Βιβλίο Οι μυστικές εταιρίες
Συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ερμής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας διαχωρίζει τις εταιρείες σε θρησκευτικές, αλληλοβοηθείας και εγκληματικές. Σύμφωνα με αυτές τις κατηγορίες αναλύει τα πώς και τα γιατί για κάθε μια ξεχωριστά. Κάνει λόγο ακόμη και για τις αρχαίες εταιρείες, τους Γνωστικούς, τους Πυθαγόρειους, τους Κάβειρους, εταιρείες σε Αφρική, ΗΠΑ, Ιαπωνία και Κίνα και γενικά παντού στον κόσμο. Τα κεφάλαια είναι μικρά, η γραφή στρωτή, δυστυχώς χωρίς το γνώριμο ύφος του Τσιφόρου. Άλλωστε το υποστηρίζει κι ο ίδιος σε άσχετη στιγμή εν τη ρύμη του λόγου, ότι πάντα ήθελε να ξεφύγει από το ειρωνικό, σαρκαστικό και καυστικό, να κάνει μια εμπεριστατωμένη και σοβαρή μελέτη. Και το πέτυχε. Πλήθος πληροφοριών, πλήθος στοιχείων, πλήθος περιγραφών. Και όλα στο φως, με ανιδιοτέλεια και ουδετερότητα. Το μόνο ελάττωμα που βρήκα είναι ότι δεν υπάρχει βιβλιογραφία στο τέλος συγκεντρωτική (αλλά ας μην ξεχνάμε ότι οι εκδόσεις του Τσιφόρου ήταν εβδομαδιαίες στήλες στο περιοδικό Ταχυδρόμος κι όχι βιβλίο) και ότι οι πηγές που αναφέρει είναι δύσκολο (μάλλον) να εντοπιστούν (όλες πριν τη δεκαετία του 1950). Είναι πιστεύω ένα καλό ξεκίνημα για κάποιον που θα θέλει να μάθει πράματα για τις μυστικές εταιρείες που διαφεντεύουν τον κόσμο αλλά να μη μείνει εκεί.

Βιβλίο Ο συμβολαιογράφος
Συγγραφέας Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και βαθύτατα κοινωνικό μυθιστόρημα, με μια ρεαλιστική ατμόσφαιρα και ένα δισυπόστατο στυλ γραφής: ως προς το αστυνομικό κομμάτι υπάρχουν ελάχιστες περιγραφές χώρου ή ψυχοσυναισθηματικών καταστάσεων ή καλολογικά στοιχεία, κι ελάχιστες παρομοιώσεις και μεταφορές, κάτι που αφήνει το περιθώριο στον συγγραφέα να αναπαραστήσει τα γεγονότα με κινηματογραφικότητα σχεδόν, και ως προς το αισθηματικό κομμάτι έχουμε πληθώρα λυρικών περιγραφών, εκφράσεων καλοδουλεμένων και πλούσιων λεκτικά. Το μυθιστόρημα καταγράφει ταυτόχρονα τη δολοφονία, τη δίκη και την καταδίκη του Ροδίνη και τον αντίκτυπο αυτών των γεγονότων σε δύο γυναίκες: στην Αγγελική, μέλλουσα σύζυγο του φερόμενου ως ενόχου Ροδίνη και στη Μαρίνα, μέλλουσα σύζυγο του Γεράσιμου. Από τη μια λοιπόν υπάρχει σχεδόν στείρα παράθεση των εξελίξεων εν είδει ρεπορτάζ και από την άλλη μια υπέροχη γλώσσα, καθαρά ελληνική, που περιγράφει αριστοτεχνικά τον συναισθηματικό κόσμο των γυναικών. Ίσως όμως η χρήση της καθαρεύουσας στην εξιστόρηση (μιας και οι διάλογοι είναι γραμμένοι στην καθομιλουμένη), σε συνδυασμό με το πυκνό, περιπλεγμένο συντακτικό να απωθήσει αρκετούς αναγνώστες από το να ολοκληρώσουν την ιστορία, εύχομαι ολόψυχα όμως αυτό να μη συμβεί, μιας και «Ο συμβολαιογράφος» είναι μια από τις πιο δυνατές, ανατρεπτικές και συγκινητικές ιστορίες που έχω διαβάσει ως τώρα. Ας έχουμε πάντως υπ’ όψιν πως ως αποτίμηση ο Ραγκαβής θεωρείται ήσσονος σημασίας πεζογράφος (αν μπορεί να ευσταθεί ένας τέτοιος χαρακτηρισμός στον υποκειμενικό κόσμο της λογοτεχνίας) όμως βοήθησε με το ύφος και το στυλ του μεταγενέστερους συγγραφείς όπως ο Γεώργιος Βιζυηνός να εμφανιστούν στα νεοελληνικά γράμματα και να εκτινάξουν τον πήχη ακόμη ψηλότερα.

Ο σιόρ Τάπας, «γέροντας ρικνός, κυφός… με τον συνήθη του αλώπεκος γέλωτα» είναι ένας συγκλονιστικός χαρακτήρας που αλλάζει ριζικά όσο πλησιάζει το μυθιστόρημα στο τέλος του. Εμφανίζεται αρχικά ως καιροσκόπος, φιλάργυρος, απότομος, σκληρός και άδικος, γνώστης του αντικειμένου του (διαθήκες, τόκοι και επιτόκια κ. ά.) και δε διστάζει να συνεργαστεί με έναν δολοφόνο. Στην πορεία όμως, λες και παρεμβαίνει μια Θεία Δίκη, η ζωή του, από μια απρόσμενη και αναπάντεχη εξέλιξη, ανατρέπεται οριστικά και αναπόφευκτα, κάτι που τον κλονίζει και τον μεταστρέφει. Ο συμβολαιογράφος εμφανίζεται κυρίως στην αρχή και στο τέλος της ιστορίας, μιας και ο κύριος κορμός της πλοκής είναι η δίκη του Ροδίνη και οι προσπάθειες απόδειξης της αθωότητάς του, όμως είναι τόσο έντονη η παρουσία του και άρτια δοσμένη η προσωπικότητά του που με συνεπήρε και τον έχρισα αυτόματα πρωταγωνιστή.

Η εξιστόρηση είναι γραμμική, χωρίς να εμπλέκει τις παράλληλες ιστορίες μεταξύ τους. Το κείμενο ξεκινάει με τη χαρά του Ροδίνη που θα γίνει ο μοναδικός κληρονόμος του κόντε, συνεχίζει με τον φόνο και τα επακόλουθα (δίκη κλπ.), και όσο πλησιάζει το βιβλίο στο τέλος περιγράφεται η ιστορία της Αγγελικής αλλά και της Μαρίνας, μέσα από τις οποίες όμως δεν ξαναζούμε τα ήδη γραφέντα περιστατικά, απλώς δίνεται μια άλλη διάσταση στο κείμενο ενώ η Μαρίνα, άθελά της, είναι ο κινητήριος άξονας γύρω από τον οποίο θα περιστραφεί το τραγικό τέλος.  «Ο συμβολαιογράφος» μέσα από την τραγική ιστορία του έρωτα μεταξύ Ροδίνη και Αγγελικής, Γεράσιμου και Μαρίνας, περιγράφει πολυποίκιλα τον εξιδανικευμένο έρωτα της εποχής, περιλαμβάνοντας και όλα τα κλισέ: συναισθηματισμοί και ρομαντικές περιγραφές, εμπόδια στην ολοκλήρωση της αγάπης, λιποθυμικά επεισόδια και φυσικά τραγική κατάληξη.

Ο Φαναριώτης συγγραφέας, μέσα από την προσωπικότητα του Ροδίνη, που τον περιγράφει ως καλό, σωστό, έντιμο και σεβαστικό, με σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας της εποχής και του τόπου, χωρίς δηλαδή ιταλικούς ιδιωματισμούς που ακόμη απαντούνταν τότε στα πρώην ενετοκρατούμενα Επτάνησα, εμμέσως σκιαγραφεί τον χαρακτήρα ενός Φαναριώτη, στο περιβάλλον των οποίων μεγάλωσε ο ίδιος. Το άλλο σκέλος του δίπολου «καλό-κακό» που χρειάζεται ένα μυθιστόρημα, ο Γεράσιμος, αποδίδεται ως ο κλασικός bon viveur, ένας ερωτύλος απατεώνας και ανενδοίαστος κακούργος, που δεν ορρωδεί προ ουδενός για να αποκτήσει χρήματα, καλύτερη ζωή και φυσικά να συναναστραφεί ωραίες γυναίκες. Ας μην ξεχνάμε πως τα Επτάνησα τέθηκαν υπό αγγλική κατοχή μόλις σαράντα χρόνια πριν το κείμενο, ήδη με το βάρος της Ενετοκρατίας στη γλώσσα και τον πολιτισμό τους ενώ ταυτόχρονα έφταναν στο έδαφός τους άνθρωποι από την απέναντι υπόδουλη Ελλάδα για να προετοιμάσουν τον ξεσηκωμό του 1821. Σε αυτό το καζάνι που βράζει λοιπόν βρήκε ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής το πιο πρόσφορο έδαφος για να αναπτύξει τις ιδέες του και να παρουσιάσει με τον τρόπο που ήθελε χαρακτηριστικά γνωρίσματα ανθρώπων οικείων στους αναγνώστες του καθώς και κάποιες υποδείξεις για το ιδεατό μιας πολιτείας που ακόμη δεν έχει βρει την ελευθερία της και άρα την ταυτότητά της.

Παράλληλα με την εξέλιξη της υπόθεσης έχουμε και πραγματολογικά στοιχεία για την εποχή που διαδραματίζεται το έργο. «Ο Ροδίνης λοιπόν απέπλευσε προς Κέρκυραν και επειδή ο ατμός ήτον σπανιότης τότε ακόμη, και υπηρέτης των πλουσιωτέρων μόνον εθνών, απήλθε διά πλοίου ιστιοφόρου» (σελ. 53). Σε άλλο σημείο ο συγγραφέας αναφέρεται στην ιταλική γλώσσα που χρησιμοποιούνταν στα δικαστήρια των Επτανήσων και πόσο άσχημο ήταν αυτό σε μια νησιωτική πολιτεία απογόνων του Οδυσσέα και της ομηρικής γλώσσας! «…εις Επτάνησον η εντελής αναγέννησις της ελληνικής γλώσσης ήθελεν είσθαι η ισχυροτέρα διαμαρτύρησις της ελληνικής εθνικότητος» (σελ. 66). Παρατήρησα ακόμη και συμπτωματικά διαχρονικές παρατηρήσεις όπως η ακόλουθη: «Πίστεψέ με, κάρο μίο, σάπια θεμέλια είναι τα δάνεια. Είναι πέτρα που δένεις στο λαιμό και σε πάγει φόντο. Παραιτήσου από το δάνειο, άκου το λόγο μου. Με ξένα φτερά μακριά δεν πετάς» (σελ. 9).

Ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1809 και πέθανε στην Αθήνα το 1892. Ήταν Φαναριώτης λόγιος, ποιητής και πεζογράφος, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διπλωμάτης. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στο Βουκουρέστι, στην αυλή του Ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρου Σούτσου κι από κει έμεινε ή ταξίδεψε σε Ρουμανία, Οδησσό, Μόναχο, Σάλτσμπουργκ και Τεργέστη.  Το 1829 εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο ως αξιωματικός του Πυροβολικού όμως τα παράτησε για να αφοσιωθεί στις φιλολογικές και αρχαιολογικές του μελέτες και στην πολιτική, όπου διέπρεψε. Ταυτόχρονα ασχολήθηκε με τη συγγραφή θεατρικών έργων, ποιημάτων και μυθιστορημάτων, εκ των οποίων «Ο αυθέντης του Μωρέως» είναι το πρώτο νεοελληνικό ιστορικό μυθιστόρημα, και έκανε μια πρώτη απόπειρα καταγραφής ιστορίας της ελληνικής λογοτεχνίας με το έργο «Ιστορία της νεοελληνικής φιλολογίας». Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα γύρω από τη θέση του κειμένου αυτού στη σύγχρονη νεοελληνική γραμματολογία, να υποστηρίξω τις απόψεις που το θεωρούν προϊόν του ρομαντικού κινήματος κ. ά. όμως τέτοιες πληροφορίες θα βάρυναν την απόπειρά μου να συστήσω αυτό το υπέροχο κείμενο στους νεότερους αναγνώστες.

«Ο συμβολαιογράφος» είναι ένα εκτενές διήγημα (νουβέλα) που πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Πανδώρα» μεταξύ 1850-1851 (σε βιβλίο κυκλοφόρησε μαζί με άλλα διηγήματα το 1855) και είναι ένα από τα λίγα κείμενά του που έχουν θέμα ελληνοκεντρικό, μιας και το σύνολο του έργου του καταγράφει γεγονότα και περιστατικά εκτός του τότε ελληνικού χώρου. Το 1979 έγινε σειρά από την ΕΡΤ1 σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη, με τον Βασίλη Διαμαντόπουλο στον ομώνυμο ρόλο.

Βιβλίο Ο Γκιούλιβερ στη χώρα των γιγάντων / Ο Γκιούλιβερ στη χώρα των νάνων
Συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ερμής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έξοχο και απολαυστικό, διασκεδαστικό και παραμένει επίκαιρο μέχρι σήμερα (αν και γράφτηκε το 1966-1967). Στη χώρα των γιγάντων (Ελβετία, Γερμανία και Ιταλία) και των νάνων (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Γιουγκοσλαβία). Συγκρίσεις, παρατηρήσεις για την κουλτούρα και τη νοοτροπία με το γνωστό χιούμορ του Τσιφόρου που εδώ κεντά. Και φυσικά ό,τι παρατηρεί και καταγράφει ισχύει ακόμη και σήμερα (με εξαίρεση τις περιπέτειες με τα συναλλάγματα που πλέον έχουμε ευρώ). Κατά τα άλλα η καθαριότητα, η αυστηρότητα και η έλλειψη κουτοπονηριάς και μίζας στην Ευρώπη και η αγαθότητα, η κουτοπονηριά, η εξυπηρέτηση και η ελπίδα για το αύριο που ισχύουν στα Βαλκάνια. Μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων. Ανακαλύψτε το, αξίζει.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:
«-Πού είναι η τουαλέτα;  Ένα νεύμα προς τα αριστερά. Πάω πρώτος γι’ ανίχνευση. Έκανα καλά. Μόλις άνοιξα την πόρτα, δυο εκατομμύρια μύγες με υποδεχτήκανε με ζητωκραυγές…Φεύγω τρεχάλα… Το ένα γαλάζιο σακάκι φέρνει τέσσερα ποτήρια. Τα δυο με χρώμα καφέ, δολοφονηθέντος κατόπιν ενέδρας. Τα άλλα δυο με χρώμα λεμονί, πεθαμένου σε κακή δολοφονία. -Καφές! Δεν είναι. Μπορεί να είναι ζουμί από λούπινα, αλισίβα από μπουγάδα, απονέρια από ποδόλουτρο, ό,τι θέλεις αλλά καφές αποκλείεται. Αν τον έδινες σε έναν παπαγάλο της Βραζιλίας θα πήγαινε να διαμαρτυρηθεί στη βραζιλιανή πρεσβεία. -Άστον… Το άλλο υγρό που παίζει τη λεμονάδα πρέπει να είναι πολύ κακός ηθοποιός. Κάτι που δεν είναι μήτε κιτρικό οξύ παριστάνει το λεμόνι, κάτι που δεν είναι μήτε ζαχαρίνη παριστάνει τη ζάχαρη, το ίδιο το ποτήρι παριστάνει τη δροσιά του φρέσκου αλογοκάτουρου» (σελ. 182).

Βιβλίο Ξένοι στη Βενετία
Τίτλος πρωτοτύπου The comfort of strangers
Συγγραφέας Ian Mc Ewan
Μεταφραστής Νίκος Σακαλίδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μέδουσα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ψυχολογική η γραφή, τα μνημεία δεν κατονομάζονται αλλά σχολιάζονται. Το διάβασα γρήγορα και στα πεταχτά αλλά μου άφησε μια πολύ καλή αίσθηση. Μακάρι να το ξαναβρώ και να το διαβάσω με την ησυχία μου (σύντομη κριτική μου που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2012).

Βιβλίο Ο δρόμος είναι η χαρά
Συγγραφέας Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η αφηγήτρια, η Ελένη, ένας χειμαρρώδης λόγος, ένα ορμητικό ποτάμι που χαϊδεύει κάθε βότσαλο και φύλλο που συναντάει στο διάβα της ως το δέλτα του θανάτου, μας καλωσορίζει στη ζωή της, μας περιγράφει ό,τι έχει περάσει, ό,τι έχει ακούσει, ό,τι έχει ζήσει, ό,τι έχει μάθει, ό,τι έχει σκεφτεί, μας χαρίζει απλόχερα τραταμέντα ζωής, ροσόλι ευτυχίας και γλυκό του καημού. Ένα κείμενο χωρίς αρχή, μέση και τέλος, που το παρακολουθείς όμως χωρίς ανάσα. Ένα κείμενο χωρίς παραγράφους και κεφάλαια, κάτι που ίσως αγχώσει και δυσκολέψει την ανάγνωση, όμως η γραφή είναι τόσο παραστατική, αληθινή, άμεση που δεν μπορείς να το αφήσεις από τα χέρια σου. Άλλωστε, όπως και στον προφορικό λόγο, η Ελένη κάνει κάποιες απαραίτητες επαναλήψεις για να σου θυμίσει κάτι που είπε πριν, ώστε να το συμπληρώσει τώρα!

Η Ελένη είναι σα να μιλάει με τη γειτόνισσα την ώρα που απλώνουν τα ασπρόρουχα κι έχει τον νου της και στο φαΐ να μην καεί. Είναι πλέον μια ηλικιωμένη γυναίκα, με παιδιά κι εγγόνια, έχει ζήσει τη ζωή της, τους έρωτές της, την πρόοδο των παιδιών και την ευτυχία της οικογένειας που δημιούργησε. Δε βιάστηκε να φτάσει στο τέλος του ταξιδιού, γιατί «ο δρόμος είναι η χαρά», κατά παράφραση του ποιήματος του Καβάφη «Ιθάκες». Η Ελένη σώθηκε από τις φλόγες της Σμύρνης το 1922 από Τηνιακό ναύτη, που την έφερε στο σπίτι του στο νησί και τη μεγάλωσε σα δική του κόρη. Η Ελένη μεγάλωσε στην Τήνο, ένα νησί που δεν εγκατέλειψε ποτέ, όσες φορές κι αν μετακόμισε για να ζήσει αλλού (στην Αίγυπτο στα παιδικά της χρόνια, δίπλα στους νονούς της, και στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη αργότερα, στα αγαπημένα της Γιάλτρα της Εύβοιας για καιρό αργότερα). Έζησε τα ιστορικά γεγονότα της εποχής της από πρώτο χέρι, είναι πολύ οξυδερκής και πανέξυπνη, αν και σταμάτησε στη δευτέρα δημοτικού, μεγάλωσε κι ανέθρεψε τ’ αδέρφια της, έζησε πρόσωπα και καταστάσεις ικανά να γεμίσουν τόμους ολόκληρους και τώρα, στη δύση της, όταν το λιμάνι του ταξιδιού της είναι ορατό, μας κρατάει συντροφιά με τα λεγόμενά της.

Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν είκοσι χρόνια και συνεχίζει να επανακυκλοφορεί από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, προσφέρει χαρά, αισιοδοξία, γέλιο, κλάμα, αγωνία, φιλοσοφία, τροφή για σκέψη, είναι έμπλεο εικόνων και εντυπώσεων, αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Έτσι ξεκρέμαστοι και χαμένοι θα καταντήσουμε σιγά σιγά όλοι, χωρίς μνημεία, χωρίς μνήμη, στις ίδιες πόλεις με το καρμπόν. Πόλεις χωρίς σφραγίδα στο μέτωπο γίνεται ν’ αγαπηθούνε; Όχι, πες μου. Ενώ όσο μας αφήνανε μόνους να φτιάχνουμε τη ζωή μας, καθένας στον τόπο του, μ’ ό,τι εκεί έβρισκε και του ταίριαζε, όμορφα πράγματα φτιάχναμε, όμορφα σπίτια, όμορφα τραγούδια. Από τότε που μιας πιπιλάνε άλλοι τα μυαλά, ξένοι και μακρινοί της δικιάς μας ψυχής, ολοένα ξεμακραίνουμε. Γινόμαστε κι εμείς το ίδιο ξένοι της ψυχής αυτού του τόπου. Γι’ αυτό τα πράγματα που φτιάχνουμε τώρα είναι άσχημα τα πιο πολλά, γιατί δεν είναι στην πραγματικότητα ελληνικά» (σελ. 97-98).

«Η καλοσύνη στα λόγια γεννάει την εμπιστοσύνη, η καλοσύνη στη σκέψη γεννάει την κατανόηση, η καλοσύνη στην πράξη γεννάει την αγάπη» (σελ. 135).

«Και δεν έχει άδικο, διότι έχω δει άντρες που πεταλώνουνε τον ψύλλο, να ‘ρχεται μια γυναίκα, ούτε έξυπνη ούτε τίποτα, και να τους κάνει αλωνάκι. Διότι οι άντρες φουσκώνουν σαν τα παγόνια μόλις κάνεις πως τους θαυμάζεις. Το μπράβο και το κανάκεμα της μαμάς τους ποθούνε μια ζωή. Αυτό κι η πιο κουτή γυναίκα το καταλαβαίνει κι αν θέλει, στο τσεπάκι της τους βάζει τους καημένους» (σελ. 152).

«Μυαλά του κουκουρίκου έχει ο κόσμος. Γι’ αυτό οι απατεώνες τον δουλεύουνε και καλά του κάνουνε…» (σελ. 191).

«Πρώτα είναι ο άντρας, της είπα, και μετά οι δουλειές. Γιατί τ’ αδέρφια φεύγουν, τα παιδιά φεύγουν, όλοι φεύγουν και μόνον ο άντρας στέκεται πλάι σου μέχρι το τέλος του βίου. Κάθε πρωί που ξυπνάς να πλένεις το πρόσωπό σου και να τον φιλάς, να ευχαριστείς το Θεό που θα περάσετε άλλη μια μέρα μαζί, γιατί εμένα μου τον πήρε νιο, και ξέρω τι σου λέω» (σελ. 191).

«Τι θα πει «εύκολος», βρε παιδί μου; Η ευκολία είναι που τα έκανε όλα δύσκολα. Η ευκολία κι η πλεονεξία, όλα δικά μας, όλα για πάρτη μας. Άσε που δεν προφταίνουμε ν’ αγοράσουμε κάτι και το πετάμε. Αγοράζουμε και πετάμε, αγοράζουμε και πετάμε, ιδού το αποτέλεσμα: ρημάζονται οι γάμοι, ρημάζεται η φύση, τα πάντα. Πατάς σήμερα ένα κουμπί κι έχεις φως, πατάς ένα κουμπί κι έχεις μουσική, πατάς ένα κουμπί κι έχεις συντροφιά, πατάς ένα κουμπί κι έχεις ζεστασιά, πατάς ένα κουμπί κι έχεις δροσιά. Παλιά θέλανε χρόνο και κόπο όλα αυτά. Να καθαρίσεις τα λαμπογυάλια, ν’ αλλάξεις τα φιτίλια, να βάλεις το πετρέλαιο. Να ξεκαπνίζεις κάθε τόσο τα ταβάνια…Γι’ αυτό σήμερα, με το πρώτο εμπόδιο, δεν έχουμε υπομονή, τα τινάζουμε όλα στον αέρα. Μεγάλο πρόβλημα τα κουμπιά. Κάνανε εύκολη τη ζωή, δυσκολέψανε όμως τις σχέσεις μας» (σελ. 191-192).

«Όσο θυμάμαι…τη στεναχώρια μου τη μεγάλη που με τραβήξανε απ’ το σχολείο, ενώ εγώ λαχταρούσα να μάθω γράμματα. Και

τώρα στο πιάτο τούς τα δίνουν όλα και τα κλοτσάνε. Μανία καταστροφής έχει πιάσει τη νεολαία. Τίποτα δεν είναι πια άξιο σεβασμού. Κι εμείς υπήρξαμε παιδιά. Κι εμείς κάναμε τρέλες. Αλλά υπήρχε κι ένα φρένο. Υπήρχε το καλό παράδειγμα. Αυτό ακριβώς που λείπει σήμερα…Εμάς μας διδάσκανε πώς να γίνουμε χρήσιμοι άνθρωποι, για να προσφέρουμε στην πατρίδα, όχι για ν’ αρπάξουμε. Τώρα τα παιδιά κοιτάνε γύρω τους και βλέπουν πως όλοι αρπάζουνε. Καίνε λοιπόν τα βιβλία, σπάζουν τις πόρτες, βρωμίζουν τους τοίχους. Πώς είναι δυνατόν να πείσεις το παιδί –κάθε ανώριμο άνθρωπο- να κάνει το σωστό όταν κανένας άλλος δεν το κάνει; Είδες χτες τη Μαντόνα; Αηδία μου ήρθε κι έκλεισα την τηλεόραση…Τελικά, μ’ αυτό το κουτί μας πασάρουν το μηδέν, το κάτω απ’ το μηδέν. Αδειάζουνε το κεφάλι του κόσμου και το γεμίζουνε Μαντόνες. Μα όχι, πες μου, άδικο έχω; Φωνή δεν έχει, σα μύξα είναι, χυδαία είναι, αντιπαθητική είναι, σιχαμένη είναι, κακόγουστη είναι, σταρ είναι! … Κοσκωτάδες από δω, Μαντόνες από κει, άντε ν’ αναθρέψεις παιδιά! Θα μου πεις, και το καλό παράδειγμα υπάρχει. Υπάρχει, αλλά δε φαίνεται. Οι άλλοι έχουν όλα τα μεγάφωνα. Το λαϊκό οργανοπαίκτη που άνοιξε σχολή και διδάσκει τη δημοτική μας μουσική, τα παραδοσιακά μας όργανα, ποιος τον βλέπει, ποιος τον ακούει, ποιος τον ξέρει; Με το τσουβάλι πετάνε τα λεφτά στους ποδοσφαιριστές, για να πηγαίνουνε τις Κυριακές οι φίλαθλοι, να ρημάζουνε τα γήπεδα. Και ούτε μια επιτυχία. Πάτοι σε όλα» (σελ. 301-302).

«Εμείς οι δυο δεν έχουμε σκοπό να πεθάνουμε. Σαν έρθει ο Χάρος, θα του πούμε να πάει μόνος του στην κρουαζιέρα. Εμείς, θα του πούμε, τα εισιτήριά μας τα ‘χουμε ακυρώσει» (σελ. 361).

«Δεν έχεις ιδέα πόσο δυνατοί γίνονται οι ανάξιοι άνθρωποι, όταν ενώσουνε τη ζήλια και το φθόνο τους. Ούτε ο πιο άξιος του κόσμου δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα μαζί τους. Κοντύναμε, λοιπόν, πολύ κοντύναμε, τα ιερά μας και τα όσια, την ίδια την ψυχή μας τη βάλαμε στ’ αλισβερίσι» (σελ. 370).

«-Κοίταξε, λέει, εμάς τους Γερμανούς, πόσο εντάξει είμαστε στις δουλειές, στις συμφωνίες, κανένας δεν αργεί στα ραντεβού, κι όμως, εμείς γδέρναμε τους ανθρώπους για να κάνουμε αμπαζούρ, εμείς τους καίγαμε, για να τους κάνουμε σαπούνι. Εμείς οι εργατικοί και τίμιοι, όχι εσείς οι τεμπέληδες και οι λογάδες. Θέλουν σκοτάδι τα εγκλήματα, κι η Ελλάδα, δόξα τω Θεώ, ήλιο έχει και με το παραπάνω» (σελ. 424-425).

«-Αν θέλεις να ζήσεις καλά, σ’ ό,τι κάνεις, να βάζεις αγάπη. Μα ασπρόρουχα ζεματάς, μα νταντέλες πλέκεις, μα τα μωρά κοιμίζεις…Είχε πολύ μεράκι η μητέρα μου. Να μου πεις, όλοι τότε μερακλήδες ήτανε. Τώρα τι κάνουμε. Που απ’ όλα έχουμε, κέφι δεν έχουμε. Απ’ όλα έχουμε, χαρά δεν έχουμε. Πώς άλλαξε έτσι ο κόσμος, μου λες; Σα να ‘πεσε ένας βαρύς μπερντές και σκέπασε ό,τι αγαπούσαμε, ό,τι μας γέμιζε την ψυχή. Γι’ αυτό η ψυχή –χωρίς ελπίδα, πίστη και αγάπη- μαραγκιάζει. Το σκέφτομαι, το ξανασκέφτομαι, δεν μπορώ να το ξεκαθαρίσω: πιο πολύ τον ωφελεί ή τον βλάπτει τον άνθρωπο το χρήμα;» (σελ. 432).