Βιβλίο Η Οδύσσεια που μας κρύβουν 
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Χιούμορ
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γέλασα πάρα πολύ με αυτό το βιβλίο, με τις καταστάσεις που περιγράφονται και με τις θανατηφόρες ατάκες που πετάγονται τήδε κακείσε, κάτι που δείχνει τη λογοτεχνική χροιά ενός κειμένου που πατάει στα χνάρια, τις δομές και σε κάποιες φράσεις του πρωτότυπου κειμένου αλλά δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό και ξεχωριστό σύμπαν γεμάτο απίθανες καταστάσεις, συμπτώσεις, μυστικά, ανατροπές και θαύματα! Χωρίζεται σε 24 κεφάλαια, όσες είναι δηλαδή και οι ραψωδίες της αυθεντικής Οδύσσειας, και ζωντανεύει με αναπάντεχο τρόπο την ομηρική Ελλάδα, διακωμωδώντας όλα τα θέσφατα που έχουμε διδαχτεί από τα σχολικά και πανεπιστημιακά μας χρόνια. Υπέροχο, λυτρωτικό, ξεκαρδιστικό χιούμορ και απίθανες ακρότητες από την αρχή ως το τέλος και παρ’ όλ’ αυτά μένει πιστό, σε γενικές γραμμές τουλάχιστον, στο έπος του Ομήρου, με το κάθε κεφάλαιο τσάτρα πάτρα να ακουμπάει στη γενική περίληψη της κάθε μίας ραψωδίας και ν’ ακολουθεί τη δομή του πρωτοτύπου αλλά με την ιστορία να απογειώνεται σε άγνωστα και απρόσμενα μονοπάτια, κάτι που μόνο η φαντασία ενός πεπειραμένου συγγραφέα μπορεί να αποδώσει.

Η Αθηνά πείθει τον Δία να βοηθήσουν τον Οδυσσέα να γυρίσει στην πατρίδα του κρυφά από τον Ποσειδώνα, ο Τηλέμαχος ξεκουνιέται να ψάξει πληροφορίες για τον χαμένο του πατέρα, ο Οδυσσέας ναυαγεί στο νησί των Φαιάκων κι αφηγείται τις περιπέτειές του πριν την Καλυψώ, οι μνηστήρες έχουν κάνει το παλάτι της Ιθάκης χοιροστάσιο, ναι σε όλα, όμως οι καταστάσεις που περιγράφονται, οι συμμαχίες που συνασπίζονται, οι έρωτες που δημιουργούνται προκαλούν άφθονο γέλιο και αξέχαστες σκηνές! Απολαύστε για παράδειγμα τη «νέκυια», τη ραψωδία όπου ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη και χαζεύει την Αλκμήνη να τσακώνεται με την Αντιόπη για το ποιας ο γιος είναι σημαντικότερος στον κόσμο («-Εγώ γέννησα τον Ηρακλή… Χαλόου; Έχουμε νικητή νομίζω, ναι;», σελ. 250), με τη μάνα του, την Αντίκλεια, να τον μαλώνει που δε φοράει ζακέτα, με τον Τειρεσία να έχει χαλάσει το λογισμικό και να λέει μαντείες για όσα έχουν ήδη γίνει, με τον Αχιλλέα και τον Πάτροκλο να έχουνε δωματιάκι σένιο και τόσα άλλα! Τρανό παράδειγμα του σεβασμού και της προσοχής που έδωσε ο συγγραφέας είναι το γεγονός πως απέφυγε τη μακροσκελή αφήγηση του Οδυσσέα στον Αλκίνοο με όσα είχε περάσει πριν φτάσει καραβοτσακισμένος στο νησί των Φαιάκων, διαλέγοντας να παραθέσει αποσπασματικά τα γεγονότα εν είδει ονείρων ή αναμνήσεων κι έτσι γλυτώνουμε την κούραση! Ιδιωματικές λέξεις («σαλούφας», «λυγρό», «λαπούρδα», «αυτοψυχοψάξιμο») αναμιγνύονται με λόγιες («κακοθανάτισε», «ροδοδαχτυλάτη»), με προφορικό, μάγκικο αλλά και ποιητικό λόγο που προσομοιάζει με νεοελληνική μετάφραση του έπους (ένα ευχαριστώ σε Νίκο Καζαντζάκη και Ι. Θ. Κακριδή επ’ ευκαιρία, σε Ζήσιμο Σιδέρη, Ιάκωβο Πολυλά, Αργύρη Εφταλιώτη κ. ά.) είναι εκφραστικά μέσα που ζωντανεύουν ατάκες, αστεία, τραγικωμικές σκηνές.

Φυσικά οι θεοί δε μένουν στο απυρόβλητο, γίνονται κι αυτοί αντικείμενα γελαστικής εκμετάλλευσης, με τον Όλυμπο να μας δείχνει σχεδόν όλα του τα μυστικά και ο καθένας από τους θεούς να έχει κι ένα κουσούρι. Για παράδειγμα, ο Δίας θέλει μια στιγμή ησυχίας, να ρεμβάσει ένα ηλιοβασίλεμα αλλά τα παιδιά του τον απασχολούν συνέχεια με τα προβλήματά τους, φτάνει πια: «Είχαν μεγαλώσει πια όλα τους, ας τραβούσαν τον δρόμο τους, να πάνε στην ευχή του θεού, δηλαδή του Δία, δηλαδή του ίδιου» (σελ. 13). Χειρότερη όλων είναι η Αθηνά, με εκείνο το «μπαμπούλη, θέλω να σου πω» να προηγείται ή να έπεται κάποιας καταστροφής. Αυτήν τη φορά θέλει να αποδοθεί δικαιοσύνη και να επιστρέψει ο Οδυσσέας στην Ιθάκη που λείπει κοντά 19 χρόνια (τα τελευταία επτά έχει αράξει στην Ωγυγία με τη φαυλόβια Καλυψώ). Ο Δίας δέχεται για δικούς του λόγους κι ας πάει αντίθετα στη θέληση του Ποσειδώνα που θέλει τον Οδυσσέα φυλακισμένο ως εκδίκηση που του σκότωσε τον γιο του, τον Πολύφημο. Με τον αδελφό του τον Ποσειδώνα θα λογαριαστούν μετά: «Το multitasking δεν ήταν το φόρτε του Δία» (σελ. 22). Ο Ερμής γράφει ημερολόγιο, στίχοι της Σαπφούς αναμιγνύονται με στίχους τραγουδιού του Θέμη Αδαμαντίδη, όλη η αρχαία Ελλάδα είναι ένα κρεβάτι με ανυπολόγιστες κατοπινές συνέπειες, το ΔΣ στον Όλυμπο έχει πάντα πλάκα, ειδικά όταν τσακώνονται Ποσειδώνας και Αθηνά, μύλος!

Να ρίξουμε το βλέμμα μας στη γη; Ωιμέ! Ή μάλλον ευοί! Όχι, αυτό είναι για ευωχία! Τέλος πάντων! Ο Τηλέμαχος είναι ερωτευμένος με την παρακόρη Αγαθόκλεια ή Κλει, προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να ξεκινήσει σχέση μαζί της και όχι να την κατακτήσει με το στανιό γιατί την αγαπάει πραγματικά αλλά παραφυλάει η μητέρα του, Πηνελόπη, που δε θα επιτρέψει μια τέτοια επαφή. Είναι τόσο βαθιά ερωτευμένος που αδιαφορεί μέχρι και για την Ελένη του Μενέλαου, άσε που πρεσβεύει θεωρίες του στυλ: «Όταν είσαι λίγο με τον καθέναν, δεν είσαι ποτέ βαθιά με έναν» (σελ. 92). Κατά την έρευνά του για τον πατέρα του σε Πύλο και Σπάρτη και αλλαχού (πςςς!) έχει διαπιστώσει πως είναι γόνος ενός σεξόσογου: η μάνα του με τους μνηστήρες (Αγέλαος, ένας από τους πιο φετάδες μνηστήρες με 8-pack κοιλιακούς, τυχαίο παράδειγμα του γράφοντος), η Ελένη με όποιον έβρισκε, όλοι λάτρεις της ηδονής, μακριά από ψυχικά χαρίσματα. Και μέσα σ’ όλα, ο Τηλέμαχος δέχεται αντιπολίτευση από τον Αντίνοο που προσπαθεί να πάρει τον λαό με το μέρος του υποσχόμενος νέα δάνεια και μες στον χαλασμό δεν ακούει κανείς τον μάντη Αλιθέρση που πέφτει θύμα των fake news. Δε γίνεται να μη γελάσεις με τέτοιες ατάκες: «…στο κρεβάτι την περίμενε ο Έλατος, ένας από τους πιο προικισμένους μνηστήρες, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που συνήθως δεν μπορούσε να συγκρατήσει τις κραυγές της και φώναζε «ω Έλατο! ω Έλατο! μ’ αρέσει, πώς μ’ αρέσει» ξανά και ξανά μες στη νύχτα» (σελ. 32). Ή και αργότερα: «-Εγώ είμαι ευτυχισμένη με τον Οδυσσέα και σκοπεύω να ζήσω μαζί του για πάντα, να τον κάνω κι αυτόν αθάνατο θεό. -Αθάνατο με τα γουρουνόπουλα που του μαγειρεύεις; Η χοληστερίνη του θα χτυπήσει διακοσοπενηντάρια» (σελ. 99).

Κατά βάθος όμως έχουμε ένα κείμενο για τις σχέσεις γονιών και παιδιών, πατεράδων με κόρες και γιους, μαμάδων με παιδιά, συζύγων που προσπαθούν να ζήσουν μαζί, με περίεργα αποτελέσματα και μετά να ζήσουν χώρια, με ακόμη πιο περίεργα αποτελέσματα, για τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, για τις ευαίσθητες ισορροπίες, για την ηθική και την αρετή (δεν είναι τυχαίο που αν απομακρύνετε το βιβλίο από κοντά σας θα δείτε πως τα χέρια του Κύκλωπα στο εξώφυλλο σχηματίζουν μια ραγισμένη καρδιά). Δεν είναι ένα μυθιστόρημα που απλώς προκαλεί γέλιο ή / και παρωδεί την Οδύσσεια αλλά ένα καλογραμμένο κείμενο, μεστό, με λογοτεχνικές και αφηγηματικές αρετές, που δίνει άλλες οπτικές σε κάποια γεγονότα και δείχνει ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Είναι ένα αύταρκες, ολοκληρωμένο μυθιστόρημα, με πλοκή και χαρακτήρες που μπορεί να σταθεί στα δικά του πόδια και να προσφέρει αναγνωστικές απολαύσεις σαν αυτές ενός καλού μυθιστορήματος. Υπάρχει σάτιρα, υπάρχει διακωμώδηση, υπάρχουν αστείες ατάκες αλλά όλα ακολουθούν έναν στέρεα δομημένο σκελετό και έχουν λόγο ύπαρξης, αρχή και τέλος, ο συγγραφέας δηλαδή δεν κανιβαλίζει ούτε κάνει μια εύκολη αρπαχτή στηριγμένος σ’ ένα έτοιμο κείμενο που ανά τους αιώνες έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πολλές παρωδίες και κωμωδίες. Αντιθέτως, χρησιμοποιεί την εμπειρία του και το ταλέντο του για να παρουσιάσει μια άλλη οπτική του ομηρικού έπους και μέσα από αυτήν να στηλιτεύσει διαπροσωπικές σχέσεις, κοινωνικές και οικονομικές καταστάσεις όχι μόνο της εποχής αλλά ακόμη και του 21^ου αιώνα. «Το πλήθος θέλει θέαμα και οι θεοί θυσίες, το ξέρουν απ’ το Πέραμα ως πέρα στις Ινδίες». Γι’ αυτό και σεις κοπιάστε στου Κουτσάκη το βιβλίο, τη ρουτίνα σας ξεχάστε και στον χρόνο πείτε αντίο!

Βιβλίο Ανεμώλια
Συγγραφέας Ισίδωρος Ζουργός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 24 κεφάλαια (α-ω), ακριβώς όπως και τα ομηρικά έπη. Πέντε άντρες, πέντε ψυχές που άγονται και φέρονται στο σήμερα αποφασίζουν να τ’ αφήσουν όλα πίσω τους και να εξαφανιστούν, παρατούν συζύγους, έγγαμους βίους, καριέρες και απογοητεύσεις και ανοίγονται στο πέλαγο, με όχημα το σκάφος του ενός. Γιατί φεύγουν; Τι περιμένουν να κερδίσουν από αυτό το ταξίδι; Το βάζουν στα πόδια, κάνουν τους πειρατές ή ψάχνουν απαντήσεις; Με συνεχείς αναδρομές στο χτες και στο σήμερα, ο καθένας τους μας ξεδιπλώνει τα μύχια της ψυχής του, μας ανοίγει κάθε πόρτα και παράθυρο και αποκαλύπτεται η τραγική αλήθεια ως το τέλος. Συνεχείς ανατροπές στην αρχικά ήρεμη και επιφανειακή ζωή του καθενός, παραλληλισμοί με τις ιστορίες του Ομήρου, δυστυχώς κάπου κάπου κι ένας βερμπαλισμός από αγωνία να βαδίσουμε ακριβώς στα χνάρια του Ομήρου που ίσως ξενίσει κάποιους, κορύφωση και χαλάρωση.

Προσοχή μπορεί να περιέχονται SPOILERS

Το πλάνο είναι να «απαγάγουν» την πρώην σύντροφο του ενός από την παρέα, η οποία ζει τώρα παντρεμένη στη Μυτιλήνη αλλά ασφυκτιά σε αυτόν τον γάμο κι έτσι κλείνουν ραντεβού να φύγει μαζί τους το βράδυ που παντρεύεται η κόρη της. Οι καλοκαιρινές διακοπές των αντρών θα διαλυθούν οριστικά όταν η γυναίκα τούς κρεμάσει την τελευταία στιγμή και δειλιάσει από φόβο (η Ωραία Ελένη πρόδωσε τον Μενέλαο). Η παρέα τα μαζεύει και φεύγει, ένας θάνατος όμως πάνω στο πλοίο βάζει οριστική ταφόπλακα στα σχέδιά τους (η Κλυταιμνήστρα σκότωσε τον Αγαμέμνονα). Οι άντρες διαλύονται, ο αφηγητής όμως δεν θα τους ακολουθήσει πίσω στη ζωή τους και στη Θεσσαλονίκη, θα καταφύγει αλλού, θα βρει μια μη Ελληνίδα γυναίκα και θα κάνει έντονη και ουσιαστική σχέση μαζί της (τα χρόνια που έμεινε ο Οδυσσέας με την Καλυψώ). Η οικογένειά του όμως δεν φεύγει από το μυαλό του και μια σειρά γεγονότων τον οδηγούν πίσω στην Ιθάκη του (;) αλλά όχι και στη λύτρωση.

Πολύ καλή γραφή, και ο συγγραφέας καταφέρνει με τις στιγμές των νεαρών στο παρελθόν και με τον τρόπο που δοκιμάζονται οι σχέσεις τους τώρα στα δύσκολα, στην απόδραση, να περιγράψει και να αναπαριστήσει τις κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές αλλαγές που υπέστη η Ελλάδα το τελευταίο μισό του 20ού αιώνα. Αλήθειες και ψέματα, βαθύτερες αιτίες αλλοτρίωσης, αλλαγές στις συνήθειες (θυμάστε εσείς στα στερημένα χρόνια της δεκαετίας του 1960 και του 1970 να υπήρχαν τόσοι πολλοί ρακοσυλλέκτες και τόσο μεγάλη ανάγκη να βρεθεί κάτι, έστω και μικρό, που θα εξασφαλίσει τον επιούσιο;). Οι άντρες, και το υποστηρίζω ολόψυχα αυτό, παρασυρόμαστε και όταν στριμωχνόμαστε θέλουμε να φύγουμε, πάντα ψάχνουμε μια διαφυγή. Η αμείλικτη μοίρα όμως έκανε τα σχέδια των νέων Ροβινσώνων να μοιάζουν ανεμώλια, με λόγια του ανέμου δηλαδή.

Άλλο ένα καταπληκτικό κείμενο, που διαβάζεται εξίσου και από γυναίκες. Η Θεσσαλονίκη χορεύει ανενδοίαστα μπροστά στα μάτια μας, Ζούμε τις μεταμορφώσεις της από μαθήτρια και κοπέλα μέχρι σήμερα, παντρεμένη και νοικοκυρεμένη.

Απολαύστε χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ίσως οι ιστορίες των φίλων μου, οι ίδιες τους οι ζωές να είναι απλά μερικές σελίδες στο χρονικό του μεγάλου δρόμου. Είχαμε όλοι μας γεννηθεί επάνω στη μεγάλη οδό και στους παραποτάμους της. Άλλοι σε κρεμαστά μπαλκόνια επάνω από την πλατιά άσφαλτο, άλλοι σε στενούς παράδρομους κι άλλοι στους υφάλους και στις ξέρες του. Η μυρωδιά από τις όχθες είχε νοτίσει από νωρίς το δέρμα μας» (σελ. 16).

«Τι θέλω όμως απόψε και θυμάμαι όλους τους ανέμους; Πιο νέος πίστευα πως μπορείς να τους μαζέψεις και τους βάλεις στον ασκό κομμάτι κομμάτι. Πίστευα πως ήταν απλά θέμα συγκομιδής και πως ύστερα από το πατίκωμα θα κάθονταν ήσυχοι, βοτρυδόν, πολλοί μαζί όπως οι ρώγες του σταφυλιού, τακτοποιημένοι κι ήσυχοι στη σειρά τους. Ύστερα κλείνεις το σακούλι σφιχτά και ξαγρυπνάς. Κάποια νύχτα όμως που τα μάτια σου μισοκλείνουν, ο χοντρός σπάγκος χαλαρώνει. Αυτοί από μέσα βουίζουν, ακούς τον αντίλαλό τους, όμως κοιμάσαι κι όταν ξημερώνει η ζωή σου είναι αλλού, ξεκάρφωτη και ξεκούδουνη» (σελ. 38).

«Σε όλες τις εξόδους μας, τώρα που το σκέφτομαι, ήμασταν ουσιαστικά μόνοι. Ποιος έφηβος δεν είναι; Ποιος είναι αυτός που βλέπει το σώμα του ν\’ αλλάζει μέρα με τη μέρα, το μυαλό του να τρεκλίζει σε κεκλιμένο επίπεδο, ποιος βλέπει τη μεταμόρφωσή του και δε διπλώνεται μέσα του για να αναζητήσει λίγη ιαματική σιωπή; Γυρνούσαμε εδώ κι εκεί και κουβαλούσαμε αυτήν τη σιωπή σαν φυλαχτό. Παρ\’ όλες τις φωνές μας…τα πειράγματα, η σιωπή υπήρχε, λούφαζε σε μια γωνιά ώσπου ξαφνικά, κάποια στιγμή, πεταγόταν ανάμεσά μας και κυριαρχούσε» (σελ. 65).

«…μιλούσε καθαρά, με τέλεια άρθρωση χωρίς παράσιτα, σαν έμπειρος ηθοποιός. Στον λαιμό του μέσα έκρυβε ένα εργαστήρι ορθοφωνίας. Τα φωνήεντά του φώναζαν από μακριά τους ήχους, κάποιο δικό του φίλτρο τα καθάριζε απ\’ τα φύλλα κι απ\’ τον άνεμο και τ\’ άκουγες πεντακάθαρα. Τα σύμφωνά του, ίδιοι χρωστήρες, έβαφαν τα μέσα κενά τού ο, του α, σοβάντιζαν τους αρμούς στα ι, στα η, στρογγυλοκάθονταν μέσα στα υ και στα ω, έφτιαχναν τοπία ολόκληρα» (σελ. 94-95).

«Εκείνη η νύχτα ήταν έγκυος στο μέλλον, τα ζάρια της είχαν κυλήσει κι έπρεπε να διαβάσουμε τους αριθμούς πάνω στην άμμο. Από εκείνη τη νύχτα ο Μυκηναίος ξεκίνησε για να γίνει χημικός, ο Χρήστος γιατρός, ο Γέρος μηχανολόγος, εγώ φιλόλογος. Από εκείνο το βράδυ ο Στάθης ξεκίνησε για το ταξίδι του ως ανεπάγγελτος, που δεν επρόκειτο να τελειώσει ποτέ… Εεκίνη η φυλλάδα που κρατούσε ο Μυκηναίος στο χέρι μοίραζε διαβατήρια για το μέλλον, δεν είχε όμως κανένα ρεπορτάζ, καμιά έγκυρη έρευνα για την ανθρώπινη ευτυχία. Έλεγε μόνο σαν χαρτορίχτρα μέσες άκρες για τα χρόνια που θα ακολουθούσαν, για διαδρομές που αργότερα θα αποδεικνύονταν δαιδαλώδεις. Δεν είπε κουβέντα για κάτι πεζοπορίες στα χαλίκια, για τις εσώτερες σκιές, για τα αντικαταθλιπτικά, για τη σπουδή μας στο τίποτα» (σελ. 112-113) (οι πρωταγωνιστές του βιβλίου μαθαίνουν από την εφημερίδα για την εισαγωγή τους ή όχι στα πανεπιστήμια της χώρας).

«Οι λέξεις του ήταν βρεγμένα κούτσουρα, είχε χαμηλωμένα τα μάτια, και κάθε φορά που τις έβγαζε απ’ το στόμα του τις έριχνε στη φωτιά για να καρβουνιάσουν, να χαθούν» (σελ. 113).

«Ο καθένας είχε βυθιστεί στις σκέψεις του, ο νους του έτρεχε στο μέλλον, ή μάλλον έτσι νόμιζε, γιατί ποιος φτάνει στο μέλλον; Ο τάπητας που σε οδηγεί σ’ αυτό είναι από καθρέφτη, κι όποιος τρέχει πάνω του ή γλυστράει στη γυαλάδα του και πέφτει ή ξεχνιέται χαζεύοντας το ειδωλό του, μπερδεύεται και χάνεται» (σελ. 113).

«Αναρωτιέμαι πολλές φορές, μετά τον θάνατο ενός ζευγαριού πού πάνε τα τρυφερά τους λόγια, αυτά που ψιθυρίζουν μονάχα μεταξύ τους για χρόνια, αυτά που δεν κατέγραψε ποτέ κανείς, ο κώδικάς τους ο ιδιωτικός, ο ερμητικός, τα λόγια που φτιάχτηκαν απ’ τα υγρά του έρωτα, καθώς σταγόνες στέγνωναν στο στήθος και στην κοιλιά. Οι λέξεις τους οι μικρές, οι χαϊδευτικές, τα παρατσούκλια του έρωτα που μοιάζουν με γουργουρητά περιστεριών, τα προσωνύμια εκείνα που μπεμπεκίζουν, που ακούγονται στ’ αυτιά των άλλων γελοία αλλά δεν είναι, οι λέξεις που τυχόν δεν υπάρχουν αλλά είναι παραφθορές άλλων, λόγια που τα φούρνισαν οι δικοί τους στεναγμοί και οι δαγκωματιές τους σε λαιμούς και τρυφερά αυτιά. Πού πάνε όλα αυτά μετά τον θάνατο; Δεν είναι λόγια προσευχής να τα φυλάξουν οι άγγελοι, ούτε ποιήματα εμπνευσμένων ανδρών για να σκύψουν πάνω τους ύστερα από χρόνια οι σοφοί. Θρηνώ για τον χαμό τους τον αναπόφευκτο» (σελ. 140-141). (κοίτα τι σκέφτηκε ο άνθρωπος να παρατηρήσει και να το σχολιάσει τόσο ποιητικά και ρομαντικά!!!)

(πάρτε βαθιά ανάσα)
«Η σελήνη εδώ κι εκατομμύρια χρόνια γεμίζει κι αδειάζει φως στον κάθε ερχομό του σκοταδιού. Την κοιτούσα εκείνο το βράδυ από τον έρημο όρμο και σκεφτόμουν πως ο σκοτεινός ουρανός είναι ίσως μια μεγάλη κόλλα από σκούρο χαρτί, τέτοιο που τυλίγαμε παλιά τα βιβλία στο σχολείο, μια τεράστια κόλλα τεντωμένη. Πίσω της υπάρχει άπλετο φως, ο Θεός, όπως λέω πια καθώς γερνάω. Η σελήνη είναι μια τρύπα στη μεγάλη κόλλα αυτού του χαρτιού, μια τρύπα που αφήνει το ανέσπερο φως να περάσει. Ένα ψαλιδάκι με λαβές από φίλντισι κόβει κάθε νύχτα λίγο απ’ το μεγάλο χαρτί και η σελήνη, η οποία είναι μια σχισμή στο φως, μεγαλώνει, ώσπου έρχεται μια νύχτα που το μάτι του Θεού ολοστρόγγυλο τηράει τον κόσμο, ένα μάτι ασημένιο φως, ένα ματόχαντρο, η πανσέληνος. Ύστερα το μάτι αποτραβιέται, διαστημικοί τερμίτες βγάζουν σάλιο, το ανακατεύουν με πολτό των άστρων και σιγά σιγά κλείνουν την τρύπα. Κι έρχεται μια νύχτα που η τρύπα φράζει και το πέρα φως για μας δεν υπάρχει μέχρι να ξαναγεννηθεί η ελπίδα. Είναι τότε που εκείνο το ψαλιδάκι που κόβει τα νύχια του Θεού τρυπάει πάλι το χαρτί και μια φέτα εμφανίζεται, ένα κομμένο νύχι από φως. Αρχίζει και πάλι να μεγαλώνει. Αυτήν την τρύπα στον παράδεισο, που καθώς ανοιγοκλείνει ατενίζει τη γη, τη λέμε φεγγάρι» (σελ. 166-167).

«Ποιος μεγάλος και τρανός ήξερε τότε τι πραγματικά μας συνέβαινε; Ζούσαμε κάτω από τον νόμο της σιωπής, μια ομερτά που κράτησε χρόνια, ώσπου κάποια στιγμή το κέλυφος έσπασε γιατί ήρθαν οι παχιές ρόδες του χρόνου, οι γεμάτες αυλακιές -τρακτέρ είναι ο καιρός που περνά- κι όλα τα έλιωσαν» (σελ. 215).

«Εκείνη η Δευτέρα έδειχνε να μη μοιάζει στις άλλες Δευτέρες, τις αδελφές της. Οι Δευτέρες γεννιούνται συνήθως με το σημάδι του Κακού στο μέτωπο. Αυτό επενεργεί σταγόνα σταγόνα απ’ το πρωί ακόμη, όταν όλη η δαιδαλώδης μηχανή της ανθρώπινης εργασίας ξεκινάει αργόσυρτα να δουλεύει. Τα πρωινά τους δε μοιάζουν με των άλλων ημερών, οι άνθρωποι είναι ακόμη αμήχανοι, λένε μόνο τα απαραίτητα, νοσταλγούν τα σεντόνια τους, ξύνονται και χασμουριούνται για να ξορκίσουν τα μαύρα σωματίδια που αιωρούνται στην ατμόσφαιρα. Το Κακό τις Δευτέρες είναι κάτι περισσότερο από τη θλίψη τους, κάτι πιο πολύ από βαριεστιμάρα κι ανορεξία, είναι η υπενθύμιση της θνητότητας» (σελ. 340).

Βιβλίο Οδύσσεια
Συγγραφέας Ιωάννα Μπαμπέτα
Εικονογράφος Θάνος Τσίλης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιωάννα Μπαμπέτα, πότε με ποιητικό και πότε με πεζό λόγο, καταφέρνει να τραβήξει από την αρχή την προσοχή των παιδιών με το προσεγμένο λεξιλόγιο και την επιμέλεια με την οποία διασκεύασε το πρωτότυπο κείμενο. Κίκονες, Λωτοφάγοι, Κύκλωπες, Κίρκη, Σειρήνες, Ποσειδώνας, Σκύλλα και Χάρυβδη και άλλοι εχθροί θα δυσχεράνουν το ταξίδι της επιστροφής και ταυτόχρονα θα χαρίσουν συναρπαστικές ώρες ανάγνωσης.  Παρατίθενται σχεδόν όλα τα σημαντικά αποσπάσματα της Οδύσσειας, ακόμη κι οι νεκροί της νέκυιας ραψωδίας, το περιστατικό με τον ζητιάνο Ίρο, ο έρωτας της Κίρκης, όλα, δοσμένα με τέτοιο τρόπο που θα κρατάνε τον μικρό αναγνώστη αιχμάλωτο μέχρι κυριολεκτικά την τελευταία σελίδα.

Η εικονογράφηση του Θάνου Τσίλη ζωντανεύει με τον πιο κατάλληλο τρόπο όλες αυτές τις περιπέτειες που ζει ο πολυμήχανος Οδυσσέας. Φως και σκιά, τραγικά και ευτυχισμένα γεγονότα εναλλάσσονται μέσα από μια πολύ καλή εικονογράφηση, γεμάτη ιδέες και ευρηματικότητα. Προσέξτε πώς αποδόθηκαν οι νεκροί όταν ταξίδεψε ο Οδυσσέας στον Κάτω Κόσμο, πόσο στενοχωρημένη είναι η Κίρκη όταν πρέπει ο Οδυσσέας να φύγει και πώς αγκαλιάζει ο Λαέρτης τον χαμένο του γιο. Αποφεύγονται τα αιματηρά γεγονότα και ο εικονογράφος διαλέγει να αναπαραστήσει τις πιο κρίσιμες σκηνές του έργου με ένταση και αδρότητα. Πολύ δυνατή λοιπόν η πένα του Θάνου Τσίλη και αστείρευτη η φαντασία του.

Η σειρά «Γνωρίζω τη μυθολογία» μόλις απέκτησε τον ένατο τίτλο της, αφιερωμένο στην «Οδύσσεια» του Ομήρου. Η προσεγμένη και μελετημένη διασκευή από την Ιωάννα Μπαμπέτα και η ζωηρή, έντονη εικονογράφηση του Θάνου Τσίλη συναποτελούν μια περιπέτεια που θα αγαπήσουν τα μικρά παιδιά που ταυτόχρονα θα μάθουν για τις περιπέτειες του θρυλικού βασιλιά με τον καλύτερο τρόπο.

Βιβλίο Λόγια-φτερά
Συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα βιβλίο που ομολογώ ότι με δίχασε. Απίστευτη αφηγηματική δεινότητα, ατελείωτη ροή γεγονότων και ανατροπών που δεν καθιστούν στιγμή το βιβλίο βαρετό αλλά αντιθέτως τρομερά ενδιαφέρον, ολοζώντανοι χαρακτήρες, απίστευτη αναπαράσταση της αρχαίας εποχής, ήθη, συνήθειες και δοξασίες παρμένα μέσα από τις σελίδες της Ιστορίας και της Μυθολογίας, η καθημερινότητα από την απλή ζωή σε ένα παραλιακό χωριό της Μικρασίας μέχρι και της περιόδου των Ολυμπιακών αγώνων στην Ολυμπία! Οι περιπέτειες του Τήνελλου, αοιδού της προ-ομηρικής εποχής, από τη Μικρασία μέχρι τη Γαρίδα, ένα ερημονήσι, όπου έζησε αποκλεισμένος τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Μου άρεσαν οι περιπέτειες, μου άρεσαν οι αλλαγές στο χαρακτήρα του Τήνελλου και το σφυρηλάτημα του σκεπτικού του, οι αλλαγές στο θυμικό του, το χιούμορ του. Μου άρεσαν η αληθοφάνεια, ο ρέων (κι όμως λογοτεχνικός) λόγος. Δε μου άρεσαν δύο πράγματα: η μεταμόρφωση του Τήνελλου σε καβούκι χελώνας για να γλυτώσει από τους βαρβάρους της Κορίνθου (θεϊκή παρέμβαση, λέει). Και δε μου άρεσε το τέλος. Να έχει περάσει τόσα, να έχει κολυμπήσει και να έχει γλυτώσει για να κολλήσει στο ξερονήσι της Γαρίδας; Και μετά….τσουπ, εγγονός του ο Όμηρος; Ο οποίος πώς έφυγε από το νησί για να διαδώσει τα ποιήματά του σε όλη την οικουμένη; Λεπτομέρειες, θα μου πεις, αλλά με χάλασαν. Και τέλος δε μου άρεσε που ενώ χρησιμοποιούσε εκφράσεις και λόγια που θα μπορούσαν να αντιστοιχούν στην αρχαιοελληνική ντοπιολαλιά χρησιμοποιεί πολλές βωμολοχίες (πιάστε τον τον π…η κλπ.) που εμένα με ξένισαν, αν και σε κάποια σημεία κολλούσαν με χιουμοριστικό τρόπο. Ειλικρινά ένα βιβλίο που μου άρεσε τόσο ώστε να αγνοήσω τις αντιρρήσεις μου για κάποια σημεία!!!

Βιβλίο Μια Οδύσσεια: ένας πατέρας, ένας γιος, ένα έπος
Τίτλος πρωτοτύπου An Odyssey: a father, a son and an epic
Συγγραφέας Daniel Mendelsohn
Μεταφραστής Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στη μαγεία του ομηρικού έπους και ταυτόχρονα μια ανατρεπτική ενδοσκόπηση στις σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου. Ο Daniel Mendelsohn γράφει τόσο παραστατικά και με τέτοια αφηγηματική δεινότητα που δεν μπορούσα να σταματήσω το διάβασμα. Οι παρατηρήσεις του για τη γλωσσολογία, οι μεταφράσεις της «Οδύσσειας», η κριτική της θεώρηση, οι ενδιαφέρουσες απόψεις και σκέψεις των φοιτητών του γύρω από τα διαχρονικά και τα τεχνικά σημεία της «Οδύσσειας», οι αναμνήσεις από την οικογένειά του (μια στενά δεμένη παραδοσιακή εβραϊκή οικογένεια), οι ιστορίες από τους προπάτορές του, το μέλλον με τον πατέρα του που πολύ σύντομα θα ζήσει ένα σοβαρό εγκεφαλικό αναμιγνύονται αρμονικά και σωστά σ’ ένα κείμενο-ποταμός, σαφώς οριοθετημένο όμως και απόλυτα ακριβοδίκαιο. Ποιος είναι ο άντρας πίσω από τον πατέρα; Ποιες οι φιλοδοξίες του, τα σχέδια, τα όνειρά του και κατά πόσο είναι περήφανος για τις επιλογές του γιου του; Πώς κατάφεραν να συνυπάρξουν ένας φιλομαθής, παλαιάς κοπής θετικός επιστήμονας και ένας παθιασμένος κλασικός φιλόλογος; Τι κρύβει ο ένας από τον άλλον και πόσο αυτό θα επηρεάσει το μέλλον τους; Πόσο θα βοηθήσουν οι μαρτυρίες φίλων και συγγενών να γνωρίσει ο συγγραφέας καλύτερα τον πατέρα του;

Ακολουθώντας τη δομή των επών της κλασικής ελληνικής και ρωμαϊκής γραμματείας, ο συγγραφέας ξεκινάει μ’ ένα Προοίμιο, στο οποίο παρατίθενται συνοπτικά η ιστορία του παρόντος βιβλίου και μια ενδιαφέρουσα και συναρπαστική περιληπτική ανάλυση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, συγκριτικά με την Αινειάδα. Ένα μεγάλο ταξίδι με αέναους κύκλους είναι η Οδύσσεια, όπως ακριβώς η ζωή, όπως ακριβώς η σχέση και η ιστορία του συγγραφέα με τον πατέρα του. Μάλιστα, αυτό το δίπολο μου θύμισε αρκετά δικά μου βιώματα, μιας και είμαι της κλασικής, φιλολογικής κατεύθυνσης και όχι των μαθηματικών. Η αφήγηση είναι χειμαρρώδης, με πολλά πρωθύστερα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, που όλα όμως σχηματίζουν μια «κυκλική σύνθεση» (όπως ακριβώς και πάλι στην Οδύσσεια), γεμάτη εικόνες, χιούμορ, αμεσότητα και ειλικρίνεια. Οικογενειακές στιγμές εναλλάσσονται με ετυμολογικά παραδείγματα της αγγλικής γλώσσας (κατάλαβα σε τι διαφέρουν journey, voyage και travel που κατά βάση σημαίνουν το ίδιο, δηλαδή ταξίδι και πώς συναντώνται όλα αυτά στην υπέροχη λέξη «οδύσσεια») και παραλληλισμούς του περίφημου ομηρικού έπους με την οικογενειακή ζωή όχι μόνο του Daniel Mendelsohn αλλά και των γεννητόρων του, παππού και πατέρα.

Μα τι όμορφο και γοητευτικό να παραδέχεται κάποιος μη ελληνόφωνος τη σημασία, την αξία, τη λειτουργικότητα και την ομορφιά της ελληνικής γλώσσας! «Εκείνο όμως που έβρισκα πιο συναρπαστικό απ’ όλα, ήταν ο εκπληκτικός τρόπος μεταβολής των ρηματικών χρόνων, όπου η χρονική μετατόπιση υποδηλώνεται από προθέματα και προσφύματα που ενσωματώνονται σαν κρύσταλλοι κι από καταλήξεις που εκβάλλουν στις λέξεις σαν το μέλι που στάζει από το κουτάλι στο πιάτο» (σελ. 197). Με την ίδια αγάπη περιτύλιξα κάθε λέξη του συγγραφέα ως προς τη φιλολογική μελέτη και ανάλυση ως επιστήμη και μάλιστα χαμογέλασα όταν, έχοντας συμπλεύσει με την άποψη πως η γεωμετρία δε χρησιμεύει πουθενά στην καθημερινή μου ζωή, συνάντησα την ερώτηση: «Τι μπορεί να διδάξει στους μαθητές σήμερα η μελέτη των αρχαίων κλασικών;» και βρήκα την ωραία, διαφωτιστική απάντηση: «Χάριν της ανθρώπινης φύσης», εξ ου και φιλολογία σημαίνει «αγάπη για τη γλώσσα» (σελ. 73).

Εντάξει, κύριε Τζέι Μέντελσον, «Μόνο οι θετικές επιστήμες είναι επιστήμες»! Κι όμως αυτός ο ηλικιωμένος άνθρωπος έχει σφαιρική μορφή, ενδιαφέρουσα κοσμοθεωρία, στενούς ή κομμένους δεσμούς με ένα αδέλφι του κάθε φορά και δυναμιτίζει το σεμινάριο, όχι τόσο από ζήλια ή έπαρση όσο από ισχυρογνωμοσύνη! Η εμμονή του να αποκαθηλώνει τον Οδυσσέα από ήρωα γιατί κλαίει, γιατί έχασε τους συντρόφους του, γιατί τον βοηθάνε οι θεοί, γιατί απολαμβάνει τη συντροφιά της Καλυψούς είναι προβληματισμοί που πάνε εντελώς αλλού την πορεία του μαθήματος, πάντα όμως σε ενδιαφέρουσες φιλολογικές, κοινωνιολογικές κι ανθρωπολογικές παρατηρήσεις καταλήγουν, μετά από κοπιώδεις προσπάθειες του γιου του.

Οι ραψωδίες αναλύονται συναρπαστικά και καθόλου βαρετά μία προς μία μέσα από ενδιαφέρουσες αντεγκλήσεις ενώ ταυτόχρονα ταξιδεύουμε στις οικογενειακές και προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα και του πατέρα του, κάνοντας έτσι το βιβλίο αυτό ένα διαφορετικό μέσον κατανόησης του ομηρικού έπους αλλά και των σχέσεων μεταξύ πατέρα και γιου (κυρίως). Μάλιστα, ο συγγραφέας, καταλαβαίνοντας πως η δομή αυτή σύντομα θα κουράσει, τοποθετεί αποσπάσματα και περιπέτειες της κρουαζιέρας ανάμεσα στη διδασκαλία αυτών των ραψωδιών, προχωρώντας αρκετά μπροστά, κι έτσι κερδίζει την προσοχή του αναγνώστη κι αποφεύγει την επανάληψη.

Τέλη Ιανουαρίου με αρχές Μαΐου 2011 κράτησε το σεμινάριο κι αμέσως μετά ο συγγραφέας ανακάλυψε μια δεκαήμερη θεματική κρουαζιέρα στη Μεσόγειο, βασισμένη στο ταξίδι του μυθικού βασιλιά της Ιθάκης: Τροία, Μάλτα, Σικελία, Καμπανία, Πύλος, Ιθάκη (προσπερνώ το γεγονός πως τελικά δεν πήγαν εκεί γιατί η Διώρυγα της Κορίνθου ήταν κλειστή λόγω απεργίας και δεν υπήρχε χρόνος για τόσο μεγάλο διάπλου, όπως αυτός της Πελοποννήσου).

Αυτά τα σημεία, που σαφώς καταλαμβάνουν λιγότερο χώρο στο κείμενο, δεν είναι τουριστικοί οδηγοί με βαρετές λεπτομέρειες αλλά αφορμές για περαιτέρω ενδυνάμωση της σχέσης και αφετηρίες για ενδιαφέρουσες συζητήσεις με τους συνεπιβάτες, που κανείς τους δεν είναι επιστήμονας, αντίθετα, είναι όλοι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι. Στην κρουαζιέρα αυτή δε συναντάμε τους χαζοτουρίστες των σουβενίρ αλλά ανθρώπους πάσης φύσεως και ηλικίας, που κάποιοι έχουν εξαιρετικούς λόγους να κάνουν αυτό το ταξίδι: «Θέλαμε να κάνουμε κάτι που να έχει νόημα, μου είπε ένα βράδυ, και τι άλλο μπορεί να έχει περισσότερο νόημα από τον Όμηρο;» (σελ. 292), είπε μια μητέρα ενώ ένας ηλικιωμένος πιστεύει πως η Οδύσσεια του έσωσε τη ζωή, γιατί όταν πάλευε με τη μόλυνση από ένα τραύμα τον καιρό του πολέμου, ο καθηγητής του του διάβαζε λατινικά και Όμηρο: «Και νομίζω πως αυτός ο ήχος που άκουγα, ο ήχος μιας ανθρώπινης φωνής να απαγγέλλει ποίηση, με βοήθησε να γίνω καλά» (σελ. 296)! Τι τρυφερή παρατήρηση!

Είναι από τις ελάχιστες φορές που θα κάνω μνεία στη μετάφραση, γιατί η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου επιδόθηκε στην απόδοση των αρχαίων κειμένων στα νέα ελληνικά όχι χρησιμοποιώντας κάποια από τις υπάρχουσες σημαντικές αλλά κάνοντας αυτήν τη σκληρή κι επίπονη δουλειά η ίδια, μόνο και μόνο για να συμπλεύσει με το σκεπτικό του συγγραφέα που «φρόντισε ώστε οι αποδόσεις του να υπηρετούν και τους σκοπούς του μαθήματός του, να φωτίζουν δηλαδή κατεξοχήν τα σημεία εκείνα τα οποία επεδίωκε να τονίσει στους φοιτητές του» (σελ. 13).

Τέλος, ακριβώς επειδή γίνεται χρήση μακροσκελών προτάσεων παρένθετων στην κυρία αφήγηση, το «λοιπόν» ως δηλωτικό της επιστροφής στο αφηγηματικό παρόν επαναλαμβάνεται αρκετά συχνά ενώ με δυσκόλεψε που παραλείπονταν οι παύλες στην αρχή των διαλόγων, κάνοντάς τους κομμάτι μιας συνεχούς αφήγησης ενώ χρειάζονται τη δική τους, ξεκάθαρη θέση για να κατανοήσει ο αναγνώστης πώς και ποιος μιλάει.

Το «Μια Οδύσσεια» είναι ένα υπέροχο και τρυφερό κείμενο για τις σχέσεις πατέρα και γιου μέσα από ενδιαφέρουσες συζητήσεις, παρατηρήσεις, ανακαλύψεις και αποκαλύψεις που ξεπηδούν μέσα από το πλούσιο, ποικίλο και εύληπτο κείμενο. Ταυτόχρονα, αναλύονται οι ραψωδίες του ομηρικού έπους με τέτοιο τρόπο που τελειώνοντας θέλησα να βουτήξω κι εγώ στις παρατηρήσεις της κλασικής φιλολογίας που έχουν γίνει από τον 3ο αι μ. Χ. μέχρι σήμερα και να ξαναδιαβάσω το αυθεντικό κείμενο, στο οποίο όσες αναγνώσεις κι αν χαρίσεις πάντα θα σε κερδίζει από την αρχή. Ένα διαφορετικό ταξίδι που οφείλουν όλοι να απολαύσουν!