Βιβλίο Τα τζοβαΐρια της αγάπης
Συγγραφέας Παναγιώτα Σμυρλή-Στρατοπούλου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Εμπειρία Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γραφή λογοτεχνικότατη, σε ταξιδεύει σε κάθε περίσταση που περιγράφει, μεταφορές και παρομοιώσεις, καλολογικά στοιχεία, κάθε ιστορία και μια εξομολόγηση της εύστροφης ψυχής της συγγραφέως προς τον αναγνώστη. Αν και ξεκίνησε καλά το περιεχόμενο των διηγημάτων και η κεντρική ιδέα (αφορμή με ένα διαφορετικό κόσμημα κάθε φορά να ξετυλίγονται οι ιστορίες), σύντομα το κεντρικό θέμα ήταν ένα και μόνο ένα, η Μικρασιατική καταστροφή. Τα πρώτα διηγήματα αφορούν: την περιπέτεια μιας Αφγανής συζύγου και μητέρας αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου που το χωριό της βομβαρδίζεται και παίρνει τον δρόμο της προσφυγιάς, ο χωρισμός μιας Ελληνίδας κι ενός Τούρκου σε χωριό έξω από τη Σμύρνη με το ξέσπασμα της μικρασιατικής καταστροφής, οι αναμνήσεις μιας εβραίας από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς και μετά σωρεία διηγημάτων με αφορμή τον μαύρο Σεπτέμβρη του 1922. Δεν λέω, καλογραμμένα και σίγουρα ξεχωριστά το ένα από το άλλο και ως προς την πλοκή και ως προς το γράψιμο και ως προς την εξέλιξη, όμως πολλά και με επαναλαμβανόμενο μοτίβο.

Μετά κάνα-δυο ιστορίες τρυφερές και αγαπησιάρικες έτσι γενικά και το βιβλίο κλείνει με μια πολύ ωραία ιστορία για τις δυσκολίες των μεταναστών στην απρόσωπη Αθήνα. Μικρές μικρές ιστορίες μέσα σε μια μεγαλύτερη και με αφορμή αυτήν τη «συνάντηση» των ετερόκλητων προσώπων εμφανίζεται αυτοπροσώπως η συγγραφέας, αποχαιρετώντας τους ήρωές της και ταυτόχρονα ευχαριστώντας τους ανθρώπους που γνώρισε και την ενέπνευσαν να γράψει αυτά τα κείμενα. Αυτό το κλείσιμο ήταν πολύ πρωτότυπο και έσωσε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που αποκόμισα από τη συλλογή αυτή των διηγημάτων.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ο θάνατος ήταν κάτι τόσο απόλυτο και αληθινό, που κανείς θρήνος, κανένα μοιρολόι δεν μπορούσε να τον αποτρέψει. Ήρθε τόσο αιφνίδια, σαν τους γύπες που εφορμούν, αφού πρώτα ζυγιάσουν ακίνητοι τα φτερά τους στον ήλιο σαν να ξεχάστηκαν, και μέχρι να ανοιγοκλείσεις τα βλέφαρα, έχουν αρπάξει το θύμα τους και έχουν χαθεί μακριά. Το Αφγανιστάν ήταν πλούσιο σε πέτρες και ερείπια. Οι άνθρωποι παλιά ήταν γεωργοί και βοσκοί, τώρα ήταν απλώς στόχοι. Τα χωράφια δεν ήταν εύκολο να καλλιεργηθούν, αφού νάρκες ξηράς με χρυσά χρώματα που θύμιζαν παιχνίδι αναπαύονταν στα ισχνά χορτάρια ή λίγες πιθαμές κάτω από το έδαφος. Άπλωνες το χέρι και σφύριζε ο θάνατος, περπάταγες αμέριμνος και βρόνταγε ο τόπος από χαλασμό, κουρνιαχτό και αντάρα» (σελ. 51).

«Όταν αγαπάς, νιώθεις τη μεγαλύτερη χαρά και τη μεγαλύτερη λύπη. Έτσι είναι η αγάπη. Να την εμπιστευτείς. Αν χρειαστείς να πεις αντίο, κόρη μου, θα νιώσεις μέσα σου σαν να φυσάει μουσώνας. Πάρε βαθιές ανάσες και περίμενε. Θα κοπάσει»(σελ. 258).

«Να και η Σάρα.. Κι ο Σαμουήλ…Και τα αντικείμενα που εξουσιάζουν τις ζωές τους. Το μενταγιόν, το κολιέ, τα σκουλαρίκια…Σε μια συνάντηση νυχτερινή στο σταθμό της πόλης μου. Και της καρδιάς μου» (σελ. 314).

«Ιστορίες αληθινές. Του έρωτα ιστορίες. Και της φωτιάς. Ήρθαν σ\’ εμένα, αφού οι δρόμοι μας περιμένουν να τους περπατήσουμε, οι συναντήσεις, λες κι είναι από αλλού καθορισμένες, μας καρτερούν. Σε ένα παγκάκι μιας πλατείας, στις ταπεινές καμαρούλες των προσφυγικών, στην παραλία ψάχνοντας για βότσαλα… Ευχαριστώ όλους αυτούς τους ανθρώπους που μίλησαν για κείνο το μεγάλο κύμα που ρίχτηκε πάνω τους. Που ο έρωτας, παρών στις τραγικότερες στιγμές τους. άρπαξε, έδωσε, πήρε. Κομμάτια ζωής» (σελ. 315).

Βιβλίο Σύζυγοι σε θέση μάχης
Τίτλος πρωτοτύπου A disorder peculiar to the country
Συγγραφέας Ken Kalfus
Μεταφραστής Αγορίτσα Μπακοδήμου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας δεν ηθικολογεί, δεν μεμψιμοιρεί, δεν ηρωοποιεί. Περιγράφει, καταγράφει, γράφει. Τι να πρωτοαναφέρω; Την καθημερινότητα του Αμερικανού, που βομβαρδίζεται από ένα σωρό ειδήσεις και παραπληροφόρηση (πρέπει, λέει, να είσαι πολύ γρήγορος για να προλαβαίνεις να διαβάζεις στην τηλεόραση και την κυλιόμενη μπάρα με τις ειδήσεις και τα νέα στην οθόνη ή τον παρουσιαστή), που πάει τα παιδιά του για ένα πρόχειρο γεύμα στα Μακ, που δουλεύει σε γραφεία με συναδέλφους που ζουν στον ίδιο χώρο και δεν γνωρίζουν κάτι περισσότερο για την προσωπικότητα και τα ενδιαφέροντά του; Περπατάμε στη Νέα Υόρκη, ζούμε την αγωνία των κατοίκων μετά την επίθεση στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου, νιώθουμε την αλλαγή στο αίμα μας. Φοβερό το επεισόδιο που ο οδηγός του φορτηγού έκλεισε με δύναμη την πόρτα του κι όλη η εικόνα πάγωσε για ένα δευτερόλεπτο γιατί όλοι οι περαστικοί κάνανε την ίδια σκέψη: δέχονται επίθεση αυτοκτονίας! Κι οι επισκέψεις στους ψυχιάτρους αυξήθηκαν, το ρίσκο αυξήθηκε, ζήσε το σήμερα για το σήμερα γιατί αύριο κάποιος θα μπει στην πιτσαρία που έχεις πάει τα παιδιά σου και φωνάζοντας «Ο Θεός είναι μεγάλος» θα τινάξει τα πάντα στον αέρα! (ανατρίχιασα).

Ως προς το ζευγάρι υπήρχαν κάποια πραγματικά αστεία περιστατικά για το πού θα φτάσουν ένας άντρας και μια γυναίκα που αγαπιούνταν μέχρι πρότινος. Όπως λέει και η σύζυγος, δεν θυμάται πια γιατί φτάσανε στο σημείο να μισιούνται τόσο πολύ, δεν έχει πια σημασία. Είναι πραγματικά πολύ άσχημο να φτάνεις στο σημείο να συγκατοικείς με τον πρώην σύζυγό σου ώσπου να βγει το διαζύγιο με τη διατροφή και την έξωσή του από το κάποτε δικό σας διαμέρισμα. Τα παιδιά για άλλη μια φορά αιχμάλωτα των γονικών αποφάσεων και εξουσιών κι όταν παθαίνουν κάτι, οι γονείς ανησυχούν μην το χρησιμοποιήσει σαν όπλο εναντίον τους ο άλλος γονιός (καλά, δεν πρόσεχες το παιδί; Τώρα θα δεις τι θα πάθεις) (κι οι δικηγόροι να συνεχίζουν να πληρώνονται). Πραγματικά στενοχωρέθηκα, σε ένα σημείο μάλιστα ο μπαμπάς τσακώνεται με τη μαμά και τα παιδιά φωνάζουν με μια φωνή «είστε μπροστά στην τηλεόραση και δεν βλέπουμε». Ειλικρινά, όταν μεγαλώσουν αυτά τα παιδιά, τι οικογένειες θα δημιουργήσουν, τι ενδιαφέροντα θα αποκτήσουν; Αστεία και τραγική ταυτόχρονα η σκηνή όπου ο σύζυγος δένεται με εκρηκτικά και επιτίθεται στη γυναίκα του για να τελειώνουν πια με αυτό το αστείο αλλά η ύλη δεν πυροδοτείται και μαζί οι δυο σύζυγοι φτιάχνουν και ξαναφτιάχνουν τα εκρηκτικά ώσπου ο σύζυγος τα παρατάει και φεύγει! Χωρίς ίχνος αστεϊσμού ή διακωμώδησης, ξανασκέφτομαι μέχρι πόσο μπορεί κάποιος να αδιαφορήσει για την οικογένειά του ή πόσο απελπισμένος μπορεί να νιώσει ώστε να εξοντώσει τον εαυτό του και την οικογένειά του με αυτόν τον τρόπο.

Μέσα από το βιβλίο ξεπηδάνε πάρα πολλά πράγματα για την καθημερινότητα του Αμερικανού πριν και μετά την τρομοκρατική επίθεση, τις απόψεις του για τον εβραϊσμό και την περιοχή του Ισραήλ, ακόμη και για την εβραϊκή τελετουργία ενός γάμου (παντρεύτηκε ο αδερφός της συζύγου, καλά, αυτό το σημείο έκανε μια τεράστια κοιλιά ως προς το σύνολο του περιεχομένου). Εδώ ο συγγραφέας μάς χαστουκίζει ως προς τον μικρόκοσμο και την ατομική μας καθημερινότητα και κατά συνέπεια την αδυναμία που δείχνουμε σε περιπτώσεις μεγάλου κακού: «Η κίνηση των αυτοκινήτων, τα υπόγεια τρένα, το τηλέφωνο, το e-mail, τα γεμάτα καύσιμα αεροπλάνα που πετάνε πάνω από τα κεφάλια μας, το Αμερικανικό Ταχυδρομείο, όλα αυτά μας κρατάνε σε έναν εύθραυστο, αραχνοΰφαντο ιστό νοήματος. Μία και μοναδική πράξη κακού μπορεί να τον ξεσκίσει. Στα χέρια μας κρατάμε ο ένας τη σπουδαιότητα του άλλου».

Σε ένα άλλο σημείο διαβάζουμε μια σοβαρή απορία για όλον αυτόν τον γιγαντισμό των ΗΠΑ: «Έχουμε αρκετά στρατεύματα για να καταλάβουμε μια χώρα 25.000.000 ανθρώπων σε μια περιοχή του κόσμου που διάκειται εχθρικά απέναντί μας βάσει ιστορικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών λόγων. Αυτά τα κράτη δε θα γίνονταν ακόμη πιο εχθρικά απέναντι στην Αμερική;». Και πολλά πολλά ακόμη. Σπάνια ένα βιβλίο με έχει κάνει να σταματήσω για να σκεφτώ, χωρίς αυτό να είναι ο σκοπός του (ένα μυθιστόρημα διαβάζεις στο κάτω κάτω, όχι δοκίμιο). Πραγματικά το συνιστώ ανεπιφύλακτα γιατί κάθε σελίδα είναι και μια έκπληξη και για τη σχέση των δυο πρώην συζύγων και για την πορεία των ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Ένα μειονέκτημα είναι ότι ο μεταφραστής κλείνει όλα τα ξενόγλωσσα ονόματα (του Βίκτωρα, της Βαϊόλας κλπ.) αλλά τις λεωφόρους τις άφησε αμετάφραστες (Τουέντι θέρντ Άβενιου) (σημ. το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook το 2010). Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα.

Βιβλίο Το αίνιγμα του Βαν Γκογκ
Τίτλος πρωτοτύπου False impression
Συγγραφέας Jeffrey Archer
Μεταφραστής Στέλλα Μίμη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καταιγιστική δράση, αγωνία, τρισδιάστατη αφήγηση. Από τη Νέα Υόρκη και την καταπληκτική απεικόνιση της κατάρρευσης των Δίδυμων Πύργων στο Λονδίνο, το Βουκουρέστι, το Χονγκ-Κονγκ, το Τόκιο. Βαρέθηκα να διαβάζω για αεροδρόμια. Περιπέτεια, αποκαλύψεις, γνώση της Τέχνης κι ένα παζλ αριστοτεχνικά δομημένο. Άραγε ως πού μπορεί να φτάσει κάποιος για να αποκτήσει ένα πολύτιμο έργο τέχνης; Τι ρόλο παίζει στην ιστορία μας η δικτατορία του Τσαουσέσκου; Από τις πολύ καλές περιπέτειες.

Βιβλίο Η ομορφιά του κακού
Τίτλος πρωτοτύπου Beautiful bad
Συγγραφέας Annie Ward
Μεταφραστής Ιλάειρα Διονυσοπούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα έχει τρεις διαφορετικούς αφηγηματικούς άξονες: την ημέρα του φονικού, τα γεγονότα πριν από αυτό και τα πρώτα χρόνια γνωριμίας του πρωταγωνιστικού ζευγαριού. Στα κεφάλαια παρατίθενται εναλλακτικά οι διαφορετικές περίοδοι, καθώς και οι οπτικές γωνίες των πρωταγωνιστών, δημιουργώντας ένα κείμενο που ρέει αβίαστα, αφήνει σε κρίσιμο σημείο κάποια περιστατικά για να αφηγηθεί κάποια άλλα κι έτσι εν συνόλω δημιουργεί μια αρκετά τεταμένη ατμόσφαιρα. Οι προσωπικότητες της Μάντι, της Τζοάνα και του Ίαν αλλά και κάποιων φίλων και συγγενών τους μπαίνουν σ’ ένα μικροσκόπιο, φωτογραφίζονται τμηματικά και σκιαγραφούνται σελίδα προς σελίδα. Από τις ευχάριστες στιγμές μιας πρώτης γνωριμίας περνάμε στις πρώτες απογοητεύσεις και συμφιλιώσεις, στις επαγγελματικές αλλαγές κυρίως του Ίαν, που αποτελούν και τον καταλύτη για αρκετές σημαντικές μεταγενέστερες εξελίξεις και τελικά στην παρανοϊκή καθημερινότητα που δείχνει να ζει εκείνος, απότοκη των όσων βίωσε σε εμπόλεμες περιοχές, όπου καλούνταν να προσφέρει ασφάλεια.

Μέσα από τις εξίσου πολυμορφικές σχέσεις των δύο κοριτσιών και σπιντάτους, παραστατικούς διαλόγους, ζωντανεύουν, αν και επιδερμικά, τα όσα διαδραματίζονταν δίπλα στη Βουλγαρία στις αρχές του 21^ου αιώνα. Η Μάντλιν Γουίλσον διδάσκει αγγλικά στους φτωχούς φοιτητές της Βουλγαρίας στο πλαίσιο μιας υποτροφίας με βάση το Πανεπιστήμιο της Σόφιας ενώ στη διπλανή χώρα υποβόσκει εμφύλια σύρραξη ανάμεσα στη χριστιανική πλειονότητα και τη μουσουλμανική μειονότητα. Ταυτόχρονα, η φίλη της, Τζοάνα Τζασίνσκι, εργάζεται εθελοντικά σε καταυλισμούς με πρόσφυγες στη διπλανή χώρα για λογαριασμό του Ερυθρού Σταυρού. Η Τζόαν και η Μάντι είναι φίλες, με τα πάνω και τα κάτω τους, ανταλλάσσουν επισκέψεις περνώντας σύνορα και ταξιδεύοντας πολλές ώρες με το λεωφορείο ενώ ο Ίαν τελικά δέχεται μια επαγγελματική πρόταση για τη Βαγδάτη ως επικεφαλής ασφαλείας της μεταβατικής κυβέρνησης του βόρειου Ιράκ, κάτι που θα του στοιχίσει πολλά σε κατοπινές ψυχολογικές διακυμάνσεις.

Τα γεγονότα πριν τη δολοφονία συστήνονται στον αναγνώστη μέσα από τρυφερά στιγμιότυπα μητέρας και παιδιού αλλά και από στιγμές τρόμου, μ’ έναν άνθρωπο που φέρεται αλλοπρόσαλλα, βλέπει φαντάσματα και ξοδεύει πολλά για ένα αντιπυρηνικό καταφύγιο στη μέση σχεδόν του γαλήνιου Κάνσας ενώ ο τρόπος διαπαιδαγώγησης του γιου του, Τσάρλι, δεν είναι και ο πλέον ενδεδειγμένος. Ο Ίαν είναι μια προσωπικότητα περισσότερο ρεαλιστική από τις άλλες, με μόνιμους εφιάλτες και το γαλήνιο λιμάνι της Μάντι να τον ηρεμεί και να τον χαλαρώνει. Οι καβγάδες του μ’ εκείνη έχουν λογικά ερείσματα και η κλιμακούμενη ένταση στη σχέση τους θα φέρει κάποια απρόβλεπτα γεγονότα στις ζωές τους. Όση αγωνία και σασπένς κι αν υπάρχει όμως, όσο κι αν βοηθούν οι εναλλαγές σκηνών και χρόνων τον αναγνώστη να περιμένει με κομμένη ανάσα για τη συνέχεια, τόσο ένιωσα πως η συγγραφέας δε βυθίστηκε όσο θα έπρεπε στην ψυχολογία των ηρωίδων της. Μου ήταν πολύ δύσκολο να πειστώ για κάποιες πράξεις, κυρίως της Μάντι, μιας και ήταν σα να μην υπήρχε λογική σε όσα προέβαινε. Η φιλία της με την Τζο μεταστρεφόταν συνέχεια, βασισμένη σε όσα βίωναν όμως δεν είδα κάτι βαθύτερο, κάτι που θα με έπειθε απόλυτα για όσα διαδραματίζονταν. Τσακώνονταν και φίλιωναν, αντάλλασσαν λόγια πικρά και κάτι τους χώρισε, ό,τι δηλαδή βιώνει κανείς σε μια φιλία στις μέρες μας. Πού είναι όμως αυτό το κάτι βαθύτερο, η διορατικότερη σκιαγράφηση, ο συνεκτικός δεσμός τους; Ακόμη και η μεγάλη ανατροπή που υποστηρίζει τον άξονα γύρω από τον οποίο στρέφονται τα τελευταία γεγονότα εμφανίζεται εντελώς ξαφνικά ενώ η οπτική γωνία παραμένει υπό σκιά μέχρι ν’ αποφασίσει η συγγραφέας να τη φέρει στο προσκήνιο.

«Η ομορφιά του κακού» είναι ένα καλό αστυνομικό μυθιστόρημα που με κράτησε ως το τέλος και, παρά τις ενστάσεις μου, πέρασα καλά μαζί του, κάνοντάς με να αναρωτιέμαι τι συνέβη τη νύχτα του φονικού, τι αλλοίωσε τις ανθρώπινες σχέσεις των ανθρώπων που διασκέδαζαν στην αρχή του βιβλίου σε μια όσο γίνεται όμορφη βραδιά, αν σκεφτεί κανείς πως ήταν σε εμπόλεμη ζώνη, καθώς και ποιο ήταν το κίνητρο πίσω από όλα αυτά.