Βιβλίο Η γυναίκα του Ίσνταλ
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης, με αφορμή την πραγματική υπόθεση της γυναίκας χωρίς ταυτότητα στη Νορβηγία του 1970, έγραψε τη δική του οπτική γωνία γι’ αυτό το έγκλημα με τον γνωστό συναρπαστικό τρόπο. Μάλιστα, ο Jørn Lier Horst γράφει στην εισαγωγή περισσότερα πάνω σ’ αυτό. Ο Βαγγέλης Γιαννίσης λοιπόν έκανε ενδελεχή έρευνα σε όσα στοιχεία μπόρεσε να βρει και κατάφερε να ταιριάξει τις ελάχιστες αποδείξεις με τη γόνιμη φαντασία του, δημιουργώντας ένα δυνατό stand-alone μυθιστόρημα, γεμάτο καρτέλ ναρκωτικών, δίκτυο διαφυγής εγκληματιών πολέμου σε χώρες της νότιας Αμερικής, προσωπικά προβλήματα σε πολλούς χαρακτήρες και μια συναρπαστική ατμόσφαιρα γεμάτη απανωτές ανατροπές και αποκαλύψεις.

Είμαστε στο 1970. Ο Ρολφ Στόλεσεν, προϊστάμενος του Τμήματος Εγκλημάτων Κατά Ζωής της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μπέργκεν, έναν χρόνο μετά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του που, παρ’ όλ’ αυτά, στοίχισε τη ζωή της γυναίκας του, Μπέτε, αναλαμβάνει την υπόθεση μιας μυστηριώδους γυναίκας που βρέθηκε νεκρή στην κοντινή κοιλάδα του Ίσνταλ, την Κοιλάδα του Θανάτου όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι. Μεγαλώνει μια έφηβη κόρη, την Ίντε, με την οποία τα πράγματα χειροτέρεψαν μετά τη μοιραία νύχτα, με αποτέλεσμα συνεχείς καβγάδες μεταξύ τους, ενώ ο πατέρας του, Άρνε, πρώην αλκοολικός, νιώθει πως του κάνει τη ζωή δυσκολότερη, μιας και πιστεύει πως διαιωνίζει τα δικά του λάθη στην ανατροφή της Ίντε.

Γύρω από τον Στόλεσεν κινούνται εξίσου ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπως ο αρχιφύλακας Ούλε Στραντ, που έχει χωρίσει με τη γυναίκα του, η οποία έμαθε πως είναι έγκυος κι αυτό του δημιουργεί άγχος που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με σωστό τρόπο, η ασυμβίβαστη αρχιφύλακας Ελίσε Μπόλερ που έχει μια σκιά στο παρελθόν της, οι αστυφύλακες Αλφ Μάρνουμ και Έμπε Φάρνες (ή Ψάρι, μιας και είναι το νεότερο μέλος του τμήματος), οι οποίοι συνδέονται άρρηκτα με κάτι που καλύτερα είναι να μείνει κρυφό, ο Άνερς Φλο, ειδικός πράκτορας του Εγκληματολογικού που καταφτάνει από το Όσλο σχεδόν αμέσως για να αναλάβει την υπόθεση, έξυπνος και διορατικός, που νιώθει να πνίγεται στο περιβάλλον του Μπέργκεν, μια πόλη που σαφώς δεν είναι καλύτερη από το Όσλο αλλά τον κάνει να αισθάνεται πιο βρώμικος, ο διοικητής της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μπέργκεν Φρανκ Λίκεν και άλλοι. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι μπλέκουν σ’ ένα αρχικά αξεδιάλυτο κουβάρι χωρίς άκρες, ο καθένας με τα μυστικά του και τις φιλοδοξίες του, σταδιακά όμως οι κρίκοι ενώνονται, οι εξελίξεις δημιουργούν νέα ερωτήματα, η υπόθεση κορυφώνεται σταδιακά και οδηγεί σε πολλά μονοπάτια. Ποιο είναι όμως το σωστό; Τι σχέση έχει μια οικογενειακή τραγωδία της Γερμανίας του 1940 με το σήμερα; Είναι αλήθεια όσα λέγονται για γνωσστούς Ναζί εγκληματίες πολέμου; Ναι, αλλά ποια είναι η γυναίκα του Ίσνταλ και τι σχέση έχει με όλα αυτά;

Το μυθιστόρημα σέβεται απόλυτα την εποχή του 1970 και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν αστυνομικές διευθύνσεις και μυστικές υπηρεσίες. Το ένα βήμα οδηγεί στο άλλο, οι χαρακτήρες αλληλοεπιδρούν με απρόσμενο τρόπο, η ιστορία ξεφεύγει πολλές φορές από τα κλισέ και τις ασφαλείς πεπατημένες και δε διστάζει να δείξει διαφορετικά προσωπεία και απρόσμενες αντιδράσεις. Η υπόθεση της γυναίκας του Ίσνταλ γίνεται όλο και πιο περίπλοκη ενώ το ασφυκτικό περιβάλλον της Νορβηγίας κάνει τα πράγματα ανυπόφορα: «Οι νύχτες στην πόλη τέτοια εποχή, στις παρυφές του χειμώνα, ήταν μεγάλες, πηχτές σαν πίσσα, σε έσφιγγαν στη μαύρη και μελαγχολική αγκαλιά τους μέχρι η ομίχλη της κατάθλιψης να τυλίξει το μυαλό και να το κάνει να αποζητήσει παρηγοριά στο μπουκάλι ή στην καραμπίνα» (σελ. 49). Πιο συγκεκριμένα, στο Μπέργκεν: «Οι φόροι, ο θάνατος και η βροχή ήταν οι μοναδικές σταθερές της ζωής» (σελ. 56).

Μαζί με τον υποδειγματικό τρόπο συνένωσης επιμέρους ιστοριών και τις επεκτάσεις της καθαυτής πλοκής, μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε ο συγγραφέας μια γνωστή θεματική επιλογή που θα συναντήσουμε σε πολλά μυθιστορήματα, την οποία τοποθέτησε σε εντελώς διαφορετικές βάσεις, εξίσου ρεαλιστικές και ανθρώπινες όμως. Επίσης, πολλές διαχρονικές παρατηρήσεις με έβαλαν σε σκέψεις: «Τα συναισθήματα ήταν κουραστικά. Ειδικά αυτά που είχαν να κάνουν με άτομα τα οποία δεν υπήρχαν πια. Τα συναισθήματα δίχως ανταπόκριση. Εξουθένωναν» (σελ. 188). Ο συγγραφέας δεν είναι υπέρμαχος της μοίρας: -«Πώς νομίζεις ότι θα εξελιχθεί το παιδί ενός μέθυσου το οποίο κακοποιούνταν συστηματικά ή ένα παιδί που μεγάλωσε στον δρόμο; -Κι αυτό είναι αποτέλεσμα μιας μοίρας που αποφάσισε το μέλλον του παιδιού αυτού, ή γινόμενο του συνόλου της ελεύθερης βούλησης όσων ατόμων σχετίζονται με το άτομο αυτό» (σελ. 266). Η ποικιλία των χαρακτήρων δίνει και διάφορες ερμηνείες στους βασικούς θεματικούς άξονες της ιστορίας, όπως με τον ηλικιωμένο εγκληματία πολέμου που έκανε εντύπωση στην Μπόλερ: «-Αν συναντούσα κάποιον από αυτούς στον δρόμο, δεν θα μου περνούσε από το μυαλό ότι μπροστά μου βρίσκεται ένα τέρας. -Νομίζεις πως είναι τέρατα; -Δεν είναι; -Σίγουρα έκαναν τερατώδεις πράξεις. Και σίγουρα θέλουμε να πιστεύουμε πως είναι τέρατα… Γιατί, αν δεν είναι τέρατα, αν είναι καθημερινοί άνθρωποι σαν κι εμάς, αυτό σημαίνει πως είμαστε κι εμείς οι ίδιοι ικανοί να κάνουμε τέτοιες τερατώδεις πράξεις αν οι συνθήκες μας ωθήσουν» (σελ. 271),

Εκτός από την πικρία που άφησε ο πόλεμος στα θύματα, εκτός από τις βρώμικες δουλειές που παίζονται σε σκοτεινά υπόγεια, έχουμε και μια στοργική (όσο γίνεται) ματιά στις ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύσσονται σε μια καταθλιπτική χώρα. Ειδικά οι οικογενειακοί δεσμοί του Στόλεσεν με την κόρη και τον πατέρα του είναι πολύ δυνατοί: ο μεν πατέρας (Άρνε) παραδέχεται πως μισεί τον γιο του γιατί του θυμίζει τη νεκρή μητέρα του αλλά με το πέρασμα του χρόνου κατάλαβε πως ο πόνος της απώλειας ελαττώνεται («Κάποια στιγμή, όταν χάνεις κάθε ελπίδα, τα κύματα αραιώνουν. Δεν χαμηλώνουν σε ύψος, αλλά πάντως αραιώνουν. Σου δίνουν χρόνο να πάρεις μια ανάσα, και, όσο περνάει ο καιρός, καταλαβαίνεις ότι η συχνότητά τους μικραίνει», σελ. 118), ο δε γιος (Ρόλφε) μεταχειρίζεται εξίσου σκαιά, αν και με τύψεις, την κόρη του, με αφορμή τη δολοφονία της δικής του γυναίκας. «Ήταν τρία σπασμένα κομμάτια γυαλί τα οποία κάποτε ανήκαν στο ίδιο βάζο…» (σελ.176). Θα καταφέρουν να εξισορροπήσουν αυτές τις λεπτές θέσεις;

«Η γυναίκα του Ίσνταλ» είναι ένα ανατρεπτικό μυθιστόρημα που βασίζεται σε πραγματική υπόθεση που ακόμη ταλανίζει τη Νορβηγία και μας ταξιδεύει πίσω στη δεκαετία του 1970 αλλά και στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και στο κοντινό μας μέλλον. Καλοδουλεμένοι χαρακτήρες, πλούσια πλοκή, ενδιαφέρουσες απόψεις, διαχρονικά μηνύματα, διεισδυτικότητα και σασπένς είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά που συναντώ σε κάθε βιβλίο του Βαγγέλη Γιαννίση και πάντα μου χαρίζουν την ίδια, αν όχι μεγαλύτερη, αγωνία και απόλαυση.

Βιβλίο  Ο Άνθρωπος της Νύχτας
Τίτλος πρωτοτύπου Nattmannen
Συγγραφέας Jørn Lier Horst
Μεταφραστής Δέσπω Παπαγρηγοράκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Ο Άνθρωπος της Νύχτας» είναι το πέμπτο βιβλίο της σειράς με ήρωα τον Βίλιαμ Βίστιν και συμπτωματικά το πέμπτο που μεταφράζεται στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Διόπτρα, μιας και δεν ακολουθείται η σειρά κυκλοφορίας των βιβλίων. Πρόκειται για μια δύσκολη υπόθεση, με αρκετές ανατροπές, που μου έδωσε άφθονες πληροφορίες γύρω από τους θεματικούς άξονες που θέλησε να κινηθεί ο συγγραφέας. Το απόλαυσα κυρίως γιατί δεν είχε να κάνει με διεστραμμένους κατά συρροήν δολοφόνους αλλά με ένα γιγάντιο καρτέλ διακίνησης ναρκωτικών που καλείται ο Βίστιν να εντοπίσει και να εξαρθρώσει. Τα βήματα που ακολουθεί, η παράλληλη εξιχνίαση της υπόθεσης από την κόρη του, τα έντονα συναισθήματα που προκαλούνται κυρίως μέσα από τις περιπέτειες των νεαρών προσφυγόπουλων που καταφεύγουν στη Νορβηγία για να γλυτώσουν τον πόλεμο στη χώρα τους ήταν αρκετά από μόνα τους για να με κρατήσουν ως το τέλος.

Η υπόθεση περιπλέκεται όταν στο παιχνίδι μπαίνει μια εθνικιστική οργάνωση με σκοτεινό παρελθόν, κάνοντας τα πράγματα πιο δύσκολα για τον Βίστιν. Μέχρι να ξετυλιχτεί το κουβάρι υπάρχουν σκηνές ανθρωποκυνηγητού, αναπάντεχες εξελίξεις, περίεργες διασυνδέσεις, ύποπτες συμπτώσεις και η αρχή ενός φλερτ του επιθεωρητή, που καταφέρνει επιτέλους ν’ απαγκιστρωθεί από το φάντασμα της νεκρής γυναίκας του και να προχωρήσει στη ζωή. Σαν αναγνώστης προτιμώ να διαβάζω τις σειρές βιβλίων από την αρχή ώστε να παρακολουθώ την εξέλιξη των χαρακτήρων και των προσωπικών τους ιστοριών. Δυστυχώς εδώ αυτό δεν είναι εύκολο. Παρ’ όλ’ αυτά, το συγκεκριμένο διαβάζεται χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα, μιας κι απ’ ό,τι κατάλαβα οι ζωές του Βίστιν και των παιδιών του κορυφώνονται αργότερα. Στον «Άνθρωπο της Νύχτας» έχουμε μια λεπτή εξισορρόπηση στη σχέση του επιθεωρητή με την κόρη του, Λίνε, αν σκεφτεί κανείς πως ο ένας είναι αστυνομικός και πρέπει να λύσει την υπόθεση και η άλλη είναι δημοσιογράφος και ζητά την καταξίωση και τα πρωτοσέλιδα με τις αποκλειστικότητες. Παραδόξως, χειρίζονται πολύ καλά τα γεγονότα χωρίς ακρότητες και υπερβολές και χωρίς να προδίδουν την έννοια της οικογένειας που αποτελούν. Από την άλλη, ο γιος, Τόμας Βίστιν, είναι υποσμηναγός στη δύναμη που έστειλε η Νορβηγία στο Αφγανιστάν για βελτίωση των συνθηκών ζωής εκεί και διατήρηση της ειρήνης. Έτσι ο Βίστιν καταλαβαίνει πως η πατρική του συμπεριφορά, κολλητός με την κόρη και απωθητικός με τον γιο, οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση.

Στην υπόθεση λοιπόν μπλέκεται μια εθνικιστική οργάνωση, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας να εκφράζει τις σκέψεις του για τον μουσουλμανισμό και το Ισλάμ και να δείχνει πόσο εύκολα μπορούν να χειραγωγήσουν ανθρώπους οι εθνικιστικές εξτρεμιστικές οργανώσεις που δεν αποσκοπούν απλά στον διωγμό των ξένων από τη Νορβηγία αλλά σε πράγματα πολύ χειρότερα. Η προπαγάνδα τους και ο τρόπος με τον οποίο πλαστογραφούν τεκμηριωμένα γεγονότα της Ιστορίας απλά με εξόργισαν (προσέξτε τι διαδίδουν για τη «Νύχτα των Κρυστάλλων» και πώς τη χρησιμοποιούν για να προσελκύσουν ανθρώπους με μίσος απέναντι στους Εβραίους). Επίσης, εύληπτα και χωρίς φιοριτούρες καταγράφεται το πώς οι πολιτικές δυνάμεις της άκρας δεξιάς καλλιεργούν μια αρνητική εικόνα για όσους πρόσφυγες και μετανάστες αιτούνται άσυλο στη Νορβηγία («με τον επιτρεπόμενο αριθμό μεταναστών», σελ. 247, συγχωρέστε με όμως ακόμη γελάω φέρνοντας στον νου οικείες ελληνικές τακτικές), μεγαλοποιώντας την εγκληματικότητα και δημιουργώντας φόβο. «Έτσι καλλιεργήθηκε ένα κλίμα που αποτέλεσε πρόσφορο έδαφος για ρατσιστικές πράξεις βίας» (σελ. 96).

Μου έκαναν εντύπωση δύο πράγματα: το σύστημα υποδοχής προσφύγων και πόσο απόλυτα συνυφασμένο με τη ζωή των Νορβηγών είναι η σύνδεση μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών. Πολύ εύκολα φτάνει κανείς στα σύνορα με τη Σουηδία και την Τσεχία ενώ από τη Δανία έρχεται κάποιος με ένα απλό καραβάκι! Και μιλάμε για μια καθημερινή βόλτα, όχι για ένα ταξίδι, αναψυχής ή επαγγελματικό! Από την άλλη συγκινήθηκα με την οργάνωση και τις υποδομές που υπάρχουν για όσα νεαρά παιδιά φτάνουν ολομόναχα στη χώρα και πρέπει ν’ αντιμετωπιστούν χωριστά ως περίπτωση είτε λόγω ψυχολογικών προβλημάτων από τις κακουχίες είτε λόγω του ότι πρέπει να προσαρμοστούν στη νέα γη πριν ενταχθούν στο σύστημα. Και πάλι θα βρεθούν κάποιοι επιτήδειοι να εκμεταλλευτούν αυτές τις αδυναμίες για να πραγματοποιήσουν τα δικά τους σχέδια.

Τέλος, μου έκανε εντύπωση η στάση του συγγραφέα απέναντι στους χρήστες ηρωίνης, τους οποίους τοποθετεί στις σωστές τους διαστάσεις μέσα στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή, κάτι αδιανόητο για την Ελλάδα. Έπρεπε δηλαδή να διαβάσω βιβλίο Νορβηγού συγγραφέα για να αντιληφθώ τι πραγματικά συμβαίνει στο μυαλό, το σώμα και τη ζωή αυτών των ανθρώπων και να δω μια άλλη, πρωτόφαντη οπτική! «Η ηρωίνη δεν αποτελεί απειλή για την υγεία… Είναι ένα φυσικό αναλγητικό προϊόν… Φταίει η ενοχοποίηση του τρόπου ζωής και η εξάρτηση που καταστρέφουν τον χρήστη… Αν ένας χρήστης δεν είχε την ανάγκη των ενδιάμεσων στην αγορά της ηρωίνης, δεν θα τον έβλεπε κανείς ως εξαρτημένο ναρκομανή» (σε. 222-223). Στη συνέχεια παρατίθενται πρωτόφαντες τακτικές αντιμετώπισης και περίθαλψης των χρηστών που στην Ελλάδα δεν πιστεύω ότι θα υλοποιηθούν ποτέ και χάρη σε αυτήν τη ματιά τοποθετήθηκαν οι ηρωινομανείς σε λογικές βάσεις. Δεν περίμενα ποτέ ότι θα συναντούσα τέτοια εύνοια σε ανθρώπους που εδώ τουλάχιστον είναι παραπεταμένοι και έρμαια της τύχης τους!

«Ο Άνθρωπος της Νύχτας» είναι μια συναρπαστική περιπέτεια του Βίλιαμ Βίστιν γεμάτη εκπλήξεις, ανατροπές και τρυφερά πανανθρώπινα μηνύματα, καθώς και με μια οπτική κι έναν όγκο πληροφοριών για τις υποδομές της Νορβηγίας και της Σουηδίας που με άφησαν άφωνο. Το κουβάρι των δικτύων που τελικά καλείται να εξαρθρώσει ο επιθεωρητής ξεμπλέκεται σταδιακά μέσα από μια σειρά γεγονότων που με έκαναν να γυρίζω πυρετικά τις σελίδες ως το πολυπόθητο τέλος και η πλοκή με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο  Έγκλημα στα φιόρδ
Τίτλος πρωτοτύπου Vinterstengt
Συγγραφέας Jørn Lier Horst
Μεταφραστής Δέσπω Παπαγρηγοράκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η υπόθεση του βιβλίου είναι μια διαρκής μάχη με τον χρόνο και αφορά ένα περίπλοκο παζλ. Ο επιθεωρητής Βίστιν δεν έχει ιδιαίτερα ποικίλο παρελθόν: χήρος, αγαπά την κόρη του και τα μπλεξίματά της, συζεί με τη Σουζάνε και έχει πείρα από ειδεχθή εγκλήματα. Στο Έγκλημα στα φιόρδ, την έβδομη περιπέτειά του και πρώτη μεταφρασμένη στα ελληνικά, εμπλέκονται ξεκαθαρίσματα λογαριασμών, ναρκωτικά και ο μυστηριώδης λόγος που ψοφούν τα πουλιά, τον οποίο βρήκα αρκετά ευρηματικό. Ωραίες περιγραφές της Νορβηγίας και των φιόρδ ενώ ένα σύντομο ταξίδι του Επιθεωρητή στη Λιθουανία έδωσε την ευκαιρία στον συγγραφέα να περιγράψει συνοπτικά και διεισδυτικά το κοινωνικό και βιοτικό επίπεδο της χώρας και να αναφέρει τα μεγέθη της διακίνησης ναρκωτικών από την υπογραφή της Συνθήκης Σένγκεν και εντεύθεν, μια κίνηση που άνοιξε τις πύλες της Ανατολικής Ευρώπης σε νέα πεδία κερδών.

Η υπόθεση μπλέκεται ακόμη περισσότερο όταν στο παιχνίδι αρχίζουν να φαίνονται πρώτα το όνομα του συντρόφου της Λίνε και μετά το ίδιο το αμάξι της στον τόπο του εγκλήματος. Ο Βίστιν νιώθει τον κλοιό να σφίγγει γύρω του και αποφασίζει να λύσει πάση θυσία το μυστήριο των πτωμάτων όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Ποιος σκότωσε τον άντρα στο εξοχικό του διάσημου tv star; Γιατί ψοφάνε τα πουλιά; Τι μυστικά κρύβει ο Τόμι, που οδήγησαν τη Λίνε στην απόφασή της να ζήσει μακριά του για λίγο; Τι συνδέει τη Νορβηγία με τη Λιθουανία; Ερωτήματα που περιμένουν τον αναγνώστη να τα λύσει!