Βιβλίο Το εγχειρίδιο του καλού απατεώνα 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης iWrite
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κιμπάρης Θωμάς Σιταράς είναι και πάλι εδώ, αυτήν τη φορά με μια ανθολογία σκίτσων, χρονογραφημάτων, γελοιογραφιών και άλλων μορφών αποτύπωσης των κλεφτών και των απατεώνων του χτες (1832-1940) στην πολύβουη Αθήνα, τη «λωποδυτο-επαιτο-κλεφτούπολη», έναν χαρακτηρισμό που συναντάμε στον «Νέο Αριστοφάνη» του 1892. Με χιούμορ και σεβασμό στην αυθεντικότητα, ο συγγραφέας καταγράφει μέσα από δημοσιεύματα και τραγικωμικά περιστατικά τους απατεώνες, τους κλέφτες και όσους εκμεταλλεύονταν την ανθρώπινη αδυναμία. Πρόκειται για μια διαφορετική εξερεύνηση στον χώρο της παρανομίας, μια τεκμηριωμένη και πρωτότυπη παρουσίαση μεθόδων απάτης και κλεψιάς που αποτυπώνουν μια κοινωνία τόσο μακρινή και τόσο κοντινή ταυτόχρονα! Ο συγγραφέας άφησε πίσω του τη θετική και ευχάριστη ματιά γύρω από την καθημερινότητα της Αθήνας που τόσο παραστατικά ζωντάνεψαν τα προηγούμενά του βιβλία και τώρα μας ταξιδεύει στη σκοτεινή πλευρά της πόλης, στα καμώματα των πάσης φύσεως κακοποιών.

Στην εισαγωγή του βιβλίου, με τίτλο «Τα περί της τέχνης του αλητεύειν και λωποδυτεύειν», καταγράφονται με ενδιαφέρουσες πληροφορίες τα πρώτα βήματα του φαινομένου στην Ελλάδα και ζωντανεύουν οι ελαφροί κλάδοι της λωποδυτικής τέχνης με πλήρη αναφορά σε ήπιες μορφές παραβατικότητας. Στην αρχή λοιπόν έχουμε να κάνουμε με απλές περιπτώσεις και όχι με οργανωμένες συμμορίες. Στα τέλη του 19^ο αιώνα έχουμε φαυλόβιους που «ψείριζαν» πορτοφόλια ή έκλεβαν ασπρόρουχα αλλά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου έχουμε ειδικευμένους λωποδύτες: πορτοφολάδες, παντουφλάδες (κλέβουν πορτ-μονέ), λαχανάδες (κλέβουν τα αδέσποτα χαρτονομίσματα, αυτά που δεν τα ρίχνουν σε πορτοφόλι τα θύματα). Αυτά ως προς τα πορτοφόλια, γιατί πέραν τούτων έχουμε ολόκληρη κουστωδία γύρω από τις ιερόδουλες, έχουμε παπατζήδες, μουστερήδες (κλέφτες παντοπωλείων), καρσιλαματζήδες (πανέξυπνος τρόπος κλοπής περαστικών), μπουκαδόρους (που ξαλαφρώνουν ό,τι βρουν πρόχειρο στα σπίτια), ψυχικάρηδες (που μπαίνουν σε ξένα σπίτια με πένθος κι εκμεταλλεύονται την αναστάτωση της κηδείας), καλοθελητές, τυφλούς που βλέπουν και κουφούς που ακούνε, τοκογλύφους, σωματέμπορους και λαθρέμπορους.

Να ‘ταν μόνο αυτοί; Κλέφτες και απατεώνες, επαίτες και καφετζούδες κάνουν τη ζωή δύσκολη όχι μόνο στους κατοίκους της Αθήνας αλλά και στους επαρχιώτες επισκέπτες, τα ιδανικά θύματα. Συγκεκριμένες οι πιάτσες τους: ουρές στα τραμ, συνωστισμοί σε αγορές και πανηγύρια, ακόμη και συνεργασία μετ’ αμοιβής με χωροφύλακες! Τόλμη, φαντασία, εξυπνάδα και χιούμορ πρωτοστατούν στα εγκλήματα αυτά με τέτοιο τρόπο που οι τότε αναγνώστες των εφημερίδων όπου αναφέρονταν αυτά πιο πολύ διασκέδαζαν με την ευρηματικότητα παρά έδιναν σημασία στην παραβατικότητα και τη ζημιά που προκαλούσαν στα θύματα. Σταδιακά όμως το κακό έχει παραγίνει μεταξύ 1928 και 1935, όπου αναφέρονται τουλάχιστον 4.000 κλέφτες ενώ καινούργιες λέξεις εμφανίζονται η μία πίσω από την άλλη: μπαζαδόροι, ραπανάκηδες, μανιταρτζήδες, κουκουλέξηδες κ. ά. Μετά τον πόλεμο τα πράγματα αλλάζουν ξανά: έχουμε το οργανωμένο έγκλημα, απαιτούνται δεξιότητες, μυαλό, εμφάνιση!

Καίριες κοινωνικές και κοινωνιολογικές παρατηρήσεις και γενεσιουργοί αιτίες των εκάστοτε φαινομένων παραβατικότητας ξεδιπλώνονται σ’ ένα κείμενο που ρέει σα νεράκι και παρά τον όγκο των πληροφοριών δεν κουράζει στιγμή. Αίτια και αιτιατά των κοινωνικών φαινομένων της εκάστοτε εποχής, πλήρης καταγραφή των τρόπων λειτουργίας των απατεώνων (πώς ξαφρίζουν τα πορτοφόλια, πώς κλέβουν τα ασπρόρουχα, πώς αρπάζουν τις κότες κλπ.), πώς δρούσαν οι προικοθήρες με τη μέθοδο «στρίβειν διά του αρραβώνος» και τι σχέση έχουν με τη φράση «μην είδατε τον Παναή» και χιλιάδες άλλες πληροφορίες αποθησαυρισμένες από εφημερίδες δημιουργούν με παραστατικό τρόπο μια προσεγμένη τοιχογραφία του χτες. Ναι αλλά μήπως τελικά τα θύματα ήταν θεόχαζα και καλά τα πάθαιναν όλα αυτά; Ο συγγραφέας είναι αντικειμενικός και υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν μια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική μας, με ελάχιστα μέσα επικοινωνίας, ελλιπή πληροφόρηση, δυσκολίες στη μετακίνηση και διάφορα άλλα προβλήματα που για τους κακοποιούς ήταν πλεονέκτημα και διευκόλυνση, μιας και ήξεραν πολύ καλά την ανθρώπινη συμπεριφορά, εξ ου και εκμεταλλεύονταν κάθε αδυναμία των θυμάτων τους. Επίσης, αν πιστεύατε πως οι απατεώνες είναι άνθρωποι με αντίληψη και μυαλό «σπίρτο», σε αυτό το βιβλίο θα διαπιστώσετε πως τον κυριότερο ρόλο στην επιτυχία τους έχουν παίξει το θράσος και η κακοήθεια, αν και τη φυλακή ελάχιστοι την απέφυγαν.

Το κείμενο συνοδεύουν δημοσιεύματα από εφημερίδες της εποχής με ακόμη πιο γαργαλιστικές ή ξεκαρδιστικές λεπτομέρειες, με γλώσσα που μπορεί να διαβαστεί ακόμη και σήμερα, φωτογραφίες απατεώνων και κλεφτών του τότε και χαρακτηριστικές γελοιογραφίες των σημαντικότερων καλλιτεχνών της εποχής που σκορπούν άφθονο γέλιο! Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει το λεξιλόγιο των κακοποιών, οι οποίοι δεν ανέχονταν άλλον τρόπο συνεννόησης εξ ου και τους νεοφερμένους στα κόλπα που δεν ήξεραν τους όρους τους αποκαλούσαν «τσόφληδες», καθώς και λεξικό χρήσης λέξεων-αργκό από λουλούδια και επεξηγήσεις των «μασόνικων» λέξεων! Από τους μόρτηδες στους μεγαλοαπατεώνες λοιπόν κι από τους κλεφτοκοτάδες και τους παπατζήδες στο οργανωμένο έγκλημα καταγράφεται μια εποχή και μια νοοτροπία που ελάχιστα μοιάζει με τη δική μας, η βάση της όμως και ο τρόπος λειτουργίας της δε διαφέρει σε τίποτα από τα καθ’ ημάς. Ο Θωμάς Σιταράς έψαξε, κορφολόγησε, κατέγραψε, σχολίασε και παρέδωσε ένα άρτιο βιβλίο για μελέτη, σχολιασμό μα πάνω απ’ όλα για απόλαυση!

Βιβλίο Ήμουν έντεκα όταν πέθανα 
Συγγραφέας Πυθαγόρας Ελευθεριάδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πυθαγόρας Ελευθεριάδης έγραψε ένα βιβλίο γεμάτο δυνατές εικόνες, λιτούς διαλόγους, απανωτές ανατροπές και έξυπνα ευρήματα που δε με άφησαν σε ησυχία. Από τη ζωή στο ορφανοτροφείο, με τους μικροκαβγάδες, τους αυστηρούς κανόνες, τις ελάχιστες φιλίες πηγαίνουμε στο σπίτι του πλούσιου γιατρού της πόλης ο οποίος ζει με μια ψυχικά ασταθή σύζυγο που αρνείται να αγαπήσει τη Σοφία. Πρόκειται για μια ιστορία που δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί, αφού δείχνει να είναι απλώς οι περιπέτειες ενός ορφανού παιδιού που τελικά υιοθετήθηκε από μια ιδιόρρυθμη οικογένεια και αλλάζει η ζωή του για πάντα. Είναι όμως έτσι; Μάλλον όχι, γιατί μέσα από τα κεφάλαια ξεπηδάνε αξέχαστες σκηνές, δυνατά συναισθήματα και όσο πλησιάζουμε στο τέλος αλλάζει η οπτική γωνία, βγαίνουν τα πάντα στο φως και οι χαρακτήρες αλλάζουν θέσεις και ρόλους, με αποτέλεσμα να έχουμε μια καλοστημένη πλοκή που θέλει να παίξει με το μυαλό του αναγνώστη, να τον εφησυχάσει και στο τέλος να τον ρίξει σε βαθιά αναγνωστικά νερά! Καλογραμμένα περιστατικά με απαραίτητες μόνο περιγραφές, χωρίς φλυαρίες και πλατειασμούς, λιτοί διάλογοι, μικρές σκηνές που φωτίζουν κάθε φορά και κάτι διαφορετικό ώστε όλες μαζί να συγκροτήσουν την καθαυτή ιστορία, η οποία ξεδιπλώνεται σταδιακά και βήμα προς βήμα είναι γνωρίσματα που με κράτησαν με κομμένη ανάσα ως το τέλος. Δε μαθαίνουμε από την αρχή ονόματα, ιδιότητες, τους ρόλους του καθενός αλλά οι πληροφορίες αυτές δίνονται αναπάντεχα και σταδιακά κατά την ανάγνωση, με κάθε μία τους να γίνεται κι ένα κομμάτι του παζλ που θα ταιριάξει με τα άλλα. Και τότε, χωρίς να το καταλάβω, έρχεται η μεγάλη ανατροπή, φωτίζονται σωστά τα πρόσωπα και βλέπω την πραγματική διάσταση των εξελίξεων, μένοντας με το στόμα ανοιχτό, οπότε ξεκινάει νέα αγωνία για να δω αν θα αντιληφθεί την αλήθεια η Σοφία, ένα παιδάκι που φορτώθηκε ένοχα μυστικά χωρίς να το καταλάβει και φυσικά χωρίς να φταίει! Κρίμα που δεν μπορώ να πω περισσότερα για τον τρόπο χειρισμού της ιστορίας από ένα σημείο και μετά γιατί είναι τόσο ενδιαφέρων και έξυπνα σχεδιασμένος που θα χαλάσω τη μαγεία της πλοκής!

Δύο είναι οι θεματικοί άξονες γύρω από τους οποίους ξετυλίγεται η πλοκή: η διαφορετικότητα και ο ρατσισμός από τη μια και ο ψυχολογικός χειρισμός και η σωματική και λεκτική κακοποίηση από την άλλη. Ο τρόπος γραφής είναι υποδειγματικός και χαρίζει μια δυνατή ιστορία με κεντρική ηρωίδα τη Σοφία, ένα κοριτσάκι που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω της και μέσα της. Ο συγγραφέας αποδίδει σωστά την ψυχογράφηση ενός εντεκάχρονου παιδιού τόσο λεκτικά και συναισθηματικά όσο και συμπεριφορικά, ξεπερνώντας υποδειγματικά τους κινδύνους που κρύβει η πρωτοπρόσωπη αφήγηση που επέλεξε. Η Σοφία δεν υπάρχει περίπτωση ν’ αφήσει ασυγκίνητο κανέναν: «-Σκεφτόμουν πόση ζωή θα είχε αυτή η παραλία το καλοκαίρι. Και τώρα ήταν άδεια. Στενοχωρέθηκα εκείνη τη στιγμή για τις παραλίες. Ναι, το ξέρω ότι είναι χαζό, αλλά σκέφτηκα πως οι άνθρωποι τις θυμούνται μόνο όταν τις χρειάζονται. Όπως δηλαδή γινόταν συνήθως και με τους ανθρώπους» (σελ. 175). Ωριμάζει μέσα από γεγονότα που δεν πρέπει να βιώσει κανένα παιδί της ηλικίας της: «Κάτι που έμαθα μεγαλώνοντας είναι πως, στον κόσμο των μεγάλων, τα ψέματα είναι απαραίτητα. Μοιάζει τόσο δύσκολο να λες την αλήθεια όταν μιλάς μαζί τους. Οπότε, το να μην πω την αλήθεια μου φαινόταν σαν τη μοναδική αλήθεια που μπορούσα να πω» (σελ. 183). Ακόμη και η επανάληψη λέξεων σε μια παράγραφο ή σε δυο απανωτές προτάσεις δεν είναι συγγραφικό λάθος, μιας κι ένα παιδί δε γνωρίζει την περιττολογία ή το κακόηχο των επαναλήψεων! Καταφύγιό της είναι το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, αν και δεν καταλαβαίνει το ιστορικό της πλαίσιο, παρ’ όλ’ αυτά διαπιστώνει πως ήταν τόσο μόνη κι ας είχε και τους δυο γονείς της ενώ η ίδια και μόνη είναι και χωρίς τους πραγματικούς της γονείς! Αχώριστος φίλος είναι και ο Μικρός πρίγκιπας, στον οποίο βρίσκει επίσης αποκούμπι: «…τότε νόμιζα πως όταν οι άνθρωποι κλαίνε δεν θέλουν κάποιος να τους μιλήσει, απλώς θέλουν να ξέρουν πως κάποιος είναι δίπλα τους. Το είχα διαβάσει, θυμάμαι, σ’ ένα παραμύθι» (σελ. 226). «Ο ήλιος ή το δέντρο, τουλάχιστον, δεν έχουν γονείς. Δεν τους χρειάζονται» (σελ. 357), λέει χαρακτηριστικά η Σοφία κι αυτό κρύβει μια διαπίστωση γεμάτη τραύματα και πόνο.

«Ήμουν έντεκα όταν πέθανα. Όταν με σκότωσαν, δηλαδή. Κοντά στα έντεκα»! Έτσι ξεκινάει η ιστορία της Σοφίας που μεγαλώνει στο ορφανοτροφείο θηλέων με το όνομα «Ακτή Παράδεισος» και χάνει την τελευταία καλύτερή της φίλη όταν υιοθετείται. Αγοροκόριτσο, ειλικρινής, ανυπάκουη, δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει επιλογή των υποψήφιων γονιών κι αυτό την έχει γεμίσει αδιαφορία. Τριάντα κορίτσια περιμένουν κάθε τόσο να υιοθετηθούν από γονείς που επισκέπτονται το ίδρυμα και οι συζητήσεις μεταξύ τους είναι χαρακτηριστικές της εποχής και της νοοτροπίας τους. Αγωνιούν για το αύριο, υποδύονται έναν καλύτερο εαυτό, δίνουν μια παράσταση για να κερδίσουν την εύνοια των επισκεπτών. Είμαστε ακόμη σε μια περίοδο που ο ρόλος της γυναίκας είναι τα οικοκυρικά και τα παιδιά, να σκύβει το κεφάλι μπροστά στον άντρα της και να δέχεται στωικά ακόμη και το ξύλο από τα χέρια του. Αυτό ακριβώς μαθαίνουν στον «Παράδεισο»! Ένα πολύβουο μελίσσι με την υπεύθυνη, την κυρία Ελένη, να είναι το μοναδικό αποκούμπι της Σοφίας, να την κανακεύει και να τη βοηθάει, να τη νουθετεί και να τη στηρίζει όσο από την άλλη ο αυστηρός κύριος Σταμάτης, ο διευθυντής, ρίχνει σκαμπίλια και τιμωρεί, φέρεται κακότροπα και απότομα, είναι ο φόβος και ο τρόμος των κοριτσιών. Κάποια στιγμή η Σοφία το παίρνει απόφαση και υποδύεται τον ρόλο που θέλουν: «Από το να μη με πάρουν καθόλου για την αλήθεια μου, προτιμούσα να με διαλέξουν για το ψέμα μου» (σελ. 76). Όνειρό της είναι να ταξιδέψει στον κόσμο, παρά τις νουθεσίες δασκάλων και περίγυρου ότι οι γυναίκες κάθονται σπίτι και μεγαλώνουν παιδιά. Θέλει να ταξιδέψει και ν’ ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο κι ας μην αρέσει στον κόσμο που μια γυναίκα θα δουλεύει και μάλιστα μόνη της!

Τα πράγματα λοιπόν αλλάζουν όταν επιτέλους η Σοφία υιοθετείται και μεταφερόμαστε στην τρυφηλή κοινωνική ζωή του γιατρού και της γυναίκας του. Η μικρή ηρωίδα πάει σε κανονικό σχολείο, μαθαίνει συμπεριφορά, μπαίνει σε πρόγραμμα και τάξη. Η κοινωνική της θέση της ανοίγει πόρτες και κάνει τη ζωή της άνετη και ξεκούραστη. Η ίδια όμως γυρνάει την πλάτη της σε όλα αυτά, δεν ξεχνά ποια πραγματικά είναι και πιάνει φιλίες με τον έγχρωμο Γουίλιαμ, ένα παιδί κλειστό και εσωστρεφές που πέφτει συχνά θύμα ξυλοδαρμού και πειραγμάτων από τους συμμαθητές του. Οι σκηνές είναι τόσο δυνατές που: «Η βροχή ούρλιαζε κι αυτή. Σαν κάπου να ήθελε να τα πει» (σελ. 235). Τα δυο παιδιά, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα της Σοφίας και το σκάνδαλο που προκαλείται από αυτήν τη συναναστροφή, ανακαλύπτουν μαζί την ισότητα, ότι οι άνθρωποι είναι όλοι ίδιοι κι ας έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Με τη δική του βοήθεια η Σοφία προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει στο σπίτι που την υιοθέτησε, να αποκωδικοποιήσει τη συμπεριφορά της θετής μητέρας της, να εντάξει τον εαυτό της στο νέο περιβάλλον. Εν τω μεταξύ και ο Γουίλιαμ προέρχεται από μια διαφορετική οικογένεια και το παιδί προσπαθεί να εντάξει τη δική του ζωή σε έναν κόσμο γεμάτο «πρέπει» και μυστικά. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη περίπτωση που δύσκολα θα τη δεχόμουν λόγω της εποχής και του τόπου, όμως καταγράφεται με διακριτικότητα, σεβασμό και αντικειμενική ματιά οπότε πείστηκα και ταυτίστηκα με τον Γουίλιαμ. Ως προς τη διαφορετικότητά του που δε γίνεται αποδεκτή από τον περίγυρο, αποτυπώνεται με τόση ένταση και μαεστρία σε σκηνές σαν αυτή που ο Γουίλιαμ ρίχνει αλεύρι πάνω του σε μια προσπάθεια να γίνει λευκός και αργότερα που γδέρνει το δέρμα του με τα νύχια του ουρλιάζοντας: «Δεν θέλω να είμαι μαύρος! Πάρτε αυτό το χρώμα από πάνω μου»! Κι όλα αυτά γιατί: «-Σκέψου πόσο περίεργο είναι γι’ αυτόν να ακούει αυτά τα παιδιά να τον κοροϊδεύουν για κάτι που δεν αποφάσισε ο ίδιος να είναι. -Και για κάτι που και ο ίδιος δεν μπορεί να αλλάξει…» (σελ.260). Πόσο προσεκτικά διαλεγμένες είναι οι λέξεις που ακόμη και μια ολιγόλογη πρόταση δημιουργεί ολοζώντανες εικόνες: «Χτυπούσα τα αθλητικά του παπούτσια με τα βαρετά παπούτσια μου από τη σχολική στολή» (σελ. 245).

Τι γίνεται στο σπίτι του γιατρού όμως; Η θετή μητέρα παθαίνει απανωτές κρίσεις και συμπεριφέρεται αλλοπρόσαλλα. Είναι μια γυναίκα που έχει υποστεί έναν ισχυρό κλονισμό μετά από ένα δυσάρεστο γεγονός και η συμπεριφορά της, οι αντιδράσεις της, η σχέση της με το παιδί, η κυκλοθυμία της, τα ξεσπάσματά της είναι πολύ προσεκτικά δοσμένα, με αληθοφάνεια και ρεαλισμό. Θα καταφέρει ο άντρας της να κρατήσει τις απαραίτητες ισορροπίες; Με πόση τρυφερότητα τη βοηθάει να γνωριστεί με το παιδί, τι όμορφες και ρεαλιστικές σκηνές! Ο πατέρας προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες, να μεγαλώσει τη Σοφία με πρόγραμμα και ευπρέπεια, η Σοφία κάνει ερωτήσεις, απορεί για όλα τα καινούργια που βλέπει, δυσφορεί με τις νέες συνθήκες αλλά προσπαθεί να μην το δείξει: «Αν πλήρωνα τη μαμά, όπως αυτή πλήρωνε την κυρία Ιουλία για να καθαρίσει, θα μπορούσε να με αγαπήσει»; Είναι τόσο καθωσπρέπει ο πατέρας της που της αρέσει να τον κάνει να αισθάνεται περίεργα, τον αγκαλιάζει, κοιμάται στα πόδια του, τον πειράζει… Υπάρχουν και στιγμές όμως που του αντιμιλάει ή προκαλεί την τύχη της ή τον ρεζιλεύει στον κοινωνικό περίγυρο κι έτσι γνωρίζει και την αυστηρή του πλευρά. Κι όσο πλησίαζα στην αλήθεια τόσο φοβόμουν πως κάτι κρύβεται πίσω από όλα αυτά, μέχρι και πως κινδυνεύει η ζωή του παιδιού υποψιαζόμουν. Κι ενώ απολάμβανα αυτό το καλογραμμένο κείμενο με τις απανωτές ανατροπές και τα διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ένα ημερολόγιο φέρνει στο φως όλη την αλήθεια και δείχνει έναν αφανή ήρωα που πάλεψε για την αγάπη, αγωνίστηκε για την επιβίωση, πάλεψε με την παράνοια, το ψέμα και τη βία αλλά έχασε το παιχνίδι. Ακόμη δακρύζω με τις τελευταίες λέξεις… Και τότε αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση προς τον θάνατο της Σοφίας, έναν θάνατο διαφορετικό, σταδιακό, κλιμακούμενο, με μια αναπάντεχη αποκάλυψη και μια δυσβάσταχτη αλήθεια που θα έρθει στο φως και θα διαλύσει τα πάντα!

Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα, μιας και το μυθιστόρημα βρίθει χαρακτήρων, νοημάτων, περιστατικών αλλά θα σταματήσω εδώ για να αφήσω τον χρόνο να κατασταλάξει μέσα μου η εμπειρία  της ανάγνωσης αυτού του βιβλίου. Το «Ήμουν έντεκα όταν πέθανα» είναι ένα καλογραμμένο, άρτιο, έξυπνο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που μου χάρισε μια ιστορία δοσμένη εντελώς διαφορετικά από τα συνηθισμένα και με γέμισε εικόνες, συναισθήματα, ιδέες και σκέψεις. Η κακοποίηση, η διαφορετικότητα, ο ρατσισμός, η βία, η εκμετάλλευση, η κακοποίηση, ο χειρισμός κυριαρχούν σ’ ένα κείμενο γραμμένο με μικρές προτάσεις, κινηματογραφικούς διαλόγους, λιτές περιγραφές, αληθοφάνεια και ελάχιστα στοιχεία σουρεαλισμού και καλολογικών στοιχείων. Εκπλήξεις, ανατροπές, παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη και μια φριχτή αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα και με έκανε να πονέσω για την ανθρώπινη αναλγησία, όλα αυτά μου γέννησαν την επιθυμία να βουτήξω μέσα στις σελίδες για να σώσω το κοριτσάκι από το τελευταίο κεφάλαιο. Κρίμα που δεν πρόλαβα…

Βιβλίο Οι μάγισσες του Θερμαϊκού 
Συγγραφέας Όλγα Λιάρατζη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Όλγα Λιάρατζη έγραψε ένα συναρπαστικό κοινωνικό μυθιστόρημα με ενδιαφέρουσες ιδέες και χαρακτήρες που θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα της εγκαθίδρυσης της δικτατορίας Μεταξά, των αιματηρών απεργιακών κινητοποιήσεων του 1939 και της γερμανικής κατοχής ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα με απρόσμενες εξελίξεις και διαρκή πρωθύστερα που ολοκληρώνουν τους χαρακτήρες και δίνουν άφθονες πληροφορίες για τις καταβολές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης των βασικών προσώπων του βιβλίου. Βρισκόμαστε αρχικά στη Θεσσαλονίκη του 1939, όπου ο Στέφανος Αβράμογλου που ζει στη Λειψία επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον θάνατο της μητέρας του, Κοραλίας που δηλητηριάστηκε. Βλέπει τις αντιδράσεις του κόσμου, παρατηρεί τη συμπεριφορά του πατέρα του κι αρχίζει να ψάχνει στο οικογενειακό παρελθόν όχι τόσο για τον ένοχο όσο για να κατανοήσει καλύτερα τις σχέσεις μεταξύ των γονιών του, αφού ως τότε αδιαφορούσε γι’ αυτό, παρασυρμένος από την ψευδαίσθηση της δεμένης κι ευτυχισμένης οικογένειας που είχε όταν έφυγε. Στον δρόμο του θα έρθει η Μυρτώ Παράσχου, η οποία γοητεύεται από τη γνωριμία τους αλλά όταν διαπιστώνει πως είναι ο γιος του Μίλτου εξαφανίζεται. Τι τη συνδέει με τους Αβράμογλου; Γνωρίζει κάτι για τον θάνατο της Κοραλίας; Γιατί η νεκρή πλέον αρχόντισσα δεν ήθελε τη Μυρτώ στη ζωή της; Τι φοβόταν; Τι κακό προέβλεψε;

Στη συνέχεια επιστρέφουμε στο 1935 και συγκεκριμένα στην περίοδο που οι εργάτες, στην πλειονότητά τους βενιζελικοί και αντιμοναρχικοί, οργανώνουν διαδηλώσεις στη συμπρωτεύουσα, με αποτέλεσμα, μετά τον Γενάρη του 1936 που υπήρξε από τους πιο δύσκολους στην ελληνική επικράτεια, με την πείνα και την ανεργία να δοκιμάζουν τις αντοχές του ελληνικού λαού και τη φτωχολογιά να βγαίνει στους δρόμους και να διεκδικεί ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, να οδηγηθούν τα πράγματα στον αιματοβαμμένο Μάιο του ίδιου έτους και στη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου. Η Μυρτώ και η Θεανώ, Μικρασιάτισσες προσφυγοπούλες, ζουν με τη μητέρα τους στην Τούμπα, σε καταστάσεις απόλυτης φτώχειας, όπως και όλοι οι εργάτες των γύρω εργοστασίων. Είναι δύο διαφορετικές γυναίκες, εκ των οποίων η Μυρτώ μισεί τη φτώχεια και τη μιζέρια κι αγωνίζεται να αφήσει πίσω της τη δουλειά της υφάντρας, να ετοιμάσει ένα καλύτερο μέλλον ενώ η Θεανώ γοητεύεται από τους πύρινους λόγους του Αρίστου Καλογήρου, ενεργού μέλους στο συνδικαλιστικό κίνημα, που εμπνέει αγωνιστικότητα στους εργάτες. Ο Αρίστος και η Μυρτώ εκπροσωπούν δυο διαφορετικές προσωπικότητες που ακολουθούν παράλληλες πορείες στην προσπάθειά τους να υλοποιήσουν τα όνειρά τους σε μια περίοδο ταραχών και πολιτικής αβεβαιότητας. Εκείνος θα έδινε τα πάντα για τη θρησκεία των φτωχών κι εκείνη θέλει να πετύχει, να γίνει οικονομικά ανεξάρτητη και να δοκιμάσει τις δυνάμεις της.

Το μυθιστόρημα εξελίσσεται πολύ καλά, μας συστήνει χαρακτήρες που, όπως έγραψα και πιο πριν, ή θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις και καταφέρνει με πιστότητα, ζωντανούς διαλόγους και ενδιαφέρουσες εξελίξεις να με κρατήσει γεμάτο αγωνία για τη συνέχεια. Τα πάντα αλλάζουν με τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, λογοκρισία, βασανιστήρια, απηνές κυνηγητό των κομμουνιστών, εξορία στην Κίμωλο και αλλού, όπου καταγράφονται οι σκληρές στιγμές των εξορίστων, η καθημερινότητά τους, η σκληραγώγησή τους μέσα από τις απάνθρωπες αυτές συνθήκες. «…αντιστεκόμαστε στο μίσος με το οποίο μας περιβάλουν οι αρχές με την αγάπη και την αλληλεγγύη που έχουμε αναπτύξει μεταξύ μας» (σελ. 39), όπως γράφει η Θεανώ, η οποία μάλιστα βιώνει ένα οδυνηρό γεγονός που θα την αναγκάσει να πάρει κάποιες σημαντικές αποφάσεις και να κρύψει βαθιά μέσα της το τραύμα. Μόνο που αυτό θα ξαναβγεί στην επιφάνεια τη χειρότερη στιγμή.

Οι εξελίξεις στη ζωή των δύο αδελφών έρχονται και κουμπώνουν με όσα ήδη ξέρουμε από την αρχή του μυθιστορήματος κι έτσι οι χαρακτήρες ολοκληρώνονται, αφήνοντάς με σκεπτικό ως προς τις επιλογές τους και τις αντίστοιχες συνέπειες αυτών. Η οικογένεια Αβράμογλου ξανάρχεται στο προσκήνιο και μέσω των μελών της η συγγραφέας μας δείχνει με τεκμηριωμένο τρόπο το πεδίο των ψυχικών ερευνών της εποχής, μιας και η Κοραλία Αβράμογλου ήταν πνευματίστρια. Ήταν συνεργάτης του Άγγελου Τανάγρα και της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών και είχε ανησυχίες μεταφυσικές, πρσβεύοντας μεταξύ άλλων πως ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και εισπράττει το αποτέλεσμα των επιλογών του, σαν ψυχή όμως μετενσαρκώνεται για να τελειοποιηθεί ηθικά. Είχε τηλεπαθητικά χαρίσματα, εκπληκτική διαίσθηση αλλά ήταν ευάλωτη, με αποτέλεσμα ο περισσότερος κόσμος να τη θεωρούσε αλαφροΐσκιωτη, να όμως που οι πνευματιστικές συγκεντρώσεις που έκανε έφερνε κόσμο στο σπίτι τους και φυσικά έσοδα. Τελικά αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε; Από ποιον; Ποιο ήταν το κίνητρο; Οι ζωές της Μυρτώς και των Αβράμογλου διασταυρώνονται ξανά, αυτήν τη φορά με τον γιο τους, Στέφανο, να προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει συμπεριφορές και να βρει κρυμμένα μυστικά.

Συμπάθησα πολύ τον ρόλο του Μίλτου Αβράμογλου γιατί είναι ένας άντρας που μπορεί να αγαπήσει κάποια χωρίς να εκμεταλλευτεί τη δύναμή του επ’ αυτής, έχει μια διαφορετική σχέση με τη γυναίκα του και η στάση του με προβλημάτισε ως προς τον βαθμό αγάπης που μπορεί να έχει κάποιος για τον σύντροφό του μετά από πολλά χρόνια γάμου που η αγάπη έχει πια ξεφτίσει. Η συγγραφέας ξεφεύγει αρκετά από τα οικεία μυθιστορηματικά στερεότυπα και αποφεύγει τις παγίδες του ρηχού συναισθηματισμού δείχνοντάς μου ένα ζευγάρι δεμένο πιο βαθιά και ουσιαστικά παρά τις υποχωρήσεις και την ελευθερία του ενός προς τη ζωή του άλλου. Από την άλλη δεν κατάφερα να αγαπήσω τη Μυρτώ λόγω του χαρακτήρα της και της όλης στάσης ζωής που ακολούθησε. Προκλητική, έτοιμη για όλα, αδίστακτη και καιροσκόπος, δεν είναι η «κακιά» του μυθιστορήματος αλλά η «μάγισσα» που θα αντιπαρατεθεί στην πραγματική μάγισσα του μυθιστορήματος. Με ψυχικά γνωρίσματα η μία, με σωματικά η άλλη και η σύγκρουση μεταξύ τους θα είναι μοιραία.

«Οι μάγισσες του Θερμαϊκού» είναι ένα ξεχωριστό μυθιστόρημα που ασχολείται με τη δοτικότητα και την ελευθερία της πραγματικής αγάπης και με τον πνευματισμό και τις μεταφυσικές ανησυχίες, κάτι που ταιριάζει με το μαγευτικό και μυστηριακό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα που βίωσε η περιοχή από το 1935 ως το τέλος του πολέμου, με τα περιστατικά να εκτυλίσσονται από τη Λεωφόρο των Εξοχών ως την Τούμπα και από την Τσιμισκή ως την Εγνατία και με ενδιαφέρουσες, ολοκληρωμένες, αν και μονοδιάστατες ψυχογραφίες, το βιβλίο μας ταξιδεύει σ’ έναν κόσμο σάρκας και πνεύματος, επιθυμιών και απαιτήσεων, αντεκδικήσεων και προσδοκιών όπου άνθρωποι συγκρούονται με το απόλυτο καλό ή με το απόλυτο κακό.

Βιβλίο SoftEarth
Συγγραφέας Σωτήρης Κατσιμίχας 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Σωτήρη Κατσιμίχα με γέμισε ποικίλα συναισθήματα από την αρχή ως το τέλος, μου έθεσε διλήμματα, με δίδαξε φιλοσοφία και ηθική, μου σύστησε έναν κόσμο ψεύτικο και ταυτόχρονα τόσο όμορφο ενώ την ίδια στιγμή ξεδιπλωνόταν μια πλοκή γεμάτη ανατροπές και συγκινητικές στιγμές. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Εύπολις Στεφανόπουλος, 34 ετών, μια διάνοια που σπούδαζε σε μεγαλύτερες τάξεις από την ηλικία του και τελικά ακολούθησε σπουδαία ακαδημαϊκή καριέρα. Τώρα εργάζεται στην Kaenobios, μια πολυεθνική φαρμακευτική και βιοτεχνολογική εταιρεία, καινοτόμα στην ανάπτυξη εμβολίων και φαρμάκων για όλες τις πανδημίες που εμφανίζονται πλέον κάθε τρία με πέντε χρόνια. Βασικό του αντικείμενο είναι η παραγωγή μιας in vitro πρώιμης μορφής τεχνητών εγκεφαλικών κυττάρων. ζωή του αλλάζει για πάντα όταν τον ζητάει ο CEO και συνιδρυτής της εταιρείας Εμάνουελ Πέρεζ, ο οποίος του δείχνει και μια άλλη πλευρά του φορέα για τον οποίο εργάζεται. Τι ετοιμάζεται πίσω από τις κλειστές πόρτες και τι συνέπειες θα έχει στην ανθρωπότητα; Τι είναι το πρόγραμμα SoftEarth; Μια ευχάριστη νότα στη ζωή του είναι η φίλη του, Δανάη, που κάνει μεταπτυχιακό στη Βιοτεχνολογία. Ο Πόλης είναι τσιμπημένος με την κοπέλα και απασχολεί τον εαυτό του με όλα αυτά τα ηθικά προβλήματα που εμποδίζουν κάποιον να εκφράσει τα αισθήματά του για να μη χαθεί κάτι πολύτιμο. Μόνος εν ζωή συγγενής μετά τον διαδοχικό θάνατο των γονιών του Εύπολη είναι ο θείος Ζήνων Παλαιοδήμος, αδελφός της μητέρας του, με σπουδές στην ελληνική φιλοσοφία, εξ ου και κάνει διαρκώς τέτοιες συζητήσεις με τον ανιψιό του.

Όλα αυτά διαδραματίζονται στο 2071, όπου τα δεδομένα και οι ισορροπίες έχουν αλλάξει δραματικά, με τις τρομοκρατικές επιθέσεις να αποτελούν συχνό φαινόμενο, με την κλιματική αλλαγή να χειροτερεύει, με τις απαγορεύσεις κυκλοφορίας να είναι συχνές λόγω αυτών των τρομοκρατικών χτυπημάτων και των πανδημιών κι αυτό οδηγεί σε διά νόμου απόφαση οι άνθρωποι, αν το επιθυμούν, να σταματήσουν να έχουν φυσική παρουσία οπουδήποτε λόγω των αυξανόμενων κινδύνων. Είναι ξεκάθαρο πως οι φανατικοί κρατούν τον πλανήτη πίσω. Ταυτόχρονα, η τεχνολογία έχει προχωρήσει σε δυσθεώρητα ύψη, αλλάζοντας ριζικά τους ηθικούς κανόνες της ανθρωπότητας, φτάνοντας ίσως στο σημείο η προσομοίωση της πραγματικότητας να βάλει ταφόπλακα στην έννοια της ψυχής και του Θεού. Πάντως, όταν ένας ισχυρός υπολογιστής τρέχει μια πολύ πιστή προσομοίωση της πραγματικότητας, μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα ζουν κάποια εικονικά άτομα κι αυτά είτε δεν έχουν κάτι το ξεχωριστό από την υπόλοιπη προσομοίωση είτε αποκτούν τόσο πολύπλοκη σκέψη που τελικά αναπτύσσουν ένα είδος συνείδησης. Θα γίνει ποτέ αυτό; Κι αν ναι, υπό ποιες συνθήκες; Πώς θα αλλάξει ριζικά η έρευνα για το πώς λειτουργεί η συνείδηση; Τι θα μπορούσε να είναι παράνομο σε μια προσομοίωση; Πώς μπορεί ο άνθρωπος να γίνει κομμάτι της και τι συμπεράσματα μπορεί να βγουν από αυτό; Τι είναι παράνομο σε όλη αυτήν τη δραστηριότητα; Ποιος θέλει να ζήσει σε μια εικονική πραγματικότητα κι επομένως ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα μιας τέτοιας επιλογής; Μέσα σε όλο αυτόν τον κυκεώνα γεγονότων, φαντασίας και σκέψεων, χωράει και ο έρωτας; Ω ναι και μάλιστα οδηγεί, όπως κάθε φορά, σε απονενοημένες και βιαστικές πράξεις, οπότε τι γίνεται στη συνέχεια; Τι θα συμβεί όταν η απόφαση είναι ειλημμένη και δεν υπάρχει επιστροφή; Τα αισθήματα, η αγάπη, μια νέα πραγματικότητα, θα είναι τα ίδια και μετά; Κι αν αλλάξει κάτι;

Ο συγγραφέας έστησε ένα ενδιαφέρον και συναρπαστικό σύμπαν που διέπεται από σημαντικά ηθικά και πρακτικά διλήμματα, το ενέταξε σε ένα δυστοπικό μελλοντικό περιβάλλον κι έστησε μια έξυπνη πλοκή γύρω από έναν κεντρικό αντι-ήρωα. Ο σχεδιασμός της SoftEarth είναι άρτια δομημένος απ’ όλες τις απόψεις και ο λόγος ύπαρξής της ικανοποιητικά τεκμηριωμένος. Οι ανατροπές που συνάντησα κατά την ανάγνωση είναι πάρα πολλές ενώ σταδιακά μπαίνουν τα πράγματα στη σωστή τους θέση, οπότε διαπιστώνουμε πως ο συγγραφέας έχει στήσει έναν παραμορφωτικό καθρέφτη, τον οποίο σπάει την κατάλληλη στιγμή και δείχνει την αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα για να ακολουθήσει μια σειρά από αντιδράσεις που δείχνουν την ανθρωπιά και την τρυφερότητα που μπορεί να κρύβεται πίσω από ένα τέτοιο μηχανοκίνητο, άψυχο, κατευθυνόμενο, επίπλαστο περιβάλλον. Ο Εύπολης βλέπει τη ζωή του να ανατρέπεται, μαθαίνει πράγματα για το παρελθόν του που δεν ήξερε και πρέπει να αντιδράσει. Θα εκδικηθεί ή θα συγχωρέσει; Θα τιμωρήσει ή θα προχωρήσει παραπέρα;

Σε δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης οι συζητήσεις μεταξύ θείου και ανιψιού με έμαθαν πολλά πράγματα για την ιστορία και την εξέλιξη της φιλοσοφίας ειδικότερα και του ανθρώπινου είδους μέσα από αυτήν γενικότερα. Εύληπτα και απλά δοσμένες πληροφορίες, συμπυκνωμένες και όχι μακροσκελείς, διασκορπισμένες σε όλο το βιβλίο, δε βαραίνουν το κείμενο και δεν καθυστερούν την ανάγνωση. Τι είναι φιλοσοφία, πότε και πού και υπό ποιες συνθήκες γεννήθηκε, γιατί τα μαθηματικά δε θεωρούνται μέρος αυτής και πολλές άλλες ερωτήσεις στήνουν γερές βάσεις αυτογνωσίας και αντίληψης του γύρω μας κόσμου. Πλατωνιστές και Αριστοτελικοί, εξέλιξη και Θεός, νόμος και ηθική, Κρίτων και Σωκράτης, φανατικοί και μετριοπαθείς, Πολιτεία και πολιτεία, χρόνος και στιγμή, ευτυχία και μιζέρια, γνώση και ευφυία είναι μερικά μόνο από τα δίπολα που απασχόλησαν την ανθρώπινη διανόηση και τη βοήθησαν να προχωράει κάθε φορά και άλλο ένα βήμα. Ναι, μπορεί κάποιος να προσπεράσει τα χωρία αυτά και να βυθιστεί στην καθαυτή ιστορία, τα θεωρώ όμως απαραίτητα και καθόλου περιττά για έναν και μόνο λόγο: γιατί ο άνθρωπος γεννιέται πάντα με φιλομαθή διάθεση, την οποία προσπαθεί να καλύψει με τη σκέψη και τον λογισμό, γνωρίσματα που τον βοήθησαν να υλοποιήσει μεγάλα επιτεύγματα, επομένως πρέπει να ξέρουμε καλά το πριν, δηλαδή το χτες, ώστε να κατανοήσουμε γιατί φτάσαμε ως το σήμερα, στο παρόν, μέσα στο οποίο εντάσσεται η πλοκή του μυθιστορήματος αλλά ακόμη και η δική μας ζωή. Όλα τα διλήμματα, οι ηθικές απόψεις, τα επιστημονικά επιτεύγματα είναι απότοκα της μακράς πορείας της φιλοσοφίας και ενδεικτικά των ανθρώπινων δυνατοτήτων, οπότε πιστεύω πως έχουν θέση μέσα στο μυθιστόρημα.

Επί τη ευκαιρία να σημειώσω εδώ ένα απόλυτα αληθινό απόσπασμα που μου γέννησε μια από τις πολλές σκέψεις που με συντρόφεψαν κατά την ανάγνωση: «-…πότε, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ξεκίνησαν οι πολίτες των δυτικών χωρών να παίρνουν ηλίθιες αποφάσεις; -Νομίζω ήταν τη δεκαετία του 2010, με τον Τραμπ και το Brexit. -Και γιατί ξεκίνησαν τότε οι άνθρωποι να ψηφίζουν ηλίθια; -Για εθνικιστικούς λόγους, βασικά. -Έχεις καμία εξήγηση, Πόλη, γιατί ο εθνικισμός κορυφώθηκε εβδομήντα χρόνια μετά τον πόλεμο;… Ήταν τότε η μέση διάρκεια ζωής του ανθρώπου. Όσο ζούσαν οι άνθρωποι που έζησαν ή άκουσαν από πρώτο χέρι τη φρίκη του πολέμου, η πλειοψηφία στα δυτικά κράτη ψήφιζε με κάποια σχετική σύνεση. Όταν οι άνθρωποι που ήξεραν τι σημαίνει πόλεμος εξέλειψαν, τότε οι εκλογικές αποφάσεις ξαναέγιναν παράλογες… πάρθηκαν από ανθρώπους που πίστευαν ότι δεν έγινε και τίποτα αν διακινδυνεύσουμε και έναν μικρό πόλεμο» (σελ. 122). Ο συγγραφέας προοικονομεί: «Οι άνθρωποι, για να διατηρήσουν την ελευθερία στη ζωή, έπρεπε να περιορίσουν την ελευθερία στην έκφραση» (σελ. 77). Ακόμη και η ελάχιστη λογοτεχνικότητα που διακρίνει το στυλ γραφής προκαλεί ανατριχίλα από τις εικόνες που γεννιούνται μέσα από τις περιγραφές: «Η μονάδα με τον εγκέφαλο έφτασε μπροστά από τον γυάλινο κύβο. Ένα ρομπότ τη σήκωσε και την απόθεσε αργά σε μια εσοχή, όπως η μάνα βάζει απαλά το βρέφος το λίκνο» (σελ. 103).

Η σοφία, η λογική και η ανθρωπότητα βιάζονται κατ’ εξακολούθηση από την τεχνολογία κι αυτό είναι μια πραγματικότητα που καταγράφεται στο μυθιστόρημα του Σωτήρη Κατσιμίχα «SoftEarth» με έξυπνη πλοκή και βαθιά αγάπη για τον άνθρωπο. Πρόκειται για ένα δυστοπικό μυθιστόρημα με ήρωα έναν άντρα που δε θεωρεί τον εαυτό του όμορφο κι αυτό θα τον οδηγήσει να κάνει απονενοημένα διαβήματα και να ακολουθήσει μια πορεία ζωής χωρίς επιστροφή. Διαχρονικές αλήθειες, καταγεγραμμένες με σκληρό τρόπο, ανατρεπτικές εξελίξεις, ένα ψηφιακό και τεχνητό σύμπαν που μοιάζει με παράδεισο αλλά κάτω από το έδαφός του σιγοβράζει μια πρωτόγνωρη κόλαση και σημαντικές πληροφορίες για τις εξελίξεις της φιλοσοφίας και της ανθρώπινης νόησης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός πρωτότυπου, καλογραμμένου βιβλίου που με έβαλε σε σκέψεις και με γέμισε αγωνία ως την τελευταία σελίδα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«-Η ιστορία έχει πολλούς παράγοντες, Μόιρα. Δεν μπορείς να πεις ότι μόνο ένας είναι ο αποφασιστικός. Είναι σαν να λες ότι ένας αγώνας μπάσκετ κρίθηκε από το τελευταίο σουτ, ενώ όλα τα προηγούμενα σουτ έδιναν επίσης πόντους» (σελ. 156).

«Δυστυχώς, αν δεν συμβεί το κακό, ο άνθρωπος δεν παίρνει μέτρα. Αλλά όταν συμβεί το κακό, τις περισσότερες φορές είναι αργά» (σελ. 156).

«-Ναι αλλά ένας διαταραγμένος αρκεί για να τα καταστρέψει όλα. -Δεν αρκεί, Πόλη, αν οι υπόλοιποι δεν του δώσουν τη δυνατότητα. Και στην περίπτωση του Χίτλερ, ήταν κάποια εκατομμύρια ψηφοφόρων που του έδωσαν την ισχύ» (σελ. 157).

Βιβλίο Δεκαοκτώ σκαλιά 
Συγγραφέας Τατιάνα Τζινιώλη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι αληθινό, άμεσο και ολοζώντανο. Κινηματογραφικό στυλ, έντονες και ρεαλιστικές σκηνές, καθημερινοί διάλογοι, αληθινοί χαρακτήρες, ό,τι αγαπάει κανείς δηλαδή στην Ελληνίδα Cecilia Ahern είναι εδώ. Αν και άρρεν αναγνώστης το βιβλίο το ρούφηξα ως το τέλος ακριβώς λόγω του υφολογικού στυλ της συγγραφέως που δεν αφήνει τίποτα όρθιο. Με τον γνωστό κινηματογραφικό, ρεαλιστικό και βαθιά ανθρώπινο τρόπο γραφής της ετοίμασε δύο ερωτικές ιστορίες με τα σκαμπανεβάσματά τους, με τις αναποδιές τους και με τα εμπόδια που προκύπτουν στην πορεία. Ξεδιπλώνει και αναλύει όλες τις ψυχολογικές παραμέτρους σαν παραμύθι, εύληπτα και καταιγιστικά κι ενώ θα μπορούσε να ξεφύγει σε πολλά σημεία ή να μην καταφέρει να περιγράψει σωστά τον ψυχικό κόσμο των πρωταγωνιστών, έχει τη σύνεση, την εμπειρία και το γνώθι σαυτόν να παραμείνει πιστή στην κεντρική ιδέα της ιστορίας και να μην παρασυρθεί επ’ ουδενί. Δίνει φωνή σε κάθε είδους συναισθήματα που βιώνουμε όλοι σε μια σχέση και καταφέρνει να εκφράσει με λέξεις ό,τι μας τυραννάει και δεν μπορούμε να το κατονομάσουμε.

Η Ολίβια ζει στη Βοστώνη, σε διαμέρισμα-δώρο των γονιών της για την αποφοίτησή της, εργάζεται πολλές ώρες σε εστιατόριο και ως δεύτερη δουλειά απασχολείται ως γραφίστας. Γειτόνισσα και φίλη της είναι η Έμμα, που μένει στον από πάνω όροφο και μοιράζονται πολλά κοινά. Εδώ κι ένα χρόνο ο Τζούλιαν μετακόμισε δίπλα στην Ολίβια κι έχει ενεργή σεξουαλική ζωή και έντονα μουσικά ακούσματα, πράγματα δηλαδή που θα ενοχλήσουν σύντομα την κοπέλα. Ο Τζούλιαν επέστρεψε στη Βοστώνη γιατί η αγχωτική ζωή στο Μανχάταν δεν του ταίριαζε και τώρα εργάζεται σε εταιρεία δημοσίων σχέσεων. Τα Σαββατοκύριακα διασκεδάζει με γνωριμίες της μιας βραδιάς, έχει ελάχιστες φιλικές επαφές με συναδέλφους και μόνοι φίλοι είναι τα αδέλφια του, Σάρον και Κάρτερ. Η Ολίβια κι ο Τζούλιαν ερωτεύονται με την πρώτη ματιά και δέχονται να βρίσκονται μόνο τα Σαββατοκύριακα, κάτι που όμως σύντομα θα τους γεμίσει πόθο και λαχτάρα. Ποιο θα είναι το φιτίλι που ίσως τινάξει στον αέρα αυτήν την πρωτότυπη επαφή; Τι πραγματικά φοβούνται και οι δύο και πόσο εύκολα θα μπει ανάμεσά τους; Τι θα συμβεί στις ζωές τους αν τελικά ισχύσει ο εγωισμός και τα κομμάτια δεν κολλήσουν ποτέ ξανά; Άλλωστε, ο Τζούλιαν έχει τραυματιστεί ψυχολογικά από τη σχέση του με τη Χάρλοου και γι’ αυτό οχυρώθηκε πίσω από αυτόν τον τρόπο ζωής. Σύντομα όμως, έστω κι έτσι όπως θέλει η Ολίβια, μπαίνουν σε μια οικεία ρουτίνα που θυμίζει αυτό που θέλουν κι οι δύο να αποφύγουν ο καθένας για τους δικούς του λόγους.

Πόσο γέλασα με τις πρώτες τους επαφές, τους τόσο αντίθετους χαρακτήρες, τις διαφορετικές σκέψεις που έκανε ο ένας για τον άλλον, πόσο αληθινοί είναι οι διάλογοι, πόσο ρεαλιστικές και φυσιολογικές οι καταστάσεις! Εκείνος διασκεδάζει με τη συμπεριφορά της, προσέχει τα ιδιαίτερα μάτια της, χαμογελάει στη σκέψη της κι εκείνη του φέρεται απότομα, ακατάδεκτα. Μετά το πρώτο ραντεβού, μια λέξη που εκείνος δεν χρησιμοποίησε ποτέ, η Ολίβια από φόβο για τα αισθήματά της τον αποφεύγει κι ο Τζούλιαν νιώθει ανόητος που περιμένει πάνω από το τηλέφωνό του για μια της κλήση ή έστω ένα μήνυμα. «Εκνευρίζομαι με εκείνη που έχει εξαφανιστεί και με εμένα που με νοιάζει» (σελ. 70). Ναι, φυσικά και προχωράμε παρακάτω, δεν είναι όμως αυτό το ζητούμενο αλλά η συμφωνία τους: κάνουν ό,τι θέλουν τις καθημερινές αλλά τα Σαββατοκύριακα θα είναι δικά τους. Είναι όμως αυτό το πράσινο φως για ελεύθερη σχέση; «Αν ο κανόνας του Σαββατοκύριακου μας βοηθήσει να έχουμε μια τέλεια σεξουαλική ζωή χωρίς τα προβλήματα και τις απαιτήσεις που φέρνει μια σχέση, τότε ας είναι» (σελ. 95).

Στο δεύτερο μέρος, γνωρίζουμε τον Κάρτερ, που δέχεται να πάνε εκδρομή στο Λας Βέγκας όλοι μαζί τ’ αδέλφια με τις σχέσεις τους, οπότε η Σάρον καλεί και την Έμμα, την κολλητή της Ολίβια, μπας και πιέσει λίγο τα πράγματα και τους ψήσει να τα φτιάξουν. Με το ίδιο αφηγηματικό μοτίβο με τις εναλλάξ πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις παρακολουθούμε και τις δικές τους ψυχολογικές διακυμάνσεις, αισθήματα, σκέψεις κλπ. στην προσπάθειά τους να γνωριστούν καλύτερα και να δουν αν ταιριάζουν. Μόνο που μετά από ένα άγριο βράδυ μεθυσιού παντρεύονται, χωρίς να θυμούνται τίποτα την επόμενη μέρα! Γάμος σε μια πολιτεία διάσημη σε όλο τον κόσμο για τις λάθος αποφάσεις! Τελικά πώς θα εξελιχθεί η σχέση τους; Γιατί η Έμμα αποφεύγει τον Κάρτερ; Πόσο δύσκολο είναι να γκρεμίσουμε τα τείχη γύρω από τις φοβίες μας και να κάνουμε «ένα άλμα πίστης»; «Δεν πρέπει να αφήνουμε τον φόβο για το τέλος να ορίζει το παρόν» (σελ. 245).

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στη Βοστώνη με τα δύο μεγάλα πάρκα της, τον Δημόσιο Κήπο και τον Boston Common, με τους δρόμους της, με το αξεπέραστο αρχιτεκτονικό της στυλ που συνδυάζει τους ουρανοξύστες της αμερικανικής μεγαλούπολης και την ευρωπαϊκή τεχνοτροπία, αφού είναι από τις πρώτες πόλεις που δημιουργήθηκαν και άρα είναι πιο κοντά στο στυλ της Νέας Αγγλίας αλλά και στο διαμετρικά αντίθετο Λας Βέγκας, στο οποίο μας ταξιδεύει στη συνέχεια η συγγραφέας: «Εκεί που το χρήμα ρέει άφθονο όλη μέρα και τα πάντα έχουν ως στόχο τον εντυπωσιασμό» (σελ. 205), καμία σχέση δηλαδή με την κλασική και διαχρονική ομορφιά της Βοστώνης. Έτσι το κείμενο βρίθει ρεαλισμού και προσεγμένων λεπτομερειών που κάνουν απόλυτα αληθινούς όλους τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος, οι οποίοι αντιδρούν, φέρονται και σκέφτονται μέσα σε μια σχέση όπως όλοι μας, με τις ανασφάλειές τους, με τις φοβίες τους, με την αγωνία τους, με όλα όσα γεμίζει μια ευτυχισμένη ζωή τις καρδιές όλων μας. «18 σκαλιά» χωρίζουν τον κάθε όροφο της πολυκατοικίας όπου μένουν οι ήρωες του βιβλίου, το μόνο εμπόδιο ανάμεσά τους, μιας και περνάνε όμορφες αλλά και δύσκολες στιγμές, ευτυχισμένες μέρες και αξημέρωτες νύχτες, γεμίζουν φιλιά και πάθος τις σελίδες αλλά σκέφτονται και το αύριο, ακόμη και με πεισματική εμμονή που απεκδύει τον έρωτα από τη μαγεία του. Είναι ένα δυνατό, τρυφερό και ρομαντικό μυθιστόρημα με διαχρονικές αλήθειες και χαρακτήρες που αγαπάς από την αρχή.

Βιβλίο Βαγόνι τρίτης θέσης 
Συγγραφέας Πασχάλης Πράντζιος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πασχάλης Πράντζιος επιστρέφει με μια συγκινητική κι ενδιαφέρουσα καταγραφή της διαδρομής των περίφημων μπουλουκιών, θιάσων από άνεργους ηθοποιούς που όργωναν την Ελλάδα για ένα μεροκάματο, ζώντας πολλές δυσκολίες και εφήμερες επιτυχίες ενώ ταυτόχρονα καταγράφει τα σημαντικότερα γεγονότα της ελληνικής Ιστορίας από τον Μεσοπόλεμο ως τη δεκαετία του 1980 μέσα από τις ζωές της Λενιώς και της Ελένης, δυο γυναικών που έζησαν σε διαφορετικούς αιώνες, αγάπησαν, πάλεψαν, είχαν όνειρα και φιλοδοξίες, ξεγελάστηκαν και αγωνίστηκαν. Με διαρκή πρωθύστερα μεταβαίνουμε από το χτες στο σήμερα και πότε σεργιανάμε στα μακρινά χωριά και στα απάτητα βουνά της Ελλάδας και πότε βυθιζόμαστε στη μελέτη και την έρευνα των μπουλουκιών με αφορμή την προσπάθεια της άνεργης ηθοποιού Ελένης να μη μείνει μακριά από το θέατρο, εξ ου και διαπρέπει στην πανεπιστημιακή καριέρα, χωρίς πάντως να ξεχνάει τις αρχικές της φιλοδοξίες. Το Λενάκι δημιουργεί στέρεες φιλίες με τη Ρόζα, σύζυγο του μπουλουκτσή που τη δέχτηκε στον θίασό του με τον Ανδρέα Ρεζή, γίνεται αντικείμενο ενός τρυφερού ανεκπλήρωτου έρωτα, κάνει παιδιά, αγωνίζεται να επιβιώσει όσο η Ελένη του σήμερα ερωτεύεται έναν άντρα με τον οποίο την ενώνουν περισσότερα κοινά απ’ όσα περιμένει και, στην προσπάθειά της να ξεπεράσει τον πόνο της για τη γιαγιά της, αρχίζει να ελπίζει σε επανασύνδεση με τους γονείς της. Τρυφερές, συγκινητικές ιστορίες γεμάτες αλήθειες, νοήματα, ανατροπές συγκροτούν μια σφιχτοδεμένη και σωστά επεξεργασμένη πλοκή που μ’ έκανε να συγκινηθώ και να μάθω πολλά.

Οι μπουλουκτσήδες λοιπόν περιδιάβαιναν την επαρχία για να παίξουν θέατρο και για να βγάλουν μεροκάματο, μπας και φάνε κάτι, αφού τους είχε ρημάξει η πείνα στην Αθήνα, αλλά και για να πληρώνουν τις μετακινήσεις τους, έχοντας βέβαια υπ’ όψιν πως ξενοδοχεία και χάνια ήταν πανάκριβα για τα βαλάντιά τους κι επιπλέον κανείς δεν τους εμπιστευόταν για φιλοξενία. «…μόλις και μετά βίας εξοικονομούσαν ένα εισιτήριο τρίτης θέσης σε ξύλινο βαγόνι, για να επιστρέψουν στην Αθήνα μέχρι να βρουν άλλο μπουλούκι και να ξεκινήσουν νέα τουρνέ» (σελ. 33). Το κείμενο βρίθει αναφορών στους αφανείς αυτούς ήρωες που πέθαναν τελικά ξεχασμένοι παρά το μεγάλο ταλέντο πολλών εξ αυτών, καθώς και στην αστική σοβαροφάνεια του νεοέλληνα ή στην ηθικολογούσα θεατρική παιδεία και στην περιφρόνηση των ιστορικών του νεοελληνικού θεάτρου γι’ αυτό το σημαντικό κομμάτι θεατρικής ιστορίας. Κι όλες αυτές οι δυσκολίες που τελικά έψησαν τους ηθοποιούς στον αυτοσχεδιασμό και στην εμπειρία γίνονται σε εποχή και μέρη όπου ο κόσμος δεν ήξερε το θέατρο, δε γνώριζε το χειροκρότημα, αντιδρούσε με τραγικωμικό τρόπο στα θεατρικά δρώμενα που έβλεπε πρώτη φορά στη ζωή του! Μια πορεία τριάντα χρόνων περίπου, από το 1920 ως το 1950, οπότε και άνθισε ο κινηματογράφος, εξαφανίζοντάς τα, ζωντανεύει με αντικειμενικότητα και αφθονία πληροφοριών που ενσωματώνονται στην υπέροχη πλοκή δημιουργώντας ένα κείμενο πλούσιο, μεστό και πυκνογραμμένο, όπου ακόμη και το χιούμορ έχει τη θέση του: «-Μην τη δείρεις… -Μωρέ, θα τη μεταλάβω» (σελ. 68)!

Το μυθιστόρημα με έριξε από την αρχή στα βαθιά, με τους παραστατικούς διαλόγους, με τη ρεαλιστική, σχεδόν κινηματογραφική, αφήγηση, με ενδιαφέρουσες αντιθέσεις και την πολύ πρωτότυπη πρώτη παράγραφο, στην οποία χρησιμοποιούνται αντιθετικός σύνδεσμος και τα ελάχιστα καλολογικά στοιχεία που απαιτούνται για να μαλακώσει μια κατ’ ουσίαν σκληρή ιστορία: «Μα το Λενάκι δεν ήξερε από τέτοια. Δεν χαμπάριαζε κανέναν κι ήταν δεν ήταν είκοσι χρόνων. Έπλεκαν φωλιά τα όνειρά του κι έβγαζαν φτερά και πέταγαν. Κι αστραποβολούσαν αντάμα με την ομορφιά της. Έτσι ήταν το Λενάκι εκείνα τα χρόνια, μια ομορφιά κι ένα όνειρο» (σελ. 7). Ο συγγραφέας σπάει το φράγμα της απόστασης μεταξύ κειμένου και αναγνώστη, χρησιμοποιώντας το πρώτο πρόσωπο σε αρκετές περιπτώσεις: «Ίσως να έφταιγε κι η ομορφιά της, δεν ξέρω» (σελ. 8) ή τις φράσεις «που λέτε», «Καλά διαβάσατε…» κλπ ενώ κάποια στιγμή μιλάει πιο ανοιχτά: «…για άλλα παραμύθια μιλώ εγώ. Για κείνα τα βιώματα που αν δεν τα διηγηθείς σαν παραμύθι πονάνε πολύ, όσα χρόνια κι αν έχουν περάσει» (σελ. 181).  Εξίσου ξεκάθαρα στηλιτεύει τα γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου, αναγνωρίζει τη βοήθεια της Μαρίκας Κοτοπούλη σ’ εκείνα τα μαύρα χρόνια, εξυμνεί τα συλλαλητήρια που έσωσαν την Ελλάδα από την πολιτική επιστράτευση και τη βόρεια Ελλάδα από τους Βούλγαρους, κατηγορεί τον τρόπο χειρισμού των εσωτερικών πολιτικών υποθέσεων της Ελλάδας από τους Άγγλους με προεξάρχοντα τον Ουίνστον Τσώρτσιλ που κατά τα άλλα αναγνώριζε την ελληνική ανδρεία, κι όλα αυτά με σύντομα, γεμάτα από συγκινητικές σκηνές, κεφάλαια. «Οι ιδεολογίες σφάχτηκαν μεταξύ τους για τη νομή της εξουσίας και ο λαός έριχνε για άλλη μια φορά πάχνη στις πληγές του, παλεύοντας για την επιβίωσή του» (σελ. 222), τονίζει ο Πασχάλης Πράντζιος.

Το Λενάκι είναι η μικρότερη από τις τρεις κόρες της Καλλιόπης και του Γιάννη, ζει σε μια μικρή επαρχιακή πόλη της Φθιώτιδας κι ενώ οι αδερφές της έχουν ήδη παντρευτεί ή αρραβωνιαστεί, η ίδια δεν έχει εγκρίνει κανένα προξενιό κι ας κοντεύει πια τα είκοσι. Η μάνα της, κλασική γυναίκα του χωριού, για τους περισσότερους φαντασμένη και ο πατέρας της, που έχει μεγάλη αδυναμία στο Λενάκι αλλά είναι αδύναμος, που λυγίζει από αγάπη για τη μικρότερή του κόρη γιατί μόνο αυτή τον υπολογίζει και του μιλάει με αγάπη, αφού η γυναίκα του τον έχει σα σκυλί κι ας κρύβεται, άτολμος, πίσω της, είναι δυο φιγούρες που θα παίξουν κομβικό ρόλο στις μελλοντικές εξελίξεις και χάρη σε αυτούς καταγράφεται με ζωντάνια και ενάργεια ο μέσος άνθρωπος της εποχής. «Το Λενάκι το μελαχρινάκι που, όταν έβγαζε φωνή, η φύση σώπαινε» (σελ. 9) της αρέσει να τραγουδάει στα πανηγύρια, κάνοντας τη μάνα της έξαλλη με τα καμώματά της. Διεκδικεί τα «θέλω» της, επιβάλλει την ασυνήθιστη και τολμηρή της προσωπικότητα, συγκρούεται με τις αντιλήψεις του χωριού, έχει τσαγανό και προκαλεί τον αντρικό πληθυσμό με την ομορφιά, τη φωνή και το βάδισμά της. Όταν δέχεται πρόταση να τραγουδάει σε κέντρο στη Λαμία προκαλεί σχεδόν εγκεφαλικό στη μητέρα της με το «ρεζιλίκι»: Τραγουδιάρα η κόρη της Καλλιόπης; Στο μαγαζί θα γνωριστεί με τον Ανδρέα Ρεζή, έναν ζεν πρεμιέ των μπουλουκιών, όμορφο αλλά αντιδραστικό, με πείσμα και οργή για την κοινωνική αδικία. Οι πολιτικές του πεποιθήσεις του έκλεισαν τον δρόμο του Εθνικού Θεάτρου κι επιπλέον τον έχει η αστυνομία στο μάτι, οπότε αναγκαστικά μπήκε στο μπουλούκι. Έμπλεξε με το παράνομο τότε ΚΚΕ όχι από ιδεολογία αλλά γιατί ήθελε την ατομική του ελευθερία, δεν του αρέσει να του υπαγορεύουν τι να κάνει. Μικρή επαρχιακή πόλη και Μεσοπόλεμος, μεγάλα όνειρα και ατίθαση καρδιά, ε, αυτά δεν πάνε μαζί, γι’ αυτό και το Λενάκι τον Δεκαπενταύγουστο του 1937 κλέφτηκε με τον Ρεζή. Η ιστορία τους, όπως έγραψα και πριν, ξεδιπλώνεται με πρωθύστερα και είναι άκρως ενδιαφέρουσα και γεμάτη εκπλήξεις και ανατροπές.

Η Ρόζα από την άλλη είναι μια γυναίκα που μεγάλωσε σ’ ένα περιβάλλον κακοποίησης από τον μέθυσο πατέρα της, τον Τράκουνα και με μια μάνα που έτρεμε απ’ τον φόβο, και συγκρότησε θίασο με τον Σπήλιο, στον οποίο γίνονται μέλη ο Ρεζής και το Λενάκι. Το παρελθόν και τις προσωπικές ιστορίες των δύο θιασαρχών τις μαθαίνουμε αργότερα, όπως γίνεται με όλους σχεδόν τους χαρακτήρες. Η κάθε προσωπικότητα, το εκάστοτε χτες το μαθαίνουμε σταδιακά στην πορεία της ανάγνωσης, κάτι που δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα πινακοθήκη ηρώων, που ενώνουν τα δεινά τους με αυτά της οικογένειας που δημιουργεί το Λενάκι, παρ’ όλο που τελικά χωρίζουν οι δρόμοι της με τον άντρα της, αφού εκείνος χώνεται όλο και πιο βαθιά στο Κόμμα και οργανώνει αντικυβερνητικά σχέδια. Η ιδεολογία του κομμουνισμού και η απλοϊκή νοοτροπία που παρασύρεται από τις ιδεαλιστικές ουτοπίες του κόμματος είναι οι πρώτοι παράγοντες που θα αποξενώσουν το ζευγάρι όσο η επιτυχία και τα ταξίδια έρχονται το ένα πίσω από το άλλο. Και φτάνουμε στο 1940:  πόλεμος, Κατοχή, πείνα, θάνατος, αντίσταση, τα θέατρα που αρχικά γιορτάζανε την ελληνική αντεπίθεση καταλήγουν μαγκωμένα και διστακτικά μετά τον Απρίλιο του 1941 να ανεβάζουν έργα που προσπαθούν να κρύψουν τον ξεσηκωτικό τους χαρακτήρα, με τους περισσότερους ηθοποιούς να ανήκουν στην Αντίσταση, βάζοντας σε κίνδυνο τις παραστάσεις που ανεβοκατέβαιναν μέσα σε μια στιγμή. Το ΕΑΜ και οι προκηρύξεις, ο πολύγραφος και η διαφώτιση γύρω από την οργάνωση στους θεατρικούς κύκλους από πρόσωπα-κλειδιά, το θεατρικό εργαστήρι του Βασίλη Ρώτα που ήταν φυτώριο της ΕΠΟΝ, η συμμετοχή των ηθοποιών στην απελευθέρωση, με το θέατρο πλέον να πολιτικοποιείται ανοιχτά μετά τα Δεκεμβριανά και να διχάζεται μετά τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη. Πόσο δυνατή και στέρεη όμως η πρόταση αυτή που βάζει τα πάντα στη θέση τους: «-Θανασό, πού είσαι πολιτικά; -Είμαι Έλληνας, μπατζανάκη, κι αυτό φτάνει» (σελ. 169).

Να κι ο Εμφύλιος, από τη μια με το αντάρτικο θέατρο, το θέατρο της ελεύθερης Ελλάδας, το θέατρο των βουνών που εκπροσωπείται κυρίως από τη Λαϊκή Σκηνή του Γιώργου Κοτζιούλα και από την άλλη με τον θίασο του Βασίλη Ρώτα. Στο ένα άκρο το θέατρο που θα διαφωτίζει τον λαό για τους στόχους του απελευθερωτικού αγώνα και ίσως και να στρατολογούσε νέους αντάρτες μέσα από την ψυχαγωγία και στο άλλο το αστικό θέατρο, με επαγγελματίες ηθοποιούς και γνωστά έργα. Ρευστές καταστάσεις, σκληρές εποχές, αίμα και πόνος και γύρω απ’ όλα αυτά η έξυπνη, καπάτσα, ικανή στον χειρισμό των ισορροπιών θιασάρχις Ρόζα, το φίδι η Γιούλα, ο ερωτευμένος και ταπεινός Ρίκο, η ταλαντούχα Νόπη, ο μικρόκοσμος του μπουλουκιού αλλά και της κοινωνίας εκείνης της εποχής. Λενάκι και Ανδρέας ζωντανεύουν ολοκληρωμένα, με εκείνον να πρεσβεύει κομμουνιστικές πολιτικές τοποθετήσεις αλλά χωρίς να χάνει στιγμή να ταπεινώνει και να χλευάζει τη γυναίκα του κι εκείνη ατίθαση, ανεξάρτητη, να μη σηκώνει μύγα στο σπαθί της και φυσικά ούτε κατά διάνοια να δεχτεί ξύλο από τον άντρα της όπως πολλές γυναίκες εκείνη την εποχή. Ανάμεσά τους μπαίνει ο έρωτας του Ρίκο για το Λενάκι που παραμένει ανεκπλήρωτος, η υποτακτικότητα και η ανέχειά του, η διακριτικότητα του φλερτ του και το γεγονός ότι δεν εκμεταλλεύεται ούτε εκβιάζει καταστάσεις κι έτσι δημιουργείται ένα πολύ ενδιαφέρον και καλοσχεδιασμένο τρίγωνο με ρεαλισμό και ειλικρίνεια. Κι όλα αυτά είναι μόνο η αρχή της ιστορίας, αφού οι επόμενες δεκαετίες φέρνουν ακόμη περισσότερες εκπλήξεις.

Καθώς ξεδιπλώνεται η πλούσια σε γεγονότα και ανατροπές ιστορία του Ανδρέα Ρεζή και της γυναίκας του, επιστρέφουμε τακτικά στη δεκαετία του 2000, όπου η Ελένη, κόρη των ηθοποιών Κάλι και Αλέκου, οι οποίοι την άφησαν βρέφος στη γιαγιά της για να κάνουν τουρνέ στην Αμερική, προσπαθεί να χειριστεί τον θάνατο της αγαπημένης της γιαγιάς. «Έτσι ήταν πάντα. Καθόλου γονείς» (σελ. 26), λέει χαρακτηριστικά. Συγκινητικά ντοκουμέντα, όπως η βραδιά στο Ηρώδειο το 2002 που ήταν αφιερωμένη στα μπουλούκια, τα ευτράπελα που πάθαιναν οι ηθοποιοί επί σκηνής και όχι μόνο, ποικίλες αναφορές σε σκηνικά και κοστούμια, ενδυμασίες και αντικείμενα, τσιγκολαμαρίνες για τον αέρα και τη βροντή και ζωγραφισμένες κάλτσες αντί για φίδια, μπουλβάρ και κωμωδίες, θεατρικά κείμενα ποικίλου περιεχομένου γνωστών ή και άγνωστων συγγραφέων που απαρτίζουν τη διδακτορική διατριβή της ηρωίδας συναποτελούν ένα κείμενο-μαγεία που με σεργιάνισε στα μυστικά του επαρχιακού θεάτρου, στις πρακτικές δυσκολίες, στις μετακινήσεις, στην αλληλεγγύη, στην μπέσα, στην ανέχεια, στις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των ηθοποιών και στα μικρά και μεγάλα μυστικά τους. Άνεργη ηθοποιός, όπως κι όλοι οι φίλοι της από τη σχολή, δουλεύει περιστασιακά σ’ ένα βιβλιοπωλείο και κάποια στιγμή ανακαλύπτει ένα χειρόγραφο θεατρικό έργο άγνωστου συγγραφέα με ημερομηνία 1939 και με τίτλο «Βαγόνι τρίτης θέσης». Ποιος το έγραψε και πώς το εμπνεύστηκε; Η ιστορία της είναι ο απαραίτητος συνεκτικός δεσμός που μας ταξιδεύει στο χτες και ταυτόχρονα, μέσα από μια σειρά τρυφερών στιγμιότυπων, αρχίζει να προσεγγίζει τους αποξενωμένους γονείς της και μας κρατάει σε αγωνία για το αν θα πετύχει ή όχι σε αυτό ενώ ταυτόχρονα ο έρωτας του Ερρίκου θα πυροδοτήσει μια σειρά από εξελίξεις που θα οδηγήσουν το κείμενο σ’ ένα καλοδεχούμενο τέλος.

«Βαγόνι τρίτης θέσης» γράφει το εισιτήριο της ελληνικής ιστορίας, όπως και αυτό των ηρώων του μυθιστορήματος, να όμως που και η χώρα αλλά και οι πρωταγωνιστές του βιβλίου καταφέρνουν να περάσουν μπροστά, να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους και προσπαθούν να βρουν τη θέση που τους αξίζει. Με έναν λυρικό, συγκινητικό και τρυφερό τρόπο γραφής ο Πασχάλης Πράντζιος ξεδιπλώνει συναρπαστικές ιστορίες από μια περίοδο κι ένα κομμάτι της θεατρικής ιστορίας που έχουν επιδεικτικά αγνοηθεί και παραπεταχτεί από σημαντικό ποσοστό της ακαδημαϊκής κοινότητας και ζωντανεύει με ρεαλισμό, ποικιλία σκηνών και ενάργεια ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν αγάπη, απογοήτευση, προδοσίες, εμπόδια και πολλά άλλα που τους ατσαλώνουν και τους ωριμάζουν. Ένα συναρπαστικό ταξίδι που δεν ήθελα να τελειώσει!

Βιβλίο Μεθυσμένες αλήθειες 
Συγγραφέας Τατιάνα Τζινιώλη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι αληθινό, άμεσο και ολοζώντανο. Κινηματογραφικό στυλ, έντονες και ρεαλιστικές σκηνές, καθημερινοί διάλογοι, αληθινοί χαρακτήρες, ό,τι αγαπάει κανείς δηλαδή στην Ελληνίδα Cecilia Ahern είναι εδώ. Αν και άρρεν αναγνώστης το βιβλίο το ρούφηξα ως το τέλος ακριβώς λόγω του υφολογικού στυλ της συγγραφέως που δεν αφήνει τίποτα όρθιο. Με τον γνωστό, κινηματογραφικό, ρεαλιστικό και βαθιά ανθρώπινο τρόπο γραφής της ετοίμασε μια ερωτική ιστορία με τα σκαμπανεβάσματά της, με τις αναποδιές της και με τα εμπόδια που προκύπτουν στην πορεία. Ξεδιπλώνει και αναλύει όλες τις ψυχολογικές παραμέτρους σαν παραμύθι, εύληπτα και καταιγιστικά κι ενώ θα μπορούσε να ξεφύγει σε πολλά σημεία ή να μην καταφέρει να περιγράψει σωστά τον ψυχικό κόσμο των δύο πρωταγωνιστών, έχει τη σύνεση, την εμπειρία και το γνώθι σαυτόν να παραμείνει πιστή στην κεντρική ιδέα της ιστορίας και να μην παρασυρθεί επ’ ουδενί.

Ο τριαντάρης Κόνορ ασφυκτιά στην εδώ και τρεις μήνες σχέση του με τη Χόλυ, η οποία επιπλέον είχε την ιδέα να του χαρίσει για τα γενέθλιά του μια επταήμερη κρουαζιέρα στις Μπαχάμες ενώ ο ίδιος θα προτιμούσε να περάσει τη δική του μέρα με τους κολλητούς του πίνοντας μπίρες. Έχει καταλάβει πως δεν ταιριάζουν ενώ η Χόλυ θέλει να προχωρήσουν παρακάτω. Οι κουβέντες τους δείχνουν το χάσμα που υπάρχει ανάμεσά τους, μ’ εκείνον να το έχει αντιληφθεί κι εκείνη να γεμίζει το κενό με ανούσιες φλυαρίες και σχέδια για τον Κόνορ χωρίς τη γνώμη του! Τι να κάνει όμως που έχουν επτά μέρες μπροστά τους για να τσακωθούν από την αρχή; Στο ίδιο καράβι επιβιβάζεται και η Χέιζελ με την εξηνταπεντάχρονη γιαγιά της, Μπέτι, η οποία της κάνει δώρο την κρουαζιέρα για την αποφοίτησή της κι η κοπέλα ανυπομονεί να περάσει τον χρόνο αυτόν με έναν από τους πιο αγαπημένους της ανθρώπους. Η Μπέτι δεν είναι παλαιών αρχών, αφού μεταξύ άλλων παροτρύνει την εγγονή της να κάνει Tinder, τη συμβουλεύει να γνωρίσει κόσμο για να ξέρει τι θέλει και να μη συμβιβαστεί. Η εικοσάχρονη Χέιζελ μεγάλωσε με τους παππούδες της όσο η δεκαεφτάχρονη μητέρα της έκανε δυο δουλειές για να ζήσουν από τη στιγμή που ο πατέρας προτίμησε τις σπουδές στην Καλιφόρνια και δε γύρισε ποτέ πίσω. Η κοπέλα ευελπιστεί να έχει βρει δουλειά ως τον Οκτώβριο, έχοντας σπουδάσει μάρκετινγκ σε μια δαπανηρή πόλη όπως η Νέα Υόρκη και τότε συναντάει τον Κόνορ.

Οι δύο νέοι θα γνωριστούν στο μπαρ του καραβιού και η χημεία μεταξύ τους θα πάρει τα ηνία. Η οικειότητα και η επικοινωνία είναι το κάτι άλλο αλλά καταλαβαίνουν πως τα βήματά τους (πρέπει να) είναι μετρημένα. Μέσα σε λίγες μέρες γνωρίστηκαν και σε λίγες μέρες όλο αυτό θα τελειώσει. «…ήδη το δωμάτιο είναι ασφυκτικά μικρό και μόνο οι δυο μας είμαστε εδώ. Ή μόνο οι δυο μας έχουμε σημασία» (σελ. 32). Τι πρέπει να γίνει όμως όταν υπάρχει τρελή χημεία στην πιο ακατάλληλη στιγμή; Περιμένεις ή, όσο το αφήνεις, τόσο πιο εύκολο είναι να μη συμβεί τίποτα; Ναι, υπάρχει μια άκρως ερωτική ατμόσφαιρα που συνδυάζεται άψογα με το ρομαντικό ταξίδι στις εξωτικές Σεϋχέλλες και πάλι χωρίς γλυκανάλατες κα περιττές λεπτομέρειες, μόνο που αυτό αφορά τις πρώτες 80 σελίδες, αφού κάποιες λάθος αποφάσεις και σκέψεις πυροδοτούν μια σειρά από εξελίξεις όσο εκείνος κι εκείνη επιστρέφουν στις ζωές τους κι έτσι υπάρχει διάχυτη η αγωνία αν θα ξαναβρεθούν, αν θα συγχωρέσει ο ένας τον άλλον για όσα έγιναν ή δεν έγιναν πάνω στο πλοίο, αν θα ακολουθήσουν τα όνειρά τους, αν θα πάρουν τις ευκαιρίες που θα τους παρουσιαστούν ακόμη και εις βάρος της σύντομης σχέσης που είχαν και πολλά άλλα. Τι καριέρα έκαναν, ποιοι είναι οι ανταγωνιστές, ποια τα προβλήματα, ποιες οι αναποδιές, ποιες οι απόπειρες νέων σχέσεων με τον καθένα τους να είναι ακόμη εκεί, στην καρδιά και στον νου του άλλου. Ως πότε; Το κείμενο είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο και την ιστορία την αφηγούνται εναλλάξ η Χέιζελ και ο Κόνορ. Δεν ξαναβλέπουμε την ίδια ιστορία από άλλη οπτική, αντίθετα ο ένας συνεχίζει από κει που σταμάτησε ο άλλος. Εκείνος σκιαγραφείται ελαφρόμυαλος και ίσως λίγο δειλός κι εκείνη εγωίστρια, να όμως που ο έρωτας, οι περιστάσεις και τα λάθη αρχίζουν να λειάνουν τις γωνίες τους και να σχηματίζονται αληθινοί χαρακτήρες! Η χρήση ενεστώτα διαρκείας δίνει ζωντάνια και βοηθάει την ιστορία να κυλήσει γρήγορα, χωρίς ανάσα. Αληθινές, ατόφιες, ανθρώπινες παρεξηγήσεις απομακρύνουν το ζευγάρι και όμορφες στιγμές τους ενώνουν ξανά. Προς τιμήν της, η Τατιάνα Τζινιώλη, ξέροντας πως ακροβατεί ανάμεσα σε αγκάθια, κρατά σφιχτά στο χέρι της την ιστορία και την ξεδιπλώνει όσο πρέπει. Οι παρεξηγήσεις ήταν φυσιολογικές, δοσμένες με εκπληκτικό συναισθηματικό περιεχόμενο, οι ανατροπές έρχονταν εκεί που δεν τις περίμενες αλλά δεν έπνιγαν τη ροή της εξέλιξης και γενικά το κείμενο είναι από αυτά που αγαπάς να διαβάζεις ξανά και ξανά.

Στις «Μεθυσμένες αλήθειες» η Τατιάνα Τζινιώλη δίνει και πάλι τη δική της πνοή και μια νέα μορφή σε ιστορίες με κλισέ, καταρρίπτοντάς τα χωρίς δισταγμό και δημιουργώντας μια ιστορία αγάπης που με έπεισε πως θα μπορούσε να συμβεί στον καθένα από μας. Και μάλιστα στη Νέα Υόρκη, η οποία μεταμορφώνεται από χειμώνα σε καλοκαίρι, τίποτα δε μένει ίδιο στα χρώματα, στο φως και στις μυρωδιές της κι είναι γεμάτη αντιθέσεις, με τις συνοικίες της, τη ζωή που ποτέ δεν κοιμάται, τα τοπόσημά της, τις δραστηριότητές της, τις κοινωνικές διαφορές μεταξύ των περιοχών της, την καθημερινότητα των κατοίκων της το πρωί και το βράδυ, με τις συνήθειές τους, τις προσδοκίες τους και τον εξαντλητικό ρυθμό δουλειάς. Απόλαυσα κάθε λέξη, παρακολούθησα κάθε σκηνή, κατέγραψα κάθε συναίσθημα, όπως κάνω σε κάθε μυθιστόρημα της συγγραφέως, γεμάτος αγωνία για τη συνέχεια και για το πολυπόθητο τέλος. «-Λένε πως το ποτό σε κάνει να λες αλήθειες. Απλά δεν φανταζόμουν πως τις έλεγα φωναχτά. -Οι μεθυσμένες αλήθειες είναι κάτι που ισχύει» (σελ. 35).

Βιβλίο Πέρα από την αιωνιότητα
Συγγραφέας Ιουλία Ιωάννου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιουλία Ιωάννου έγραψε ένα απρόσμενο μυθιστόρημα, με ένα εντελώς διαφορετικό θέμα από τα προηγούμενα βιβλία της, την έννοια της αθανασίας και πώς μπορεί αυτή να επιτευχθεί. Κατέστρωσε προσεκτικά τρεις παράλληλες ιστορίες, του Μενέλαου, του Αντόνιο και της Αριάδνης, τις ανέπτυξε και τις ένωσε σ’ ένα κείμενο που πραγματεύεται την αγωνία και την αβεβαιότητα του θανάτου χωρίς όμως να αποπνέει απαισιοδοξία ή θλίψη. Κάθε επιμέρους πλοκή έχει ποικίλους κι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους, ερωτεύονται, προδίδονται, ελπίζουν, γίνονται εμμονικοί και δρουν σε διαφορετικούς χώρους και χρόνους, τους οποίους επίσης η συγγραφέας κατέγραψε με ρεαλισμό και διεισδυτικότητα κι έτσι απόλαυσα πραγματικά ένα μυθιστόρημα γεμάτο συναισθήματα και ανατροπές όσο περπατούσα στους δρόμους που με σεργιάναγαν οι ήρωές του.

Το 1916 ο μικρός Μενέλαος Γαλανός μεγαλώνει με δυσκολίες και σε συνθήκες φτώχειας. Ο μεταλλωρύχος πατέρας του βιοπορίζεται από μια δουλειά εξαντλητική και πολύωρη και το παιδί, για όσο κρατάει ο χειμώνας, φιλοξενείται από έναν θείο του στη Χώρα που έχει σχολείο. Τα απεργιακά γεγονότα του Αυγούστου του 1916 αλλάζουν την κοσμοθεωρία του μικρού και τον πεισμώνουν να σπουδάσει και να βοηθήσει τους δικούς του χωρίς να δουλέψει στα ορυχεία. Έτσι, η ζωή τον οδηγεί από τη Σέριφο στον Πειραιά, από το μεροκάματο σε χωράφια και ζώα στην Αρχιτεκτονική του Μετσόβιου Πολυτεχνείου και στην καθοδήγηση του Δημήτρη Πικιώνη. Πίσω στο 1896, γνωρίζουμε τους παππούδες του Μενέλαου που ζουν σε εξίσου άθλιες συνθήκες στο Λαύριο κι αρχίζει να λύνεται το κουβάρι της μυστηριώδους εξαφάνισης της γιαγιάς Αριάδνης, την οποία ο γιος της, Λεωνίδας, ακόμη αναζητά. Τι συνέβη εκείνη τη μοιραία μέρα της εξέγερσης των μεταλλωρύχων κατά του Τζιάκομο Σερπιέρι; Πού πήγε η Αριάδνη και γιατί δεν κατάφερε να γυρίσει στην Ελλάδα;

Στο Παλέρμο του 1920, την Πάνορμο των αρχαίων Ελλήνων, ο Αντόνιο Γκαλιάνι εργάζεται ήδη τρία χρόνια στο πλευρό του γιατρού Σαλάφια ως μαθητευόμενος. Ο Σαλάφια βοηθάει τον Αντόνιο να σπουδάσει για να αναλάβει το ιατρείο του και να συνεχίσει τη δουλειά τους. Η κόρη του γιατρού, Λάουρα, είναι το αντικείμενο του πόθου του Αντόνιο αλλά καταλαβαίνει πως είναι κατώτερος της οικογένειας για να τη ζητήσει σε γάμο. Η μέθοδος της ταρίχευσης στην οποία ειδικεύεται ο Σαλάφια εξιτάρει γιατρό και μαθητευόμενο που προσπαθούν να την τελειοποιήσουν. Θα εξασφαλίσουν στους νεκρούς αιώνια γαλήνη και ταυτόχρονα μια ανθρώπινη όψη χωρίς να τους μουμιοποιούν; Μήπως αν τα καταφέρουν το επόμενο βήμα θα είναι η αθανασία κι αυτό αποτελέσει ύβρι; Πού σταματάει η λογική και πού αρχίζει η υπεροψία; Πώς μπορούμε να εκμεταλλευτούμε την επιστήμη για το καλό της ανθρωπότητας; Τι θα ανακαλύψει ο Αντόνιο που θα τον φέρει στο νησί της Σερίφου και πόσα απρόσμενα γεγονότα θα ζήσει εκεί;

Στο μυθιστόρημα έχουμε λεπτομερείς μα όχι κουραστικές περιγραφές της Σερίφου, του Παλέρμο και άλλων σημείων, πραγματικά ιστορικά γεγονότα για φόντο και ανατροπές απόλυτα λογικοφανείς μα απρόσμενες. Η ιστορία του Μενέλαου και της οικογένειάς του είναι η αφορμή για να ξεδιπλωθούν τα βάσανα και οι κακουχίες της δουλειάς του μεταλλωρύχου, μια εργασία χωρίς ωράριο, πολύ σκληρή και δύσκολη. Από την απεργία του Λαυρίου το 1896 στις κινητοποιήσεις του 1916 στο νησί με υποκινητή τον Κωνσταντίνο Σπέρα καταγράφονται άφθονες πληροφορίες για τις πρώτες μεγάλες απεργίες μεταλλωρύχων που τελικά πνίγηκαν στο αίμα. Το σιδηρό νησί ζωντανεύει παραστατικά, με τα τοπόσημα να έχουν ενεργό ρόλο στην ιστορία και να μη χρησιμοποιούνται απλά για τουριστικούς λόγους, κάτι που δείχνει πόσο βαθιά βίωσε την καθημερινότητα και πόσο σκληρά μελέτησε την ιστορία του νησιού η συγγραφέας. Αυτό φαίνεται ακόμη περισσότερο όταν μας μεταφέρει πότε στο χτες και πότε στο σήμερα, περπατώντας κάποιες φορές στα ίδια σημεία, τα οποία όμως αποτυπώνει σύμφωνα με τα μέτρα και τις διαστάσεις της εποχής. Η φυσική ομορφιά του νησιού είναι διάχυτη και κρύβει βαθιά μέσα της όχι μόνο το αίμα των εργατών που έχασαν τη ζωή τους δουλεύοντας σε άθλιες συνθήκες αλλά και μια ανείπωτη τραγωδία που θα ξετυλιχθεί με απρόσμενες συνέπειες όσο πλησιάζουμε στο τέλος του βιβλίου.

Δεύτερο γεγονός που έδωσε έμπνευση στην Ιουλία Ιωάννου είναι η ταρίχευση της μικρής Ροζαλία Λομπάρντο, δουλειά που είχε αναλάβει ο Αλφρέντο Σαλάφια, το πτώμα της οποίας διατηρείται ακόμη και σήμερα σε καλή κατάσταση και μπορεί να το δει κανείς στις κατακόμβες του Παλέρμο. Η ιταλική αυτή πόλη, με τα μνημεία της, τη ρυμοτομία της και τις κατακόμβες με τις ταριχευμένες σορούς των καπουτσίνων μοναχών αλλά και των επιφανών της πόλης με καλωσόρισε με την ίδια ζέση και αγάπη όσο σ’ ένα σπίτι κάποιοι προετοιμάζονται για το ελιξήριο της αθανασίας. Και σιγά σιγά, χωρίς να το καταλάβω, ο ρεαλισμός αρχίζει να αναμιγνύεται με τη μακάβρια ατμόσφαιρα της Μαίρη Σέλλεϋ και να δημιουργείται ένα κείμενο καλό, δυνατό, πρωτότυπο, που κάθε σελίδα είναι δικαιολογημένη, κάθε αντίδραση είναι συνέπεια της προηγούμενης δράσης και διαπίστωσα πόσο αρμονικά μπορούν να παντρευτούν διαφορετικά μεταξύ τους είδη χωρίς να χαλάσει το σύνολο και χωρίς να ξεχειλώσει ούτε μία κλωστή. Ο έλεγχος θα μπορούσε να χαθεί ανά πάσα στιγμή, η συγγραφέας θα μπορούσε να θυσιάσει χαρακτήρες ή ακόμη και την ίδια της την ιστορία στην προσπάθειά της να δημιουργήσει ένα κείμενο που ακροβατεί ανάμεσα στο ρομαντικό και στο gothic περιεχόμενο, η εμπειρία της όμως στη γραφή τη βοήθησε να κρατήσει τον έλεγχο και να παραδώσει ένα κείμενο συναρπαστικό, γεμάτο σκεπτικισμό και σασπένς, όπου παντρεύονται οι ήρωες της μυθοπλασίας με πραγματικά πρόσωπα, όπως τον σημαντικό αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη, τον συνδικαλιστή Κωνσταντίνο Σπέρα, τον Τζιάκομο Σερπιέρι κ. ά. Είναι τέτοιο το θέμα του βιβλίου που η συγγραφέας καταγράφει ποικίλες σκέψεις και πολλούς προβληματισμούς γύρω από την αιωνιότητα, τον χρόνο και το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξης από φιλοσοφικής και όχι μόνο άποψης, χωρίς ίχνος απαισιοδοξίας ή άσχημης διάθεσης. Τονίζει πως ο άνθρωπος, όσο λίγη κι αν είναι η ζωή του, μπορεί να ζήσει την κάθε του μέρα κάνοντας ό,τι καλύτερο μπορεί για κείνον και τους άλλους κι έτσι το μυθιστόρημα, εκτός από αγωνία και ένταση λόγω των ανατροπών και των σταδιακών αποκαλύψεων των σχέσεων μεταξύ των χαρακτήρων, διαπνέεται κι από μια νότα αισιοδοξίας που με συντρόφευε για πολύ καιρό αφότου τελείωσα το βιβλίο.

Οι φαινομενικά ασύνδετες μεταξύ τους ιστορίες αρχίζουν σταδιακά να  δένονται και να ενώνονται με αξιοπρόσεκτο τρόπο και να συγκροτούν μια πολυδιάστατη ιστορία γεμάτη προδοσία, έρωτα, απάτες, εκδίκηση και ύβρι. Βρήκα εξίσου ενδιαφέρουσες και τις μεταγενέστερες εξελίξεις από το σημείο όπου τέμνονται οι επιτέλους οι παράλληλοι άξονες της αφήγησης, με το κείμενο να δείχνει τα τερτίπια της μοίρας και την πλοκή να γεννάει απρόσμενα συναισθήματα που θα πυροδοτήσουν τις εξελίξεις και θα χαρίσουν τύψεις, φόβο, λαχτάρα κι αξημέρωτα βράδια στους ανυποψίαστους πρωταγωνιστές. Τα πρωθύστερα και τα διαφορετικά σημεία αφήγησης των επιμέρους ιστοριών δε με κούρασαν καθόλου, αντίθετα, η συγγραφέας κατάφερε να με καθοδηγήσει σωστά και να μου συστήνει κάθε φορά και λίγο περισσότερο τους ήρωές τους. «Πέρα από την αιωνιότητα» λοιπόν τι υπάρχει; Μας ενδιαφέρει να μάθουμε ή να το προλάβουμε; Κι αν αγγίξουμε την ύβρι στην αναζήτησή μας αυτή; Πόσο πολύτιμη είναι η ζωή μας και γιατί τη σπαταλάμε σε μια άνευ ουσίας ρουτίνα; Πόσο αποφασισμένοι είμαστε να σώσουμε με κάθε τρόπο και με κάθε κόστος τα πρόσωπα που αγαπάμε; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται σε ένα ενδιαφέρον, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, έρωτα, εκπλήξεις, κρυμμένα μυστικά και αφανέρωτες αλήθειες που θα ενωθούν χρόνια αργότερα κάτω από τον ήλιο της Σερίφου.

Βιβλίο Μην ανοίξεις την πόρτα 
Συγγραφέας Βασίλης Πεσλής
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Τρόμου
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ανατριχίλα, ρεαλισμός και σασπένς είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των σύντομων ή εκτεταμένων κειμένων της συλλογής. Παραστατικές σκηνές, στέρεη γραφή, πλούσιο λεξιλόγιο, σωστοί διάλογοι με ταξίδεψαν στο σήμερα και στο χτες, στο εδώ και στο παραπέρα, στον χωροχρόνο, στο σκοτάδι, στο άγνωστο. Πάρος, Κεφαλονιά, Αθήνα, Πειραιάς, Δράμα, Άγραφα και άλλοι τόποι είναι τα σημεία όπου διαδραματίζονται οι υποβλητικές ιστορίες. Τα κείμενα αναδίδουν ανατριχίλες, φόβο και τρόμο, αγωνία, ένταση, ανησυχία. Είναι ατμοσφαιρικά, με ψυχολογική βία ή ακόμα και splatter ενώ το χιούμορ ταιριάζει άνετα σε ελάχιστες από αυτές, ελαφρύνοντας τη συνολική ατμόσφαιρα. Πρόκειται για αληθινές ιστορίες αλλά και θρύλους, για πραγματικά γεγονότα και για ανεξερεύνητα περιστατικά που το καθένα προσφέρει και κάτι διαφορετικό στον αναγνώστη. Χωρίς να υποτιμώ τα άλλα, και τονίζοντας πως το τελευταίο διήγημα κλείνει σωστά και ευρηματικά το σύνολο της συλλογής, ξεχώρισα τα εξής:

«Αγρύπνια»: μια οικογένεια κάθε δέκα χρόνια, στις 13 Ιανουαρίου, συγκεντρώνεται πίσω στο αρχοντικό και ακολουθεί μια ανατριχιαστική τελετή ως μνημόσυνο στον νεκρό πατέρα και παππού, μια ιστορία που δίνει άλλο νόημα στη φράση «κανείς δεν είναι αληθινά νεκρός, όσο έχει ανθρώπους να τον θυμούνται» (σελ. 16). «Θα μ’ ανοίξεις, Αργυρούλα;»: Η Αργυρώ και η Χρύσα μεγαλώνουν από παιδιά μαζί σ’ ένα χωριό της Πάρου, αχώριστες κι αγαπημένες, μόνο που η μοίρα έχει άλλα σχέδια. Είναι μια δυνατή και συγκινητική ιστορία, με απανωτές ανατροπές κι ένα τέλος που μου έφερε δάκρυα στα μάτια. «Του νεκρού αδελφού»: Πόσο παραστατικά και τρυφερά ζωντανεύει το ομότιτλο δημοτικό τραγούδι μέσα από ένα υπέροχο και συγκινητικό κείμενο που ενώνει δύο κόσμους και πραγματοποιεί με τον πιο απρόσμενο τρόπο τον βαρύ όρκο στη μάνα: να της φέρει την αδελφή του! Από την αρχή ως το τέλος διάβαζα με κομμένη ανάσα, γεμάτος συγκίνηση από τα συναισθήματα που με κυρίεψαν και απόλαυσα κάθε αφηγηματική τεχνική του διηγήματος. Κατ’ εμέ, είναι από τα καλύτερα της συλλογής.

«Ο Ιησούς στη μούχλα»: Τραγικωμικό κείμενο που διαδραματίζεται στην Κεφαλονιά, με τους ιδιωματισμούς του νησιού και τους διαλόγους να σκορπάνε απλόχερα το γέλιο. Η Ρήνη Στεφάτου και ο Γεράσιμος διαπιστώνουν πως ο τοίχος του σπιτιού τους όχι μόνο πότισε από μούχλα αλλά και πως ο λεκές έχει το σχήμα του Ιησού Χριστού! Το νέο αναστατώνει όλο τον κόσμο, μόνο που ο καθένας ξεσηκώνεται για διαφορετικό λόγο: οι συγχωριανοί από ευπιστία κι ο παπάς που το θαύμα τελέστηκε μακριά από το παγκάρι! Οι συνέπειες είναι εντελώς απρόβλεπτες και άκρως ξεκαρδιστικές, μιας και το νησί χωρίζεται στα δύο: οι μισοί πιστεύουν στο θαύμα κι οι άλλοι μισοί μιλούν για απάτη και κοροϊδία! Είναι ένα ευρηματικό διήγημα που στηλιτεύει τον βαθμό όπου μπορεί να φτάσει κάποιον η θρησκοληψία.

«Το πεθαμένο παιδί»: Ένας θρύλος από την περιοχή των Αγράφων παρακινεί την περιέργεια μιας παρέας να ακολουθήσει τα ίχνη του χαμένου παιδιού, με το οποίο τα απειλούν οι γονείς τους αν βγουν έξω τη νύχτα ασυνόδευτα. Μια ανατριχίλα που θεριεύει από σελίδα σε σελίδα με το αλλόκοτο να μπλέκεται με το λογικό με έκανε να κρατήσω το βιβλίο κλειστό για αρκετή ώρα μέχρι να συνέλθω από την ένταση, την αγωνία και το τέλος. «Η γριά Βάβω»: Ο θείος Μανώλης δε χάνει ευκαιρία να σκαρώνει πλάκες στην ανιψιά του, κατατρομάζοντάς την με κάθε είδους φοβέρα, μόνο που αυτήν τη φορά θα βρει τον απαίσιο, αχόρταγο μάστορή του. Πολύ δυνατό και ανατρεπτικό, με απανωτές εκπλήξεις, κινείται μεταξύ της ψυχασθένειας και του υπερφυσικού, με ένα αξέχαστο τέλος. Κάθε σελίδα και μια ανατριχίλα, με την αγωνία να χτυπάει κόκκινο όσο προχωράει η αφήγηση. Και τέλος, «Το χωριό που φοβόταν το σκοτάδι»: Ένα συγκλονιστικό διήγημα που μέσα από μια ασύλληπτη, σχεδόν μεταφυσική ιστορία, δείχνει το μέγεθος της οικολογικής καταστροφής που επιφέρει η ανθρώπινη ματαιοδοξία και απληστία και πώς το περιβάλλον μπορεί να πάρει εκδίκηση με απρόσμενο τρόπο. Ένας αιμάτινος κύκλος που θα ξεκινήσει ξανά όποτε χρειαστεί, ακόμη κι αν υλοποιηθεί η πολυπόθητη θυσία.

«Μην ανοίξεις την πόρτα», συμβουλεύει ο συγγραφέας με αυτήν τη συλλογή διηγημάτων τρόμου που έγραψε, κατάφερε μάλιστα να αναπαριστήσει τόσο έντεχνα και υποβλητικά την απαραίτητη ατμόσφαιρα, ώστε όχι μόνο πόρτα δεν άνοιξα αλλά κλειδαμπαρώθηκα και μες στο σπίτι μέχρι να φτάσω στην τελευταία σελίδα!

Βιβλίο Μετά τα μεσάνυχτα
Συγγραφέας Τατιάνα Τζινιώλη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τατιάνα Τζινιώλη επέστρεψε με το δεύτερο αυτοτελές βιβλίο της τριλογίας Manhattan, αφηγούμενη αυτήν τη φορά την ιστορία του Σεμπάστιαν και της Λέξι, με τον γνωστό, κινηματογραφικό, ρεαλιστικό και βαθιά ανθρώπινο τρόπο γραφής της. Μια ερωτική ιστορία με τα σκαμπανεβάσματά της, τις αναποδιές και τα εμπόδια που προκύπτουν στην πορεία. Και δεν είναι εμπόδια που τους βάζουν άλλοι αλλά ο ίδιος τους ο εαυτός. Ο Σεμπάστιαν είναι ένας άντρας με την εξής ρουτίνα: «…θέλω να μένω στο σπίτι όσο το δυνατόν λιγότερο, ίσως αύριο το βράδυ να βγω χωρίς άλλους μαζί ώστε να καταλήξω μέσα σε κάποια για αν μη νιώθω τόσο μόνος. Μία γυναίκα χωρίς πρόσωπο και χαρακτηριστικά, μία που δεν θα μου θυμίζει όλα αυτά που έχασα, αλλά θα μου θυμίζει γιατί θέλω να ζήσω» (σελ. 28). Σε όλο το βιβλίο ξεδιπλώνεται μια προσωπικότητα κολλημένη σε μια γυναίκα που έχει φύγει από τη ζωή. Αρνείται να την αφήσει να φύγει από τη ματιά του και να ξεκουραστεί στη μνήμη του κι όταν γνωρίζει καλύτερα τη Λέξι αγωνίζεται να ισορροπήσει αρμονικά ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, κάνοντάς τα, ως γνήσιος άντρας, μαντάρα. Δοκιμάζει και δοκιμάζεται, θέλει τη Λέξι αλλά νιώθει χειρότερες τύψεις αν αφήσει τον εαυτό του να ξεχάσει τον έρωτα της ζωής του. Ένα συναισθηματικό κουβάρι που τον οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην αύξηση του αλκοόλ στο αίμα του.

Η Λέξι είναι μια νέα κοπέλα με ένα αβέβαιο στην Ελλάδα επάγγελμα, έξυπνη και απόλυτα συναισθηματική. Η εξέλιξη μιας σχέσης στην Αγγλία θα την οδηγήσει ουσιαστικά να το σκάσει πίσω στην οικογένειά της για να νιώσει ασφάλεια και να ανασυντάξει τις δυνάμεις της. Τα αισθήματά της για τον Σεμπάστιαν ξυπνούν και είναι αμείλικτα. Είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τα φαντάσματά του και να σταθεί στο πλάι του, όμως τα δικά της κολλήματα είναι άλλα: είναι κολλητός του αδελφού της. Και δώστου σκέψεις και δώστου πισωγυρίσματα και να οι τύψεις και να τα νεύρα κλπ.

Το κείμενο είναι αληθινό, άμεσο και ολοζώντανο. Κινηματογραφικό στυλ, έντονες και ρεαλιστικές σκηνές, καθημερινοί διάλογοι, αληθινοί χαρακτήρες, ό,τι αγάπησε κανείς δηλαδή στην Ελληνίδα Cecilia Ahern είναι εδώ. Αν και άρρεν αναγνώστης το βιβλίο το ρούφηξα ως το τέλος ακριβώς λόγω του υφολογικού στυλ της συγγραφέως που δεν αφήνει τίποτα όρθιο. Ξεδιπλώνει και αναλύει όλες τις ψυχολογικές παραμέτρους σαν παραμύθι, εύληπτα και καταιγιστικά, οπότε παρασύρθηκα. Και όσο διάβαζα σημείωνα σε ποιον να πρωτοδώσω σφαλιάρες γιατί η πρωτοκαθεδρία άλλαζε σχεδόν ασκαρδαμυκτί. Ήθελα να μπουφλίσω τον Σεμπάστιαν για τις τόσο πολλές και έντονες τύψεις που ένιωθε γιατί προχωράει στη ζωή του, ήθελα να πλακώσω τη Λέξι με τις δικές της ανασφάλειες και που δεν άφηνε το σώμα της να δράσει αλλά το μυαλό της να σκέφτεται (αγάπη μου, άμα σκέφτεσαι έχουμε Φιλοσοφία, αν πράττεις έχουμε σχέση!), ύστερα ο Σεμπάστιαν δεν ήθελε το ένα και το άλλο, μετά η Λέξι είπε μια βλακεία και πάμε πάλι από την αρχή. Αυτό το παιχνίδι είχε πολύ ενδιαφέρον και το παρακολούθησα με άνεση, επεξηγήθηκε και τεκμηριώθηκε η κάθε κίνηση των παιδιών, όμως ήθελα να τους πω: «Νέοι είστε, απολαύστε το!»

Είναι πολυδιάστατη η ιστορία που διάλεξε να γράψει η Τατιάνα. Γιατί ο κάθε ήρωας έχει τα δικά του ψυχολογικά αδιέξοδα, τον λάθος τρόπο να εκφράσει τα θέλω του και επιπλέον αγωνίζονται να δώσουν όνομα στη σχέση τους. Τα έχουμε ή δεν τα έχουμε; Αν τα έχουμε γιατί νιώθουμε έτσι; Αν δεν τα έχουμε τι είμαστε, «φίλοι με προνόμια;» (η νέα μόδα στην Αμερική που μας έχει κυριεύσει κι εδώ). Η συγγραφέας θα μπορούσε να ξεφύγει σε πολλά σημεία ή να μην καταφέρει να περιγράψει σωστά τον ψυχικό κόσμο των δύο πρωταγωνιστών, έχει όμως τη σύνεση, την εμπειρία και το γνώθι σαυτόν να παραμείνει πιστή στην κεντρική ιδέα της ιστορίας και να μην παρασυρθεί επ’ ουδενί.

Ο Σεμπάστιαν και η Λέξι θα χαρίσουν άλλη μια τρυφερή, ρομαντική και αληθινή ιστορία στους αναγνώστες τους, αν και προσωπικά περιμένω τη συγγραφέα κάποια στιγμή να τολμήσει να γράψει κάτι διαφορετικό. Κάτι ανατρεπτικό; Κάτι με πρωτότυπη θεματολογία ή έναν άλλον τρόπο γραφής; Δεν ξέρω πώς να το εκφράσω. Έχει τα εχέγγυα να ταξιδεύει τον αναγνώστη της με το πλούσιο λεξιλόγιο και τη διεισδυτική ματιά της, θα ήθελα όμως κι ένα πιο τολμηρό βήμα.