Βιβλίο Μια τυχαία συνάντηση με τον Εντ Μπέγκελς
Συγγραφέας Μαριλένα Παππά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αγγελάκη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαριλένα Παππά έγραψε ένα από τα καλύτερά της μυθιστορήματα, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες κα απρόσμενες εκπλήξεις, ένα κείμενο που με συγκίνησε και μου χάρισε απολαυστικές αναγνωστικές στιγμές. Ο Άθαν είναι ένας πρωταγωνιστής σε δυσχερή θέση λόγω της υγείας του, γύρω του όμως δημιουργείται ένα σύμπαν αισιοδοξίας, δύναμης και χιούμορ που με έκανε να γελάσω, να δακρύσω από χαρά και ικανοποίηση για τις εξελίξεις του βιβλίου, να σκέφτομαι πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη και στο νόημα της ζωής και τελικά να βγω κερδισμένος και υπερ-αισιόδοξος, αποχαιρετώντας με δυσκολία τους ήρωες του μυθιστορήματος όταν έφτασα στο τέλος. Ένα κείμενο αρμονικό, εξισορροπημένο, με το γέλιο και το δάκρυ να πηγαίνουν αντάμα και μ’ ένα διαρκές κλείσιμο του ματιού ως προς την ταυτότητα και τον ρόλο του Εντ Μπέγκελς στα γεγονότα, αφήνοντάς με να αποφασίσω εγώ ποιος είναι και τι θέλει στις ζωές των χαρακτήρων. Κι όλα αυτά δοσμένα με μικρές σταγόνες φιλοσοφίας, ηθικής και λυρισμού.

Ο Άθαν βρίσκεται σε ίδρυμα μετά τον θάνατο των γονιών του σε τροχαίο, έχει κάνει φίλους και πηγαίνει στο διπλανό σχολείο. Του αρέσει να παρακολουθεί τα πουλιά που περνάνε από το παράθυρό του και μπορούν να πετάξουν στα πέρατα της γης, κάπου όπου ίσως εκείνος δεν πάει ποτέ. Παρέα του έχει μια φωτογραφία των γονιών του, που δε θυμόταν πότε τους είχε δει για τελευταία φορά, και ταξιδεύει νοερά μαζί τους σε διάφορες περιπέτειες και οικογενειακές στιγμές. Ο αγαπημένος του «θείος Λάκης», ο εθελοντής οδηγός του ιδρύματος, που τον επισκέπτεται τις Κυριακές, είναι ένας άνθρωπος που έχει καλλιεργήσει τη φαντασία του παιδιού με τις ιστορίες του απ’ όταν ήταν ναυτικός. Για παράδειγμα, όταν το παιδί τον ρωτάει γιατί δεν μπορεί να αγκαλιάσει στη φαντασία του τους γονείς του, του απαντάει πως «η αγκαλιά τους είναι ο ίδιος ο αέρας που σε περιβάλλει. Γι’ αυτό γίνονται ένα κομμάτι του» (σελ. 11). Ο Άθαν δε θέλει να πεθάνει μόνος σ’ ένα ψυχρό νοσοκομείο, εξομολογείται στον Λάκη κι εκείνος τον παρηγορεί: «Όσο έχουμε αγάπη και καλούς ανθρώπους στην καρδιά μας, δεν είμαστε ποτέ μόνοι μας, μικρέ» (σελ. 27). Το παιδί, παρά τα όσα βιώνει, μπορεί να εκτιμήσει και τα καλά και τα άσχημα, αφού έμαθε να ζει με τον πόνο και την κούραση αλλά και να εκτιμά τις όμορφες στιγμές.

Ο Λάκης πάντα έχει μια απάντηση για όλα και αγαπάει τα παιδιά ενώ στην προσωπική του ζωή στάθηκε άτυχος. Έτσι μαθαίνουμε για τη δουλειά του στα καράβια, για τη σχέση του με τη Χριστίνα, για τους γονείς του και για τη γνωριμία του με τον Εντ Μπέγκελς, έναν Αφρικανό ναυτικό που συνταξίδευε μαζί του, με μια αύρα μυστηρίου να τον τυλίγει. Επίσης, γνωρίζουμε την κυρία Βένια, την «ψυχή» του ιδρύματος, η οποία φροντίζει τις λεπτομέρειες, συντονίζει τα πάντα, βρίσκει δωρητές. Μπορεί να μην απέκτησε δικά της παιδιά αλλά τα «σποράκια» του ιδρύματος τα θεωρεί δικά της. Έζησε μια σχέση που άλλαξε με το πέρασμα του χρόνου και μάταια πάσχιζε να διατηρήσει την αρχική μαγεία της. Τα πάντα αλλάζουν όταν μπαίνει στη ζωή της ο γιατρός του Άθαν, ο κύριος Νεκτάριος ενώ την ίδια στιγμή επιστρέφει ο πρώην της μετανιωμένος και φαινομενικά αλλαγμένος. Τι θα κάνει τώρα η Βένια; Μέσα από ένα ενδιαφέρον περιστατικό, γνωρίζουμε και τον διευθυντή του κοντινού σχολείου, τον κύριο Άγγελο, που προσπαθεί να αλλάξει κάποια πράγματα ως προς τον σχολικό εκφοβισμό και την αδιαφορία των καθηγητών σε αυτόν, θα τα καταφέρει όμως;

Ο Άθαν είναι ένα παιδί που έχασε νωρίς τους γονείς του και έχει ακονίσει τη φαντασία του χάρη στα βιβλία που διαβάζει. Είναι ένα αγόρι μεταξύ εφηβείας και παιδικότητας που προσδοκά ένα θαύμα που θα του αλλάξει τη ζωή. Χαμηλών τόνων, υπάκουος, φιλοπερίεργος, δε θέλει να μεγαλώσει γιατί «οι μεγάλοι έχουν την τάση να αμφισβητούν οτιδήποτε μαγικό συμβαίνει στην παιδική τους ηλικία». Με εντυπωσίασε ο τρόπος που έντυσε τη νεφρική του ανεπάρκεια με μια ολόκληρη ιστορία φαντασίας για να μαλακώσει τον πόνο και να εξηγήσει στον εαυτό του κυρίως γιατί βιώνει αυτές τις δυσκολίες και τι συμβαίνει με την αιμοκάθαρση. Είναι φίλος με όλα τα παιδιά του ιδρύματος, με τον Γκεόργκι και τον Άλεξ όμως κάνει περισσότερη παρέα. Το κάθε παιδί έχει τη δική του άσχημη ιστορία και η συγγραφέας μας συστήνει σκληρά και τοξικά οικογενειακά περιβάλλοντα, ακατάλληλα για μεγάλωμα και ανατροφή. Τα τρία παιδιά δεν κάνουν σκανταλιές, δεν παύουν όμως να είναι παιδιά και κάποια περιστατικά είναι ξεκαρδιστικά. Γέλασα πολύ που οι φίλοι του Άθαν, αν αρχίσει τις μεταφορές και τα βαθυστόχαστα, λένε πως «ξεκίνησε πάλι τα συγγραφικά του»! Μια μέρα γνωρίζουν έναν καινούργιο μαθητή, τον φοβισμένο Τζαμάλ που δέχεται bullying από τους νταήδες του σχολείου λόγω του χρώματός του. Οι «τρεις σωματοφύλακες» υπερασπίζονται τον «Ντ’ Αρτανιάν» τους και δημιουργούν μια γλυκιά και ενωμένη παρέα, χωρίς διακρίσεις και ρατσισμό, με όμορφα αστεία και πειράγματα. Μια μέρα όμως ο Τζαμάλ εξαφανίζεται.

Ο μικρός Άθαν είναι ο φωτισμένος πλανήτης γύρω από τον οποίο κινούνται άνθρωποι-δορυφόροι, μ’ ένα συγκεκριμένο παρελθόν κι ένα μέλλον που ξετυλίγεται όσο κρατάει το μυθιστόρημα, φέρνοντας εξελίξεις και ανατροπές στη ζωή τους, πάντα με αφορμή το παιδί είτε εσκεμμένα είτε τυχαία. Αλκοολισμός, σχολικός εκφοβισμός, ενδοοικογενειακή κακοποίηση, ορφάνια, μοναξιά, φιλία και πολλά άλλα θέματα καταγράφονται μέσα από συναρπαστικές, ρεαλιστικές και αισιόδοξες ιστορίες που κουμπώνουν η μία πάνω στην άλλη δημιουργώντας ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα. Οι χαρακτήρες είναι πολύπλευροι και καθόλου μονοδιάστατοι, έχουν συγκεκριμένο παρελθόν και ερεθίσματα, αφήνονται όμως να αλλάξουν, ακόμη κι αν δυσκολεύονται αρχικά. Μέχρι και η δύναμη της συγχώρησης τονίζεται, κάτι που με εξέπληξε, μιας και ένα περιστατικό που έγινε ήταν αρκετά σοβαρό και ίσως κάποιος άλλος συγγραφέας να το άφηνε εκεί. Η Μαριλένα Παππά όμως αγαπάει τους ήρωές της και θέλει να τους παρουσιάσει όσο γίνεται πιο ρεαλιστικά και σφαιρικά στους αναγνώστες κι έτσι γεμίζει το κείμενο με σωστές εκπλήξεις ενώ διαχρονικές αλήθειες έρχονται αναπάντεχα και ξαφνιάζουν: «Εμείς οι ίδιοι πρέπει να ξέρουμε ποιοι είμαστε, γιατί όλοι οι υπόλοιποι θα έχουν τη δική τους γνώμη που συνήθως δεν έχει καμία σχέση με αυτό που είμαστε. Γιατί πολύ απλά δεν μας ξέρουν» (σελ. 77).

Το «Μια τυχαία συνάντηση με τον Εντ Μπέγκελς» είναι ένα υπέροχο, τρυφερό, συγκινητικό και αισιόδοξο μυθιστόρημα που μου χάρισε τρυφερά στιγμιότυπα, σκέψεις και προβληματισμούς γύρω από τον άνθρωπο και μου σύστησε ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Το κείμενο είναι στολισμένο με απρόσμενες παρομοιώσεις («…τα χαλάκια ήταν πάντα μέσα στη σκόνη. Λες και σε αυτό το αυτοκίνητο ήταν πάντα καλοκαίρι και από κάπου ξεφύτρωναν συνεχώς κόκκοι άμμου», σελ. 26) και γραμμένο με παραστατικές ατμοσφαιρικές περιγραφές, σαν αυτή του χειμώνα που συνυπάρχει με λίγη άνοιξη, πότε λιακάδα και πότε ψιλόβροχο, ενώ, χάρη στη ματιά του Άθαν, έμαθα να παρατηρώ και να βλέπω κι εγώ γύρω μου τον κόσμο, τους περαστικούς, ασήμαντες λεπτομέρειες που μπορεί να γεννήσουν απροσδόκητες ιστορίες. Φως, χαρά, αισιοδοξία και χιούμορ μου κράτησαν συντροφιά ως το γλυκό τέλος, όπου αποχαιρέτησα με δυσκολία τους ήρωες που γνώρισα.

Βιβλίο Separazione
Συγγραφέας Λένα Κικίδου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η πρώτη προσπάθεια της Λένας Κικίδου για αστυνομικό μυθιστόρημα ήταν ικανοποιητική. Έχει πολλά προσωπικά στοιχεία (γραφή, λεξιλόγιο, κεντρική ιδέα, περιγραφές) που τη βοηθάνε να χαράξει το δικό της μονοπάτι στον χώρο αυτού του είδους και έναν πρωτότυπο σχεδιασμό πλοκής, που όμως με μπέρδεψε σε κάποια σημεία, μιας και χρησιμοποιούνται γεγονότα από το αφηγηματικό παρόν μαζί με το παρελθόν στο ίδιο κεφάλαιο χωρίς διευκρινίσεις ή υπέρτιτλους. Επίσης, ειδικά στο δεύτερο μέρος, παρεμβάλλονται κεφάλαια που τονίζουν την προσωπικότητα είτε του δράστη είτε του θύματος αλλά τα ένιωσα λίγο παράταιρα με τη γρήγορη ροή της κυρίως δράσης. Από την άλλη, μου άρεσαν τα άκρως ρεαλιστικά και ποικίλα στιγμιότυπα από τις ζωές των θυμάτων λίγο πριν χάσουν τη ζωή τους, γιατί αποτυπώνουν διάφορες και διαφορετικές πτυχές της ζωής στην πόλη της Γένοβας. Ένα στέλεχος ναυτιλιακής και γόνος εύπορης οικογένειας, ένας καλλιτέχνης τατουάζ, μια ασήμαντη ταλαιπωρημένη εργαζόμενη, μια ηλικιωμένη κι ένας δεκαπεντάχρονος δολοφονήθηκαν με το περίστροφο που αφαίρεσε τη ζωή του Αβραάμ Λίνκολν, με περσικά βέλη σαν αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στις Θερμοπύλες το 480 π. Χ. και με άλλα παραπλήσια όπλα. Φαίνονται ασήμαντοι, άψογοι, ταπεινοί, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου όμως ακολουθεί η αποδόμησή τους και μπαίνουμε στο σκοτεινό τους παρελθόν.

Ο επιθεωρητής Τζανλούκα Τζούστι προσπαθεί να λύσει μια δύσκολη υπόθεση και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τα ψυχολογικά και σωματικά τραύματα που του άφησε η προηγούμενη, μια άκρως σκληρή και απάνθρωπη περίπτωση δολοφονίας, που επίσης παρεμβάλλεται στην κυρίως αφήγηση, με αχρείαστα και εμετικά σκληρές εικόνες, από την οποία επέζησε «σαν να είχε πάει στην Κόλαση και να είχε σωθεί ο μισός». Όλο αυτό διέλυσε την ψυχολογία και τον γάμο του, με αποτέλεσμα, στο ήδη φορτωμένο κεφάλι του, να προστίθεται και η αγωγή διαζυγίου από μια γυναίκα που στερείται κατανόησης και τον μισεί θανάσιμα. Διοικητής, βοηθός και ιατροδικαστής στέκονται στο πλευρό του και η ιχνηλάτηση της ζωής των θυμάτων τον στέλνουν σε πολλά και διαφορετικά χωριά και πόλεις της Ιταλίας. Πώς οδηγήθηκε στο διαζύγιό του με τη γυναίκα του, πώς ένιωθε πλέον μαζί της, γιατί την απέφευγε, πώς κατέληξαν να κάνουν μοναχικά πράγματα για να μην έρχονται σε επαφή, γιατί επέστρεψε στην Μπέλα και πώς τον βοήθησε στην περιπέτειά του;

Μετά τις δολοφονίες και τις έρευνες προχωράμε στο δεύτερο μέρος, όπου έχουμε ενδιαφέρουσες συζητήσεις με την ύποπτη, Λούνα Πάτσε, συντηρήτρια έργων τέχνης, η οποία έχει άλλοθι για τις τέσσερις από τις πέντε δολοφονίες. Μαθαίνουμε για τη ζωή της, πώς μεγάλωσε σε αυστηρή και συντηρητική οικογένεια σ’ ένα κλειστό και σχεδόν απομονωμένο περιβάλλον, τι φοβίες της δημιούργησε, πώς κατάφερε να ξεφύγει από αυτό κι από κεφάλαιο σε κεφάλαιο διαπιστώνουμε πόσο τεράστια ψυχολογική και σωματική κακοποίηση βίωνε. Θα είχε όμως το σθένος και την ορμή να διαπράξει αυτούς τους φόνους; Γνώριζε τα θύματα; Αν όχι, πώς μπλέχτηκε το όνομά της στην υπόθεση; Παράλληλα, σε β΄ ενικό, κάποιος αφηγείται ιστορίες από το παρελθόν των θυμάτων, τα οποία αποδομούνται, βλέπουμε τα σκοτεινά τους σημεία, κατανοούμε ότι έπρεπε να πληρώσουν, ποιος είναι ο αφηγητής όμως; Πώς γίνεται να βρίσκεται μπροστά σε όλα αυτά τα εγκλήματα που απέχουν χιλιόμετρα μεταξύ τους; Η αυτοδικία θεωρείται λύτρωση; Είναι η σωστή τιμωρία για όσους έχουν ξεφύγει από τη δικαιοσύνη;

Το «Separazione» είναι ένα καλό και διαφορετικό αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ωραίες περιγραφές της Γένοβας και των ανθρώπων της, ενδιαφέρουσες παρομοιώσεις, παραστατική ατμόσφαιρα και ρεαλισμό. Ακολουθεί μια διαφορετική αφήγηση που ίσως μπερδέψει κάποιους αναγνώστες, ξεχειλίζει από οργή και αδικία για όσους διαπράττουν εκφοβισμό (σχολικό bullying) και κακοποίηση και όλα αυτά ξεσπούν σ’ ένα λουτρό αίματος από έναν θύτη που αποκαλύπτεται στο τέλος, φέρνοντας μια μεγάλη ανατροπή. Βέβαια εξακολουθώ να έχω απορίες, όπως για τη χρήση των ιστορικών όπλων (γατί επιλέχθηκαν και πώς χρησιμοποιήθηκαν, αφού δε μετακινήθηκαν από τις προθήκες των μουσείων και των άλλων ιδρυμάτων), για τον ρόλο των παρένθετων αφηγήσεων και κυρίως για την ταυτότητα του δράστη και για το πώς συνδέεται με τα θύματα και με την ύποπτη. Πολλά ερωτήματα που ίσως όμως απαντηθούν σε επόμενη περιπέτεια του επιθεωρητή Τζανλούκα Τζούστι.

Βιβλίο Τα χρώματα των παιδιών 
Συγγραφέας Αλέκα Τρίπου-Μάνου 
Εικονογράφος Γιώργος Χατζηβασιλάκης
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αλέκα Τρίπου-Μάνου έγραψε ένα ενδιαφέρον εφηβικό και όχι μόνο μυθιστόρημα που μου σύστησε ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, μου αποκάλυψε μυστικά και με γέμισε ποικίλα συναισθήματα. Η γραφή είναι γρήγορη και κινηματογραφική, οι διάλογοι ρεαλιστικοί και το κάθε παιδί της ιστορίας ανεβαίνει τον δικό του γολγοθά. Ο Αλέξης, μετά τη μετακόμιση του πατέρα του στη Νέα Υόρκη λόγω δουλειάς, αναγκάζεται να πάει με τη μητέρα σε άλλο σπίτι για να μπορέσουν να επιζήσουν κι έτσι αναγκαστικά αλλάζει και σχολείο. Η σχέση με τους γονείς του αρχίζει να γίνεται πιο εύθραυστη γιατί μια σειρά από γεγονότα τον κάνουν να νιώθει μόνος και αποξενωμένος. Η μητέρα του δείχνει σα να κρύβει κάτι, ο πατέρας του σπάνια του μιλάει από το τηλέφωνο: «Τόσο πολλές αλλαγές μαζεμένες, πώς να τα βγάλει πέρα ο καημένος ο μπαμπάς. Μην περιμένουμε λοιπόν να μπορεί να μας τηλεφωνεί όποτε μας αρέσει», υποστηρίζει η μαμά. Μετακόμισαν λοιπόν στο πατρικό του μπαμπά του, κοιμάται στο παιδικό του δωμάτιο που έχει κολλημένα αστεράκια στο ταβάνι κι αυτό νιώθει πως κατά κάποιον τρόπο τον συνδέει με τον μπαμπά του, σα να είναι αληθινά και τον ταξιδεύουν στην αγκαλιά του ανθρώπου που αγαπάει τόσο πολύ. Δε χορταίνει να ψάχνει το σπίτι, να περπατά στα σημεία που περπάταγε κι ο ίδιος, να κάθεται στη σκιά της ελιάς στον κήπο, να ακολουθεί τα ίχνη του παρελθόντος του. Έτσι ο Αλέξης ξεκινάει να γράφει ένα γράμμα στον πατέρα του κι ας θεωρεί αυτήν τη μορφή επικοινωνίας ξεπερασμένη, αφού μ’ ένα κλικ μπορείς να δεις και ν’ ακούσεις τον άλλον την ίδια στιγμή.

Παράλληλα, επίσης με πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μαθαίνουμε από τον πατέρα του Αλέξη τις δικές του εντυπώσεις από τη διαμονή του στη Νέα Υόρκη, πώς είναι η καθημερινότητά του, ποια τα καθήκοντά του, πού μένει και πού εργάζεται, πώς είναι οι συνθήκες, πώς είναι οι σχέσεις με τους νέους συναδέλφους, γιατί ο επίσης καινούργιος μετανάστης συνάδελφος Μπάμπης είναι τόσο εσωστρεφής και κλειστός και δεν του μιλάει σχεδόν καθόλου και πολλά άλλα. Βουλιάζει στη νοσταλγία και νιώθει βαθιά και αφόρητη μοναξιά που του μαυρίζει την ψυχή. «Οι κουβέντες με τον κόσμο είναι τυπικές, οι γύρω αδιάφοροι, λίγο πολύ όλοι κλεισμένοι στον εαυτό τους. Δύσκολο πράμα η ξενιτιά» (σελ. 67). Γιατί όμως βασανίζεται από εφιάλτες; Τι έχει συμβεί στο παρελθόν του που τον κυνηγάει ακόμη; Μου άρεσε πολύ ο διττός τρόπος με τον οποίο στήνεται η νέα ζωή του μπαμπά και η μεγάλη αποκάλυψη που έρχεται λίγο πριν το τέλος, η οποία και θα θέσει σε νέες βάσεις τη σχέση του με την οικογένειά του. Με ρεαλισμό κι ενδιαφέροντα μικρά και μεγάλα περιστατικά γνωρίζουμε την καθημερινότητα του Αλέξη στο καινούργιο σχολείο, τους νέους του συμμαθητές, τα μαθήματα, τους δασκάλους, τις σχέσεις που ξεκινάει να δημιουργεί. Υπόσχεται νοερά στον πατέρα του πως δε θα κάνει αταξίες, δε θα επιτρέψει με τη συμπεριφορά του να του την πουν για τίποτα και θα τον κάνει περήφανο με τη στάση του. Οι μπελάδες όμως έρχονται και αυτήν τη φορά, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αυτοπεποίθησή του και να καταρρακώνεται η ψυχολογία του. Φτάνει σε σημείο για να πάψει ο νταής του σχολείου να τον χαρακτηρίζει «φυτό» να μπει κρυφά στο γραφείο των καθηγητών για να εξαφανίσει την άριστη κόλλα διαγωνίσματος που έγραψε, μόνο που έτσι θα γίνει μάρτυρας μιας σκηνής που θα φέρει στο φως σκοτεινά και ανομολόγητα μυστικά! Απανωτές εκπλήξεις θα του αλλάξουν την οπτική, θα βάλουν τη ζωή του σε νέες διαστάσεις και είναι στο χέρι του να χειριστεί τον θυμό και την πίκρα από τις νέες πληροφορίες.

Στην τάξη του Αλέξη έχουμε τον Φώτη που ήρθε από επαρχία, αφού οι γονείς του πήραν μετάθεση. Είναι χαρούμενος και ανέμελος παρά τις δυσκολίες που αναγκάστηκε να αλλάξει σχολείο στην τελευταία τάξη ερχόμενος στην Αθήνα, ακριβώς όπως και ο πρωταγωνιστής της ιστορίας. Κυκλοφορεί με πατερίτσες μετά από τροχαίο αλλά δε θέλει να συζητήσει γι’ αυτό. Μια μεγάλη ανατροπή θα φέρει στο φως την αλήθεια την κατάλληλη στιγμή και θα κλονίσει τη φιλία του με τον Αλέξη. Μαζί τους είναι ο σοβαρός και ήσυχος Βασίλης και η ζωηρή και φλύαρη Νεφέλη που έχει ακατάπαυστη ενέργεια και είναι η καλύτερη μαθήτρια της τάξης. Το κακό παιδί λέγεται Τάσος, είναι πλακατζής και μανιακός με τα στοιχήματα, ενοχλεί και αναστατώνει, κοροϊδεύει, είναι ένας νταής που δε χάνει την ευκαιρία να τρομοκρατήσει όποιον βρεθεί στο διάβα του. Καινούργια στην τάξη είναι και η προσφυγοπούλα από το Αφγανιστάν Χανιφέ, η οποία ξέρει κάπως τα ελληνικά και δείχνει να έχει ξαναπάει σε ελληνικό σχολείο, είναι σκυθρωπή, λιγομίλητη, κλειστή. Πέφτει κι εκείνη θύμα αστεϊσμών και κοροϊδίας στην τάξη αλλά η περίπτωσή της είναι πιο σκληρή, πιο άκαρδη. Υπόδειγμα αξιοπρέπειας και δυναμισμού, δέχεται ξαφνική επίθεση από εξωσχολικούς, αμύνεται αλλά κανείς δεν τρέχει να τη βοηθήσει είτε από σοκ είτε από αδιαφορία είτε από φόβο, γεγονός που θα κλονίσει τον κόσμο του Αλέξη και θα δει τα πράγματα με άλλο μάτι! Τέλος, ο κύριος Νικηφόρος, ο δάσκαλος της τάξης, ξεδιπλώνει τη δική του ιστορία, καταγράφει τα λάθη του στη διδασκαλία, ζητάει νοερά συγνώμη από τις μαθητές του για τις γκάφες που κάνει ή για τον λάθος τρόπο που αντιμετωπίζει κάποιες καταστάσεις. Χάρη σ’ εκείνον παρατηρούμε πιο ουδέτερα και αντικειμενικά τις σχέσεις μεταξύ των παιδιών και τις εξελίξεις στη φιλία του Φώτη, του Βασίλη και του Αλέξη. Γιατί όμως προσέχει περισσότερο τον Αλέξη; Τι του θυμίζει η παρουσία του παιδιού; Επίσης, δε χάνει ευκαιρία να μιλήσει κατά του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας με αφορμή τον αποκεφαλισμό του δασκάλου στο Παρίσι το 2020! Αυτό φούσκωσε φόβους, υποδαύλισε ρατσιστικά μίση και πυροδότησε αντιδράσεις με στόχο τη Χανιφέ από εφήβους που της την είχαν στημένη έξω από το σχολείο.

Η συγγραφέας γεμίζει το βιβλίο της με χιλιάδες μικρά και μεγάλα συναισθήματα, με πολλά και ενδιαφέροντα περιστατικά και χαρίζει σημαντικές αποκαλύψεις και ανατροπές σε κρίσιμα σημεία. Από τις καλύτερες στιγμές του βιβλίου είναι το περιστατικό εκφοβισμού της Χανιφέ, μιας και ο Αλέξης απογοητεύεται από την έλλειψη αντίδρασης ενός φίλου του που έδειχνε δίκαιος, δυνατός και υπεύθυνος: «Κι όποτε το έφερνα στον νου μου από εκείνη τη στιγμή και για αρκετό καιρό δεν ήταν παρά ένα ασήμαντο, ταπεινό, ξεπλυμένο γαλάζιο…» (σελ. 100). Αυτή η αδιαφορία όμως είναι και η ευκαιρία για ένα σημαντικό μάθημα ηθικής: «Πως όσο περισσότεροι βρίσκονται παρόντες τόσο λιγότερο πιθανό είναι κάποιος να αναλάβει δράση»! (σελ. 105). Και τι αντιπαραβάλλουμε στο επιχείρημα περί ουδετερότητας και απάθειας; Με αφορμή αυτά τα περιστατικά ξεδιπλώνεται μια σύντομη αλλά περιεκτική και αντικειμενική αναφορά στη μικρασιατική τραγωδία του 1922 ως το πιο απτό παράδειγμα προσφυγιάς, αναλύονται οι λόγοι και τα αίτια της καταστροφής κι όλα αυτά δημιουργούν ένα κύμα συμπάθειας και ουσιαστικής αγάπης προς τη Χανιφέ που εκφράζεται με τον πιο συγκινητικό τρόπο! Δάκρυσα όταν διάβασα με ποιον τρόπο αποφάσισαν οι συμμαθήτριες του κοριτσιού να την υποστηρίξουν και να ταυτιστούν μαζί της.

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον, τρυφερό και συγκινητικό μυθιστόρημα που αποτυπώνει με ενάργεια και ζωντανεύει με ρεαλισμό μια παρέα σημερινών μαθητών δημοτικού με τα παιχνίδια τους, τα λάθη τους, τις δυσκολίες τους. Οι εναλλαγές πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων (πατέρας, Αλέξης, δάσκαλος) ίσως κουράσουν ή δυσκολέψουν την ανάγνωση αλλά βοηθάνε στην πιο ολοκληρωμένη παράθεση των γεγονότων, μιας και οι τρεις αφηγητές επικαλύπτουν και συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον, εμπλουτίζοντας την ιστορία και φωτίζοντάς την απ’ όλες τις πλευρές. Το κείμενο είναι γεμάτο από αγνή φιλία, κινδύνους και ανατροπές, bullying, μαθησιακές και κοινωνικές δυσκολίες από παιδιά που αλλάζουν περιβάλλον και πρέπει να προσαρμοστούν, προκλητική συμπεριφορά από νταήδες, μια ποικιλία χαρακτήρων που ζωντανεύουν παραστατικά και με ενάργεια μα σχολική μονάδα του σήμερα. Με αφορμή μάλιστα την ξενιτιά του πατέρα στη Νέα Υόρκη και την προσφυγοπούλα του σχολείου ξεδιπλώνονται μέσα από συναρπαστικές ιστορίες και ενδιαφέρουσες εξελίξεις ο κοινός πόνος της απομάκρυνσης από την πατρική εστία, η μοναξιά και ο φόβος της απόρριψης στον νέο τόπο ή στην καινούργια ομάδα, ξεδιπλώνονται όλες οι εκφάνσεις ενός δίπολου με πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Μετανάστης ή πρόσφυγας ο πόνος, οι δυσκολίες, η πίκρα είναι όλα ίδια, κοινά, πόσο μάλλον όταν αυτό γίνεται βιαστικά και αναίτια και φεύγεις για να γλυτώσει τη ζωή σου, εξ ου και τα πολλά κοινά με την καταστροφή του 1922. Σε κάποια σημεία, οι ωραίες παρομοιώσεις και μεταφορές («…άφησα την κουβέντα μου να κρέμεται σαν ξηλωμένο ρουχαλάκι», σελ. 160) ελαφραίνουν την ατμόσφαιρα.

«Τα χρώματα των παιδιών» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με διαφορετικούς και άκρως ρεαλιστικούς χαρακτήρες, των οποίων οι ποικίλες προσωπικότητες έχουν κι από κάποιο χρώμα που τους ταιριάζει ή αντιπροσωπεύει περισσότερο ή λιγότερο. Ανοιχτό ή σκούρο, χαρούμενο ή θλιβερό, με τις αποχρώσεις να έχουν και διάφορες ή διαφορετικές σημασίες που δε φαίνονται με την πρώτη ματιά, γεμίζουν τις σελίδες. Κανείς όμως δεν έχει το ίδιο χρώμα ή απόχρωση από την αρχή ως το τέλος, μιας και ο Αλέξης με τα γεγονότα που αφηγείται και με την αντίδραση των φίλων και συμμαθητών του σε αυτά, σε άλλους βλέπει διαφορετικό χρώμα, σε άλλους αναπάντεχη απόχρωση και μέσα από αυτήν την πρωτότυπη οπτική ματιά ολοκληρώνονται οι χαρακτήρες του βιβλίου. Ανατροπές, εκπλήξεις και ιστορικά γεγονότα παρουσιάζονται σ’ ένα κείμενο που με γέμισε συναισθήματα, αν και σε κάποια σημεία μου φαινόταν πως η συγγραφέας παρασύρθηκε από την αφήγηση και δεν κατάφερε να εντάξει σωστά τα αίτια και τις αφορμές, εξ ου και τα παρέθεσε σχεδόν στο τέλος με κάποιες συμπερασματικές παραγράφους που ολοκληρώνουν την ιστορία εν είδει επιμύθιου. Ο Αλέξης και η παρέα του μου κράτησαν την καλύτερη συντροφιά και μου έμαθαν πολλά και σημαντικά πράγματα!

Βιβλίο Ο Ρομπέν των θαλασσών και οι Νταήδες του Βυθού 
Συγγραφέας Γιώτα Κ. Αλεξάνδρου
Εικονογράφος Βασίλης Γρίβας
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Susaeta
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Αλεξάνδρου έγραψε ένα χορταστικό βιβλίο για παιδιά από 6 ετών και πάνω, με πλούσια πλοκή, πολλές ανατροπές και εκπλήξεις και σημαντικά μηνύματα που περνάνε μέσα από τις πράξεις και τις σκέψεις των πρωταγωνιστών της ιστορίας. Το κείμενο είναι ιδιαίτερο, δοσμένο με ποιητικό λόγο και ομοιοκαταληξίες, έχει πλούσιο λεξιλόγιο και ζωντανεύει μια ιστορία που δυστυχώς γίνεται όλο και πιο οικεία στους μικρούς αναγνώστες της εποχής μας. Από την αρχή αισθάνεσαι τις δυσκολίες, τον φόβο και τη δειλία του Ιερεμία που δέχεται τον εκφοβισμό: «Αν ήταν χρώμα τα παιδικά μου χρόνια, θα ήταν κόκκινο με μαύρο. Αν ήταν ήχος, θα ήταν θυμωμένο σφύριγμα. Αν ήταν πουλί, λαβωμένος γλάρος»! Η συγγραφέας καταγράφει και παρατηρεί και τις δύο πλευρές, πώς προκύπτει η εκφοβιστική στάση των νταήδων από τη μια και πώς αλλάζει η ψυχολογία του θύματος από μέρα σε μέρα όσο αυξάνονται η βία και οι απειλές. Πολλά από αυτά που αποτυπώνει με την πένα της έχουν ρεαλιστικό έρεισμα, όπως για παράδειγμα το οικογενειακό περιβάλλον που έχει σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών και παραλληλίζονται οι πράξεις των Νταήδων με τα όσα οι ίδιοι βίωσαν στο σπίτι τους. Ναι, όποιος υφίσταται κακοποίηση, θυμό και βία με την πρώτη ευκαιρία θα τα ασκήσει και στο δικό του περιβάλλον, είτε ως αντίδραση είτε γιατί έτσι κατανοεί τον κόσμο γύρω του, βία στη βία! Αξιοπρόσεκτο είναι και το γεγονός ότι υπάρχουν και κορίτσια στη συμμορία που ασκεί εκφοβισμό, αφού αυτό το φαινόμενο, αν και σε μικρότερο βαθμό, δεν παρατηρείται μόνο μεταξύ αγοριών. Ο αρχηγός τους ο Χάννος ο Νάνος και το δεξί του πτερύγιο η Σμέρνα η Φτέρνα, το τσιράκι ο Παντελής ο Νταής και το καρφί η Λίτσα η Μουσίτσα και άλλα μέλη της συμμορίας κάνουν κυριολεκτικά ό,τι θέλουν στον βυθό!

Από την άλλη μεριά, έχουμε τις προσεκτικές περιγραφές της ψυχολογίας ενός πλάσματος που δέχεται bullying, αντιλαμβανόμαστε τι φοβάται, πώς αντιδρά, γιατί κρύβεται, γιατί δε θέλει να πάει σχολείο κ. ά. Βιώνει δύσκολες σκηνές γεμάτες φόβο, μαγκιά και ξύλο που αποτυπώνονται όμως όσο γίνεται πιο διακριτικά για να μη φοβηθούν οι μικροί αναγνώστες. Σταδιακά όμως και από σελίδα σε σελίδα συμβαίνουν διάφορες καταστάσεις που αρχίζουν να αλλάζουν τον Ιερεμία και αρχίζουν να φαίνονται διάφοροι τρόποι αντιμετώπισης του εκφοβισμού, με κυριότερο τη μη βία! Η συγγραφέας είναι ξεκάθαρη: αν σας πειράζει ένας νταής, αντιδράστε, όχι με ξύλο αλλά με καθαρή, σταθερή φωνή και κοιτώντας τον στα μάτια. Ο Ιερεμίας τελικά πρωτοστατεί σε μια κινητοποίηση που φέρνει νέο αέρα στον βυθό και οδηγεί αργά μα σταθερά σε μια νέα τάξη πραγμάτων, χωρίς φόβο και απειλές. Πώς και γιατί ιδρύθηκε η ομάδα Φ.Υ.Κ.Υ.Α. και τι σημαίνουν τα αρχικά της; Πώς αντιμετωπίζεται ουσιαστικά το φαινόμενο της βίας; Είναι καλό όπλο η συζήτηση ή πρέπει να ληφθούν άλλα μέτρα; Θα τα καταφέρει άραγε ο Ιερεμίας να πετύχει τον στόχο του για να πάψουν να φοβούνται τα άλλα ψάρια; Τι θα απογίνουν οι Νταήδες του Βυθού; Τελικά πώς επηρέασε ο Ρομπέν των Δασών τον ήρωα της ιστορίας;

Η εικονογράφηση του Βασίλη Γρίβα είναι γεμάτη ψάρια, μπουρμπουλήθρες και πάρα πολλές λεπτομέρειες που στήνουν έναν ολόκληρο κόσμο στον βυθό. Ψάρια και θηλαστικά, μαλάκια και αρθρόποδα είναι οι φίλοι και οι εχθροί του Ξιφία Ιερεμία και ζουν σ’ ένα περιβάλλον γεμάτο χρώματα, όπου το φόντο σχεδόν δεν υπάρχει κι έτσι επικεντρωνόμαστε στη δράση που γίνεται μπροστά στα μάτια μας. Μια πανέμορφη γοργόνα-νονά, κάτι κοράλλια και κάτι βράχια δίνουν ακόμη περισσότερο χρώμα και χαρίζουν συναρπαστικές στιγμές κατά την αφήγηση, μιας και η εικονογράφηση ζωντανεύει με τον καλύτερο τρόπο την ιστορία.

Το βιβλίο «Ο Ρομπέν των θαλασσών και οι Νταήδες του Βυθού» είναι ένα συναρπαστικό πολυσέλιδο παραμύθι με πλούσια πλοκή, διαρκείς ανατροπές και εκπλήξεις, σημαντικά διαχρονικά μηνύματα και αποτελεί ουσιαστική βοήθεια και υποστήριξη απέναντι στο φαινόμενο του εκφοβισμού. «Μην το κρατάς μυστικό. Μίλα σε κάποιον μεγάλο. Μαζί θα βρείτε λύση, η βία να σταματήσει», συμβουλεύει η συγγραφέας. Να έχεις φίλους για να μοιράζεσαι τα προβλήματά σου: «Μοιράσου τη στεναχώρια, μη μένεις χώρια». Στις τελευταίες σελίδες παρατίθενται συμβουλές για τα παιδιά και πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό για τους δασκάλους ενώ διατίθεται QR Code με την αφήγηση του παραμυθιού από την ίδια τη συγγραφέα.