεάστηκαν καθώς και τη γυναίκα που τους ακολουθεί σε αυτό το road trip. Οι εκπλήξεις που φυλάει ο συγγραφέας είναι δυνατές, αλλάζουν τα πάντα από τη μια στιγμή στην άλλη και μεταμορφώνει σχεδόν τη μαγιά του χαρακτήρα τους. Αποκαλύψεις για μυστικά του παρελθόντος, νέες οπτικές γωνίες στη μεταξύ τους σχέση αλλά και με τους οικείους τους και σταδιακά το ταξίδι γίνεται αγώνας ενάντια στον χρόνο για συγχώρηση και μεταμέλεια. Πρωτοκαθεδρία στο κείμενο έχει η φιλία, που καταγράφεται με πάρα πολλούς τρόπους, με τα αρνητικά της και με τα θετικά της. Ένας αγώνας ασταμάτητος είναι αυτό το συναίσθημα, που πρέπει να έχεις πάντα τα αυτιά και τα μάτια σου ανοιχτά, όχι για να μη χάσεις τον φίλο σου (ο αληθινός φίλος δε φεύγει έτσι εύκολα) αλλά για να μην παλαντζάρει η επαφή αυτή μονάχα από τη μια μεριά. Οι δύο άντρες έχουν τα πάνω τους και τα κάτω τους, αγκαλιάζονται και τσακώνονται, δε δέχονται τις αλήθειες του άλλου για τη ζωή τους, υποχωρούν, πεισμώνουν, σχηματίζοντας έτσι άκρως ρεαλιστικές και συγκινητικές καταστάσεις.

Σε δεύτερο επίπεδο, υπάρχει αναφορά στο δέσιμο με τους γονείς και στην αξία της οικογένειας. Ο Βασίλης και ο Πάρης έχουν ενδιαφέροντα οικογενειακά υπόβαθρα που μετασχηματίζονται από σελίδα σε σελίδα ενώ η Βάλια, με τη μητέρα της φυλακισμένη με άνοια σε ίδρυμα να την ποτίζουν φάρμακα, μου σπάραξε την καρδιά όσο επικοινωνούσε μ’ εκείνη, μιας και οι λέξεις που συγκροτούν τις σκηνές τους είναι προσεκτικά επιλεγμένες για να ζωντανέψουν σκηνές που αρκετός κόσμος έχει ζήσει και στη δική του ζωή. Η μάνα της δεν έχει σχεδόν καθόλου επαφή με τον κόσμο, ισχυρίζονται οι γιατροί. Να όμως που κάποια μικρά σημάδια που μόνο ένα παιδί μπορεί να αντιληφθεί κι ένας καλός συγγραφέας να αναπαραστήσει δείχνουν την τραγική αλήθεια: «Βα… Βα… Πω… ππ… ω» (σελ. 252).

Τρεις διαφορετικοί χαρακτήρες, με διαφορετικές αφετηρίες και επιθυμίες ξεκινάνε ένα ταξίδι που δεν ξέρουν πού θα τους βγάλει. Περνάνε χωριά, πόλεις, παραλίες, ξενοδοχεία και εστιατόρια. Φτάνουν μέχρι την Αλεξανδρούπολη και πάλι πίσω. Ο συγγραφέας ξέρει πολύ καλά να ανατέμνει ανθρώπινες ψυχές και ταυτόχρονα να περιγράφει μια ποικιλία γεγονότων και περιστατικών που τραβούν το ενδιαφέρον χωρίς να επιφέρουν κούραση ή μονοτονία. Ο δεσμός του Πάρη και του Βασίλη είναι πολύ βαθύτερος και η αιτία βγαίνει στο φως όταν πρέπει, μόνο και μόνο για να προσθέσει ακόμη περισσότερο βάρος στο συναισθηματικό φορτίο της πλοκής. Το ταξίδι ξεκινάει τη στιγμή που ξέρουμε πως το τέλος θα είναι προδιαγραμμένο, οι στιγμές όμως, τα σκαμπανεβάσματα, η χημεία, οι αλληλεπιδράσεις, η επικοινωνία αυτών των τριών ανθρώπων βοηθάει να βγάλουν από μέσα τους φοβίες, απορίες, δυσκολίες, εγωισμούς, μοναξιές, αλήθειες και να ενωθούν σε μια πέτρινη και αλύγιστη γροθιά. Ναι, έκλαψα με το τέλος, όχι για την ολοκλήρωση της φυσικής πορείας της ιστορίας όσο γιατί, χάρη στο στυλ του συγγραφέα, επιβιβάστηκα κι εγώ στη Mercedes και τους ακολούθησα, μοιράστηκαν μαζί μου τα πάντα, δυσκολευτήκαμε αντάμα, τσακωθήκαμε, συγχωρέσαμε και τώρα που οι σελίδες λιγοστεύουν, τι κάνω; Είμαι έτοιμος να τους αποχωριστώ; Θα έχουν βρει αυτό που ζητούν; Σε ποια ταράτσα θα τους βγάλει ο δρόμος που ακολουθεί ο καθένας τους; Ένα ταξίδι ψυχής για τους ήρωες και ζωής για τον αναγνώστη.

Βιβλίο Χάρτινες πόλεις
Τίτλος πρωτοτύπου Paper towns
Συγγραφέας John Green
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όταν τελείωσα το βιβλίο, η πρώτη μου ερώτηση ήταν: «Γιατί δε βγαίνουν κι άλλα τόσο ωραία βιβλία;» Έζησα ένα υπέροχο ταξίδι αυτογνωσίας, εφηβικής τρέλας και ειλικρίνειας. Ο συγγραφέας μου χάρισε μια απίστευτα σκανταλιάρικη νύχτα, κάνοντάς με κοινωνό του καλά καταστρωμένου σχεδίου της Μάργκο, έχοντας στερεώσει δυνατά το πώς και το γιατί αυτών των πράξεων και μετά, πουφ, η Μάργκο εξαφανίζεται! Το κείμενο δεν είναι αστυνομικό, αν κι έχει σασπένς και ανατροπές και ίχνη που οδηγούν το ένα στο άλλο. Αντιθέτως, είναι ψυχολογικό και κοινωνικό, με τις απαραίτητες νότες νεανικής κουλαμάρας για να ελαφρύνει όσο χρειάζεται το σύνολο και να μην κουραστεί ο αναγνώστης.

Η γραφή είναι γρήγορη, τρέχει χωρίς να λαχανιάζει, πότε προφορική και πότε πιο αργή, με τον Κουέντιν να μας λέει σε πρώτο

πρόσωπο τις περιπέτειές του. Υπάρχουν πάμπολλες παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη ψυχολογία, άλλωστε όλες οι περιπέτειες που διαδραματίζονται εδώ είναι αλληλεξαρτώμενες και αλληλένδετες. Και ακριβώς εφόσον το μυθιστόρημα είναι γραμμένο υποτίθεται από έναν έφηβο, δεν είναι καθόλου βαρετό. Από τη διασκεδαστική, αγωνιώδη εκείνη νύχτα φτάνουμε σε έναν αγώνα δρόμου μέχρι να βρεθεί η Μάργκο, έψαξα μαζί με τον Κουέντιν και την παρέα του ψίχουλο προς ψίχουλο τα ίχνη που άφησε πίσω της, σιχάθηκα εξίσου το ποίημα του Ουώλτ Ουίτμαν «Το τραγούδι του εαυτού μου», που στις μεταφορές του και στις λυρικές εικόνες του κρύβονται ίσως σημαντικά στοιχεία για να εντοπιστεί η Μάργκο. Κι όλα αυτά ενώ το σχολικό έτος πλησιάζει στο τέλος του και ο χορός των αποφοίτων αχνοφαίνεται στο βάθος. Και ναι, ειλικρινά πιστεύω πως είναι ό,τι πιο ψυχοφθόρο σαν δοκιμασία, μιας και στον χορό των τελειοφοίτων βγαίνουν όλες οι αληθινές πλευρές των μαθητών και στην κοινωνική συμπεριφορά και στην αυτογνωσία και στα όρια που μπορεί να φτάσει κανείς για να συνοδευτεί στον χορό, για να φιλήσει στον χορό, για να γίνει ντίρλα στον χορό.

Ο συγγραφέας καταφέρνει να μου δείξει όλες τις πτυχές του πρωταγωνιστή και της παρέας του, τόσο που κάποιους ήθελα να τους αγαπήσω και κάποιους να τους μπουφλίσω. Στη συνέχεια, με μια ωραία ανατροπή, λίγο πριν ξεκινήσει το ταξίδι για τη Μάργκο και για την αληθινή ταυτότητα του καθενός, υπήρξε ένα πολύ συγκινητικό απόσπασμα για τη φιλία, όχι με λόγια αλλά με πράξεις. Κι έτσι το βιβλίο από «Τρελό γουίκεντ στου Μπέρνι» μετατρέπεται σε Mad Max κι ακολουθεί ένα road trip ως την πολιτεία της Νέας Υόρκης τόσο αυστηρά προγραμματισμένο από θέμα χρόνου όσο και ασύλληπτα κωμικό ταυτόχρονα με τις γκάφες στις οποίες υποπέφτουν τα παιδιά. Και λίγες σελίδες πριν το τέλος, ως αναγνώστης και ως άνθρωπος, αναγκάστηκα να παραδεχτώ πράγματα στον εαυτό μου για να μπορέσω να απολαύσω το τέλος και να αγκαλιάσω πιο σωστά τη Μάργκο και την κάθε Μάργκο που με περιμένει στο τέλος του ταξιδιού της αυτογνωσίας.

Μακάρι να μπορούσα να σχολιάσω τον τίτλο του βιβλίου, φοβάμαι όμως ότι θα προβώ σε αποκαλύψεις, μιας και ο συγγραφέας παίζει με τον όρο «χάρτινες πόλεις» και τη διττή τους σημασία. Πανέξυπνο κείμενο, ευρηματικό, ισορροπεί άψογα πάνω σε όλα τα είδη του μυθιστορήματος που καλείται να υπηρετήσει και ειλικρινά δε με ένοιαξε πώς θα τελειώσει αλλά πώς θα τελειώσω εγώ το βιβλίο, τι θα αλλάξει μέσα μου, τι θα ανατρέψει την κοσμοθεωρία μου. Κι όλο αυτό χωρίς βαρύγδουπες ορολογίες, κουραστικές σχολαστικές παρατηρήσεις κλπ. Δε γίνεται να μη γελάσεις για παράδειγμα με την επιτυχημένη παρομοίωση: «Ο τύπος ακούγεται λες και είναι ένας αλκοολικός Κέρμιτ που πάσχει από καρκίνο του λάρυγγα» (σελ. 140) αλλά και να μην προβληματιστείς όταν η πλοκή σε φέρνει προ των δικών σου ευθυνών και σου πετάει λέξεις-κλειδιά για να μη φοβάσαι όταν μένεις μόνος με τον άλλον.

Υπέροχο, απολαυστικό, σοβαρό, ανατρεπτικό, μου χάρισε ένα ταξίδι ζωής και ναι, είμαι φανατικός του John Green και μίσησα την ξερόλα αλλά δεν-ξέρω-τι-θέλω Μάργκο!

Βιβλίο Road trip
Συγγραφέας Τατιάνα Τζινιώλη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άνταμ είναι ένας άντρας που τέσσερα χρόνια μετά την προδοσία που έζησε από την τότε σύντροφό του επιδίδεται μόνο σε εφήμερες ερωτικές βραδιές ενώ αγωνίζεται με το συγκρότημά του να αναδειχθεί στη μουσική σκηνή της χώρας του. Η Κέιτ είναι ένα πλούσιο κορίτσι, που σπουδάζει ό,τι θέλουν οι γονείς της και θα παντρευτεί αυτόν που της υπέδειξαν οι γονείς της, αν και κατά βάθος δε θέλει τίποτα από τα δύο, μόνο να ζωγραφίζει. Η γνωριμία αυτών των δύο ανθρώπων θα αλλάξει τα πάντα γύρω τους και μέσα τους.

Το κείμενο είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο και την ιστορία την αφηγούνται εναλλάξ η Κέιτ και ο Άνταμ. Δεν αναμασάται η ίδια ιστορία από άλλη οπτική, αντίθετα ο ένας συνεχίζει από κει που σταμάτησε ο άλλος. Αφήγηση σε ενεστώτα διαρκείας, που δίνει ζωντάνια και βοηθάει την ιστορία να κυλήσει γρήγορα, χωρίς ανάσα. Αληθινές, ατόφιες, ανθρώπινες παρεξηγήσεις απομακρύνουν το ζευγάρι, όμορφες στιγμές τους ενώνουν ξανά. Παράτησα ό,τι συνιστά την προσωπική μου ζωή για να αφοσιωθώ και να αφιερωθώ σε αυτά τα δύο νέα παιδιά. Και φοβόμουν τη συγγραφέα μην καταφύγει σε στερεότυπα και το καταντήσει μελόδραμα ή υπερβολικό ή δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Προς τιμήν της, η Τατιάνα Τζινιώλη, ξέροντας πως ακροβατεί ανάμεσα σε αγκάθια, κρατά σφιχτά στο χέρι της την ιστορία και την ξεδιπλώνει όσο πρέπει. Κάλλιστα θα μπορούσε ο μέλλων σύζυγος της Κέιτ, τον οποίο εγκατέλειψε για τον Άνταμ, να της κάνει τη ζωή δύσκολη. Το ίδιο και ο πατέρας της. Και το μυθιστόρημα να συγκαταλεγόταν στα χιλιομασημένα κείμενα, χωρίς ίχνος πρωτοτυπίας και προσωπικής ταυτότητας της συγγραφέως. Οπότε, ναι, το ευχαριστήθηκα απόλυτα αυτό το road trip, γιατί οι παρεξηγήσεις ήταν φυσιολογικές, δοσμένες με εκπληκτικό συναισθηματικό περιεχόμενο, οι ανατροπές έρχονταν εκεί που δεν τις περίμενες αλλά δεν έπνιγαν τη ροή της εξέλιξης. Ο Άνταμ και η Κέιτ ωριμάζουν μέσα σε αυτήν και μέσα από αυτήν τη σχέση, έρχονται αντιμέτωποι με τους εαυτούς τους, με τα τραύματα του παρελθόντος, συγκρούονται με τις επιθυμίες, ταυτίζονται και διαφωνούν, ολοκληρώνονται, ωριμάζουν με έναν τρόπο τόσο άμεσο και συγκινητικό που με συγκίνησε και με χαροποίησε για το ταλέντο της Τατιάνας. Υπέροχη γραφή, μελετημένο κείμενο, βαθιά ανθρώπινο και απόλυτα ρεαλιστικό.

Έξυπνη επιλογή να διαδραματίζεται το love story στις Ηνωμένες Πολιτείες και πρωτότυπη η κεντρική ιδέα του ταξιδιού και ο τρόπος που τα δυο παιδιά ήρθαν σε επαφή και γνωρίστηκαν καλύτερα. Το Λος Άντζελες μου συστήθηκε μέσα από τη ζωή των πρωταγωνιστών, έβγαλε στο φως τις τουριστικές και μη γωνίες του και διασκέδασα πολύ με τον τρόπο που ο Άνταμ εισήγαγε την Κέιτ στην junky εκδοχή του φαγητού: χάμπουργκερ, μιλκ σέικ, πατάτες, κόκα κόλες κλπ. Το Σικάγο και το Κολοράντο είναι τα άλλα μέρη όπου με ταξίδεψε το κείμενο.

Η ένστασή μου αφορά το τέλος αλλά και πάλι πιστεύω πως αυτή η επιλογή σχετίζεται με την όλη φιλοσοφία της συγγραφέως για την ιστορία που έχει στα χέρια της. Δε χρειάζεται να τραβάμε στα άκρα κάτι καθημερινό και τόσο όμορφο όσο ο έρωτας, ούτε να προδώσουμε τη ρέουσα γραφή, δίνοντας βάρος σε ακρότητες. Το στυλ της Τατιάνας Τζινιώλη με κέρδισε από τις πρώτες γραμμές και μου χάρισε μια από τις ομορφότερες ιστορίες αγάπης που έχω διαβάσει.

Βιβλίο Βρεγμένο ρούχο
Συγγραφέας Γιώργος Μπράμος
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συλλογή διηγημάτων από έναν συγγραφέα που με συγκίνησε με το “Ότσι τσόρνιγια“. Μικρές αφηγήσεις νταλικέρηδων και οδηγών, με σύντροφο τη νύχτα και παρέα τον πόνο και τη μοναξιά. Ιστορίες παράξενες, μοναχικές, κρύες και απίστευτα τρυφερές. Ο Μπράμος ξέρει να σε αιχμαλωτίζει από την πρώτη λέξη και να συντροφεύει την απογοήτευσή σου και τα αδιέξοδά σου. Μια λιτή, περιεκτική, μεστή συντροφιά μπροστά στα τζάκια της άδειας ρουτίνας μας (σύντομη κριτική μου που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2012).

Βιβλίο Ημερολόγια διαδρομών
Συγγραφέας Χαρά Ανδρεΐδου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

SPOILERS

Εξαιρετικά καλογραμμένο, απόλυτα γυναικείο (προσοχή, όχι γυναικουλίστικο), ένα λογοτεχνικό ταξίδι στις καρδιές και στις ψυχές τριών γυναικών. Κι όμως κάτι με χάλασε. Το γεγονός ότι ο Γιάννης σταδιακά γνώρισε ερωτικά και τις τρεις γυναίκες. Και ότι και οι τρεις γυναίκες ερωτεύτηκαν σιγά σιγά τον Γιάννη, ερωτεύτηκαν το χαμόγελό του, τη διπλωματία του, την ανόθευτη αγάπη για όλες τους, την άνεσή του μαζί τους. Αυτή η εξέλιξη δε μου άρεσε καθόλου. Είναι όμως ντυμένη ωραία, με σοβαρά και αληθινά, γήινα χρώματα και αυτό αποκαλείται μαγεία στο γραπτό κείμενο: να σου λέω υπερβολικά ή παρατραβηγμένα πράγματα ή μάλλον πράγματα που δε ζεις καθημερινά και να σε παρασύρω στον κόσμο όπου αυτά γίνονται.

Το γράψιμο όπως ανέφερα ήδη είναι πολύ καλό, με πλήθος καλολογικών στοιχείων και παρομοιώσεων και μεταφορών κλπ. κλπ. Μου άρεσε ο τρόπος που χειρίστηκε η συγγραφέας μια ιστορία που θα μπορούσε να γίνει πολύ βαρετή ως προς το περιβάλλον που διαδραματίζεται, ένα αυτοκίνητο και οι καθημερινές διαδρομές που κάνουν τέσσερις δάσκαλοι από τη Θεσσαλονίκη σε χωριά του Κιλκίς για να διδάξουν και πίσω, εναλλάξ ο καθένας με το αυτοκίνητό του.

Κι όμως η ιστορία κλιμακώνεται, έστω και μέσα σε αυτόν τον κλειστό χώρο, γνωρίζουμε τις τρεις γυναίκες και τον άντρα της παρέας, μπαίνουμε στην καθημερινότητά τους, στη μοναξιά τους, στα διλήμματά τους, στις απορίες τους, στην ανάγκη για επικοινωνία και φιλία. Ίσως η κατάσταση να ξεφεύγει από τον μέσο όρο, όμως το μήνυμα που περνάει η συγγραφέας είναι ολοκάθαρο: η φιλία ανάμεσα σε έναν άντρα και σε μια γυναίκα παίρνει κάθε μορφή, αρκεί να τη θέλουν και οι δύο και να μην πληγώνει κανέναν από τους δύο.

Αυτός ο χειρισμός των πραγμάτων και των χαρακτήρων, μαζί και το λυρικό γράψιμο, είναι που με κράτησαν, γιατί κάλλιστα στο βιβλίο θα μπορούσαν να πιαστούν μαλλί με μαλλί οι ηρωίδες, να κακιώσουν η μία με την άλλη, να γίνει το βιβλίο μύλος. Κι όμως, χωρίς ίχνος κακίας, έριδας, εγωισμού, ο Γιάννης περνά διαδοχικά από τη μία γυναίκα στην άλλη, χωρίς να μας δείχνει τα πραγματικά του χρώματα. Δεν κατάλαβα γιατί πήγε και με τις τρεις τους. Σίγουρα δεν κινήθηκε από ιδιοτέλεια ή αντρική υπεροψία. Σπάνια χαρίσματα σε έναν άντρα και το δέχτηκαν και οι τρεις γυναίκες.

Στο τέλος της σχολικής χρονιάς οι ισορροπίες επανέρχονται, ο Γιάννης μετατίθεται αλλού και οι γυναίκες κλείνουν με στοργή και αγάπη τις όμορφες στιγμές τους και προχωράνε πιο δυνατές, πιο ώριμες, πιο διαφορετικές στην απαιτητική ζωή τους.

Διαβάστε παρακάτω τι όμορφα λόγια χρησιμοποιεί η συγγραφέας και θα καταλάβετε γιατί παρασύρθηκα από αυτήν την ιστορία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

(μεταξύ άλλων άψογων ενάρξεων για κάθε κεφάλαιο, όπου η φύση περιγράφεται πάντα διαφορετικά και πάντα καλογραμμένα)

“Στην Ελλάδα ο μήνας του φθινοπώρου είναι ο Νοέμβριος κι όλα αυτά που λένε στα βιβλία και μαθαίνουν στα σχολεία, ότι τον Οκτώβριο κιτρινίζουν και πέφτουν τα φύλλα, ότι τον Οκτώβριο έρχονται τα πρωτοβρόχια, φεύγουν τα αποδημητικά πουλιά, οργώνουν και σπέρνουν τα χωράφια οι γεωργοί, είναι λάθος υπολογισμοί…Ο Νοέμβριος φέρνει το καθαρόαιμο φθινόπωρο, με τους μπουκωμένους ουρανούς του, με τη μυρωδιά από το ανασκαλεμένο χώμα στα οργωμένα χωράφια, με τα δένδρα να επιδίδονται σε ένα χρωματικό όργιο, σε μια παλέτα που κυμαίνεται από το χρυσαφί κίτρινο του πεπονιού ως το πικρό κόκκινο της σκουριάς, με τα φύλλα τους ακόμη πάνω στα κλαδιά, να αναδεύονται σε κάθε φύσημα του αγέρα και να αλλάζουν αποχρώσεις καθώς δείχνουν πότε τη μια και πότε την άλλη πλευρά τους. Ο Νοέμβριος με τις αλυσίδες των πουλιών πάνω στα σύρματα της ΔΕΗ, έτοιμα για το μεγάλο ταξίδι, να περιμένουν υπομονετικά το πρώτο σύνθημα. Με τη βροχή σε όλες τις εκδοχές της: αριστοκρατικό ψιλόβροχο, λεπτεπίλεπτο, νωχελικό, βίαιη καταιγίδα, με χοντρές σταγόνες που μαστιγώνουν τις επιφάνειες, επικουρούμενες από την οργή του αέρα, επίμονη βροχή που χαρακώνει τον ορίζοντα με συγκεκριμένο ρυθμό, με συγκεκριμένη κατεύθυνση, σα στρατιωτική παρέλαση” (σελ. 51-52).

“Μια φιλία είναι μια σχέση ζεστή, μαλακή, οικεία, μια σχέση γεμάτη εμπιστοσύνη, που σε στηρίζει, που σου δείχνει το δρόμο της επαφής μ\’ έναν άλλον άνθρωπο, για να τον πλησιάζεις, να του μιλάς, να ξαλαφρώνεις από τα βάρη σου, να τον βοηθάς να ξαλαφρώσει κι αυτός από τα δικά του. Ο φίλος είναι αρωγός, βοηθός, χορηγός, σε στηρίζει, σε συνδράμει, συμπορεύεται μαζί σου, σου χαρίζει αυτό που έχεις ανάγκη. Δυο μάτια να σε βλέπουν και δυο αυτιά να σε ακούν, την πίστη του σε σένα, το χέρι του για να σε τραβήξει, να μη βουλιάξεις στη σιωπή και την αφάνεια” (σελ. 73).

“Κανένας δεν ξέρει πώς ξημερώνει μια μέρα, με ποιους τρόπους μπορεί να εξελιχθεί, πώς θα ερμηνεύσει το παρελθόν μας, τι θα φέρει στο μέλλον μας. Πώς θα σταθεί απέναντι στο παρόν μας…είχε γράψει ο Ησίοδος χιλιάδες χρόνια πριν…άλλοτε η μέρα είναι μάνα κι άλλοτε μητριά” (σελ. 218).