Βιβλίο Ένας φιλήσυχος άνδρας
Συγγραφέας Γιάννης Λαγουδάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Λαγουδάκης έγραψε ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα με πολλές και ποικίλες συγγραφικές αρετές που εξιστορεί τη ζωή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας πριν και κατά τη διάρκεια της μικρασιατικής καταστροφής. Πρωταγωνιστής είναι ο Σμυρνιός δάσκαλος Κωνσταντής Σβέστογλου, που έρχεται στα τέλη του 1897 στο Ρεΐζντερε για να διδάξει και παντρεύεται την Παρασκευή Μαρινάκη, κόρη εμπόρου, με την οποία αποκτούν τρία παιδιά κι έτσι η ζωή του βελτιώθηκε ανέλπιστα. Η ιστορία ξεκινάει με τα γεγονότα «της πιο μακράς νύχτας» που έζησαν οι κάτοικοι του χωριού. Ο Κωνσταντής με τον γιο του, Γιάννο, και άλλους χωριανούς καταφεύγουν στο αρχοντικό του Πετράκη όταν εισβάλλουν οι Τσέτες στα σπίτια τους. «Όλοι όσοι βρίσκονταν στο αρχοντικό του Παντελή και της Ελπινίκης Πετράκη, των πιο εύπορων του χωριού, με τα άλογα, τα χωράφια, τους ζηλευτούς γιους και την προικισμένη κόρη, όλοι τους, νοικοκυραίοι πριν λίγες ώρες και οι ίδιοι, προσπαθούσαν εκείνο το ξημέρωμα να ξεχάσουν τι είχε προηγηθεί. Τη στέρηση. Την απόγνωση. Την ντροπή» (σελ. 17). Κλειστοφοβική η ατμόσφαιρα στο αρχοντικό, όπου καταλύουν κι άλλες οικογένειες και ο συγγραφέας καταγράφει με οξυδέρκεια και σύντομες, ρεαλιστικές λεπτομέρειες τα πάντα: από τις κουβέντες τους και τα μύχια συναισθήματα ως την οικοσκευή και την αρχιτεκτονική του σπιτιού. Η αγωνία κορυφώνεται όταν εμφανίζονται στο κατώφλι οι πρώτοι Τούρκοι και τότε…

Από το «Σκοτάδι» του πρώτου μέρους ερχόμαστε στο «Φως» της κύριας αφήγησης πριν επιστρέψουμε στη θλιβερή νύχτα με το φινάλε της «Θέωσης». Χάρη λοιπόν σε αυτό το εκτεταμένο πρωθύστερο, μαθαίνουμε για τη ζωή του Κωνσταντή Σβέστογλου και της οικογένειάς του, η οποία αποτυπώνεται με ενάργεια και γλαφυρότητα μαζί με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων του χωριού. Οι χαρές και οι δυσκολίες, η συμβίωση με τους Τούρκους, τα προξενιά, οι αγροτικές δουλειές, οι δεσμοί συγγένειας και φιλίας μεταξύ των κατοίκων στήνουν ένα συναρπαστικό φόντο όσο ξεδιπλώνεται η καθαυτή πλοκή. «…πριν τον πόλεμο υπήρξε ο έρωτας και μετά από αυτόν η σοδειά του. Και τώρα; Πού είχαν πάει όλα αυτά;» (σελ. 45). Φωτεινές εικόνες και αναλαμπές ειρήνης από το παρελθόν εναλλάσσονται με το ρήμαγμα και τις σφαγές, παιχνίδια και εκδρομές τότε, αίμα και χαμός τώρα. Με πόση αγάπη ζωντανεύει ο γάμος του Κωνσταντή με τη γυναίκα που αγάπησε και πόσο ακριβοδίκαια παρουσιάζονται αυτοί οι άνθρωποι, όπως άλλωστε και όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος! Εκείνος μειλίχιος και υπάκουος αλλά ξεσηκώνεται όταν τον πνίγει το δίκιο, εκείνη διεκδικητική αλλά όχι απαιτητική, δυο άνθρωποι που ξεφεύγουν από το τυπικό της εποχής και του τόπου και δημιουργούν έτσι ενδιαφέρουσες στιγμές και γλυκόπικρες εικόνες.

Το κείμενο έχει υπέροχες μεταφορές και παρομοιώσεις: «…οι συγκεντρωμένοι στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου μοιράζονταν την καχυποψία τους χαμηλόφωνα, σαν αντίδωρο που περνούσε από χέρι σε χέρι» (σελ. 21). Το χιούμορ έρχεται απρόσμενα και είναι πάντα καλοδεχούμενο, με αγαπημένο μου σημείο την ετυμολογία του παρωνυμίου του Ρεΐζντερε (Σαρδελοζούμι). Ονομάστηκε έτσι επειδή οι κάτοικοι, γυρνώντας από τις αγορές τους στον Τσεσμέ και τα Αλάτσατα, έτρωγαν στον δρόμο σαρδέλες ή χαλβά, πετώντας τα χαρτιά στον δρόμο: «Θα πάρεις το μονοπάτι με τα χαλβαδόχαρτα. Χαλβαδόχαρτο το χαλβαδόχαρτο, θα φτάσεις» (σελ. 50). Υπάρχουν επίσης διαχρονικές αλήθειες («Χρόνο με τον χρόνο, σαν τον γιακά που τρίβεται στον λαιμό μέχρι να φανούν οι κλωστές του, έτσι και οι άνθρωποι που κοιμούνται και ξυπνάνε μαζί για πολλά χρόνια, τελικά αποκαλύπτουν, ομολογούν και διαχωρίζουν συναισθήματα από γεγονότα», σελ. 53) και ενδιαφέρουσες παροιμιώδεις φράσεις: «…το γλέντι ήθελε προσπάθεια, η ευτυχία κόπο» (σελ. 139).

Με παραστατικότητα, ενάργεια, ολοζώντανες σκηνές, ρεαλισμό, συναρπαστικές λεπτομέρειες καταγράφονται ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και η ερήμωση του χωριού, η ρυμοτομία και οι κάτοικοι, τα σπίτια και οι ονομασίες των περιοχών του, τα σχολεία, η ζωή των παιδιών της οικογένειας Σβέστογλου κ. π. ά. Μάλιστα, τα ερείπια του κοντινού θεάτρου και του ναού της Αφροδίτης δέχονταν περιηγητές και αναγνώστες του Ηροδότου και του Στράβωνα, εξ ου και το κείμενο κατά τόπους στολίζεται από αναφορές στη μυθολογία με την πικρή διαπίστωση «πως στα παιχνίδια θεών κι ανθρώπων είναι οι άνθρωποι που πάντοτε βγαίνουν χαμένοι» (σελ. 76). Από σελίδα σε σελίδα ταξιδεύουμε σε αυτόν τον όμορφο τόπο και παρακολουθούμε τα μικρά και μεγάλα γεγονότα των Σβέστογλου, πώς άδειασε το σπιτικό τους όταν μεγάλωσαν τα παιδιά και ακολούθησαν τον δικό τους δρόμο («…τα παιδιά είναι σαν ρούχο να σκεπαστείς, κι αν σου σκιστεί το ένα, υφαίνεις ένα δεύτερο» (σελ. 81), οι σχέσεις μεταξύ των δύο κυρίως αδελφών («…αν  ο Γιάννος μάθαινε τον κόσμο από τα βιβλία, ο Θεόφιλος τον έσκαβε με τα χέρια», σελ. 101) αλλά και τη νυχτερινή Σμύρνη που αγκαλιάζει με χαρά τα εφηβικά τερτίπια των αγοριών. Τα προξενιά, οι αγροτικές δουλειές, τα πανηγύρια και άλλα περιστατικά ζωντανεύουν χάρη σε αξέχαστες σκηνές άφθαστου ρεαλισμού, έτσι που ένιωθα να είμαι κι εγώ δίπλα στους εορτάζοντες, να τρώω από τα ταψιά και τα μπακίρια, να ακούω τους οργανοπαίχτες. Μπορεί να ακούγονται πολλά, κουραστικά ή ίσως και περιττά όλα αυτά, είναι όμως απόλυτα ταιριαστά με τη ροή της αφήγησης και δίνονται μέσα από σύντομα κεφάλαια που δεν κουράζουν.

Το μυθιστόρημα «Ένας φιλήσυχος άνδρας» είναι ένα μυθιστόρημα-φόρος τιμής του συγγραφέα στον παππού του που γεννήθηκε στο Ρεΐζντερε της Μικράς Ασίας, οδηγήθηκε στα τάγματα εργασίας αλλά κατάφερε να γλυτώσει και να καταφύγει στην Κρήτη. Πρωθύστερα, πισωγυρίσματα στον χρόνο, εγκιβωτισμένες ιστορίες, σχολιασμοί, διακριτική λυρικότητα, διαχρονικές και καίριες παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη φύση, ανατροπές, αυτά και πολλά άλλα ζωντανεύουν το κείμενο και του χαρίζουν μια αξιοσημείωτη γλαφυρότητα. Ένα τρυφερό, συγκινητικό και συναρπαστικό μυθιστόρημα που με γέμισε ποικίλα συναισθήματα και μου απέδειξε πως υπάρχουν ακόμη κείμενα που έχουν κάτι διαφορετικό να πουν με αφορμή το χιλιοειπωμένο θέμα της μικρασιατικής καταστροφής.

Βιβλίο Οι γυναίκες που φορούσαν τα μαύρα
Συγγραφέας Πάνος Ιωαννίδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το τέταρτο μυθιστόρημα με ήρωα τον ιδιωτικό ντετέκτιβ Πέτρο Ριβέρη και, δυστυχώς για μένα (άργησα να ανακαλύψω αυτόν τον τόσο καλό συγγραφέα), το πρώτο που έπιασα στα χέρια μου, με ταξίδεψε σε μια σκοτεινή Θεσσαλονίκη και μου σύστησε τη σκοτεινή πλευρά όχι μόνο της πόλης αλλά και της ανθρώπινης ψυχής. Παραστατικές, ρεαλιστικές και κινηματογραφικές περιγραφές, δρόμοι, οδοί και πλατείες που διασχίζουν οι χαρακτήρες, κλιμακούμενη πλοκή, σασπένς και μια κεντρική ιδέα-γροθιά στο στομάχι με κράτησαν ως το δυνατό τέλος. Από την αρχή η ατμοσφαιρικότητα της γραφής με ταξίδεψε στην καθημερινότητα της συμπρωτεύουσας, πώς ξυπνάει, τι συμβαίνει σε διάφορα σημεία της ώστε από το γενικό να μεταβούμε στο ειδικό, στην καθαρίστρια του δήμου με τα προσωπικά της προβλήματα που ανακαλύπτει το πρώτο πτώμα της ιστορίας: «Το λυκαυγές έχει απλώσει το πέπλο των ουράνιων χρωμάτων του στην ατμόσφαιρα».

Βαρδάρης και πλατεία Δημοκρατίας, αλλαγή βάρδιας στο εργοτάξιο του μετρό, πολυτελή ξενοδοχεία «που αντανακλούν στη λάμψη τους τη χαμένη αίγλη της πλατείας», ο κουλουράς στη γωνία Ενωτικών με Μοναστηρίου, πόρνες του δρόμου «στο μαλακό υπογάστριο της πόλης, στην Μπάρα», ο θαλασσινός αέρας του Θερμαϊκού κόλπου που «σμίγει με τα καυσαέρια και το άρωμα της νύχτας», τα φαρμακεία που «σήκωναν μαχμουρλίδικα τα ρολά τους», η πλατεία Μαβίλη με τη «στυφή γεύση της φτώχειας», με «ηλικιωμένους που η σύνταξή τους τελειώνει στο δεκαπενθήμερο, να περιφέρονται άσκοπα, γυρεύοντας έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια» (σελ. 142), αυτά και πολλά άλλα μας συστήνουν με τον καλύτερο τρόπο τον τόπο δράσης του βιβλίου.

Η ιστορία ξεκινάει όταν στη Μοσκώφ, στο άγαλμα του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, η καθαρίστρια του δήμου βρίσκει το πτώμα ενός κρεοπώλη με την ξεριζωμένη του καρδιά να σπαρταράει ακόμη στο χέρι του. Στη συνέχεια δολοφονείται ένας σεφ, αυτοκτονεί ένας νονός της νύχτας και το κουβάρι μπλέκεται για τα καλά, με αποτέλεσμα ο Πέτρος Ριβέρης να μην μπορεί να βγάλει άκρη. Ο ντετέκτιβ αναρρώνει από την επίθεση που δέχτηκε στον «Καιρό των ρόδων», μετά από εντατικές φυσιοθεραπείες σε κλινική για έξι μήνες, με το σώμα του να έχει ατονήσει. Είναι ζωντανός μεν αλλά με «στραγγισμένο πνεύμα» και οι γιατροί τού συνιστούν να αλλάξει επάγγελμα. Η αναρρωτική του απουσία του άφησε ελεύθερο χρόνο για σκέψεις και διαπιστώσεις και ταυτόχρονα άλλαξαν πολλά όσο έλειπε για έναν περίπου χρόνο. Από τη στιγμή που γύρισε δυστυχώς ασχολείται με χαζές και ασήμαντες υποθέσεις, πληρώνοντας τις συνέπειες από τις πράξεις του και τους εκβιασμούς από σημαντικά πρόσωπα, απότοκα των εξελίξεων στο προηγούμενο μυθιστόρημα. Ταυτόχρονα, το δεξί του χέρι, ο χάκερ Κορμοράνος, επέστρεψε στην εταιρεία ιδιωτικών ερευνών απ’ όπου ξεκίνησε με τον Ριβέρη ενώ η κοπέλα του, η Αύρα Συκουτρή, τον αφήνει για μια θέση καθηγητή στη Σορβόννη: «Ο καθένας μας έχει πάρει τον δρόμο του…η σχέση μας είναι στη φάση της απόκλισης και όχι της συμπόρευσης» (σελ. 35).

Ο Ανέστης Δερμεντζόγλου, δικηγόρος και φίλος του Ριβέρη, του αναθέτει να αποδείξει την αθωότητα της ερωμένης του παντρεμένου χασάπη που βρέθηκε νεκρός, Πηνελόπης Πινότση. Ο Δερμεντζόγλου και ο Ριβέρης κάποτε ήταν δεμένοι αλλά τώρα ο δικηγόρος «είχε πάρει έναν δρόμο που δεν μου άρεσε και τόσο», όπως λέει ο ήρωας του βιβλίου. Στο πλάι τους, ο Επιμενίδης Κρητικός, πρώην ψευδομάρτυρας που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον «Καιρό των ρόδων» και νυν ιδιοκτήτης γραφείου κηδειών, πρόθυμος να βοηθήσει στις έρευνες, μιας και ξέρει καλά την  πόλη και τον υπόκοσμό της, και ο αστυνόμος Χρήστος Ζερβός, που επίσης βιώνει τις συνέπειες από τις εξελίξεις στο προηγούμενο βιβλίο, έχοντας υποστηρίξει σθεναρά τον Ριβέλη σε κρίσιμα σημεία εκείνης της υπόθεσης. Μόνο που το δικό του ενδιαφέρον για την υπόθεση πηγάζει από άλλα κίνητρα. «Υπήρχε ένα αναμφίβολο μπλέξιμο των νεκρών που έζεχνε φτήνια, κλοπή και λαμογιά. Κάθε εύρημα οδηγούσε σε κάτι άλλο, μεγαλύτερο, που έβγαζε σε μια ακόμη παγίδα που έπρεπε να αποφύγω» (σελ. 195). Το ένα ίχνος οδηγεί στο άλλο, η Πινότση θεωρείται ένοχη, οι δολοφονίες που ακολουθούν αναστατώνουν κάποιους που θέλουν πάση θυσία να παραμείνει το παρελθόν τους καλά κρυμμένο και μέσα σ’ όλ’ αυτά αρχίζουν να εμφανίζονται ιστορίες κακοποίησης συζύγων και συντρόφων, μόνο που όλα αυτά είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου.

«Οι γυναίκες που φορούσαν τα μαύρα» είναι ένα πολύ δυνατό, ατμοσφαιρικό και ανατρεπτικό νουάρ μυθιστόρημα με διαρκείς εκπλήξεις και μεγάλες αποκαλύψεις που οδηγούν σ’ ένα απροσδόκητο τέλος. Μου άρεσε πολύ η επιλογή του συγγραφέα να αγκαλιάσει με στοργή τα θύματα κακοποίησης αλλά να αφήνει τα καθαυτά γεγονότα να αποδείξουν στον αναγνώστη αν και κατά πόσο βοηθάει η αυτοδικία σε τέτοιες περιπτώσεις και πόσο σάπιος, αργός και άδικος είναι ο νόμος απέναντι στα θύματα. Αν λοιπόν μια γυναίκα κακοποιείται και κάνει καταγγελία, οι συνέπειες θα είναι δυσβάσταχτες, αν πάρει τον νόμο στα χέρια της επίσης, επομένως τι πρέπει πραγματικά να γίνει; Ψιχία της απάντησης βρίσκονται διάσπαρτα στο κείμενο. Εκτός από την κινηματογραφική γραφή και τις ολοζώντανες, ρεαλιστικές περιγραφές, υπάρχουν και σκόρπια καλολογικά στοιχεία, μεταφορές και παρομοιώσεις, που χαρίζουν ιδιαιτερότητα στο στυλ του συγγραφέα, όπως εδώ για τη Θεσσαλονίκη: «έλαμπε σαν μεσόκοπη δεσποινίδα που περιμένει ακόμα τον κατάλληλο μνηστήρα για να πει το ναι». Μια πόλη-γυναίκα: «Από το καλοχτενισμένο κεφάλι που αγνάντευε τη μέρα από τα πέρατα της Καλαμαριάς μέχρι τα απλωμένα πόδια της, που έφταναν έως τις μοναχικές προβλήτες του Καλοχωρίου» (σελ. 57). Κάπου κάπου υπάρχει και απρόσμενο χιούμορ, όπως με το όνομα «Θεοδώρα η Αυτοκράτειρα» που δόθηκε στην καντίνα στη στροφή του περιφερειακού για Άνω Ηλιούπολη! Ένα δυνατό κείμενο-γροθιά στο στομάχι!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…το κακό δεν υπάρχει μόνο ως επιλογή στη ζωή μας αλλά όταν είναι κατάλληλες οι συνθήκες δύναται να κυριαρχεί» (σελ. 30).

«Τα ισχυρότερα ψέματα τα λέμε εμείς οι ίδιες στον εαυτό μας και μετά έρχεται συνήθως κάποιος άντρας, ο οποίος δεν είναι και ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί στην πιάτσα, για να μας κάνει τον βίο αβίωτο» (σελ. 274).

Βιβλίο 1095 μέρες 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Ι. Καλανδράνης έγραψε ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, γεμάτο εκπλήξεις, περιπέτειες, ποικίλα συναισθήματα και μια μυρωδιά από κουκούτσι βερίκοκου. Το κείμενό του βρίθει και πάλι μικρών και μεγάλων περιστατικών που συνοδεύουν την καθαυτή ιστορία, συμπληρώνοντάς τη και εμπλουτίζοντάς τη σωστά, κι επιπλέον, η φαντασία του δημιουργεί πλήθος αναπάντεχων εξελίξεων που απογειώνουν την πλοκή και δημιουργούν μια σειρά από παρεξηγήσεις, λάθη και εμπόδια που δυσχεραίνουν κατά πολύ την τελική λύση. Η ιστορία ξεκινάει μεσούσης της δικτατορίας, όπου ο νεαρός Κίμωνας, ένας νέος και χαμογελαστός οδοκαθαριστής, συνεργάσιμος και πάντα πρόθυμος, με μόνιμη βάρδια στα Ιλίσια, τραβά την προσοχή της Ουρανίας που τον ερωτεύεται. Η μητέρα της, Ζηνοβία, νοικοκυρά, βαθιά θρησκευόμενη και αυστηρή απέναντι στην κόρη της, με τα χίλια ζόρια δέχεται τον γάμο τους αλλά ο ευτυχισμένος Κίμων δεν μπορεί να φανταστεί πόσο γεμάτη προκαταλήψεις και αναχρονιστικές πεποιθήσεις είναι αυτή η νέα και όμορφη κοπέλα λόγω της ανατροφής της. Προχωράμε στη δεκαετία του 1980, όπου γεννιέται η κόρη του, Ελεάνα, και ο ίδιος, ολοκληρώνοντας τις σπουδές του, βρίσκει δουλειά σε ναυτιλιακή εταιρεία ως βοηθός λογιστή. Χαμηλών τόνων, υπάκουος, φίλεργος, ακέραιος, με ήθος, ελπίζει έτσι να πετύχει σε ευρύτερη αναγνώριση και σε αύξηση αλλά μια σειρά από γεγονότα θα τον οδηγήσουν να πάρει νέες αποφάσεις και τελικά έρχεται η στιγμή που μαθαίνει για τον καρκίνο του προστάτη.

Από κει και πέρα αρχίζει ένας καταιγισμός απανωτών εξελίξεων ενώ οι λύσεις, οι θεραπείες, τα αποτελέσματα, οι συνέπειες στην υγεία και άλλα καταγράφονται χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα. Παρακολουθούμε έτσι μια άνιση μάχη με τον χρόνο και με τον καρκίνο, μαζί με θετικές σκέψεις που τονώνουν το ηθικό: «Έμοιαζε με έναν καταδικασμένο σε θάνατο που δεν σταματούσε να προσπαθεί να πετύχει χάρη, μελετώντας τους νόμους, ενώ, παράλληλα, έσκαβε με ένα κουτάλι για να ανοίξει ένα τούνελ διαφυγής» (σελ. 119). Είναι συγκλονιστική η ζύγιση: 1095 μέρες με συγκεκριμένα προβλήματα ή ένα χρόνο λιγότερο, με το μισό διάστημα υγιής και με το άλλο μισό με σοβαρά προβλήματα λόγω μετάστασης; Τι θα επιλέξει ο ήρωας του βιβλίου; Τελικά, η μετάθεση του Κίμωνα στο Μπαγκλαντές τον φέρνει σε επαφή με έναν διαφορετικό κόσμο φιλοσοφίας και σκέψεων αλλά τον ρίχνει και στο μάτι του κυκλώνα, μιας και ο υπεύθυνος του τοπικού παραρτήματος της εταιρείας είναι ο απόλυτος άρχων, με σκοτεινές διασυνδέσεις κι έτσι ο Κίμων πρέπει να ανακαλύψει πόσο κακό κάνει στην εταιρεία.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας πραγματικά περιπετειώδους ζωής, γεμάτης μηνύματα, ποικίλα συναισθήματα, απρόβλεπτες εξελίξεις και μια γεύση από ανατολίτικη φιλοσοφία. Ο Κίμων δέχεται ανέλπιστη βοήθεια, προδίδεται, υποστηρίζεται, βιώνει κάθε είδους περιπέτειες, σε μια οδύσσεια που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το τέλος της. Οι ήρωες του βιβλίου εμφανίζονται και αποσύρονται, βγαίνουν ξανά στο προσκήνιο σε κρίσιμες στιγμές, δημιουργούν πολλές και ποικίλες αλληλοεπιδράσεις και όλα αυτά οδηγούν σε ένα γλυκόπικρο τέλος που με συγκίνησε. «1095 μέρες» δράσης, περισυλλογής, μοιραίων αποφάσεων και συνεπειών, επιλογών, λαθών, έρωτα, φόβου για την υγεία, εναλλακτικών λύσεων, μια γρήγορη, ανατρεπτική περιπέτεια με πολυεπίπεδη πλοκή και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπου στο τέλος κανείς δε θα είναι ίδιος και τίποτα δε θα μείνει αναλλοίωτο.

Βιβλίο Στη σκιά της ζωής τους 
Συγγραφέας Ελένη Κ. Τσαμαδού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Τσαμαδού έγραψε μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία για μια γυναίκα που παντρεύτηκε νωρίς λόγω εγκυμοσύνης έναν άντρα που δεν πρόλαβε να αγαπήσει, παράτησε τις σπουδές της και κλείστηκε στο σπίτι. Όλη η ζωή της ένα λάθος: δεν πήγε στο κολέγιο λόγω εγκυμοσύνης, δόθηκε στον άντρα που της άρεσε, με τον οποίο και παντρεύτηκε, και αμέσως έγινε σύζυγος και μητέρα χωρίς άλλα ενδιαφέροντα και φίλες, χωρίς κοινωνική ζωή και χόμπι, «μια γυναίκα χωρίς προσωπικότητα, άχρωμη και αδιάφορη». Τελικά διαπίστωσε πως όλα αυτά ήταν χάσιμο χρόνου, μιας και ο σύζυγός της δεν την εκτίμησε ποτέ ως γυναίκα.

Όλα ξεκινάνε όταν η μητέρα της Λούση, μετά τον θάνατο του άντρα της, αρχίζει να παραληρεί και να μιλάει σ’ έναν φανταστικό συνομιλητή ενώ δεν αποχωρίζεται τη δικηγορική τσάντα του νεκρού συζύγου. Η Λούση και ο αδελφός της τη βάζουν σε ίδρυμα και οι γιατροί αποφαίνονται: αρχή αλτσχάιμερ και αποσχιστική διαταραχή, δεν υπάρχει θεραπεία. Κλαίει, γελάει και μιλάει συνέχεια στα ελληνικά, κοιτώντας και ψαχουλεύοντας κάποιες επιστολές μέσα στην περίφημη τσάντα. Μετά τον θάνατό της, οι επιστολές αυτές ωθούν τη Λούση να φύγει από την Αμερική. Τι δουλειά έχει στην Ελλάδα και γιατί το έσκασε σαν κλέφτρα, χωρίς να ειδοποιήσει κανέναν; Τι ελπίζει να βρει; Γιατί κράτησε τις επιστολές των γονιών της και ποιοι απεικονίζονται στη φωτογραφία που τις συνοδεύει; Τι συνέβη στην Πάτρα του 1945;

Μια γυναίκα χωρίς γνώση ελληνικών θα έρθει στην Ελλάδα να ξεκινήσει μια σειρά από έρευνες. Ένας άθλος που δε λυγίζει όμως τη θέληση της Λούση και η κοπέλα θα ξεκινήσει να ψάχνει το παρελθόν των γονιών της, πώς γνωρίστηκαν, πώς και γιατί ήρθαν στην Ελλάδα, μόνο που σύντομα θα διαπιστώσει πως αυτή η έρευνα την αφορά προσωπικά με απρόσμενο τρόπο. Κάποια γεγονότα που θα ζήσει στην Ελλάδα και θα την ξαναγεννήσουν θα τη φέρουν αντιμέτωπη με την οικογένειά της, τον αδελφό, τον σύζυγο, τα παιδιά της, που θα της γυρίσουν την πλάτη. Θα βρει τη δύναμη να συνεχίσει να ζει; Πώς θα τα καταφέρει;

Στο πλάι της, η Άννα, η γυναίκα που της νοικιάζει μια κάμαρα στην Πάτρα και η κόρη της, Αθηνά. Αυθόρμητη, διακριτική και ζεστή, η Αθηνά κερδίζει αμέσως τη Λούση που παρατηρεί και αρκετές ομοιότητες στις οικογενειακές τους ιστορίες. Μέσα από την οικογένεια της Άννας και της Αθηνάς ξεπηδάνε ενδιαφέρουσες ιστορίες που αντικατοπτρίζουν την ελευθερία της γυναίκας, το δικαίωμα στην άμβλωση, τη γυναικεία χειραφέτηση και ανεξαρτησία, καθώς και τις συνέπειες από τις λάθος επιλογές. Τρεις γυναίκες, η γιαγιά Αναστασία, η μαμά Άννα, η κόρη Αθηνά, το παραδοσιακό, συντηρητικό χτες, το σήμερα και το κυνικό, απελευθερωμένο αύριο δένονται με την ιστορία της Λούση και δημιουργούν μια πολύπλευρη ιστορία γεμάτη ενδιαφέρουσες σκηνές, δραματικά περιστατικά και εκπλήξεις. Επιπλέον, ένα ταξίδι στην Ύδρα θα φέρει απρόσμενες εξελίξεις στη ζωή της πρωταγωνίστριας και θα της ξυπνήσει αισθήματα για καιρό κοιμισμένα.

Το μυθιστόρημα «Στη σκιά της ζωής τους» ρίχνει φως στις παράνομες υιοθεσίες των παιδιών του Εμφυλίου, στο παιδομάζωμα εκείνης της περιόδου, στις τραγικές ιστορίες που χώρισαν οικογένειες για πάντα με μεθόδους που ελάχιστες ήταν νόμιμες και φυσικά δεν ήρθαν όλες στο φως. Παιδουπόλεις, πλαστά δικαιολογητικά, κρυφές αγοραπωλησίες, ακόμη και απαγωγές δημιούργησαν μια από τις μεγαλύτερες πληγές της σύγχρονης Ιστορίας, που ακόμη αιμορραγεί. Η συγγραφέας σκύβει με αγωνία πάνω από αυτές τις περιπτώσεις και αποτυπώνει με πολυεπίπεδη πλοκή και ανατροπές τη ζωή μιας γυναίκας που άλλα πίστευε για το παρελθόν της και άλλα κρύβονταν πίσω από την αλήθεια.

Η καθαυτή ιστορία είναι αρκετά περίπλοκη και φωτίζεται τμηματικά όσο προχωράμε την ανάγνωση, οπότε χρειάζεται προσοχή, πάντως όλα μπαίνουν στη θέση τους και ξεκαθαρίζουν, συγκροτώντας έτσι μια φριχτή ιστορία απάτης και εγωισμού, ειδικά όταν μέσα σε όλα αυτά μπαίνει ανθρώπινος παράγων. Επιπλέον, παρένθετες ιστορίες που εμπλουτίζουν την πλοκή και δημιουργούν ολοκληρωμένους χαρακτήρες μας συστήνουν την κλειστή κοινωνία της Πάτρας του 1945-1947 και τον τρόπο ζωής, αντιλήψεων και νοοτροπίας της ελληνοαμερικανικής κοινότητας της δεκαετίας του 1980. Μια τρυφερή μα και σκληρή ιστορία με διαρκείς ανατροπές, λιτούς διαλόγους, ποικίλες μορφές αφήγησης και ρεαλισμό που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Βιβλίο Θέρως Τήνος
Συγγραφέας Μυρτώ Κατσουλάρη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μυρτώ Κατσουλάρη έγραψε μια τρυφερή και ρομαντική νουβέλα που είναι πλήρως αφιερωμένη στο νησί της Τήνου όπου και ξεναγούμαστε ενώ ταυτόχρονα καταγράφει με συναρπαστικό τρόπο τα συναισθήματα και την ψυχοσύνθεση μιας παρέας νέων ανθρώπων που θα έρθουν απρόσμενα κοντά. Μικρά κεφάλαια, σύντομα περιστατικά, γρήγορες εξελίξεις και ανατροπές δημιουργούν ένα κείμενο που κρατάει το ενδιαφέρον αμείωτο ως την τελευταία σελίδα, όπου κάποιος πρέπει να κάνει μια τελική επιλογή και να υποστεί τις συνέπειες. Κεντρικά πρόσωπα είναι η Ηρώ, ο Φάνης, στο μαγαζί του οποίου εργάζεται η κοπέλα, και ο μυστηριώδης Αντρέας που θα δημιουργήσουν το ανισοσκελές ερωτικό τρίγωνο, γύρω τους όμως κινούνται κι άλλοι χαρακτήρες που αλληλοεπιδρούν ποικιλοτρόπως και βοηθούν να δημιουργηθεί μια μεστή και ολοκληρωμένη ιστορία.

Η Ηρώ καταλαβαίνει πως δεν πάει άλλο και πρέπει να βρει δουλειά οπωσδήποτε. Σπούδασε, πήρε τα πτυχία της και ήρθε η ώρα να εργαστεί κι ας μην ξέρει με τι θέλει ν’ ασχοληθεί. Έτσι, η αγαπημένη της θεία Μαίρη την καλεί στον Φαλατάδο της Τήνου, όπου ένα μαγαζί ζητά προσωπικό, κάνοντάς τη χαρούμενη, μιας και αγαπάει πολύ αυτό το νησί. Η Μαίρη είναι μια γυναίκα οδοστρωτήρας που μιλάει συνέχεια και δε σ’ αφήνει να πάρεις ανάσα και ο μόνος που μπορεί να τη διαχειριστεί είναι ο θείος Γιάννης, κάτι για το οποίο όλη η οικογένεια τον ευχαριστεί. Ο γιος τους, Χρήστος, είναι το καλύτερο παιδί που ξέρει η Ηρώ και η κόρη τους, Αλίκη, ζει στην Αθήνα. Στον «γαστροκαφενέ» αρχικά η Ηρώ είναι άγαρμπη και ατζαμής, σύντομα όμως δημιουργεί μια αξιοζήλευτη ομάδα με τον Γιώργο και τη Φαίη και το μαγαζί αποκτά όνομα, κάτι που ευχαριστεί τον Φάνη, τον ιδιοκτήτη. Γρήγορος ρυθμός, κόσμος και ενέργεια κάνουν την Ηρώ να περνάει όμορφα ώσπου συναντά τον Αντρέα και τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα.

Οι δυο νέοι βιώνουν διάφορα κωμικοτραγικά περιστατικά μέχρι να καταφέρουν να μιλήσουν και να συστηθούν. «…έρχεται προς το μέρος μου. Με δυσκολία ανέπνεα αλλά προσπαθούσα να φανώ άνετη, να μη φανεί ότι ο θάνατός μου από ασφυξία πλησιάζει» (σελ. 26). Ο Αντρέας εργάζεται στο Μιλάνο και κάθε τόσο, στην προσπάθειά του να ξαναβρεί τον εαυτό του, έρχεται στην Τήνο: «…ήταν ναυαγός στο νησί του, κυνηγημένος από την καθημερινότητα και έψαχνε απάγκιο» (σελ. 28). Η Ηρώ ακολουθεί τον ρυθμό του, τον αφήνει να την πηγαίνει όπου θέλει ώσπου διαπιστώνει πως ο Φάνης αρχίζει να φέρεται περίεργα. Ένα μεγάλο μυστικό όμως θα έρθει στο φως και τίποτα δε θα είναι ξανά το ίδιο για την κοπέλα: «Τι ζητά κανείς από τους άλλους ανθρώπους αλλά και από τον εαυτό του; Καθαρότητα, αυθεντικότητα και αλήθεια» (σελ. 49). Οι απανωτές εξελίξεις θα τη βοηθήσουν να καταλάβει καλύτερα τον εαυτό της και να αντιμετωπίσει τα λάθη που θα κάνει. Ο ένας άντρας εξαφανίζεται κι εμφανίζεται στη ζωή της, ο άλλος έχει μάτια μόνο για κείνη και δείχνει πιο κατασταλαγμένος: «Θέλω να είσαι καλά και αν δεν είσαι να το συνειδητοποιείς και να το διορθώνεις. Έντονα και ενδιαφέροντα δεν είναι μόνο τα περίπλοκα» (σελ. 55). Τελικά, με ποιον θα καταλήξει η Ηρώ;

Σε κάθε κεφάλαιο η παρέα των ηρώων του βιβλίου πηγαίνει και σε άλλο μέρος του νησιού, όπου ο κάθε τόπος αποτελεί κι ένα κομμάτι που προστίθεται στο παζλ της ψυχής της πρωταγωνίστριας. Οι παραλίες Παχιά Άμμος με τα όμορφα νερά, Βουρνή, Λιβάδα με το αυθεντικό τοπίο και ο απάνεμος Άγιος Ρωμανός, τα χωριά Αετοφωλιά και Στενή με το πανηγύρι τους, τα Λουτρά, ένα από τα πιο ατμοσφαιρικά μέρη της Τήνου, τα Λατομεία του Κουμελά, ο Τριαντάρος, το Εξώμβουργο με την ιδιαίτερη ενέργεια, η Ρόχαρη, ο Βώλακας και πολλά άλλα είναι τόποι όπου η Ηρώ, ο Αντρέας, ο Γιώργος, η Φαίη και ο Χρήστος κολυμπούν, τρώνε, διασκεδάζουν, ερωτεύονται, ξεσκάνε. Γιατί: «Αυτό το νησί είναι οι άνθρωποι. Οι φωνές, οι καρδιές που χτυπούν δυνατά, τα χέρια που ενώνονται, τα χαμόγελα που χαρίζονται, οι αγάπες…» (σελ. 99). Ένα «Τόσο όμορφο νησί [που] το αδικεί αυτή η πρώτη εικόνα του λιμανιού». Θα ζήσουν όμως τόσο ξένοιαστα ως το τέλος ή η μοίρα έχει άλλα σχέδια γι’ αυτούς;

Το «Θέρως Τήνος» είναι μια νουβέλα γεμάτη γλυκόπικρα στιγμιότυπα, προβληματισμούς, διλήμματα και διαχρονικές αλήθειες και ταυτόχρονα μια δύσκολη περιπέτεια στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής μα και ένα ταξίδι σ’ ένα νησί ερωτεύσιμο. Η Ηρώ θα ζήσει ένα καλοκαίρι πολύτιμο, «μισή ζωή», όπως παραδέχεται, γεμάτο λάθη, αμφιβολίες, δισταγμούς, συναισθήματα που θα την κάνουν πιο δυνατή ώστε να βρει τις απαντήσεις σε ό,τι την ταλανίζει όσο τα πάντα γύρω της και μέσα της αλλάζουν αμετάκλητα. Το αγαπημένο της κυκλαδονήσι ως τόπος δράσης είναι η καλύτερη επιλογή, γιατί έρωτας και Τήνος πάνε πάντα μαζί.

Βιβλίο Τα λαστιχένια παπούτσια
Συγγραφέας Δέσποινα Λιαράκου
Εικονογράφος Γιώτα Κοκκόση
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κάθε καλοκαίρι η Εύα αγοράζει καινούργια λαστιχένια παπούτσια για τη θάλασσα. Θέλει να τρέχει στα βότσαλα χωρίς να πονάνε τα πόδια της και να περπατάει με άνεση στα βράχια. Με την παρέα της παίζουν κάθε μέρα στην παραλία, ψάχνουν για πεταλίδες, κυνηγάνε καβούρια, μαζεύουν αλάτι, βάζουν όλη τους τη φαντασία για να περνάνε καλά. Μια μέρα ένας γλάρος σουλατσάρει στην αμμουδιά και τα παιδιά τον ακολουθούν, διαπιστώνοντας κάτι συναρπαστικό!

Η Δέσποινα Λιαράκου, μέσα από παραστατικές και ρεαλιστικές περιγραφές οικείων περιστατικών (και ποιος δεν έχει κάνει δίπλα στη θάλασσα όσα ζωντανεύει με τη γραφή της) καταφέρνει να περάσει όμορφα μηνύματα γύρω από τη διαφορετικότητα, την αυτοδιάθεση και την ατομική ελευθερία. Τα παιδιά παίζουν φορώντας πλαστικά παπουτσάκια κι έτσι έχουμε μια ομοιομορφία, αν τα βγάλει όμως κάποιος θα διαπιστώσει πως ο βηματισμός του και τα ίχνη του στην άμμο ποικίλλουν. Αυτή η παρατήρηση εμπλουτίζει τα παιχνίδια των παιδιών του βιβλίου και ταυτόχρονα δίνει στους μικρούς αναγνώστες να καταλάβουν πόσο σημαντικό είναι να ξεχωρίζουμε από το σύνολο, πιστεύοντας στον εαυτό μας και χαράζοντας το δικό μας μονοπάτι. Το τέλος είναι πολύ συγκινητικό και δείχνει με τον καλύτερο τρόπο την προσωπική εξέλιξη μέσα από την επαφή με τη φύση και το αισθητηριακό παιχνίδι. Η εικονογράφηση της Γιώτας Κοκκόση μυρίζει καλοκαίρι. Χρυσαφένια άμμος και γαλάζια θάλασσα πλημμυρίζουν τις σελίδες ενώ τα παιδιά αποτυπώνονται αδρά και με ρεαλιστικές λεπτομέρειες. Μικρές και ολοσέλιδες εικόνες αποτυπώνουν την καθημερινότητα των μικρών πρωταγωνιστών στην ακτή σαν κάδρα από εικόνες του καλοκαιριού που έχει ζήσει ο καθένας μας. Χαρά, ανεμελιά, ξενοιασιά, φως στολίζουν τη δουλειά της εικονογράφου και δημιουργούν αξέχαστα στιγμιότυπα που πυροδοτούν τη φαντασία και συμπληρώνουν ιδανικά το κείμενο.

Βιβλίο Μικρές ελληνικές ιστορίες
Συγγραφέας Γιολάντα Χατζή
Εικονογράφος Πέτρος Χριστούλιας
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιολάντα Χατζή, σε συνεργασία με τον εικονογράφο Πέτρο Χριστούλια, κάνει ένα τολμηρό βήμα: να μιλήσει σε παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας για τα χρόνια της ζύμωσης της Επανάστασης του 1821. Με αγάπη και ενδιαφέρον ζωντανεύει περιστατικά που οδήγησαν σταδιακά στον ξεσηκωμό του γένους και καταγράφει πολύτιμες στιγμές γεμάτες ιδεολογία, ηρωισμό, αγάπη για την πατρίδα και την ελευθερία.

Το έβδομο βιβλίο της σειράς αφορά τη συναρπαστική ζωή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ο οποίος από παιδί ορκίστηκε να εκδικηθεί τους Τούρκους για τις ταπεινώσεις που έζησε. Παρακολουθούμε λοιπόν τη ζωή του ως τη στιγμή που το έσκασε στη Ζάκυνθο για να καταταγεί στον αγγλικό στρατό κι από κει στα βουνά του Μοριά όπου μαζεύει κόσμο για τον ξεσηκωμό αλλά και στα Δερβενάκια, στη μάχη των οποίων έγινε γνωστός ήρωας. Το κείμενο είναι απλό αλλά παραστατικό, βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν τις καταβολές και την πορεία του Κολοκοτρώνη, τα εντάσσει σωστά στο κλίμα της εποχής και του τόπου ενώ το γλωσσάρι στο τέλος τα βοηθάει να κατανοήσουν καλύτερα το κείμενο. Η εικονογράφηση είναι έξυπνη, με τους περισσότερους ήρωες του παραμυθιού να έχουν τη μορφή ζώων (σκύλοι, χελώνες, κόκορες, ταύροι), κάτι που βοηθάει τους μικρούς αναγνώστες να απολαύσουν την ιστορία. Προσέξτε το γεγονός πως ο Δράμαλης έχει στην κουστωδία του τίγρεις και καμήλες ως ακολούθους, κάτι που δείχνει τη φροντίδα του εικονογράφου για τη λεπτομέρεια. Απρόσμενες λεπτομέρειες, ρεαλισμός, πολλά και όμορφα χρώματα ενισχύουν τη φαντασία και συμπληρώνουν ιδανικά το κείμενο.

Ομολογώ πως το λεξιλόγιο και οι πληροφορίες που δίνονται ίσως δυσκολέψουν τα παιδιά στα οποία απευθύνονται τα βιβλία, εδώ όμως είναι απαραίτητη μια ευδόκιμη συνεργασία με τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς ώστε οι μικροί αναγνώστες να μην επηρεαστούν αλλά να ενσκήψουν με ενδιαφέρον και φιλομάθεια πάνω από τις άγνωστες σελίδες της ελληνικής Ιστορίας που διαμόρφωσαν την πορεία της πατρίδας μας. Το γλωσσάρι μάλιστα στο τέλος των βιβλίων θα βοηθήσει εποικοδομητικά αυτήν τη συναρπαστική αναγνωστική περιπέτεια, υπερκερνώντας τυχόν προβλήματα και εμπόδια. Η μάθηση πρέπει να είναι διαρκής και να εμπλουτίζεται συνεχώς, επομένως ένα πιο πλούσιο λεξιλόγιο ή κάποιες ιδέες που δεν έχουν κατανοήσει πλήρως σε αυτήν την ηλικία τα παιδιά καλό είναι να παρουσιάζονται εύληπτα και διασκεδαστικά, όπως ακριβώς προτείνει η Γιολάντα Χατζή, ώστε να τα κάνουν αναπόσπαστο κτήμα τους. «Μικρές ελληνικές ιστορίες» λοιπόν για παιδιά από 5 ετών και πάνω, κατάλληλες για να μάθουν με εύληπτο τρόπο οι μικροί αναγνώστες τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος μας. Είναι μια σειρά βιβλίων που αξίζει να εμπιστευτούν γονείς και εκπαιδευτικοί και να βοηθήσουν τα παιδιά τους να κατανοήσουν σωστά σημαντικές περιόδους της ελληνικής Ιστορίας.

Βιβλίο Τα καλοκαίρια μας: σαράντα τρεις καλοκαιρινές ιστορίες 
Συγγραφέας Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης (επιμ.)
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σαράντα τρεις καλοκαιρινές ιστορίες, που αποτελούνται από τέσσερις με πέντε σελίδες η κάθε μία, μας ταξιδεύουν σε όλη την Ελλάδα, κυρίως στις παραλίες της αλλά και στα βουνά της. Μια ανθολογία κειμένων για τα παιδικά και εφηβικά μας χρόνια από γενιές συγγραφέων με διαφορετικές ενθυμήσεις, που «γι’ αυτό το επικαλούμαστε το καλοκαίρι, όλες οι γενιές σε όλες τις εποχές», για τις απέραντες και μοναδικές ομορφιές του. Ξεγνοιασιά, ανέμελο παιχνίδι και ξεκαρδιστικά γέλια, ελευθερία, μυρωδιές, γεύσεις, το καλοκαίρι είναι η διέξοδος από τη σκοτεινιά και τη ρουτίνα της πολύβουης πόλης, η επαναλαμβανόμενη ως κάποιο σημείο ενηλικίωσης εποχή της τρυφερότητας και της αθωότητας. Γλυκόπικρες αναμνήσεις, ευτυχισμένες και ανέμελες κυρίως στιγμές με θεματικό άξονα τις παρέες και τις φιλίες των καλοκαιριών που διαλύονται τον Σεπτέμβρη αλλά συνεχίζουν τον επόμενο Ιούνιο από κει που σταμάτησαν, δυστυχώς ως το οριστικό τέλος που έρχεται με το πέρας της εφηβείας. Αναμνήσεις και αναπολήσεις πυροδοτούν τη φαντασία των συγγραφέων, τους εμπνέουν και μας χαρίζουν υπέροχα και διαφορετικά κείμενα. Επιπλέον, σε κάποια διηγήματα παρεισφρέουν με διακριτικό τρόπο η σύγχρονη αλλά και η αρχαία ιστορία ενώ σε άλλα συναντάμε σουρεαλιστικές στιγμές, ακόμη και γοργόνες. Οι περισσότερες αφηγήσεις είναι πρωτοπρόσωπες, υπάρχουν όμως και κάποια κείμενα που αφορούν σε πρόσωπα τρίτα και μας τα μεταφέρει ο αφηγητής ή οι πρωταγωνιστές των ιστοριών σε δεύτερο ενικό, σα να μιλάνε δηλαδή σε κάποιον, με αποτέλεσμα να ποικίλουν οι οπτικές γωνίες των κειμένων.

Η θάλασσα στην κατασκήνωση του Αγίου Ανδρέα εμπνέει για βουτιές και πατητές την Έρικα Αθανασίου ως τη μοιραία τελευταία βραδιά της ενηλικίωσης που θα χαθούν οι παρέες οριστικά ενώ η συγγραφέας σχολιάζει πάνω στον έρωτα και στον πόλεμο που βίωναν τα παιδιά σ’ εκείνες τις διακοπές. Το κύμα μελαγχολεί στη Λέσβο της Αθηνάς Αραπάκη για τον Κωστή που θα φύγει φαντάρος, παρατηρεί το δρομάκι της Νατάσας Βαφειάδου στο ενοικιαζόμενο εξοχικό της Ροδόπης και το αναπάντεχο συμβάν του Βασίλη Γκουγιάννη ανάμεσα σε Σύβοτα και Πάργα και αναπολεί τα αγνά καλοκαίρια στην Περαία της Κατερίνας Καριζώνη, που δοκίμασε γεύσεις που δεν ξαναβρήκε ποτέ («Για έναν περίεργο λόγο τα φαγητά ήταν πιο νόστιμα εκείνη την εποχή»). Αγκαλιάζει τη Σάμο του Μάρκου Κρητικού που καταφέρνει μέσα σε λίγες σελίδες να καταγράψει τις αλλαγές των ηλικιών μας μέσα από ποικίλες αναμνήσεις που δίνονται σα στοπ-καρέ, μέσα από λιτές περιγραφές, λυρικότητα και διαχρονικές αλήθειες («Και τα καλοκαίρια περνούν, γιατί ό,τι δεν περνάει δεν μπορεί να είναι ευτυχία», σελ. 89, «Τα καλοκαίρια της νιότης σου δεν θα γεράσουν ποτέ», σελ. 90), της Έρης Ρίτσου που έχει αναμνήσεις γεμάτες ζαβολιές και ντοπιολαλιά και του Γιώργου Βοϊκλή που κατασκήνωσε με τους κολλητούς του σ’ ένα ερημικό ακρογιάλι αλλά υπήρξε μια κωμική ανατροπή. Η θάλασσα θυμάται ακόμη τα καλοκαίρια του Δημήτρη Κωστόπουλου στον Σκαραμαγκά της δεκαετίας του 1960 πριν χτιστούν τα διυλιστήρια, το μυστηριώδες περιστατικό που βίωσε ο Θανάσης Λιακόπουλος στο Καλόνερο κοντά στην Κυπαρισσία, μας εξηγεί πώς συνδέθηκε ο Κώστας Λογαράς με το θερινό σινεμά της Τερψιθέας και ο Στέφανος Μίλεσης με τον Ορέστη Μακρή στη Σκύρο. Πασπαλίζει με γλύκα τα καλοκαίρια-«ζάχαρη» της Πολύνας Μπανά στις παραλίες της Καβάλας και στο εξοχικό της γιαγιάς πριν την αντιπαροχή και πριν την επιστράτευση του 1974, μας συστήνει έναν επίδοξο γητευτή φιδιών στην Καλαμάτα του Κωνσταντίνου Μπούρα, μας αποκαλύπτει τον κόσμο της σιωπής στο Μπανιεράκι της Χαλκίδας που εντυπωσίασε την Παυλίνα Παμπούδη, καταγράφει σαν παρουσιολόγιο φίλους και καταστήματα από το Λουτράκι του Γιάννη Πανούση της δεκαετίας του 1960, κάτι που κάνει και η Λευκή Σαραντηνού για το Ρέθυμνο του 1980 αλλά με πιο λογοτεχνικό και προσωπικό τρόπο.

Η Τήνος της Μάγδας Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη και του Ντίνου Σιώτη που «γκρινιάζει» λογοτεχνικά για την κατάντια των σημερινών καλοκαιρινών διακοπών παρατηρώντας τις αλλαγές στο νησί του, ο ήχος του γκιώνη και πώς αυτός επηρέασε τα παιδικά βιώματα της Χριστίνας Ανδρέου από τη Βοϊδοκοιλιά, τα ποικίλα παιχνίδια στο νερό που καταγράφει ο Τάκης Πατσώνης μέσα από τα μάτια της Άννας με το σπασμένο χέρι που ταξιδεύει μακριά με τις ζωγραφιές της, το σουρεαλιστικό-φαντασιακό κείμενο της Λιάνας Σακελλίου, η Κέρκυρα της Ντίνας Σαρακηνού με τη σαγηνευτική νύχτα με τις Περσείδες και το ιδιαίτερα γραμμένο κείμενό της για το δόσιμο στον έρωτα, η καλοκαιρινή Εύβοια του Νίκου Σκιαθά που καταφέρνει με το συγκινητικό του κείμενο να μου φέρει δάκρυα στα μάτια όσο κοιτάμε μαζί τη φωτογραφία του Κωστή Παλαμά, το ατύχημα του Παναγιώτη Σκορδά στη Μυτιλήνη μετά τις πανελλήνιες εξετάσεις, το καλοκαίρι του Κώστα Στοφόρου στο αποκαλούμενο «Νησί» με τους ήχους της Έλλης Κοκκίνου και το φιλί της Dafne αλλά και αυτό της Λίτσας Τότσκα με τις σκανταλιές, την ξυπολησιά, τους επιπόλαιους τραυματισμούς και την γκρίνια της γιαγιάς («θα νοικιάσουν στάβλο, τόσο γιαούρτι που θέλει η πλάτη του»), τα θερινά σινεμά στην Πρώτη των Πριγκιπόννησων και οι αναμνήσεις από τις ταινίες της Βουγιουκλάκη που χαράχτηκαν στον νου της Ιούς Τσοκώνα, ο υποδειγματικός συγκερασμός σουρεαλισμού-πραγματικότητας, ακόμη και μαγικού ρεαλισμού, στο κείμενο του Μανόλη Φάμελου για την Πιερία του ήρωά του, η λιμνοθάλασσα του Χαλικόπουλου στην Κέρκυρα όπου πέρναγε τις διακοπές του ο Φίλιππος Φιλίππου ώσπου ο έρωτάς του αναγκάστηκε να φύγει στην Αθήνα για ένα καλύτερο αύριο, η ερωτική απογοήτευση του Άγγελου Χαριάτη στις παραλίες της Μάνης, τα βιβλία που διάβαζε ο Χρίστος Χατζήπαπας και του έδωσαν το θάρρος για μια περίεργη ερωτική εξομολόγηση στην κοπέλα που αγαπούσε, όλα αυτά συναποτελούν εύοσμα λουλούδια ενός γλυκόπικρου μπουκέτου.

Το καλοκαίρι όμως επηρεάζει και ορεινούς προορισμούς, με την Πόπη Αρωνιάδα να φροντίζει τρία αβγά χελώνας με τις φίλες της στις ώρες ανάπαυλας από το λίχνισμα (ωραίες περιγραφές και παραστατικό λεξιλόγιο), τον Ταΰγετο του Μιλτιάδη Ζέρβα να φιλοξενεί την πρώτη ερωτική βραδιά δυο εφήβων, τη Φωκίδα του 1950 του Γιώργου Χ. Θεοχάρη να αφήνει τα παιδιά να παίζουν στη σκιά του εμφυλίου και του θανάτου από ξεχασμένες χειροβομβίδες, άνανδρες δολοφονίες και αθέλητους γάμους, τη Λεσινίτσα του Νίκου Κατσαλίδα να ζυμώνεται με τις δοξασίες και τους θρύλους του τόπου για τις νεράιδες, τη Θεσσαλία του Απόστολου Σπυράκη να γεμίζει τις αναμνήσεις του με τα καπνά και τα προσκυνήματα σε κοντινά μοναστήρια.  Υπάρχουν όμως και εξίσου σημαντικά κείμενα που στήνουν έναν προσωπικό χωροχρόνο ή αναμιγνύουν πολιτικά και ιστορικά γεγονότα που επηρέασαν βαθιά τους γράφοντες. Για παράδειγμα, η βραδιά του 1963 που οι ανέμελες διακοπές του Δημήτρη Βαρβαρήγου στο Καπανδρίτι σημαδεύτηκαν από τη σύλληψη του κομμουνιστή θείου Απόστολου («Τα καλοκαίρια περνούσαν σαν γύρισμα σελίδας», σελ. 31, πόσο συγκινητικό το τέλος του κειμένου) ή το περιστατικό στην Κινέτα του 1968 του Γεράσιμου Δενδρινού με τον φοιτητή και τις προκηρύξεις (ενδιαφέρον κείμενο, με κάποιες εξελίξεις να συμπεραίνονται από περιγραφές μεταγενέστερων γεγονότων).

Από την άλλη, απόλαυσα το ιδιαίτερο «Αρχομένου του Αυγούστου» του Φίλιππου Δρακονταειδή, με το διακριτικό χιούμορ και την έξυπνη αφήγηση («Παρέμεινα διά βίου… εραστής πολυελαίων», τι γέλιο!) και αγάπησα τον «Ανθώνα» της Κατερίνας Ζαχαριάδου και τον έρωτα που γεννήθηκε αλλά έπρεπε να ποδοπατηθεί από το «τι θα πει ο κόσμος» του πατέρα εκείνης («η σκιά του έκρυψε τον ήλιο των καλοκαιριών»), όλα δοσμένα με υπέροχη λυρικότητα και ποιητική μορφή πεζογραφήματος, με λέξεις που χτίζουν σταδιακά την τραγική ιστορία («Θυμάμαι, ξυπόλητοι πάνω στη ζέστη…άφταιγοι ακόμα αλλά και άφτεροι… φτιάχναμε χρώματα από γεράνια και ρόδα», σελ. 59 και «…άφηνα μες στου αχνόγελού σου το φιλί να ξεχαστεί ο άλαλος μέσα μου πόνος», σελ. 61). Τέλος, έχουμε την «τεχνητή λίμνη» του παρατημένου μπαρουτάδικου στο Αιγάλεω όπου ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης κολυμπούσε με τους φίλους του μέχρι να έρθει ο «πολιτισμός» και να γκρεμιστεί το κτήριο αλλά και τον αταύτιστο χωροχρονικά ύμνο του Σταύρου Σταυρόπουλου σε όλα τα καλοκαίρια όλων των ανθρώπων («θυμίζουν την εφηβεία μας, το μόνο που θέλουν είναι να κάνουν έρωτα», σελ. 179, «Αισθανόμαστε πολύ μετέωροι για να αναχωρήσουμε και μένουμε καρφωμένοι στον χρόνο, παγώνοντας τις σημαντικότερές μας στιγμές, λες και έτσι θα μπορέσουμε να τις κάνουμε να διαρκέσουν», σελ. 180, «Τα καλοκαίρια, όταν τελειώνουν, κλείνουν πονηρά το μάτι στην αιώνια μοναξιά της γης. Το τέλος τους δεν είναι παρά η αρχή μιας έκρυθμης και εκκωφαντικής νοσταλγίας», σελ. 183).

«Τα καλοκαίρια μας» λοιπόν, σαράντα τρεις ιστορίες από αντίστοιχους συγγραφείς με μια ποικιλία περιστατικών και τρόπων γραφής που θα αφυπνίσει αναμνήσεις, θα φέρει χαμόγελα, θα προκαλέσει συγκίνηση και θα συντροφέψει γλυκά τον καθένα από μας στα παιδικά και εφηβικά του χρόνια την ώρα που δημιουργεί νέες αναμνήσεις την ώρα της ανάγνωσης, ελπίζω κάτω από μια καινούργια σκιά με νέους φίλους ή με μια δική του οικογένεια.

Βιβλίο Ένοχες αλήθειες 
Τίτλος πρωτοτύπου Fall from grace
Συγγραφέας Tim Weaver
Μεταφραστής Κυριάκος Γιαλένιος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η αρχιεπιθεωρήτρια Μέλανι Κρόου, μια γυναίκα ακατάβλητη, στωική και ισορροπημένη, που κατανοεί τους ανθρώπους, ύστερα από την υπόθεση του «Αφανιστή», όπου είχαν έρθει σε αντιπαράθεση, ξανασυναντάει τον ερευνητή αγνοουμένων Ντέιβιντ Ρέικερ και ζητάει ανεπίσημα τη βοήθειά του για να βρει τον πατέρα της. Η Κρόου, με τη Μητροπολιτική Αστυνομία να της έχει απαγορεύσει να ερευνήσει για τον εξαφανισμένο πατέρα της, δεν έχει άλλη λύση. Δε συμφωνεί με τον τρόπο που δουλεύει ο Ρέικερ, ως αστυνομικός που είναι δεν το εγκρίνει αλλά ως κόρη τής είναι αδιάφορα όλα αυτά, γιατί ο Ρέικερ ξέρει να εντοπίζει αγνοουμένους και γνωρίζει καλά το Ντέβον όπου εξαφανίστηκε ο πατέρας της, είναι αποτελεσματικός και νοιάζεται για τους ανθρώπους. Ο Ρέικερ δέχεται με επιφυλακτικότητα κι αρχίζει μια έρευνα που θα τον φέρει αντιμέτωπο με καλά κρυμμένα μυστικά, απροσδόκητους συμμάχους, επικίνδυνος εχθρούς και θανάσιμο κίνδυνο όσο πλησιάζει στη λύση του γρίφου. Επιπλέον, η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ντέιβιντ Ρέικερ εναλλάσσεται με την τριτοπρόσωπη μιας ιστορίας που μας ταξιδεύει πίσω στο 2005, όπου μια κοπέλα ξεκινάει ψυχοθεραπεία με τον δόκτορα Γκάρικ που αντικαθιστά τον θεραπευτή της, δόκτορα Πόουλτερ. Είναι πλέον εξωτερικός ασθενής κι έχει σημειώσει πρόοδο, παίρνει τη ζωή της στα χέρια της, έξι χρόνια μετά τις απόπειρές της έχει ξεπεράσει την ιδέα της αυτοκτονίας. Πώς πέθανε ο γιος της και γιατί χώρισε με τον άντρα της; Ποιος είναι ο νέος σύντροφος στη ζωή της και τι την έλκει σ’ αυτόν; Πόσα μυστικά χωράνε στο κουτί της με τις τύψεις; Τι κρύβει από τον θεραπευτή της και πώς συνδέεται με την ιστορία;

Σε προσωπικό επίπεδο, ο χαρισματικός ερευνητής αγνοουμένων Ντέιβιντ Ρέικερ αποφάσισε, παρά τα ψυχολογικά του τραύματα, να επιστρέψει στο Λονδίνο, όχι επειδή εκεί είναι η δουλειά του αλλά γιατί έπρεπε να αντιμετωπίσει τις αναμνήσεις απ’ αυτό που του είχε συμβεί. Χήρος μετά από μια σοβαρή περιπέτεια υγείας της συζύγου του, στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς («Χωρίς γυρισμό») και στο πλαίσιο μιας υπόθεσης που έλυσε γυρνώντας στο Ντέβον για να αναρρώσει από την επίθεση του «Αφανιστή», ανακάλυψε πως η κοπέλα που είχαν σχέση στα δεκαοκτώ τους απέκτησε την κόρη τους, την Άναμπελ! Η γνωριμία τους ήταν σοκαριστική και για τους δύο, μιας και η Άναμπελ μεγάλωσε με θετούς γονείς και μια αδελφή, τη Λιβ, ζώντας μια ζωή «δομημένη γύρω από ένα ψέμα που όλοι οι άμεσα εμπλεκόμενοι έδειχναν πρόθυμοι να συντηρήσουν για λόγους που εκείνη την περίοδο φάνταζαν σωστοί». Η Άναμπελ τώρα τον επισκέπτεται στο Λονδίνο, χωρίς να έχει ξεχάσει τα όσα έζησαν από τον άνθρωπο που σκότωσε τους γονείς τους κι έχει διαρκώς τον νου της στην αδελφή της που άφησε πίσω για λίγο καιρό. Η σχέση τους είναι εύθραυστη και προσεκτική αλλά σταδιακά χτίζεται εμπιστοσύνη και αγάπη μεταξύ τους, ώσπου μπαίνουν στο στόχαστρο του ανθρώπου που δολοφονεί όσους ανακατεύονται με την υπόθεση, κάτι που δημιουργεί φόβο και τύψεις στον Ρέικερ: μετά από πολύ καιρό έχει μια οικογένεια που οφείλει να προστατεύσει από τον κίνδυνο της δουλειάς του.

Ταυτόχρονα, η πρώην σύντροφός του, δικηγόρος Ελίζαμπεθ Φίνι, αδειάζει το σπίτι της και προχωράει στη ζωή της, όλα έχουν πάει λάθος με τον Ρέικερ και οι τελευταίες τους κουβέντες είναι γεμάτες αμηχανία. Επίσης, θα συναντήσουμε ξανά τον Ρώσο χάκερ Σπάικ που εισχωρεί σε οποιοδήποτε δίκτυο για να βγάλει στα κρυφά ό,τι χρειάζεται κανείς και τον Γιούαν Τάσκερ ή Τασκ, ημιαπασχολούμενο συνταξιούχο αστυνομικό της Εθνικής Υπηρεσίας Δίωξης Εγκλήματος, δυο ανθρώπους που στέκονται στο πλάι του Ρέικερ χωρίς να υπολογίζουν κινδύνους και συνέπειες. Τέλος, η παρουσία του Κολμ Χίλι είναι περιστασιακή, μιας κι έχει επιστρέψει στο Λονδίνο εδώ κι ένα χρόνο αλλά δεν έχει δώσει σημεία ζωής, κάτι που έχει πικράνει τον Ρέικερ: «Δεν ήμασταν ακριβώς φίλοι… αλλά υπήρχε κάτι ανάμεσά μας, μια φιλική σχέση, μια σύνδεση…» (σελ. 91). Ο Χίλι δεν έχει λύσει ακόμη την υπόθεση που τον τσάκισε ψυχολογικά κι έτσι κουβαλάει τους δαίμονές του εδώ και τόσο καιρό, παλεύει μαζί τους, ηττάται κι είναι θαύμα που είναι ακόμη λειτουργικός. Η «καμέο» εμφάνισή του δικαιολογείται, μιας και στο τέλος του βιβλίου ο Χίλι βγαίνει στο προσκήνιο και ζητάει ξεκάθαρα τη βοήθεια του Ρέικερ, κάτι που θα αποτελέσει την κεντρική ιδέα του επόμενου βιβλίου της σειράς, «Τι απομένει».

Ο Tim Weaver για άλλη μια φορά καταστρώνει με μαεστρία ένα βαθιά ανθρώπινο και γεμάτο ανατροπές μυθιστόρημα, ίσως το καλύτερο της σειράς, μιας και η αγάπη του προς τον άνθρωπο και το πού μπορεί να φτάσει για να κρύψει κάτι είναι έκδηλη και ραγίζει καρδιές όσο φτάνουμε στο τέλος. «-Οι απελπισμένοι άνθρωποι. Αυτοί με φοβίζουν… κάποιες φορές είναι δύσκολο να πιστέψεις τι είναι ικανοί να κάνουν» (σελ. 58), λέει χαρακτηριστικά ο Ρέικερ, ένας χαρακτήρας ανθρώπινος και ρεαλιστικός: «…η επιρροή που ασκούσαν πάνω μου οι άνθρωποι που είχαν χαθεί, οι οικογένειες των αγνοουμένων, μου έδινε ώθηση. Παρά τα όσα μου είχαν συμβεί, παρ’ όλους τους δαίμονες που είχα αντιμετωπίσει, παρά το σκοτάδι που έκρυβαν μέσα τους οι άνθρωποι, δεν το έχω μετανιώσει ούτε για μια στιγμή» (σελ. 307). Οι «Ένοχες αλήθειες» είναι μια ιστορία πολύπλοκη, με δευτερεύουσες πληροφορίες να μπερδεύουν τα γεγονότα, όλα όμως έχουν τη θέση τους, απλώς μπαίνουν εκεί που πρέπει όταν έρχεται η ώρα τους κι αυτό δημιουργεί μια εντελώς καινούργια εικόνα, παραμορφώνοντας τα όσα ήδη ξέρουμε και δημιουργώντας σασπένς και ένταση.

Ένας συνταξιούχος αστυνομικός εξαφανίζεται κι ενώ όλα δείχνουν πως αυτό έχει να κάνει με την υπόθεση που ερευνούσε εθελοντικά κάποιος έχει βάλει στο στόχαστρο όσους ψάχνουν την αλήθεια, σκορπώντας πτώματα στο διάβα του. Μυστήριο, ανατριχίλα και μια συγκινητική ιστορία που πυροδοτεί όλες αυτές τις εξελίξεις δε με άφησαν να πάρω ανάσα ενώ ταυτόχρονα, με τη δυνατή γραφή του, ο Tim Weaver με ταξιδεύει στη γοητεία και στον κίνδυνο της απομονωμένης αγγλικής υπαίθρου αλλά και στο πολύβουο Λονδίνο, το οποίο διασχίζουμε σχεδόν όλο κατά τη διάρκεια της ιστορίας. «Όλοι θέλουν την αλήθεια ως τη στιγμή που τη μαθαίνουν» κι έτσι κάποιοι λυγίζουν ψυχολογικά μπροστά σε αυτά που μαθαίνουν. Ποιοι λοιπόν θ’ αλλάξουν δραματικά ύστερα από όσα διαδραματίζονται σε αυτό το βιβλίο;

Βιβλίο Μάτια χαμηλά
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Νάσος, της Κατίνας ο μοναχογιός, που ξετρελάθηκε με τη Βάγια που ήρθε στο χωριό του να μάθει στα κορίτσια αργαλειό, διαλύει τον αρραβώνα του με την Ελένη και φεύγει για Αυστραλία. Χρόνια μετά, θα επιστρέψει «κουβαλώντας έναν γέρο στο κορμί του», με ένα βλέμμα «που κοιτούσε λες και δεν έβλεπε τίποτα». Μια γερασμένη και αναμαλλιασμένη γυναίκα γίνεται περίγελως των παιδιών της γειτονιάς που δεν ξέρουν την τραγική της ιστορία. Η μυστηριώδης Λούνα αλλάζει τη ζωή ενός συνταξιούχου γιατρού. Ένα παιδί που βαριέται το διάβασμα πιάνει δουλειά ως γκαρσόνι στο καφενείο της πλατείας κι ένα μυστικό θα τον συγκλονίσει. Ένας εκβιασμός θα φέρει τον φόβο στα χαμηλωμένα βλέμματα.Μια παντρεμένη γυναίκα γλυκαίνεται από τον πραματευτή που της φέρνει πεσκέσια κάθε Σάββατο αλλά όταν υποκύψει στον πειρασμό θα τιμωρηθεί σκληρά. Ένα κοριτσάκι πέφτει από μια μηλιά και μεγαλώνει κουτσαίνοντας ως εκείνη τη μέρα που μπήκε φωτιά σε κοντινό μαντρί. Ένα προξενιό δε θα πάει καλά και θα ξεσηκώσει λάθος νύφη. Ο «Καζαμίας» θα φέρει κοντά δυο ετερόκλητους ανθρώπους και θα τους ενώσει για πάντα. Δάκρυσα με το «Κλέφτες κι αστυνόμοι», χαμογέλασα με τη «Λούνα», με εντυπωσίασε ο «Μάρσιπος» με την υπέροχη ιστορία του που δόθηκε λιτά και τόσο παραστατικά στον περιορισμένο χώρο των λίγων σελίδων. Αυτές είναι μερικές μόνο από τις ιστορίες που μας χαρίζει η συγγραφέας και μου γέννησαν ποικίλα συναισθήματα.

Με εναλλάξ πρωτοπρόσωπη και τριτοπρόσωπη αφήγηση, με άντρες και γυναίκες για ήρωες, με γλώσσα δουλεμένη και λεξιλόγιο πλούσιο, με ωραίες παρομοιώσεις και μεταφορές («αργυροδίνης Πηνειός», «μάτια πλάνα, κορμί για παρασυρμό»), με δυνατές εικόνες και ποικίλη θεματολογία ξεδιπλώνονται μικρά σε έκταση κείμενα που έχουν όλα ως κεντρική ιδέα το βλέμμα που χαμήλωσε από διάφορους λόγους και αιτίες. Μέσα από αυτά τα μικρά φωτογραφικά στιγμιότυπα ζωντανεύει η ζωή στο χωριό κυρίως, οι δυσκολίες, ο αγώνας επιβίωσης. Σε κάθε ιστορία γνωρίζουμε και κάτι διαφορετικό, το μίσθωμα του μοναδικού αγοραίου, το λιομάζεμα, ο μανάβης με το αμάξι μια φορά την εβδομάδα, τα πανηγύρια, τα κάλαντα με τα παραδοσιακά κεράσματα, η ηθική και η τιμή της γυναίκας, μουλινέδες DMC και κασετόφωνα, τα κουτσομπολιά κι όλα αυτά σε εποχές και κοινωνίες όπου νόμος είναι ο λόγος του πατέρα και του συζύγου ενώ οι γυναίκες να αναγκάζονται να δουλεύουν αφήνοντας πίσω τους τα γράμματα. Όλα αυτά συγκροτούν όχι μόνο αξιόλογα διηγήματα με ενδιαφέρουσες ιστορίες αλλά πραγματικά ηθογραφήματα μιας εποχής κι ενός τόπου μακρινών αλλά όχι ξεχασμένων.

«Μάτια χαμηλά» και άνθρωποι που ξεσηκώνονται σε συγκεκριμένες στιγμές, παρακινημένοι από αναπάντεχες εξελίξεις που τους φέρνουν αντιμέτωπους με τις δικές τους, πραγματικές επιθυμίες και ανάγκες. Μια καλογραμμένη και ποικιλόμορφη συλλογή διηγημάτων όπου ξεδιπλώνονται η πάλη του έρωτα με την προδοσία, το χιονισμένο βουνό με τις σκληρές μα και τρυφερές αναμνήσεις, η ζωοφιλία, η μητρότητα, η κακοποίηση, ο χλευασμός σε λειψούς στο μυαλό κι αθώους ανθρώπους, οι εξορίες και η «καλοπέραση» των κομμουνιστών, η μετανάστευση, η ψυχική νόσος και πολλά άλλα. «Μάτια χαμηλά», γραφή υψηλή.

Βιβλίο Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους 
Συγγραφέας Μίνως Ευσταθιάδης
Κατηγορία Non fiction / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα true crime βιβλίο που αποτελεί καρπό έρευνας αντικρουόμενων πηγών, μελέτης όσων εγγράφων επιτρεπόταν η πρόσβαση και πείσματος για τη σοβαρή γραφειοκρατία και για τη σιωπή που προτιμούσαν κάποια εμπλεκόμενα πρόσωπα. Είναι ένα κείμενο που προσπαθεί να βρίσκεται κοντά στην πραγματικότητα και στην αλήθεια και έχει γραφτεί με ενάργεια και αντικειμενικότητα, αναμιγνύοντας ικανοποιητικά το true crime με τη μυθοπλασία. Με αφορμή την επίσκεψη του συγγραφέα στη γερμανική φυλακή, ξεδιπλώνονται δύο υποθέσεις: η δολοφονία της πάμπλουτης Σαρλότε Μπέρινγκερ μέσα στο ίδιο της το πολυτελές διαμέρισμα στο Μόναχο το 2006 και η εξαφάνιση αρχικά, θάνατος στη συνέχεια, της δεκάχρονης Ούρσουλα Χέρμαν στη λίμνη Άμερ που είχε εξαφανιστεί για είκοσι μέρες το 1981 πριν εντοπιστεί η σορός της σ’ ένα κιβώτιο κάτω από τη γη διαμορφωμένο σε δωμάτιο με προμήθειες και βιβλία. Το κείμενο είναι γρήγορο, με κοφτές φράσεις, χωρίς ψυχογραφήματα, κάτι που με έκανε να νιώθω σα να διάβαζα πρακτικά και μαρτυρικές καταθέσεις, μιας και παρουσιάζονται μόνο τα γεγονότα, με τη σειρά που έρχονται στο προσκήνιο, όσο τα ερωτήματα αυξάνονται.

Η Σαρλότε παντρεύτηκε τον αρκετά μεγαλύτερό της επιχειρηματία Όσκαρ Μπέρινγκερ και μπήκε στο κέντρο της αφρόκρεμας. Παρά τα κουτσομπολιά για το αντίθετο, το ζευγάρι κατάφερε να κρατάει τις ισορροπίες στη σχέση τους, ώσπου η Σαρλότε έμεινε χήρα με τεράστια περιουσία και τελικά βρέθηκε άγρια δολοφονημένη σ’ ένα πανάκριβο διαμέρισμα, από το οποίο δεν είχε κλαπεί τίποτα. Ποιος λοιπόν τη σκότωσε με τόσο μεγάλη μανία και τι της πήρε τελικά; Γιατί θεωρήθηκε ύποπτος ο ανιψιός της, Φρεντ Τάλας; Παρακολουθούμε βήμα προς βήμα τον κλοιό να στενεύει γύρω από τον Φρεντ, τις προσπάθειές του να αποδείξει την αθωότητά του, τη βιασύνη και την προχειρότητα των αρχών από τη σύλληψη ως τη δίκη του, τις προσπάθειες του επιτυχημένου ντετέκτιβ και profiler Κλάους Βολίνσκι να επικεντρωθεί σε ζητήματα και λεπτομέρειες που είχαν διαφύγει της προσοχής, δυστυχώς όμως καμία έφεση για επανεξέταση βάσει νέων στοιχείων δεν έγινε δεκτή: «Ο καταδικασμένος έπρεπε να είναι και ο δολοφόνος. Τελεία και παύλα» (σελ. 154). Τα ίδια συνέβησαν και το 1981, με την εξαφάνιση του μικρού κοριτσιού. Μέσα από διαδοχικά βήματα, οδηγούμαστε ξανά σ’ έναν βασικό ύποπτο που διατείνεται την αθωότητά του, υπάρχουν αντιφάσεις αλλά δε λαμβάνονται υπ’ όψιν, υπάρχουν φωνές διαμαρτυρίας που γίνεται απόπειρα να καταπνιγούν κι όλα αυτά εντείνουν την αγωνία για το τελικό αποτέλεσμα της δίκης. Ποιος έγραψε τα σημειώματα με τα οποία ζητούσε λύτρα; Γιατί δεν ξαναφάνηκε για τις τελευταίες οδηγίες; Πότε και πώς πέθανε το παιδί; Μια υπόθεση με κενά, σφάλματα, ολιγωρία, ατυχίες, αναιρέσεις, καθυστερήσεις, ελλείψεις, ακριβώς όπως αυτή του Τάλας.

Ο συγγραφέας, μετά τη δίκη του Τάλας, βγαίνει στο προσκήνιο κι αρχίζει να καταγράφει τις δικές του απόψεις και σκέψεις, τους προβληματισμούς του και τις προσπάθειές του να βγάλει μια άκρη σε όλο αυτό το κουβάρι (κάποιες απόπειρες λογοτεχνικότητας, με μεταφορές και παρομοιώσεις μοιάζουν παράταιρες με την ατμόσφαιρα του κειμένου). Έχουμε μελετήσει τα ευρήματα στον τόπο του εγκλήματος, τη ζωή του ανιψιού και βασικού υπόπτου, τις αμφιβολίες, τα αναπάντητα ερωτήματα, τις καλά καταστρωμένες αντενδείξεις που ενισχύουν την αθωότητα να εναλλάσσονται με γεγονότα που παρουσιάζονται ως αληθή και τετελεσμένα στον αφηγηματικό χρόνο, οπότε δεν ξέρεις πού αρχίζει η αλήθεια και πού τελειώνει το ψέμα. Γεμάτοι απορίες και οργή για την προχειρότητα της δίκης φτάνουμε στη ζωή του Τάλας στη φυλακή, «στην κοιλιά του κτήνους», επί δεκαέξι χρόνια. Επρόκειτο για μια δίκη-ρεκόρ, με ενενήντα τέσσερις συνεδριάσεις σ’ έναν χρόνο από την έναρξή της, μαζί με το διάστημα που απαιτήθηκε για την έκδοση της απόφασης. Το δικαστήριο έκρινε βάσει ενδείξεων και όχι αποδείξεων κατά τον συγγραφέα που καταγράφει αυτό το χρονικό, ο οποίος υποστηρίζει τη διασημότερη αρχή του ποινικού δικαίου: σε περίπτωση αμφιβολίας ο κατηγορούμενος κηρύσσεται αθώος. Το αντίθετο καταστρατηγεί ανθρώπινα δικαιώματα και αμέτρητα νομοθετήματα που συναντάει κανείς σε κάθε νομικό σώμα, «μιλάμε για τη ραχοκοκαλιά του ανθρωπισμού, την οποιαδήποτε στοιχειώδη κουλτούρα δικαίου». Με τον Τάλας συζητούν, αναλύουν, καταγράφουν, απαντούν και ρωτούν, και ανακαλύπτουμε πως δεν υπάρχουν πρακτικά της δίκης, μιας και στα γερμανικά ποινικά δικαστήρια δεν κρατούνται πρακτικά με τις καταθέσεις των μαρτύρων!

Στη συνέχεια, ο συγγραφέας, απότομα και κοφτά, στρέφει την ερευνητική του ματιά στη δολοφονία της δεκάχρονης Ούρσουλα Χέρμαν στη λίμνη Άμερ το 1981, της οποίας η υπόθεση ξεδιπλώνεται με τον ίδιο τρόπο όπως του Τάλας, με τις έρευνες, τα πορίσματα, τα ευρήματα, τις απορίες, τις αμφιβολίες να έχουν τον πρώτο λόγο για άλλη μια φορά. Το κοριτσάκι είχε εξαφανιστεί στο δάσος ανάμεσα σε δύο κοντινά χωριά, επιστρέφοντας σπίτι μετά από επίσκεψη σε συγγενείς. Έχουμε και πάλι αγώνα δρόμου για την αλήθεια, φωνές αμφισβήτησης, μια παράνοια που οδηγεί για άλλη μια φορά στην ενοχή κάποιου που διατείνεται αθώος και υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα επ’ αυτού κι όλα αυτά πεισμώνουν τον συγγραφέα που προσπαθεί να βρει την άκρη σε άλλη μια υπόθεση. Ουσιαστικά πρόκειται για το χρονικό δύο διαφορετικών υποθέσεων με έναν κοινό άξονα που ξεπηδάει κατά την ανάγνωση και που με γέμισε οργή και αδικία. Ρεαλισμός, κοφτή γραφή, κινηματογραφική αφήγηση, απόπειρες αντικειμενικής παρουσίασης των γεγονότων, μιας και δεν υπάρχουν πολλές αποδείξεις και πηγές, αναδεικνύουν την τραγελαφικότητα του γερμανικού δικαστικού συστήματος που καταπίνει σαν άλλο κτήνος τους αθώους. Μέσα από τα γεγονότα αποδεικνύεται περίτρανα πως το κράτος, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η κοινή γνώμη συγκλίνουν στις εκάστοτε αποφάσεις και βιάζονται να κρίνουν τον ένοχο, ποιος μπορεί λοιπόν να παλέψει εναντίον τους, ποιος θα τολμήσει να αμφισβητήσει την κρίση τους και όσα υπομονετικά και επίμονα έχουν κατασκευάσει;